ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံ၏ တရား၀င္အမည္မွာ ဟက္ရွိမုိက္ေဂ်ာ္ဒန္ဘုရင့္ႏုိင္ငံ(Hashemite Kingdom of Jordan) ျဖစ္ပါတယ္။ ႏုိင္ငံနာမည္ရဲ႕ ေရွ႕ဆုံးမွာရွိေနတဲ့ ဟက္ရွိမုိက္ကေတာ့ ေဂ်ာ္ဒန္ဘုရင့္မ်ဳိးႏြယ္ေတာ္၀င္မိသားစုရဲ႕ အမည္ျဖစ္ပါတယ္။

ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံဟာ အာရွအေနာက္ပိုင္း ေဂ်ာ္ဒန္ျမစ္ရဲ႕အေရွ႕ဘက္ကမ္းမွာတည္ရွိေနတဲ့ အာရပ္ႏုိင္ငံ တစ္ႏုိင္ငံ ျဖစ္ပါတယ္။ ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံဟာ ေတာင္ဘက္နဲ႔ အေရွ႕ဘက္မွာ ေဆာ္ဒီအာေရဗ် ၊ အေရွ႕ေျမာက္ဘက္မွာ အီရတ္ ၊ ေျမာက္ဘက္မွာ ဆီးရီးယား ၊ အေနာက္ဘက္မွာ အစၥေရး ၊ပါလက္စတုိင္း ႏုိင္ငံမ်ားနဲ႔ နယ္ေျမျခင္းထိစပ္ေနပါတယ္။

ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံရဲ႕ အက်ယ္အ၀န္းကေတာ့ 34,495 sq mi) စတုရန္းမုိင္ ၃၄၄၉၅ မုိင္ျဖစ္ၿပီး ကမာၻေပၚမွာေတာ့ ၁၁၀ခုေျမာက္ အႀကီးဆုံးႏုိင္ငံ ျဖစ္ပါတယ္။ အေနာက္ေတာင္ဘက္မွာ ပင္လယ္နီကုိ အကြာဘာပင္လယ္ေကြ႔မွတဆင့္ အနည္းငယ္ထိစပ္ေနတဲ့အတြက္ေၾကာင့္သာ ေဂ်ာ္ဒန္ဟာ ကုန္းတြင္းပိတ္ႏုိင္ငံ မျဖစ္ရျခင္းပါ။

၂၀၁၉ ခုႏွစ္စာရင္းအရ ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံရဲ႕ လူဦးေရဟာ ၁၀.၄သန္းျဖစ္ၿပီး ကမာၻေပၚမွာေတာ့ ၈၆ခုေျမာက္ လူဦးေရအမ်ားဆုံးႏုိင္ငံျဖစ္ပါတယ္။ အမ်ားဆုံးေနထုိင္တဲ့လူမ်ဳိးကေတာ့ အာရပ္လူမ်ဳိးျဖစ္ၿပီး ႏုိင္ငံလူဦးေရရဲ႕ ၉၈% ရွိပါတယ္။ က်န္တဲ့အနည္းငယ္ကေတာ့ ဥေရာပအေရွ႕ပုိင္းကေရာက္ရွိလာတဲ့ Chechens နဲ႔ Circassian လူမ်ဳိးေတြက ၁% နဲ႔ အာေမးနီးယန္းလူမ်ဳိး ၁% ျဖစ္ပါတယ္။ ယုံၾကည္ကုိးကြယ္မႈအေနနဲ႔ကေတာ့ အစၥလမ္က ႏုိင္ငံေတာ္ဘာသာျဖစ္ၿပီး ကုိးကြယ္သူ ၉၅% ရွိကာ ခရစ္ယာန္ဘာသာကုိးကြယ္သူ ၄% နဲ႔ ဒရုဇ္ ၊ ဘဟာရီ ဘာသာကုိးကြယ္သူ ၁% အသီးသီးရွိပါတယ္။

ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံရဲ႕ၿမဳိ႕ေတာ္ကေတာ့ အမၼန္ (Amman) ျဖစ္ပါတယ္။ ၆၅၀စတုရန္းမုိင္ က်ယ္၀န္းတဲ့ ဒီၿမဳိ႕မွာ လူဦးေရ ၄သန္းခန္႔ေနထုိင္ၾကၿပီး ႏုိင္ငံရဲ႕လူဦးေရအမ်ားဆုံးၿမဳိ႕၊စီးပြားေရး အထြန္းကားဆုံးၿမဳိ႕ ၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးၿမဳိ႕ ၊ ယဥ္ေက်းမႈအေဆာက္အအုံအမ်ားဆုံးၿမုိ႕ လည္းျဖစ္ပါတယ္။

ေဂ်ာ္ဒန္ ဆုိတဲ့ အမည္ကုိ ေဂ်ာ္ဒန္ျမစ္ကေန ရယူထားျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ ေဂ်ာ္ဒန္ ရဲ႕အဓိပၸါယ္ကေတာ့ ဟီးဘရူးဘာသာစကား နဲ႔ Yarden ကေန လာတာျဖစ္ၿပီး နိမ့္ဆင္းျခင္း လုိ႔ အဓိပၸါယ္ရပါတယ္။

လက္ရွိေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံ တည္ရွိရာေနရာမွာ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ေပါင္း ၁ေသာင္းခန္႔ကတည္းက လူသားေတြဟာ ရြာငယ္ေလးေတြဖြဲ႔ေနထုိင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဘီစီ ၁၅၀၀ ၀န္းက်င္ခန္႔မွာေတာ့ ႏုိင္ငံငယ္ေလးေတြ ေပၚေပါက္ေနခဲ့ပါၿပီ။  ဘီစီ ၃၃၃ မွာေတာ့ မက္ဆီဒုိးနီယားဘုရင္ အလက္ဇႏၵားရဲ႕လက္ေအာက္ကို က်ေရာက္ခဲ့ပါတယ္။ ဘီစီ ၆၃ မွာေတာ့ ေရာမအင္ပါယာဗုိလ္ခ်ဳပ္ ပြန္ေပရဲ႕လက္ေအာက္ကုိ က်ေရာက္ခဲ့ပါတယ္။ ေအဒီ ၁၀၆မွာေတာ့ ေဂ်ာ္ဒန္နယ္ေျမဟာ ေရာမအင္ပါယာရဲ႕လက္ေအာက္ အာေရးဘီးယန္းျပည္နယ္ရဲ႕ တစိတ္တပုိင္းျဖစ္လာခဲ့တယ္။ ေအဒီ ၃၆၃မွာေတာ့ ငလွ်င္ေၾကာင့္ ပီထရာၿမုိ႕တျခမ္းနီးပါး ပ်က္စီးခဲ့ရတယ္။ ေအဒီ ၆၆၂ မွာေတာ့ အာရပ္ေတြရဲ႕ Umayyad အင္ပါယာက ထပ္မံသိမ္းပိုက္ခဲ့ပါတယ္။

ေအဒီ ၁၅၁၇ ကေန ၁၈၈၀ အထိ ေဂ်ာ္ဒန္ ၊ လက္ဘႏြန္ နဲ႔ ပါလက္စတုိင္းနယ္ေျမေတြဟာ ေအာ္တုိမန္အင္ပါယာရဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္ျခင္းကို ခံခဲ့ရပါတယ္။ ပထမကမာၻစစ္ၿပီးတဲ့ေနာက္ ၁၉၂၁ခုႏွစ္မွာေတာ့ ၿဗိတိန္ရဲ႕ ထိန္းခ်ဳပ္မႈေအာက္ကုိေရာက္ခဲ့တယ္။ အဂၤလိပ္တုိ႔က အမၼန္ကို ၿမုိ႕ေတာ္အျဖစ္သတ္မွတ္ကာ Abdullah ကို ဘုရင္အျဖစ္အုပ္ခ်ဳပ္ေစခဲ့တယ္။ အဲဒီအခ်ိန္က ႏုိင္ငံရဲ႕နာမည္က ထရန္စ္ေဂ်ာ္ဒန္(Transjordan) ျဖစ္ပါတယ္။ ၁၉၄၆ခုႏွစ္ ေမလ ၂၅ ရက္ေန႔မွာေတာ့ လြတ္လပ္ေရးရရွိခဲ့ပါတယ္။

ေဂ်ာ္ဒန္ရဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ကေတာ့ တစ္ျပည္ေထာင္ ပါလီမန္ စည္းမ်ဥ္းခံဘုရင္စနစ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဘုရင္ရွိေပမယ့္ ႏုိင္ငံအေရးကိစၥအ၀၀ကို ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ကသာ ေဆာင္ရြက္ရပါတယ္။ လက္ရွိဘုရင္က Abdullah II ျဖစ္ၿပီး ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ကေတာ့ Omar Razzaz ျဖစ္ပါတယ္။

ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံရဲ႕ အဓိကစီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြကေတာ့ ဟုိတယ္ႏွင့္ခရီးသြားလာေရး၀န္ေဆာင္မႈ ၊ အ၀တ္အထည္ ၊ ေျမၾသဇာ ၊ ေဖာ့စဖိတ္တူးေဖာ္ေရး ၊ ေဆး၀ါးဆုိင္ရာ ၊ ေရနံသန္႔စင္ျခင္း ၊ ဘိလပ္ေျမ ၊ ဓာတုေဆး၀ါးမ်ားထုတ္လုပ္ျခင္း စတဲ့လုပ္ငန္းေတြျဖစ္ပါတယ္။ ၂၀၁၇ခုႏွစ္ ကမာၻ႔ဘဏ္စာရင္းအရ ႏုိင္ငံသားတစ္ဦးခ်င္းစီရဲ႕ ႏွစ္စဥ္ ပ်မ္းမွ်၀င္ေငြကေတာ့ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၉၁၅၃ ျဖစ္ပါတယ္။

အာရပ္ဘာသာစကား က ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံရဲ႕ ရုံးသုံးဘာသာစကား ျဖစ္ပါတယ္။ အာရပ္ႏုိင္ငံေတြထဲက ပညာေရးအထြန္းကားဆုံးႏုိင္ငံေတြထဲမွာ ေဂ်ာ္ဒန္လည္းပါ၀င္ပါတယ္။ ေဂ်ာ္ဒန္ရဲ႕ အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူ စာတတ္ေျမာက္မႈႏႈန္းကေတာ့ ၉၈% ျဖစ္ပါတယ္။ ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံမွာ တကၠသုိလ္ေပါင္း ၁၀ ခု ၊ ႏုိင္ငံျခားတကၠသုိလ္ေပါင္း ၁၇ ခု နဲ႔ ေကာလိပ္ေပါင္း ၅၁ ခုရွိၿပီး အဲဒီအထဲမွာ ေဂ်ာ္ဒန္တကၠသုိလ္ ၊ ေဂ်ာ္ဒန္သိပၸံ နဲ႔ နည္းပညာတကၠသုိလ္ ၊ Philadelphia တကၠသုိလ္ေတြက နာမည္အႀကီးဆုံးျဖစ္ပါတယ္။

ေဂ်ာ္ဒန္ရဲ႕ ေငြေၾကးစနစ္ကေတာ့ ေဂ်ာ္ဒန္ဒီနာ Jordanian dinar (JOD) ျဖစ္ပါတယ္။ ေဂ်ာ္ဒန္ဒီနာဟာ စတုတၳေျမာက္ ကမာၻ႔အျမင့္ဆုံးေငြေၾကးစနစ္ျဖစ္ၿပီး ၁ေဂ်ာ္ဒန္ဒီနာ ဟာ အေမရိကန္ ၁.၄၁ ေဒၚလာ နဲ႔ ညီမွ်ပါတယ္။ ေငြစကၠဴေတြမွာ ၁ဒင္နာ ကေန ၅၀ဒင္နာအထိရွိၿပီး ေဂ်ာ္ဒန္ဘုရင္ေတြရဲ႕ပုံကို ရုိက္ႏွိပ္ထားပါတယ္။

ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံဟာ ပူျပင္းေျခာက္ေသြ႔တဲ့ရာသီဥတုကုိ ပုိင္ဆုိင္ထားပါတယ္။ ပူျပင္းတဲ့ေႏြရာသီအခ်ိန္ေတြဟာ ရွည္လ်ားလြန္းၿပီး ေအးျမတဲ့ေဆာင္းရာသီခ်ိန္ကေတာ့ တုိေတာင္းပါတယ္။ ဇန္နီ၀ါရီလက အေအးဆုံးလျဖစ္ၿပီး အဲဒီလရဲ႕ပ်မ္းမွ်အပူခ်ိန္က ၅-၁၀ ဒီဂရီဆဲစီးယပ္ ျဖစ္ပါတယ္။ ၾသဂုတ္လက အပူဆုံးလျဖစ္ၿပီး ပ်မ္းမွ်အပူခ်ိန္ ၂၀-၃၅ ဒီဂရီဆဲစီးယပ္အထိ ရွိတတ္ပါတယ္။ တခါတရံ ၄၀ ဒီဂရီဆဲစီးယပ္အထိေတာင္ အပူခ်ိန္ျမင့္မားေလ့ရွိပါတယ္။

အာရပ္ႏုိင္ငံေတြထဲမွာ အစၥေရးႏုိင္ငံနဲ႔ အဆက္အဆံရွိတဲ့ႏုိင္ငံဆုိလုိ႔ အီဂ်စ္ နဲ႔ ေဂ်ာ္ဒန္ ၂ႏုိင္ငံပဲ ရွိပါတယ္။ ၁၉၉၄ခုႏွစ္ကတည္းက အစၥေရးနဲ႔ ၄၆ႏွစ္ၾကာရွည္ၾကာမယ့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးစာခ်ဳပ္ကို ခ်ဳပ္ဆုိထားခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

ေဂ်ာ္ဒန္ရဲ႕ အနိမ့္ဆုံးေနရာက ပင္လယ္ေသကမ္းေျချဖစ္ၿပီး ပုံမွန္ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္ထက္ ၁၃၇၈ေပ နိမ့္ပါတယ္။ အျမင့္ဆုံးေနရာကေတာ့ ေဂ်ာ္ဒန္ ၊ ေဆာ္ဒီအာေရဗ် အစပ္မွာရွိတဲ့ Jabal Umm ad Dami ေတာင္ျဖစ္ကာ ၆၀၈၃ေပ ျမင့္ပါတယ္။

ေနရာတုိင္းလုိလုိမွာ သံလြင္ပင္ေတြကို ျမင္ရတဲ့အတြက္ ေဂ်ာ္ဒန္ကို သံလြင္ပင္တုိ႔ရဲ႕ေျမလုိ႔လည္းေခၚၾကတယ္။ သံလြင္ပင္ေတြထဲမွာမွ အထင္ရွားဆုံးကေတာ့ Nebo ေတာင္ေပၚမွာ ပုပ္ရဟန္းမင္းႀကီး ဂြ်န္ေပါလ္၂ က ၿငိမ္းခ်မ္းေရးသေကၤတအေနနဲ႔ စုိက္ပ်ဳိးခဲ့တဲ့ သံလြင္ပင္ ျဖစ္ပါတယ္။

ေဂ်ာ္ဒန္လုိ႔ ဆုိလုိက္တာနဲ႔ အမ်ားစုသိတဲ့အရာက ပီထရာေရွးေဟာင္းၿမဳိ႕က ခက္ဇ္နားဘုရားေက်ာင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ခက္ဇ္နားဟာ ေက်ာက္သားကို ထြင္းထုထားတဲ့ ဝတ္ျပဳေက်ာင္းေဆာင္ တစ္ခုျဖစ္ၿပီး Indiana Jones လို ႐ုပ္ရွင္ဇာတ္ကားမ်ိဳးေတြ ႐ိုက္ကူးခဲ့ဖူးပါတယ္။ သက္တမ္း ႏွစ္ေပါင္း(၂၀၀၀)ေလာက္ ၾကာျမင့္ခဲ့ၿပီျဖစ္တဲ့ ခက္ဇ္နားဘုရားေက်ာင္းကို အေပၚကေန ေအာက္ဘက္ကိုဆင္းသက္ၿပီး ထြင္းထုတည္ေဆာက္ခဲ့တာျဖစ္ၿပီး ေခတ္သစ္ကမာၻ႕အံဖြယ္ ၇ခုထဲက တစ္ခု အပါအ၀င္လည္း ျဖစ္ပါတယ္။

ေဂ်ာ္ဒန္ႏုိင္ငံရဲ႕ အျခားထင္ရွားတဲ့ေနရာေတြကေတာ့ ႏွစ္ေထာင္ခ်ီသက္တမ္းရွိတဲ့  Amman Citadel ၊ အျပာေရာင္ခံတပ္(Qasr Azraq) ၊ ေရာမေခတ္ကဇာတ္ရုံ ၊ Wadi Rum သဲကႏာၱရ ၊ ဟီးဘရူးသမၼာက်မ္းစာထဲက ေနရာတစ္ခုျဖစ္တဲ့ Nebo ေတာင္ ၊ Madaba ၿမဳိ႕ေဟာင္း ၊ ပင္လယ္နီအစပ္မွာရွိတဲ့ Aqaba ဆိပ္ကမ္းၿမုိ႕ နဲ႔ ဆားပါ၀င္မႈမ်ားလြန္းလုိ႔ လူခႏၶာကုိယ္ေရမနစ္ႏုိင္တဲ့ ပင္လယ္ေသ စတဲ့ေနရာေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

Leave a Reply