အႏာၱတိကသမုဒၵရာ (သုိ႔) ေတာင္သမုဒၵရာ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေတာင္သမုဒၵရာကိုေတာ့ အႏာၱတိကသမုဒၵရာ၊ ေတာင္ဝင္ရိုးစြန္းသမုဒၵရာဆိုျပီး လူသိမ်ားၾကျပီး ကမာၻေရထုရဲ့ေတာင္ဘက္အက်ဆံုးေသာ အပိုင္းေတြပါဝင္ပါတယ္။

ေတာင္သမုဒၵရာဟာ အႏာၱတိကတိုက္ကိုပတ္လ်က္တည္ရွိတာျဖစ္ျပီး အႏာၱတိက ကမ္းရိုးတန္းေျမာက္ဘက္ပိုင္း ေတာင္လတၱီက်ဴ (၆၀)ဒီဂရီမွစျပီး အႏာၱတိကတိုက္ကို စက္ဝိုင္းသ႑န္ ပတ္လ်က္ရွိတဲ့ေနရာကို သတ္မွတ္ထားတာျဖစ္ပါတယ္။

အက်ယ္အ၀န္းကေတာ့ ဧရိယာစတုရန္းကီလိုမီတာ (၂၀၃၃၀၀၀၀)ရွိျပီး အဲဒီအက်ယ္ဟာ ကမာၻစုစုေပါင္းဧရိယာရဲ့ (၄)ရာခိုင္နႈန္းေသာ ပမာဏျဖစ္ပါတယ္။ ေတာင္သမုဒၵရာဟာ ကမာၻေပၚမွာစတုတၳေျမာက္အၾကီးဆံုးသမုဒၵရာျဖစ္ျပီး ပစိဖိတ္၊ အတၱလနစ္၊အိႏၵိယ သမုဒၵရာေတြထက္ေသးငယ္ျပီး အာတိတ္သမုဒၵရာထက္ပိုမိုၾကီးမား ပါတယ္။

ေတာင္သမုဒၵရာရဲ့ ေရျပင္ထုထည္ဟာ (၇၁၈၀၀၀၀၀) က်ဳဗစ္ကီလိုမီတာ ရွိျပီး ပ်ွမ္းမ်ွ ေရအနက္ကေတာ့ (၁၃၀၀၀)ကေန(၁၆၀၀၀)ေပအထိ နက္ရိႈင္းပါတယ္။ အႏာၱတိက ကမ္းေျခကိုနီးကပ္လာေလ ေရအနက္ဟာပိုတိမ္လာေလျဖစ္ျပီး သမုဒၵရာရဲ့ ေရျပင္ ေနရာအမ်ိဳးမ်ိဳးဟာေရအနက္ အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖစ္ေနပါတယ္။

အဲဒီသမုဒၵရာရဲ့ အနက္ရိႈင္း ဆံုးေသာအပိုင္းေတြကိုေတာ့ ေတာင္ Sandwich Trench ကၽြန္းရဲ့ေတာင္ဘက္အက်ဆံုးေနရာေတြမွာ ေတြ႕ႏုိင္္ျပီး ေရျပင္အနက္(၂၃၇၄၀)ေပအထိ အနက္ရွိၾကပါတယ္။ ေတာင္သမုဒၵရာတည္ရွိတဲ့ဇုန္ဟာ အႏာၱတိကမွေျမာက္ဘက္ပိုင္းကို စီးဆင္းလာတဲ့ ေရေအးမ်ားနွင့္ ယင္းေျမာက္အရပ္မွာ ယခင္တည္းကရွိေနတဲ့ ပူေႏြးတဲ့ေရမ်ားေပါင္းစံု ရာေနရာတစ္ခုအေနနဲ႔လည္းရွိေနပါတယ္။

ေတာင္သမုဒၵရာရဲ့ေရျပင္ဟာ အေအးဆံုးအခ်ိန္မွာေတာ့ (-၂)ဒီဂရီဆဲစီးရတ္အထိရွိနိုင္ ျပီးအပူဆံုးအခ်ိန္မွာေတာ့ (၁၀)ဒီဂရီဆဲစီးရတ္အထိရွိပါတယ္။ ေတာင္ကမာၻျခမ္းရဲ့အစြန္ဆံုးအရပ္မွာတည္ရွိေနတာျဖစ္လို႔ ရာသီ အလိုက္ေနေရာင္ျခည္က်ေရာက္မႈကိုေတာ့ ကြဲျပားစြာခံရပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ေအးတဲ့လေတြမွာေတာ့ ေနရဲ့အပူခ်ိန္ဟာသမုဒၵရာေရျပင္ကို တိုက္ရိုက္ထိေတြ႔ျခင္းမရွိ တာေၾကာင့္ ေရခဲေတာင္ေတြျဖစ္ေပၚလာေလ့ရွိျပီး ေနအပူခ်ိန္ထိေတြ႔လာခ်ိန္မွာေတာ့ ေရခဲေတာင္ေတြဟာ အရည္ေပ်ာ္လာေလ့ရွိပါတယ္။

ေတာင္သမုဒၵရာအတြင္းမွာရွိတဲ့ ေရခဲထုရဲ့ ေပ်ာ္ဝင္ႏႈန္းဟာ ပ်ွမ္းမ်ွအားျဖင့္သန္းေပါင္း (၂.၆)စတုရန္းကီလိုမီတာ ေလာက္အထိကိုရွိေနပါတယ္။ ေဆာင္းတြင္းကာလေရာက္ခ်ိန္မွာေတာ့ ေတာင္လတၱီက်ဳ (၆၅)ဒီဂရီမွာရွိတဲ့ ပစိဖိတ္ေဒသနဲ႔ေတာင္လတၱီက်ဳ (၅၅) ဒီဂရီ ကအတၱလနိတ္အပိုင္းက ေအးခဲေနတဲ့ ေလေအးေတြေၾကာင့္ ေတာင္သမုဒၵရာေရျပင္ရဲ့ မ်က္နွာျပင္ဟာ အေအးဓာတ္ပိုလာျပီး အပူခ်ိန္ဟာ (၀)ဒီဂရီဆဲစီးရတ္အထိ က်ဆင္းသြားေလ့ရွိပါတယ္။

အဲလိုအခ်ိန္မွာေရခဲေတာင္ေမ်ွာေတြ၊ ျပင္းထန္တဲ့ေလတိုတ္ခတ္နႈန္းေတြဟာ ေတာင္သမုဒၵရာအတြင္း မၾကာခဏ ျဖစ္ပြားေလ့ရွိတာေၾကာင့္ ေတာင္သမုဒၵရာအတြင္း ျဖတ္သန္းသြားလာမဲ့ ပင္လယ္ကူးသေဘၤာေတြအတြက္ ေဘးအႏ ၱရာယ္အရွိဆံုးကာလ ေတြအျဖစ္ သတ္မွတ္ထားၾကပါတယ္။ ကမာၻေပၚမွာအၾကီးဆံုးပင္လယ္ေရစီးေၾကာင္းအျဖစ္ သတ္မွတ္ထားတဲ့ Antarctic Circumpolar ေရစီးေၾကာင္းဟာလည္း ေတာင္သမုဒၵရာအတြင္းတည္ရွိျပီး ယင္းေရစီး ေၾကာင္းဟာ အႏာၱတိကတိုက္အနီးမွာပဲ အေနာက္ကေန အေရွ႕ဘက္ကို လက္ယာရစ္ ျဖတ္သန္းစီးဆင္းေလ့ရွိပါတယ္။

မိုင္ေပါင္း(၁၃၀၀၀) ေလာက္ အရွည္ရွိတဲ့ အဲဒီေရစီးေၾကာင္းဟာ Drake Passage (ေရအစုအေဝး) တစ္စကၠန္႔ကို135 sv(1sv ဟာ ၁၀၀၀၀၀၀ က်ဳဗစ္မီတာနဲ႔တူညီ) အထိ သယ္ေဆာင္စီးဆင္းေလ့ရွိပါတယ္။ အဲဒီပမာဏဟာ ကမာၻေပၚမွာရွိတဲ့ ျမစ္မ်ားအားလံုး ရဲ့စုစုေပါင္းစီးဆင္းတဲ့ႏႈန္းရဲ့ (၁၃၅)ဆအထိရွိေနပါတယ္။

လြန္ခဲ့တဲ့နွစ္ေပါင္းမ်ားစြာကေတာ့ ပညာရွင္ေတြဟာ ကမာၻေပၚမွာသမုဒၵရာၾကီး(၄) စင္းသာရွိတယ္လို႔ သတ္မွတ္ခဲ့ၾကေပမဲ့ (၂၀၀၀)ျပည့္နွစ္ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ International Hydrographic Organization အဖြဲ႔ကေနျပီး ေတာင္သမုဒၵရာရဲ့ ပိုင္နယ္ နယ္ေျမကို သတ္မွတ္ကာ ကမာၻၾကီးရဲ့ (၅)ခုေျမာက္သမုဒၵရာျဖစ္လာတာပါ။

အခ်ိဳ႔ေသာပထဝီဝင္ပညာရွင္ေတြကေတာ့ ေတာင္သမုဒၵရာေခၚ အႏာၱတိတ္သမုဒၵရာဟာ သမုဒၵရာတစ္စင္းသက္သက္မဟုတ္ပဲ အတၱလနိတ္၊ ပစိဖိတ္နဲ႔ အိႏၵိယသမုဒၵရာေတြရဲ့ ေတာင္ဘက္စြန္းအပိုင္းျဖစ္တယ္လို႔ ဆိုၾကပါတယ္။ ၾသစေတးလ်နိုင္ငံကလည္း ယင္းနိုင္ငံေတာင္ပိုင္းကေရျပင္ကိုသာ ေတာင္သမုဒၵရာအျဖစ္ သတ္မွတ္ထားတာကို လည္းေတြ႔ရမွာပါ။ ဒါေၾကာင့္ သမုဒၵရာေတြအနက္ မွာေတာ့ေတာင္သမုဒၵရာဟာ အသက္အငယ္ဆံုးအျဖစ္ သတ္မွတ္ထားရမွာျဖစ္ပါတယ္။

ပညာရွင္အခ်ိဳ႕ကေတာ့ ေတာင္သမုဒၵရာရဲ့ တည္ေနရာနယ္နိမိတ္ေနရာေတြဟာ လြန္ခဲ့တဲ့နွစ္သန္းေပါင္း(၃၀)ကာလေလာက္ကေတာ့ အႏာၱတိကတိုက္နဲ႔ ေတာင္အေမရိကတိုက္ကုန္းေျမေတြကို ဆက္ထားတဲ့အပိုင္းေတြျဖစ္မယ္လို႔ ခန္႔မွန္းထားၾကတာကိုိ ေတြ႔ရမွာပါ။

ေတာင္သမုဒၵရာရဲ့ေရျပင္ဟာ ေတာင္လတၱီက်ဳအတြင္းမွာပါဝင္ေၾကာင္းထုတ္ေဖာ္နိုင္သူ ကေတာ့ captain James Cook ဆိုသူျဖစ္ပါျပီး ေတာင္လတၱီက်ဳ (၆၀)ဒီဂရီနဲ႔အျပိဳင္ တည္ရွိေနတဲ့ အႏာၱတိက ပထမဆံုးကုန္းေျမလို႔ေျပာရမဲ့ Livingston ကၽြန္းကို စတင္ေတြ႔ရိွခဲ့သူကေတာ့ အဂၤလိပ္လူမ်ိဳး william Smith ဆိုသူျဖစ္ျပီး (၁၈၁၉)ခုနွစ္၊ ေဖေဖာ္ဝါရီ (၁၉)ရက္ေန႔က စတင္ေတြ႔ ရွိခဲ့တာလည္းျဖစ္ပါတယ္။

(၁၉)ရာစုအတြင္းကတည္းက အႏာၱတိကေဒသကို မ်ားစြာေသာ စြန္႔စားသြားလာသူ ေတြေရာက္ရိွခဲ့တယ္လို႔ ကမာ႔ၻေရေၾကာင္းခရီးသြားမွတ္တမ္းေတြမွာ ေတြ႔ရွိရေပမဲ့ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္နဲ႔ ေနရာအေနအထားအရ အေျခခ်ေနထိုင္ခဲ့ၾကျခင္းေတာ့မရိွခဲ့ ၾကပါဘူး။

ေတာင္သမုဒၵရာဟာမ်ားစြာေသာ ရွားပါးေရေနသတၱဝါမ်ား ရွင္သန္ေနထိုင္ရာေဒသ ဆိုလည္းမမွားပါဘူး။ penguin လို႔သိၾကတဲ့ ပင္လယ္ေပ်ာ္ပင္ဂြင္းငွက္( အျဖဴတစ္ပိုင္း အနက္တစ္ပိုင္းအေရာင္ရွိျပီး ေတာင္ပံကိုေရကူးရာမွာပဲသံုးျပီး မပ်ံသန္းနိုင္တဲ့ အႏာၱတိ ကေဒသတြင္သာေတြ႔ရေလ့ရွိတဲ့ငွက္တစ္မ်ိဳး)၊ အျပာေရာင္ေဝလငါး၊Orcas လို႔သိၾကတဲ့ ေဝလငါးမ်ိဳးစိတ္ဝင္ငါးမ်ိဳး၊အလြန္ၾကီးမားတဲ့ ျပည္ၾကီးငါးအပါအဝင္ ပင္လယ္ဖ်ံေတြ ဟာလည္း ဒီသမုဒၵရာအတြင္းမွာတည္ရွိေနၾကပါတယ္။

အဲဒီေရသတၱဝါေတြကို အမ်ားဆံုးေတြ႔ရွိရာေနရာကေတာ့ ေတာင္သမုဒၵရာရဲ့ ဧရိယာအတြင္းပါဝင္ေနတဲ့ ေရာစပင္လယ္၊ဝက္ဒယ္ပင္လယ္စတဲ့ ေရျပင္က်ယ္က်ယ္ရွိေနတဲ့အပိုင္းေတြမွာျဖစ္ျပီး ဒီမွာရွိတဲ့ အခ်ိဳ႕ေသာေဝလငါးမ်ိဳးေတြဟာ အာတိတ္သမုဒၵရာကငါးမ်ိဳးႏြယ္စုေတြနဲ႔ အသြင္သ႑န္တူညီပါတယ္။

အႏာၱတိကေခၚ ေတာင္သမုဒၵရာဟာ ေဝလငါးမ်ားေပါမ်ားစြာတည္ရွိေနတာျဖစ္ျခင္း ေၾကာင့္ ေနာ္ေဝ၊အဂၤလန္စတဲ့နိုင္ငံေတြရဲ့ ပင္လယ္ငါးဖမ္းလုပ္ငန္းေတြကို ၾကီးၾကီး က်ယ္က်ယ္ လုပ္ကိုင္ေနတဲ့ ေနရာလည္းျဖစ္ပါတယ္။ ဒါအျပင္ သဘာဝဓာတ္ေငြ႔နဲ႔ ေရနံသိုက္မ်ားစြာဟာလည္း ဒီသမုဒၵရာအတြင္းၾကြယ္ဝစြာတည္ရွိေနပါေသးတယ္။ ေတာင္သမုဒၵရာမွာ နွစ္စဥ္ျဖစ္ေပၚေနတဲ့ ေရခဲေတာင္ေတြအရည္ေပ်ာ္ရာမွာ ျဖစ္ေပၚလာ တဲ့ေရခ်ိဳသယံဇာတေတြဟာလည္း ကမာၻတစ္ခုလံုးအေနအထားကို လေပါင္းမ်ားစြာ ေသာက္ေရမျပတ္လပ္ေအာင္ ထိန္းထားနိုင္တဲ့ အေျခအေနလည္းရွိေနပါတယ္။

မိုးနည္းေဒသျဖစ္တဲ့ ၾသစေတးလ်ေျမာက္ပိုင္းမွာဆိုရင္ ေတာင္သမုဒၵရာအတြင္းမွာ ျဖစ္ေပၚေနတဲ့ ေရခဲေတာင္ေတြဆီကေန ေရခ်ိဳသယံဇာတေတြကိုထုတ္ယူျပီး ရာသီ လိုက္သီးနွံစိုက္ပ်ိဳးမႈေတြမွာ အေကာင္းဆံုးအသံုးခ်ေနျပီလည္းျဖစ္ပါတယ္။

ေတာင္သမုဒၵရာကိုအသံုးျပဳေနတဲ့အဓိကဆိပ္ကမ္းေတြကေတာ့ Rothera Station, Palmer Station, Villa Las Etrellas, Esperanza Base, Mawson Station, McMurdo Stationနဲ႔ အႏာၱတိကကမ္းလြန္ကေက်ာက္ခ်ေရယာဥ္ရပ္နားစခန္းေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ကမာၻအဆင့္ အေပ်ာ္စီးရြက္ေလွျပိဳင္ပြဲေတြကိုလည္း ေတာင္သမုဒၵရာအတြင္း က်င္းပေလ့ရွိျပီး ထင္ရွား တဲ့ျပိဳင္ပြဲေတြကေတာ့ Volvo Ocean Race, Velux 5 Ocean Race, Vendee Globe, Jules Verne Trophy နဲ႔ Global Challenge စတဲ့ျပိဳင္ပြဲေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။

Leave a Reply