သမုိင္းတြင္ခ်င္သူေၾကာင့္ မီးရႈိ႕ခံခဲ့ရတဲ့ ကမာၻ႔သမုိင္း၀င္ အေဆာက္အအုံႀကီး

Posted on

လူသားေတြေၾကာင့္ပဲ ဖြံျဖိဳးတိုးတက္လာတဲ့ကမာၻၾကီးဟာ လူသားေတြေၾကာင့္ပဲ ပ်က္စီးခဲ့ရတယ္ဆိုတဲ့စကားဟာ ယေန႔အခ်ိန္အတြတ္သာမဟုတ္ပဲ ကုန္လြန္ခဲ့တဲ့ နွစ္ေပါင္းမ်ားစြာထဲကကို မွန္ကန္ခဲ့ပါတယ္။ က်န္ခဲ့တဲ့ (၃၅၆ ဘီစီ)ကာလရဲ့ ဂ်ဴလိုင္လ(၂၁)ရက္ေန႔ညခ်မ္းမွာေတာ့ ကမာၻသမိုင္းကိုၾကီးၾကီးက်ယ္က်ယ္ကို လႈပ္ခတ္ေစခဲ့တဲ့ ျဖစ္ရပ္(၂)မ်ိဳးဟာ တစ္ျပိဳင္နက္ထဲလိုလိုျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ေနရာကေတာ့ ေျမထဲပင္လယ္ေဒသတစ္ဝိုက္မွာျဖစ္ျပီး ျဖစ္ရပ္တစ္ခုက ေတာ့ ေရွးေဟာင္းဂရိေတြရဲ့ျမိဳ႕ျပနိုင္ငံတစ္ခုျဖစ္တဲ့ မက္ဆီဒိုးနီးယားရဲ့ ျမိဳ႕ေတာ္ Pella ျမိဳ႕မွာ ဘုရင္ King Phillp (2) ရဲ့ဇနီးကေနသားေယာက်ၤားေလးတစ္ေယာက္ဖြားျမင္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီကေလးဟာ တျခားသူေတာ့မဟုတ္ပါဘူး။ ေနာက္တခ်ိန္မွာ Alexander the Great လို႔နာမည္ႀကီးလာမယ့္သူ ၊ ဥေရာပ၊အာရွနဲ႔အာဖရိကအေရွေျမာက္ေဒသေတြအထိ ယင္းကာလက အၾကီးမားဆံုးေသာအင္ပါယာရဲ႕ ဧကရာဇ္ျဖစ္လာမယ့္သူပါ။

ကမာၻသမိုင္းျဖစ္စဥ္ ေတြကိုသာမက ကမာၻေျမပံုေတြကိုအထိေတာင္ အေျပာင္းအလဲျဖစ္ေစခဲ့တဲ့ Alexander the Greatရဲ့ပထမဆံုးျဖစ္တည္မႈဟာ ဂ်ဴလိုင္ညခ်မ္းအတြက္အထင္ကရျဖစ္ခဲ့ေပမဲ့ ဒီျဖစ္ရပ္နဲ႔ ဆက္စပ္ေနတဲ့ျဖစ္ရပ္ကေတာ့ သမိုင္းမွာ အရုပ္ဆိုးအက်ည္တန္ လြန္းအားၾကီးပါတယ္။

ယင္းျဖစ္ရပ္ကေတာ့ ေရွးေဟာင္းကမာၻရဲ့ ကမာၻအ့ံဖြယ္(၇)ပါးမွာ တစ္ခုအပါအဝင္အျဖစ္သတ္မွတ္ထားတဲ့ Temple of Artemis အေဆာက္အအံု မီးရိႈဖ်က္ဆီးျခင္းခံခဲ့ရတာပါ။ ယေန႕တူရကီနိုင္ငံ အက္စတန္ဘူျမိဳ႔၊မီနီအာတပ္ပန္းျခံ အတြင္းမွာ ဒီအေဆာက္အအုံတည္ရွိခဲ့တာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

Temple of Artemis ဟာ လြန္ခဲ့တဲ့ နွစ္ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာကတည္းကေန ယခုအခ်ိန္ထိတိုင္ေအာင္ အၾကီးမားဆံုးေသာ ဘုရားေက်ာင္းစာရင္းမွာ ပါဝင္သလို ယင္း ေခတ္အခါက မွတ္တမ္းျပဳေရးသားခဲ့ၾကတဲ့ သမိုင္းအေထာက္အထားေတြကလည္း အလြန္ၾကီးက်ယ္တဲ့ ဘုရားေက်ာင္းအျဖစ္ေဖာ္ျပျခင္းခံရပါတယ္။

Temple of Artemis ေရွးဘုရားေဟာင္းတည္ရွိတဲ့ေနရာကေတာ့ ေရွးေဟာင္းျမိဳ႕ေတာ္ တစ္ခုျဖစ္တဲ့ Ephesus (ယေန႔တူရကီနိုင္ငံ၊Selcuk) အနီးမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဂရိနတ္ဖုရားမ Artemis ကိုရည္ရြယ္ျပီးတည္ေဆာက္ထားတဲ့ ဒီဘုရားေက်ာင္းဟာ ဂရိသမိုင္းမွာစက်င္ေက်ာက္ ေတြကိုအသံုးျပဳျပီးတည္ေဆာက္ထားတဲ့ ပထမဆံုးေသာ ဘုရားေက်ာင္းအျဖစ္လည္း မွတ္တမ္းဝင္ထားပါေသးတယ္။ ပထမဆုံး ဒီဘုရားေက်ာင္းကုိ ဘီစီ ၈ရာစု ၀န္းက်င္က တည္ေဆာက္ထားခဲ့ၿပီး ဘီစီ ၇ ရာစုမွာေတာ့ ေရလႊမ္းမုိးမႈေၾကာင့္ ပ်က္စီးခဲ့ရပါတယ္။

ဒုတိယအႀကိမ္ ဘုရားေက်ာင္းကိုေတာ့ ဘီစီ ၅၅၀ ၀န္းက်င္မွာ ဂရိဗိသုကာပညာရွင္ ခ်ာစီဖာရြန္တုိ႔ သားအဖက ဦးေဆာင္ၿပီး ျပန္လည္တည္ေဆာက္ခဲ့ပါတယ္။ ဒုတိယအႀကိမ္ျပန္တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ Temple of Artemis အေဆာက္အအံုဟာ အလ်ား ေပ ၄၀၀နီးပါး ၊ အနံ ၁၅၀ ေပ နဲ႔ အျမင့္ေပ ၄၀ခန္႔ ရွိခဲ့တယ္လုိ႔ ပညာရွင္ေတြက ဆုိပါတယ္။ ေထာက္တုိင္းေပါင္းကပဲ ၁၃၀ေက်ာ္ရွိတဲ့ ဒီ Temple of Artemisရဲ့အတြင္းပိုင္းအေနအထားဟာ ဝတ္ျပဳဆုေတာင္းျခင္းနဲ႔ နတ္ဖုရား မ Artemisနဲ႔ ဆက္ႏြယ္ေနတဲ့ ေရွးယဥ္ေက်းမႈအစဥ္အလာထံုးစံေတြကိုျပဳလုပ္ရာ ေနရာ တစ္ခုျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

ဒါအျပင္ဘုရားေက်ာင္းရဲ့ နံရံအျပင္ ေထာက္တိုင္အားလံုးမွာလည္း သက္ဝင္တဲ့ေရွးေဟာင္းပန္းခ်ီ၊ပန္းပုလက္ရာမ်ားစြာကိုလည္း ခ်ယ္မႈန္း ထားခဲ့တယ္လုိ႔လည္း သိရပါတယ္။ အထက္မွာတင္ျပထားတဲ့အတိုင္း ကမာၻေက်ာ္ဧကရာဇ္ျဖစ္လာမဲ့ Alexander the Great ေမြးဖြားခ်ိန္မွာေတာ့ နန္းေတာ္တြင္းသာမက မက္ဆီဒိုးနီးယားျမိဳ႕ျပနိုင္ငံ အာဏာသက္ေရာက္တဲ့ေဒသတစ္ခု လံုးက ဝမ္းေျမာက္၊ဝမ္းသာျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

ေမြးဖြားလာတဲ့အိမ္ေရွမင္းသားေလး တစ္ျဖစ္လည္း အနာဂတ္ဘုရင္ေလာင္းေလး ေလာကထဲကိုေရာက္ရွိလာတဲ့အခ်ိန္မွာ အေပ်ာ္ဆံုးလူသားတစ္ေယာက္ကေတာ့ Pella ကေန ေအဂ်င္ပင္လယ္ကိုျဖတ္ကူးလာခဲ့တဲ့ Herostratus အမည္ရတဲ့ လူဆိုးလူမိုက္တစ္ဦး ျဖစ္ပါတယ္။ သူဟာ ဘုရင္မင္းျမတ္ရဲ့သားေတာ္ေလးေမြးဖြားလာတာကို သမိုင္းမွာ အျမဲအမွတ္ရေစမဲ့ လုပ္ရပ္တစ္ခုကိုလုပ္ေဆာင္ဖို႔ ဆႏၵက ယခင္တည္းကရွိေနခဲ့သူ လည္းျဖစ္ပါတယ္။

သူဟာရူးမိုက္စြာနဲ႔ပဲ Temple of Artemis အေဆာက္အအံုဆီသြား ေရာက္ျပီး ဆုေတာင္းျခင္းအခ်ိဳ႔ျပဳလုပ္ကာ မီးရိႈဖ်က္ဆီးပါေတာ့တယ္။ ဘုရားေက်ာင္းရဲ့ အတြင္းဘက္ေနရာေတြဟာ သစ္သားေတြသာျဖစ္တာေၾကာင့္ အေဆာက္အဦးတစ္ခု လံုးမီးစြဲေလာင္ခဲ့ဲ့အျပင္ အျခားပရိေဘာဂေတြနဲ႔ဆက္စပ္တည္ရွိေနတဲ့ Artemis နတ္ဘုရားရဲ့ရုပ္တုအျပင္အခန္းနံရံအားလံုးဟာေလာင္ကၽြမ္္းသြားျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။

နံနက္ေရာက္ခ်ိန္မွာေတာ့ မီးသင့္ေနတဲ့ စက်င္ေက်ာက္တိုင္ေတြနဲ႔ ျပာပံုအပ်က္အစီးေတြသာက်န္ခဲ့ျပီး ကမာၻအ့ံဖြယ္အေဆာက္အအံုျဖစ္ခဲ့တဲ့ Temple of Artemis ရဲ့ျဖစ္တည္မႈဟာ ကမာၻေျမ ကေနေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ရပါတယ္။ အဲဒီျပစ္မႈအတြက္ အဓိကတရားခံျဖစ္တဲ့ Herostratus ကိုေတာ့ Ephesianအာဏာပိုင္ေတြက ခ်က္ခ်င္းဖမ္းဆီးမိခဲ့ျပီး ကားစင္တင္ျပီး ျပင္းထန္စြာအျပစ္ေပးအေရးယူခဲ့ပါတယ္။

စစ္ေမးခ်က္ေတြအရ Herostratus အေနနဲ႔ သမိုင္းမွာသူနာမည္တြင္က်န္ဖို႔အတြက္အဓိကထားျပီး Temple of Artemis ကိုဖ်က္ဆီး ခဲ့တာလို႔ ေျဖာင့္ခ်က္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္တာဝန္ရွိသူေတြဟာ Herostratus ကိုကြပ္မ်က္ခဲ့တဲ့အျပင္ သူရဲ့နာမည္ကိုသမိုင္းစာမ်က္နွာကေန ေပ်ာက္ကြယ္ဖို႔လုပ္ ေဆာင္ပါေတာ့တယ္။ သူတို႔အာဏာစက္သက္ေရာက္ရာေဒသအသီးသီးက တိုင္းသူ ျပည္သားေတြကို Herostratus ဆိုတဲ့အမည္နာမကိုေခၚဆိုျခင္းမျပဳဖို႕တားျမစ္ခဲ့သလို တရားခံအလိုရွိတဲ့ သမိုင္းျဖစ္စဥ္ကို ထာဝရမ်က္ကြယ္ျပဳေစခဲ့ပါတယ္။

ယင္းကာလကထင္ရွားခဲ့တဲ့ Cicero နဲ႔ Plutarch စတဲ့နာမည္ေက်ာ္ သမိုင္းပညာရွင္ ေတြကလည္း Herostratusရဲ့သမိုင္းကို လံုးဝေပ်ာက္ကြယ္ေစဖို႔ အျခားေသာပညာရွင္ ေတြနဲ႔လက္တြဲလုပ္ေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့အခ်ိဳ႕ေသာပညာရွင္အခ်ိဳ႕ရဲ့ ေဖာ္ျပမႈေတြ ေၾကာင့္ Herostratusရဲ့အမည္ဟာ လံုးဝၾကီးေပ်ာက္ကြယ္သြားခဲ့ျခင္းေတာ့မရွိခဲ့ပါဘူး။

(၃၈၀ ဘီစီကေန ၃၁၅ဘီစီ)အတြင္းထြန္းကားခဲ့တဲ့ ဂရိလူမ်ိဳးသမိုင္းပညာရွင္ Theopompus ေရးသားတဲ့ King Philip(2) ရဲ့အထၳဳပၸတၱိ စာအုပ္မွာေတာ့ Herostratus ရဲ့အေၾကာင္းကိုေရးသားေဖာ္ျပခဲ့တာေၾကာင့္ ဖံုးကြယ္ထားတဲ့သမိုင္းျဖစ္စဥ္အမွန္ဟာ ျပန္လည္ထြက္ေပၚလာခဲ့တာ ယေန႔အထိပဲျဖစ္ပါတယ္။

Herostratus ရဲ့ မိုက္မဲတဲ့လုပ္ရပ္ျပီးတဲ့ေနာက္မွာေတာ့ Ephesians ျမိဳ႕သားေတြဟာ မူရင္း Temple of Artemis အေဆာက္အအံုလိုပဲ ခမ္းနားထည္ဝါတဲ့ဘုရားေက်ာင္း တစ္ခုထပ္မံေဆာက္လုပ္ဖို႔ၾကိဳးစားခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီအတြက္လိုအပ္တဲ့ေငြေၾကးကို အခ်ိန္ အေတာ္ၾကာေအာင္ စုေဆာင္းရမွာကိုလည္း တစ္ဆက္တည္းနားလည္ခဲ့ၾကပါတယ္။

Alexandar ရဲ့မိဘေတြကိုယ္တိုင္ ဘုရားေက်ာင္းသစ္ျပန္လည္တည္ေဆာက္ရန္ အတြက္ လိုအပ္တဲ့ေငြေၾကးကို ေထာက္ပ့ံကူညီမယ္လို႔ ကမ္းလွမ္းခဲ့ေပမဲ့ Ephesians ျမိဳ႕သားေတြကေတာ့ သေဘာတူညီခဲ့ျခင္းမရွိပါဘူး။ ျမိဳ႕သားေတြဆီကေနပဲ လိုအပ္တဲ့ ေငြေၾကးကိုစုေဆာင္းဖို႔ ဆႏၵရွိခဲ့တဲ့အျပင္ ကိုးကြယ္မႈဆိုင္ရာ ယံုၾကည္ခ်က္ကလည္း နတ္ဖုရားမ Artemis မွာ လိုအပ္တဲ့ေငြေၾကးကို နည္းလမ္းတစ္မ်ိဳးကေန ဖန္တီးေပး မွာပဲလို႔ ယံုၾကည္ခဲ့ၾကလို႔ျဖစ္ပါတယ္။

မၾကာခင္မွာပဲ Ephesiansေတြဟာ အလ်ား(၁၃၇)မီတာ၊ အနံ(၆၉)မီတာ၊ အျမင့္ (၁၈) မီတာေလာက္ျမင့္မားျပီး ေထာက္တိုင္(၁၂၇)ခုေလာက္အသံုးျပဳတည္ေဆာက္ထားတဲ့ Temple of Artemisအေဆာက္အအံုၾကီးကို ဖြင့္လွစ္နိုင္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီဘုရားေက်ာင္း သစ္ၾကီးဟာ နွစ္ေပါင္း(၆၀၀)ေလာက္တည္တ့ံနိုင္ခဲ့ျပီး ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ ဂ်ာမန္အေရွ ပိုင္းကမ်ိဳးႏြယ္စုေတြျဖစ္တဲ့ Goths ေတြရဲ့ဖ်က္ဆီးျခင္းကိုခံခဲ့ရပါတယ္။

ပ်က္စီးခဲ့တဲ့ Temple of Artemisအေဆာက္အအံုက ေက်ာက္သားတိုင္ေတြကို ေဒသ ခံေတြကိုယ္တိုင္ယူေဆာင္ျပီး အျခားေသာေနအိမ္၊ဝတ္ျပဳဆုေတာင္းအေဆာက္အအံု အသစ္ေတြမွာ ထည့္သြင္းတည္ေဆာက္ခဲ့သလို Istanbul မွာရွိတဲ့ Hagia Sophia ဝတ္ျပဳဆုေတာင္းအေဆာက္အအံုတည္ေဆာက္ရာမွာလည္း Temple of Artemis အေဆာက္အအံုရဲ့ေက်ာက္သားတိုင္ေတြနဲ႔ တည္ေဆာက္ခဲ့ပါတယ္။

ဒါအျပင္ ေရာမအင္ပါယာရဲ့ျမိဳ႕ေတာ္Constantinople ျမိဳ႔တစ္ခြင္မွာ အလွဆင္ထားတဲ့ စက်င္ ေက်ာက္ သားရုပ္တုမ်ားစြာရဲ့ မူလဇစ္ျမစ္ေက်ာက္သား၊ေက်ာက္တိုင္ေတြဟာ Temple of Artemis အေဆာက္အအံုကေန ျဖစ္တယ္လို႔ သမိုင္းပညာရွင္ေတြရဲ့ဆန္းစစ္မႈအရ သိရပါတယ္။

VIDEO

သုတဇုန္

Leave a Reply