ပနားမားႏိုင္ငံအေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ပနားမားႏိုင္ငံ၏ ႐ုံးသုံးအမည္မွာ ပနားမားသမၼတႏိုင္ငံ ျဖစ္ၿပီး ေျမာက္အေမရိကတုိက္ႏွင့္ ေတာင္အေမရိကတုိက္ကုိ ဆက္သြယ္ထားေသာ ပနားမားကြ်န္းဆက္တစ္ခုလုံးပင္ျဖစ္၏။ ေျမာက္ဘက္၌ ကာေရးဘီယံပင္လယ္ ၊ ေတာင္ဘက္၌ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာ ၊ အေရွ႕ဘက္၌ ကုိလံဘီယာႏုိင္ငံ ႏွင့္ အေနာက္ဘက္တြင္ ေကာ္စတာရီကာႏုိင္ငံ တည္ရွိသည္။ ပနားမားႏုိင္ငံကုိ ပနားမားတူးေျမာင္းက ႏွစ္ပုိင္းခြဲျခားထား၍ တစ္ႏုိင္ငံလုံး၏ အက်ယ္မွာ စတုရန္းမုိင္ေပါင္း ၂၈၅၇၅မုိင္ရွိေလသည္။

ပနားမားႏုိင္ငံသည္ ေတာင္အေမရိကတုိက္တြင္ ေရွးအက်ဆုံးနယ္တစ္နယ္ ျဖစ္ခဲ့သည္။ ၁၅၀၃ခုႏွစ္တြင္ ကုိလံဘတ္သည္ ပနားမားသုိ႔ ေရာက္ခဲ့၏။ ပနားမားသည္ စပိန္ပုိင္ ကုိလုိနီနယ္တစ္ခုျဖစ္ခဲ့ရာမွ ၁၈၂၁ခုတြင္ လြတ္လပ္ေရးေၾကညာ၍ အိမ္နီးခ်င္းႏုိင္ငံျဖစ္ေသာ ကုိလံဘီယာသမၼတႏုိင္ငံႏွင့္ ပူးေပါင္းခဲ့သည္။ သုိ႔ရာတြင္ ကုိလံဘီယာႏွင့္ ပနားမားတုိ႔ ဆက္ဆံမႈသည္ အေျပျပစ္ခဲ့ေခ်။

၁၉၀၃ခုႏွစ္တြင္ ျပင္သစ္တူးေျမာင္းကုမၸဏီ၏ အခြင့္အေရးမ်ားကို အေမရိကံျပည္ေထာင္စုအား လႊဲေပးရန္ ကုိလံဘီယာလႊတ္ေတာ္က ျငင္းပယ္လုိက္ေသာအခါ ပနားမားနယ္သားမ်ားသည္ ကုိလံဘီယာမွခြဲထြက္၍ ၁၉၀၃ခုႏွစ္ ႏုိ၀င္ဘာလတြင္ လြတ္လပ္ေရးေၾကညာေလသည္။ ဤသုိ႔ေၾကညာၿပီးေနာက္ ႏုိ၀င္ဘာလ ၁၃ရက္ေန႔တြင္ ပနားမားမွ ကုိယ္စားလွယ္တစ္ဦးသည္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုသို႔ ေရာက္လာၿပီး ပနားမားနယ္ကုိ အသိအမွတ္ျပုရန္ေတာင္းဆုိခဲ့သည္။ထုိအခ်ိန္မွစ၍ ပနားမားနယ္သည္ သမၼတႏုိင္ငံအျဖစ္သို႔ ေရာက္ခဲ့ေလသည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ ပနားမားသည္ တစ္ႏွစ္လွ်င္ လြတ္လပ္ေရးေန႔ကုိ ၂ႀကိမ္က်င္းပရျခင္းျဖစ္သည္။

သမၼတႏုိင္ငံသစ္ျဖစ္ေသာ ပနားမားသည္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုႏွင့္ ၁၉၀၃ခုႏွစ္ ႏုိ၀င္ဘာလ ၁၈ရက္ေန႔၌ စာခ်ဳပ္တစ္ရပ္ခ်ဳပ္ဆုိသည္။ ထုိစာခ်ဳပ္အရ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုသည္ တူးေျမာင္းရပ္၀န္းတစ္၀ုိက္ကို အသုံးျပဳႏုိင္ခြင့္ရေလသည္။ ထုိ႔ျပင္ တူးေျမာင္း၏ တစ္ဖက္တစ္ခ်က္ ၅မုိင္အတြင္းရွိ နယ္ေျမတုိ႔ကုိ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုက အုပ္ခ်ဳပ္ပုိင္ခြင့္ရွိေလသည္။

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု၏ ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံျဖင့္ ပနားမားသည္ ကိုလံဘီယာမွ ၁၉၀၃ ခုႏွစ္တြင္ ခြဲထြက္ခဲ့ကာ အေမရိကန္ စစ္တပ္အား ၁၉၀၄ ခုႏွစ္ ႏွင့္ ၁၉၁၄ ခုႏွစ္ အတြင္းတြင္ ပနားမား တူးေျမာင္းကို ေဖာက္လုပ္ခြင့္ေပးခဲ့သည္။ ၁၉၇၇ ခုႏွစ္တြင္ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုမွ ပနားမားအား ရာစုႏွစ္ အကုန္တြင္ တူးေျမာင္းကို လုံးဝ အၿပီးအပိုင္ လႊဲေျပာင္းေပးအပ္ရန္ သေဘာတူလက္မွတ္ ေရးထိုးခဲ့သည္။

တူးေျမာင္းျဖတ္သန္းခ ေကာက္ခံျခင္းမွ ရေသာ ဝင္ေငြသည္ ပနားမား၏ ႏိုင္ငံစုစုေပါင္းထြက္ကုန္ ဝင္ေငြတြင္ အေရးပါေသာ အစိတ္အပိုင္းမွ ပါဝင္သည္။ ပနားမားသည္ အေမရိက အလယ္ပိုင္းတြင္ တတိယ သို႔မဟုတ္ စတုတၳေျမာက္ အႀကီးမားဆုံး စီးပြားေရး ရွိေသာ ႏိုင္ငံ ျဖစ္သည္။ ပါတီစုံသမၼတအစုိးရစနစ္ျဖင့္ အုပ္ခ်ဳပ္ၿပီး လက္ရွိသမၼတမွာ Juan Carlos Varela ျဖစ္သည္။

ပနားမားဟူေသာ အဓိပၸါယ္မွာ ငါးအလြန္ေပါမ်ားရာေနရာဟု အဓိပၸါယ္ရသည္။ စပိန္စကားသည္ ရုံးသုံးဘာသာစကားျဖစ္ၿပီး အဂၤလိပ္ ၊ ျပင္သစ္ ႏွင့္ အျခားတုိင္းရင္းသားဘာသာမ်ားကုိလည္း ေျပာဆုိသုံးစြဲၾကသည္။ ပနားမားႏုိင္ငံ၏ လူဦးေရသည္ ၂၀၁၆ခုႏွစ္ စာရင္းအရ ၄၀၃၄၁၁၉ ျဖစ္သည္။  ။ ထုိလူဦးေရတြင္ မ်ားေသာအားျဖင့္ စပိန္လူမ်ဳိး ႏွင့္ ပနားမားနယ္ ဇာတိသားမ်ားျဖစ္ေသာ တုိင္းရင္းသားတုိ႔က လူမ်ားစု အျဖစ္ျဖင့္ ပါ၀င္ၾကသည္။ သုိ႔ေသာ္ နီဂရုိးလူမ်ဳိးႏွင့္ အာရွတုိက္သားမ်ားလည္း ရွိေလသည္။

ကုိးကြယ္ယုံၾကည္မႈအေနႏွင့္ တစ္ႏုိင္ငံလုံးနီးပါး ခရစ္ယာန္ဘာသာ၀င္မ်ားျဖစ္ၿပီး ဗုဒၶဘာသာ ၊ ဂ်ဴးဘာသာ ႏွင့္ အျခားဘာသာကုိးကြယ္သူမ်ား အနည္းငယ္လည္းရွိေလသည္။ ပနားမားႏုိင္ငံ၏ၿမဳိ႕ေတာ္မွာ ပနားမားၿမဳိ႕ျဖစ္သည္။ ပနားမားၿမုိ႕သည္ မုိးသစ္ေတာရွိရာၿမဳိ႕ျဖစ္ၿပီး သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ကို အျပည့္အ၀ကာကြယ္ထားသည့္ တစ္ခုတည္းေသာၿမဳိ႕လည္းျဖစ္သည္။ အျခားၿမဳိ႕ႀကီးမ်ားမွာ ကုိလြန္ ၊ ေဒးဗစ္ ႏွင့္ လာခ်ဳိေရလာၿမဳိ႕မ်ားျဖစ္သည္။

ပနားမားႏုိင္ငံသည္ ေျမၾသဇာအလြန္ထက္သန္၍ ရာသီဥတုလည္း ေကာင္းမြန္ေသာေၾကာင့္ သစ္သီး၀လံအမ်ဳိးမ်ဳိးကုိ စုိက္ပ်ဳိးႏုိင္၏။ အေရးႀကီးေသာ ထြက္ကုန္မ်ားမွာ ငွက္ေပ်ာသီး ၊ အုန္းသီး ၊ ေဆး ၊ ကိုကိုး ၊ ေကာ္ဖီ ၊ ေကာ္ဖတ္ ႏွင့္ သားေရမ်ားျဖစ္သည္။ အဖုိးတန္သစ္သားလုပ္ငန္း ၊ ကြ်ဲႏြားေမြးျမဴေရးလုပ္ငန္းႏွင့္ ပုလဲငုပ္ေသာ လုပ္ငန္းမ်ားကိုလည္း လုပ္ကုိင္ၾကသည္။ အျခားလုပ္ငန္းမ်ားမွာ ေဆာက္လုပ္ေရး ၊ အေဖ်ာ္ယမကာ ၊ ဘိလပ္ေျမ ႏွင့္ သၾကားလုပ္ငန္းမ်ားကို လုပ္ကုိင္ၾကသည္။

ပနားမားႏုိင္ငံ၏ ရာသီဥတုသည္ အပူပုိင္းဇုန္ ရာသီဥတုမ်ဳိးျဖစ္ေလသည္။ ေန႔အခါတြင္ အလြန္ပူ၍ ညအခါတြင္လည္း အလြန္ေအးသည္။ စုိစြတ္ေသာရာသီ ႏွင့္ ေျခာက္ေသြ႔ေသာရာသီဟု ရာသီႏွစ္မ်ဳိးသာရွိ၍ ဧၿပီလမွ ဒီဇင္ဘာအထိရာသီမွာ စြတ္စိုေသာရာသီျဖစ္ေလသည္။ ႏုိင္ငံ၏ အျမင့္ဆုံးေနရာမွာ Baru မီးေတာင္ျဖစ္ၿပီး အျမင့္ေပ ၁၁၄၀၁ ေပျမင့္မားသည္။

ပနားမား၏ ကုိယ္ပုိင္ေငြေၾကးစနစ္ Balboa (PAB) ႏွင့္ အေမရိကန္ေဒၚလာမ်ားကုိ တရား၀င္သုံးစြဲၾကသည္။ ၂၀၁၇ခုႏွစ္ ကမာၻ႔ဘဏ္စာရင္း ထုတ္ျပန္မႈအရ ပနားမားႏုိင္ငံသားမ်ား၏ ႏွစ္စဥ္ပ်မ္းမွ်၀င္ေငြမွာ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၁၅၁၉၆ ျဖစ္သည္။

ပနားမားတြင္ အေနာက္ဘက္ ကမၻာျခမ္း၌ အေမဇုန္ေဘစင္ ေတာအုပ္မွ လြဲလၽွင္ အႀကီးဆုံးေသာ ေတာအုပ္ရွိၿပီး ေဒသဆိုင္ရာ အပင္မ်ား၊ တိရစၧာန္မ်ား ႏွင့္ ငွက္မ်ား အေျမာက္အမ်ားရွိကာ ၎တို႔ကို ကမၻာ၏ အျခားမည္သည့္ေနရာတြင္မွ မေတြ႕ရေပ။

ပနားမားႏုိင္ငံ၏ လူသိအမ်ားဆုံး ႏွင့္ ခရီးသြားမ်ားအလာဆုံးေနရာမွာ အရွည္ ၅၁မုိင္ရွိသည့္ ပနားမားတူးေျမာင္းျဖစ္ၿပီး အျခားထင္ရွားသည့္ေနရာမ်ားမွာ ပနားမားၿမဳိ႕ ၊ ပုလဲကြ်န္း ၊ ဘာရူမီးေတာင္ ၊ San Blas ကြ်န္း၊ Bocas del Toro သစ္ေတာကြ်န္းစု ၊ Chiriqui ပင္လယ္ေကြ႔ ၊ Santa Catalina တံငါရြာကေလး ႏွင့္ မီးေတာင္အနီးရွိ El Valle de Anton ၿမဳိ႕ကေလးတုိ႔ ျဖစ္ၾကသည္။

ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္း အတြဲ ၆
Wikipedia

 

Leave a Reply