အေမရိကန္ရဲ႕ လက္ေအာက္ခံ ေပၚတုိရီကို အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေပၚတိုရီကိုဓနသဟာယႏိုင္ငံလို႔ သိၾကတဲ့ေပၚတိုရီကိုကြ်န္းဟာ ကာေရဘီယန္းပင္လယ္ထဲမွာတည္ရိွၿပီး အေမရိကန္ ဖေလာ္ရီဒါျပည္နယ္ မီယာမီၿမဳိ႕ရဲ႕ အေရွ႕ေတာင္ဘက္ မုိင္ ၁၀၀၀ခန္႔အကြာအေ၀းမွာ တည္ရွိေနပါတယ္။ဧရိယာစတုရန္းမိုင္ေပါင္း ၃၅၁၅ က်ယ္ဝန္းပါတယ္။ အေမရိကန္ႏုိင္ငံရဲ႕ လက္ေအာက္ခံျဖစ္ေပမယ့္  ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရတဲ့ႏိုင္ငံငယ္တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ အမ်ားကနယ္ေျမတစ္ခုအျဖစ္သာ သတ္မွတ္ၾကေပမယ့္ ေဒသခံေတြကေတာ့ ေပၚတုိရီကုိ ကုိ ႏုိင္ငံတစ္ခုအျဖစ္ ခံယူထားၾကပါတယ္။

ေပၚတိုရီကို ရွိရာေနရာတြင္ ဘီစီ ၃၀၀၀ ႏွင့္ ၂၀၀၀ ၾကားတြင္ Ortoiroid လူမ်ိဳးမ်ားစတင္ေနထိုင္ၾကျပီး ဘီစီ ၄၃၀ ႏွင့္ ေအဒီ ၁၀၀၀ ၾကားတြင္ ဆလာဒိြဳက္လူမ်ိဳးမ်ားႏွင့္ အာရာဝပ္လူမ်ိဳးမ်ားေနထိုင္ၾကပါတယ္။ ၁၄၉၃ခုႏွစ္မွာ စပိန္နယ္ေျမသစ္ရွာေဖြသူ ကိုလန္ဘတ္က ၎ကြ်န္းကိုရွာေဖြေတြ႔ရိွခဲ့ျပီး ဆန္ဝွမ္းေဘာက္တစ္စတာလို႔အမည္ေပးခဲ့ပါတယ္။

ဤကြ်န္းဟာ ၁၆ ၊ ၁၇ ႏွင့္ ၁၈ ရာစုအတြင္း စပိန္ႏွင့္ဥေရာပႏိုင္ငံမ်ား၏နယ္ေျမလုစစ္ပြဲမ်ားတြင္ အဓိကစစ္အေျခစိုက္စခန္းျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၈၉၈ စပိန္-အေမရိကန္စစ္ပြဲတြင္ ေပၚတိုရီကိုဟာ အသိမ္းခံရျပီး အေမရိကန္လက္ေအာက္ခံ ျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္။

၁၉၁၇ ခုႏွစ္မွာေတာ့ ပူအာတိုရီကိုကြ်န္းေနထုိင္သူေတြကုိ အေမရိကန္ ႏိုင္ငံသား ခံယူခြင့္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၄၈ ခုႏွစ္ကစလုိ႔ လူထုေရြးခ်ယ္ခန္႔အပ္ေသာ ျပည္နယ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွဴးမ်ားမွ အုပ္ခ်ဳပ္လာခဲ့ၿပီး ၁၉၅၂ ခုႏွစ္တြင္  ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးကို ထည့္သြင္း ျပဌာန္းခဲ့ပါတယ္။

လူဦးေရ ၃.၂သန္းခန္႔ရိွျပီး ျပည္သူ႔ဆႏၵျဖင့္အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ႏိုင္ငံျဖစ္ပါတယ္။ အစုိးရအဖြဲ႔ကို ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ျခင္းခံထားရတဲ့ ဘုရင္ခံကဦးေဆာင္အုပ္ခ်ဳပ္ပါတယ္။ လက္ရွိဘုရင္ခံကေတာ့ လက္ရွိဘုရင္ခံကေတာ့ Ricardo Rosselló ျဖစ္ပါတယ္။ အဂၤလိပ္ႏွင့္စပိန္ဘာသာစကားကို ရံုးသံုးဘာသာစကားအျဖစ္ေျပာဆိုၾကပါတယ္။ ေငြေၾကးစနစ္မွာ အေမရိကန္ေဒၚလာကိုအသံုးျပဳၾကပါတယ္။

ေပၚတိုရီကို ဟာစပိန္ဘာသာစကားျဖင့္ ခ်မ္းသာေသာဆိပ္ကမ္း(rich port) လို႔အဓိပၸာယ္ရပါတယ္။ ေပၚတိုရီကိုဓနသဟာယႏိုင္ငံတြင္ အၾကီးဆံုးအဓိကကြ်န္းမၾကီးအပါအဝင္ မိုနာ ၊ ဗီးယက္ကြက္ ၊ ကူလီဘရာစတဲ့ကြ်န္းငယ္မ်ားစြာျဖင့္ဖြဲ႔စည္းထားပါတယ္။ ၎ကြ်န္းသံုးကြ်န္းတြင္ ဗီးယက္ကြက္ႏွင့္ ကူလီဘရာတို႔တြင္ လူေနထိုင္ၾကျပီး မိုနာမွာေတာ့ေနထိုင္သူမရိွပါဘူး။ သို႔ေပမယ့္ ေပၚတိုရီကိုသဘာဝသယံဇာတထိန္းသိန္းေရးအဖြ႔ဲကေတာ့ ကြ်န္းႏွင့္ေတာရိုင္းတိရစာၦန္မ်ားကိုတခါတရံလာေရာက္စစ္ေဆးၾကပါတယ္။

အဓိကကြ်န္းၾကီး၏အလယ္တြင္ေတာင္စဥ္ေတာင္တန္းမ်ားရိွျပီး ကြ်န္းရဲ႕ေနရာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကိုဖံုးလႊမ္းထားပါတယ္။ အျမင့္ဆံုးေနရာရဲ႕အျမင့္ဟာ ၄၃၉၀ ေပျဖစ္ပါတယ္။ အဓိကကြ်န္းမၾကီး၏ေျမာက္ပိုင္းမွာတည္ရိွတဲ့ ဆန္ဝွမ္း( San Juan) ျမိဳ႔ဟာ ေပၚတိုရီကိုႏိုင္ငံရဲ႔ျမိဳ႔ေတာ္ျဖစ္ၿပီး အႀကီးဆုံးၿမဳိ႕ေတာ္လည္း ျဖစ္ပါတယ္။

ေပၚတုိရီကုိမွာ စပိန္ဘာသာစကားေျပာဆိုသူ ၉၄.၇ ရာခိုင္ႏႈန္းႏွင့္ အဂၤလိပ္ဘာသာစကားေျပာဆိုသူ ၅.၃ ရာခိုင္ႏႈန္းရိွပါတယ္။ျပင္သစ္နဲ႔ အျခားဘာသာစကားေတြကိုလည္း ေျပာဆုိၾကပါတယ္။ ေပၚတိုရီကိုႏိုင္ငံဟာ၂၀၁၇ ခုႏွစ္ေမလတြင္မ်ားျပားတဲ့အေၾကြးမ်ားႏွင့္ စီးပြားေရးက်ဆင္းခဲ့ရၿပီး ၁၉၃၅ ခုႏွစ္မွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ အေမရိကန္သမိုင္းမွာ အၾကီးမားဆံုးစီးပြားပ်က္ကပ္ရဲ႕ေနာက္ အဆုိးဆုံးျဖစ္ရပ္ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

ဒါအျပင္ ၂၀၁၇ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာမွာ ဟာရီကိန္းမာရီယာဟာ ေပၚတုိရီကုိ ကို ၀င္ေရာက္ခဲ့ၿပီးတဲ့ေနာက္ အပ်က္အစီးမ်ားစြာကို ျဖစ္ေစခဲ့တဲ့အျပင္ လွ်ပ္စစ္ေပးေ၀ေရးစနစ္ကိုလည္း ဆုိးဆုိး၀ါး၀ါးပ်က္စီးေစခဲ့ပါတယ္။ လွ်ပ္စစ္ျပန္ရဖုိ႔ လအနည္းငယ္ၾကာျမင့္ခဲ့တာေၾကာင့္ ေနထုိင္သူ ၂သိန္းခန္႔ဟာ အေမရိကန္မီယာမီကုိ ေျပာင္းေရြ႕သြားခဲ့တာေၾကာင့္ ေပၚတုိရီကုိရဲ႕ လူဦးေရ သိသိသာသာ က်ဆင္းခဲ့ရပါတယ္။

ေပၚတိုရီကိုဟာ အေမရိကန္ပိုင္နယ္ေျမမ်ားတြင္ ၎ႏွင့္ေပါင္းစပ္ျခင္းမရိွတဲ့အႀကီးဆုံးနယ္ေျမျဖစ္ၿပီး အဖြဲ႔အစည္းမ်ား ၊ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္သည့္နယ္ေျမမ်ား ၊ မဲေပးေရြးခ်ယ္ထားေသာဘုရင္ခံမ်ား ၊ လႊတ္ေတာ္မ်ားျဖင့္ဖြဲ႔စည္းထားပါတယ္။

ေပၚတိုရီကိုတြင္ပါတီသံုးခုရိွျပီး ၎တုိ႔ကေတာ့ ေပၚတိုရီကို ကိုလြတ္လပ္တဲ့ႏိုင္ငံတစ္ခုျဖစ္ခ်င္တဲ့ Puerto Rican Independence Party ၊ အေမရိကန္ႏိုင္ငံ၏ျပည္ေထာင္စုတစ္ခုျဖစ္ေအာင္ေဆာင္ရြက္မည့္ New Progressive Party ႏွင့္ ကိုလိုနီစနစ္ကိုေထာက္ခံသည့္ Popular Democratic Party တို႔ျဖစ္ပါတယ္။ အေမရိကန္ကိုယ္စားလွယ္ညီလာခံ ( U.S. House of Representatives) သို႔တက္ေရာက္မည့္ကိုယ္စားလွယ္အဖြဲ႔ကို မဲေပးေရြးခ်ယ္ပါတယ္။

ေပၚတုိရီကုိမွာ ေနထုိင္သူအမ်ားစုကေတာ့ အေမရိကန္ႏုိင္ငံသားေတြျဖစ္ၿပီး အာဖရိကသား ၁၂%ခန္႔လည္း ေနထုိင္ၾကပါတယ္။ အမ်ားဆုံးကိုးကြယ္တဲ့ဘာသာကေတာ့ ခရစ္ယာန္ျဖစ္ၿပီး ရုိမန္ကတ္သလစ္ ၅၆% နဲ႔ ပရုိတက္စတင့္ ၃၃% ျဖစ္ၿပီး က်န္တာေတြကေတာ့ အျခားဘာသာ နဲ႔ ဘာသာမဲ့ေတြျဖစ္ပါတယ္။

ေပၚတုိရီကုိမွာ ေနထုိင္ၾကသူမ်ားဟာ စီးပြားေရးအေနနဲ႔ ေဆး၀ါးထုတ္လုပ္ျခင္း ၊ အီလက္ထေရာနစ္ပစၥည္းမ်ားထုတ္လုပ္ျခင္း ၊ အ၀တ္အထည္ ႏွင့္ အစားအစာထုတ္လုပ္ျခင္း ၊ ဟုိတယ္ ႏွင့္ ခရီးသြားလာေရး ၀န္ေဆာင္မႈမ်ားကို လုပ္ကုိင္ၾကၿပီး တစ္ဦးခ်င္းစီရဲ႕ႏွစ္စဥ္ပ်မ္းမွ်၀င္ေငြဟာ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၃၉၇၃၉ ျဖစ္ပါတယ္။

ကမာၻလွည့္ခရီးသြားအမ်ားစု သြားေရာက္လည္ပတ္ေလ့ရွိတဲ့ ေပၚတုိရီကုိရဲ႕ထင္ရွားတဲ့ေနရာေတြကေတာ့ ဆန္၀ွမ္းၿမဳိ႕ေဟာင္း ၊ ကမ္းေျခၿမဳိ႕ေလး Rincón ၊ El Yunque အမ်ဳိးသားသစ္ေတာ ၊ Flamenco ကမ္းေျခ ၊ Arecibo စူးစမ္းေလ့လာေရးစခန္းက အခ်င္း ၃၀၅ မီတာရွိတဲ့ တယ္လီစကုပ္ႀကီးရွိရာေနရာ၊ ၁၆ရာစုမွာတည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ ယူနက္စကုိစာရင္း၀င္ La Fortaleza ဆိပ္ကမ္း ၊ Ponce ၿမဳိ႕ ၊ Rio Camuy လုိဏ္ဂူမ်ား အျပင္ အျခားေနရာေတြလည္း မ်ားစြာရွိပါေသးတယ္။

VIDEO

Leave a Reply