ေတာင္အေမရိကတုိက္ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေတာင္အေမရိကတိုက္ဟာ တိုက္ၾကီးခုႏွစ္တိုက္တြင္ စတုတၳေျမာက္အရြယ္အစားအၾကီးမားဆံုးတိုက္ျဖစ္ျပီး ပဥၥမေျမာက္လူဦးေရအမ်ားဆံုးတိုက္ျဖစ္ပါတယ္။ ဧရိယာအက်ယ္အ၀န္း စတုရန္းမုိင္ ၆.၉သန္းနီးပါးရွိၿပီး စုစုေပါင္းလူဦးေရ သန္းေပါင္း ၄၂၀ေက်္ာ ေနထုိင္ၾကပါတယ္။

ဘရာဇီး ၊ အာဂ်င္တီးနား ၊ ခ်ီလီ ၊ ဗင္နီဇြဲလား ၊ ကိုလံဘီယာ ၊ပီရူး ၊ ဆူရာနမ္ ၊ ဘိုလီဗီးယား ၊ ဥရုေဂြး ၊ ပါရာေဂြး ၊ ဂိုင္ယားနာ ၊ အီေကြေဒါ စတဲ့ ႏိုင္ငံေပါင္း ၁၂ ႏိုင္ငံျဖင့္ဖြဲ႔စည္းထားျပီး လက္ေအာက္ခံနယ္ေျမ ၄ ခုရွိပါတယ္။ လက္ေအာက္ခံနယ္ေျမ ၄ခုကေတာ့ ေနာ္ေ၀ပုိင္ ဗုိဗက္ကြ်န္း ၊ ၿဗိတိန္ပုိင္ ေဖာက္ကလန္ကြ်န္းစု ၊ ေတာင္ေဂ်ာ္ဂ်ီယာ နဲ႔ ေတာင္ဆင္းဒြစ္ကြ်န္း ၊ ျပင္သစ္ပုိင္ ဖရန္႔ဂုိင္ယာနာတုိ႔ ျဖစ္ပါတယ္။

ေတာင္အေမရိကတိုက္မွာ ဘရာဇီး ဟာ အၾကီးဆံုးႏိုင္ငံျဖစ္ျပီး တုိက္ရဲ႔တဝက္ခန္႔ ကုန္းေျမကိုလြမ္းမိုးထားပါတယ္။ အေသးဆံုးႏိုင္ငံကေတာ့ ဆူရီနမ္ႏိုင္ငံျဖစ္ျပီး ကမၻာ့အေသးဆံုးစာရင္းဝင္ႏိုင္ငံတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ အၾကီးဆံုးျမိဳ႔ေတာ္ကေတာ့ ကမၻာ့အၾကီးဆံုးျမိဳ႔စာရင္းဝင္ျမိဳ႔တစ္ခုျဖစ္တဲ့ ဘရာဇီးႏိုင္ငံက ဆာေပၚလို ျမိဳ႔ျဖစ္ပါတယ္။ အၾကီးဆံုးကြ်န္းကေတာ့ Tierra del Fuego ျဖစ္ျပီး အာဂ်င္တီးနား ႏွင့္ ခ်ီလီကို ပိုင္းျခားထားပါတယ္။

အရွည္ဆံုးျမစ္ကေတာ့ အေမဇုန္ျမစ္ျဖစ္ျပီး မိုင္ေပါင္း ၄၀၀၀ ေက်ာ္ရွည္လ်ားပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ အေမဇုန္ျမစ္သယ္ေဆာင္တဲ့ေရပမာဏဟာ အျခားကမၻာ့အၾကီးဆံုးျမစ္ ၁၀ ျမစ္စုေပါင္းသယ္ေဆာင္တဲ့ေရထက္ပိုမ်ားပါတယ္။ ေတာင္အေမရိကတိုက္ရဲ႔အျမင့္ဆံုးေတာင္ကေတာ့ အန္ဒက္စ္ေတာင္တန္းမွာတည္ရိွတဲ့ အာကြန္ကာဂြာေတာင္ျဖစ္ျပီး ၂၂၈၃၇ ေပျမင့္ပါတယ္။ ဒီတောင္ဟာ အာရွတုိက္ရဲ႕အျပင္ဘက္မွာရွိတဲ့ ေတာင္ေတြထဲမွာ အျမင့္ဆုံးေတာင္ျဖစ္ပါတယ္။

အၾကီးဆံုး နဲ႔ အျမင့္ဆုံးေနရာမွာရွိတဲ့ ေရကန္ကေတာ့ ဘိုလီဗီးယား ႏွင့္ ပီရူးၾကားမွာရိွတဲ့ တီတီကာကာ ေရကန္ျဖစ္ၿပီး ေပေပါင္း ၁၂၀၀၀ေက်ာ္အျမင့္မွာတည္ရွိကာ အက်ယ္အ၀န္း စတုရန္းမုိင္ ၂၂၃၂ ရွိပါတယ္။ ကမၻာေပၚတြင္ အစိုစြတ္ဆံုး ေနရာအခ်ိဳ႔တြင္ေတာင္အေမရိကတိုက္ရဲ႔ မိုးသစ္ေတာမ်ား ပါဝင္ေပမယ့္ ခ်ီလီမွာရိွတဲ့ အတာကာမာ (Atacama) သဲကႏၱာရကေတာ့ ကမၻာေပၚတြင္အေျခာက္ေသြ႔ဆံုးေနရာျဖစ္ၿပီး တစ္ႏွစ္ပတ္လုံး မုိးလုံး၀ရြာေလ့မရွီတဲ့ေနရာေတာ္ေတ္ာမ်ားမ်ားဟာ ဒီသဲကႏာၱရမွာ တည္ရွိေနပါတယ္။

ေတာင္အေမရိကတိုက္တြင္ ဘိုလီဗီးယား ႏွင့္ ပါရာေဂြးႏိုင္ငံတို႔ဟာ တိုက္ရဲ႔အတြင္းပိုင္းမွာတည္ရိွတဲ့ ကုန္းတြင္းပိုင္းႏိုင္ငံမ်ားျဖစ္ပါတယ္။ ေတာင္အေမရိကတိုက္တြင္ ဘီစီ ၉၀၀၀ ကတည္းက လူမ်ားေနထိုင္ခဲ့တာျဖစ္ျပီး အေစာဆံုးေနထိုင္ခဲ့တာကေတာ့ ယခုပီရူးႏုိင္ငံတည္ရွိတဲ့ေနရာမွာျဖစ္ပါတယ္။ ေတာင္အေမရိကတိုက္ရဲ႔နယ္ေျမမ်ားကို ၁၅ ရာစုေႏွာင္းပိုင္းမွာ စပိန္ႏွင့္ ေပၚတူဂီ အပါအဝင္ ဒတ္ခ်္ ၊ ျဗိတိန္ ၊ ျပင္သစ္ တို႔က ကိုလိုနီနယ္ေျမအျဖစ္သိမ္းယူခဲ့ပါတယ္။

ဥေရာပသားမ်ားဝင္ေရာက္လာတဲ့အခါမွာေတာ့ အၾကီးဆံုးတိုင္းရင္းသားမ်ိဳးႏြယ္စုဟာ အင္ကက္စ္မ်ိဳးႏြယ္စုျဖစ္ခဲ့ျပီး ေတာင္အေမရိကတိုက္တြင္ အင္ကာအင္ပါယာဟာ ၁၄၃၈ ခုႏွစ္မွ ၁၅၃၃ ခုႏွစ္တိုင္အုပ္စိုးခဲ့ပါတယ္။ ေတာင္အေမရိကတိုက္တြင္တိုင္းရင္းသားယဥ္ေက်းမႈအနည္းငယ္သာ က်န္ရိွျပီး ဗင္နီဇြဲလားမွာ ရိွတဲ့ အာရာဝပ္ ၊ ကာရစ္ဘ္ ႏွင့္ ဘရာဇီးမွာရိွတဲ့ ဂြာရာနီ တို႔ျဖစ္ပါတယ္။

ေတာင္အေမရိကႏိုင္ငံမ်ားရဲ႔အဓိကဘာသာစကားကေတာ့ စပိန္ နဲ႔ ေပၚတူဂီဘာသာစကားျဖစ္ၿပီး လူဦးေရ သန္း ၂၀၀ ခန္႔ဟာ ဒီဘာသာစကားေတြကို ေျပာဆုိသုံးစြဲၾကပါတယ္။ ဒီဘာသာစကားေတြရဲ႕ေနာက္မွာေတာ့ အဂၤလိပ္ဘာသာစကားကို ေျပာဆုိသုံးစြဲၾကပါတယ္။ ဘရာဇီးလူမ်ိဳးမ်ားကေတာ့ ေပၚတူဂီႏွင့္ ဆူရာနမ္ ဘာသာစကားကိုေျပာဆိုၾကပါတယ္။ ယခင္ဒတ္ခ်္မ်ားအုပ္ခ်ဳပ္တဲ့အခါတုန္းကေတာ့ ဒတ္ခ်္ဘာသားစကားကိုတရားဝင္ေျပာဆိုၾကပါတယ္။

အင္ကာလူမ်ိဴးမ်ားရဲ႔ Quechua ဘာသာစကားဟာ အသံုးအမ်ားဆံုးတိုင္းရင္းသားဘာသာစကားျဖစ္ပါတယ္။ ေတာင္အေမရိကလူမ်ိဳးမ်ားရဲ႔ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းဟာ ကတ္သလစ္ဘာသာကိုကိုးကြယ္ၾကျပီး ပရိုတက္စတင့္ ၊ ဂ်ဴး ႏွင့္ အျခား ရိုးရာကိုးကြယ္မႈမ်ားကိုလည္း ကိုးကြယ္ၾကပါတယ္။

 

ေတာင္အေမရိကတိုက္မွာရိွတဲ့ လူဦးေရရဲ႔ တဝက္နီးပါးဟာ ဘရာဇီးႏိုင္ငံမွာေနထိုင္ၾကျပီး ဆာေပၚလိုျမိဳ႔ကေတာ့ လူဦးေရအထူထပ္ျပီးေတာင္အေမရိကတြင္အၾကီးဆံုးျမိဳ႔ျဖစ္ပါတယ္။ အျခားအၾကီးဆံုးျမိဳ႔မ်ားကေတာ့ လီမာ(ပီရူး) ၊ ဘိုဂိုတာ(ကိုလံဘီယာ) ၊ ရီယိုဒီဂ်နီရို(ဘရာဇီး) ၊ ဆန္တီယာဂို(ခ်ီလီ) ႏွင့္ Buenos Aires (အာဂ်င္တီးနား)တို႔ျဖစ္ပါတယ္။ Ushuaia ျမိဳ႔ကေတာ့ ကမာၻေပၚတြင္ေတာင္ဘက္အစြန္ဆံုးျမိဳ႔ျဖစ္ျပီး လူေပါင္း ၅၅၀၀၀ ေက်ာ္ေနထိုင္ပါတယ္။

ေတာင္အေမရိကတိုက္တြင္ ၾကံ႕သူေတာ္ ၊ piranha အသားစားငါးမ်ား၊ အနာကြန္ဒါေျမြမ်ား ၊ ဂ်ာဂြာက်ားသစ္မ်ား ၊ ဖ်ံဘီလူးမ်ား ႏွင့္ အျခားတိရစာၦန္မ်ားစြာရိွပါတယ္။ ေတာင္အေမရိကတိုက္တြင္တြင္းထြက္ပစၥည္းမွာေၾကးနီျဖစ္ျပီး အျခားစိုက္ပ်ိဳးေရးထြက္ကုန္မ်ားကေတာ့ ေျပာင္းဖူး ၊ ေကာ္ဖီ ၊ ဂ်ံဳ ၊ ပဲပိစပ္ ႏွင့္ ကိုကိုးေစ့ တုိ႔ျဖစ္ပါတယ္။

ေတာင္အေမရိကတိုက္ရဲ႔ရႈခင္းအမ်ားစုဟာ အန္ဒက္စ္ကဲ့သို႔ေသာ ေတာင္မ်ား ၊ ကုန္းျမင့္မ်ား ၊ အေမဇုန္ႏွင့္အိုရီႏုိကိုကဲ့သို႔ေသာ ျမစ္ဝွမ္းေဒသမ်ား ႏွင့္ အတာကာမာ ကႏၱာရေဒသအပါအဝင္ ကမ္းရိုးတန္းေဒသမ်ားျဖစ္ပါတယ္။

ေတာင္အေမရိကတိုက္ရဲ႕လူစိတ္ဝင္စားမႈအမ်ားဆံုးေနရာေတြကေတာ့ ပီရူးမွာရိွတဲ့ မက္ခ်ဴပစ္ခ်ဴ ၊ အာဂ်င္တီးနားႏွင့္ ဘရာဇီးႏိုင္ငံမ်ားမွာရိွတဲ့ အစ္ဂြာဇာေရတံခြန္မ်ား ၊ ဗင္နီဇြဲလားႏိုင္ငံရဲ႔ အိမ္ဂ်ယ္ေရတံခြန္မ်ား ၊ ဘရားဇီးႏိုင္ငံ ရီယုိဂ်ေနရုိးၿမုိ႕နဲ႔ Carnival ပြဲေတာ္ ၊ အာဂ်င္တီးနားႏွင့္ ခ်ီလီမွာရိွတဲ့ ပါတာဂိုနီးယားႏွင့္ Torres del Paine အမ်ဳိးသားဥယ်ာဥ္ ၊  အီေကြေဒါမွာပါ၀င္တဲ့ အေမဇုန္မုိးသစ္ေတာအပုိင္း ၊ ဂလာပါဂုိစ့္ကြ်န္း ၊ ဘုိလီးဗီးယားက တီတီကာကာေရအုိင္ ၊ခ်ီလီက အီစတာကြ်န္း ၊  ပါရာေဂြးႏွင့္ ဘရာဇီးမွာရိွတဲ့ ကမာၻ႔အႀကီးဆုံးစိုစြတ္ေျမ Pantanal တို႔ျဖစ္ပါတယ္။

ေတာင္အေမရိကရဲ႕ စိတ္၀င္စားစရာ အခ်က္တခ်ဳိ႕

ဗင္နီဇြဲလားႏုိင္ငံရွိ အိန္ဂ်ယ္ေရတံခြန္သည္ ကမာၻေပၚတြင္ အျမင့္ဆုံးေရတံခြန္ျဖစ္ၿပီး ၃၂၁၂ေပ ျမင့္သည္။

ခ်ီလီႏုိင္ငံရွိ Atacama သဲကႏာၱရသည္ ကမာၻေပၚတြင္ အေျခာက္ေသြ႔ဆုံးသဲကႏာၱရျဖစ္သည္။ စတုရန္းမုိင္ ၄၀၅၄၁ က်ယ္၀န္းသည့္ ထုိသဲကႏာၱရ၏ အစိတ္အပုိင္းအခ်ဳိ႕မွာ သိပၸံပညာရွင္မ်ားမွတ္တမ္းတင္ႏုိင္ခဲ့သည့္အခ်ိန္မွ စ၍ မုိးအနည္းငယ္မွ် ရြာသြန္းခဲ့ျခင္းမရွိခဲ့ေပ။

အင္ဒီးစ္ေတာင္တန္းစုသည္ ကမာၻေပၚတြင္ အႀကီးဆုံးေတာင္တန္းစုျဖစ္ၿပီး ေတာင္အေမရိက အေနာက္ဖက္ကမ္းရုိးတန္းတစ္ေလွ်ာက္ မုိင္ေပါင္း ၄၄၀၀ ရွည္လ်ားသည္။ ခ်ီလီမွ စတင္၍ အာဂ်င္တီးနား၊ အီေကြေဒါ ၊ ပီရူး ႏွင့္ ဘုိလီးဗီးယားတုိ႔ကုိ ျဖတ္သန္းၿပီး ဗင္နီဇြဲလားထိတုိင္ေရာက္ရွိသည္။

ေတာင္အေမရိကတုိက္၏ အျမင့္ဆုံးေတာင္မွာ အာဂ်င္တီးနားႏုိင္ငံ Mendoza ျပည္နယ္ ရွိ Aconcagua ေတာင္ျဖစ္ၿပီး ၂၂၈၃၇ေပ ျမင့္သည္။

အေမဇုန္ေတာသည္ ကမာၻ႔အႀကီးဆုံးမုိးသစ္ေတာႀကီးျဖစ္ၿပီး စတုရန္းမုိင္ ၂.၁ သန္း က်ယ္၀န္းကာ ေတာင္အေမရိကတုိက္၏ ဧရိယာ ၄၀% ခန္႔ကုိ ပုိင္ဆုိင္သည္။

အေမဇုန္သစ္ေတာႀကီးထဲတြင္ ေတာတြင္းေနလူမ်ဳိးစု မ်ဳိးႏြယ္ေပါင္း ၇၀ခန္႔ရွိၿပီး တခ်ဳိ႕မွာ ျပင္ပေလာကႏွင့္ လုံး၀အဆက္ျပတ္လွ်က္ပင္ ရွိေနေသးသည္။

ကမာၻေပၚတြင္ ရွိသမွ်အပင္ႏွင့္ တိရစာၦန္စုစုေပါင္း၏ ၄၀% ခန္႔ကုိ ေတာင္အေမရိကတုိက္တြင္ ေတြ႔ရသည္။

Green Anaconda(အန္နာကြန္ဒါ) ေျမြႀကီးမ်ားသည္ ကမာၻ႔အႀကီးဆုံးေျမြျဖစ္ကာ အလ်ား ၁၇ေပခန္႔ရွိတတ္သည္။ အေမဇုန္သစ္ေတာသည္ ထုိေျမြႀကီးမ်ားကို အမ်ားဆုံးေတြ႔ႏုိင္သည့္ေနရာျဖစ္သည္။

ကမာၻေပၚတြင္ သစ္ခြအမ်ားဆုံးေတြ႔ႏုိင္သည့္ ႏုိင္ငံမွာ အီေကြေဒါႏုိင္ငံျဖစ္သည္။ အီေကြေဒါတြင္ သစ္ခြမ်ဳိးစိတ္ေပါင္း ၁၀၀၀ခန္႔ကုိ ေတြ႔ရွိခဲ့ၿပီးျဖစ္သည္။

ဘရာဇီးတစ္ႏုိင္ငံတည္းတြင္ပင္ ဘာသာစကားကြဲေပါင္း ၁၅၀ခန္႔ ရွိေသာ္လည္း အဓိက သုံးစြဲၾကသည့္ ဘာသာစကားမွာ ေပၚတူဂီ ႏွင့္ စပိန္ဘာသာစကားမ်ားျဖစ္သည္။

ဆူရီနမ္သည္ သစ္ေတာအထူထပ္ဆုံးႏုိင္ငံလည္းျဖစ္ၿပီး ႏုိင္ငံ၏ ၉၅%ကို သစ္ေတာမ်ားက ဖုံးလႊမ္းလွ်က္ရွိသည္။

ဘရာဇီးႏုိင္ငံေဆာ္ေပၚလုိၿမဳိ႕သည္ ေတာင္အေမရိကတြင္ အႀကီးဆုံးၿမဳိ႕ျဖစ္ၿပီး လူဦးေရ ၂၁သန္းခန္႔ေနထုိင္သည္။

ဘရာဇီးႏုိင္ငံရွိ ရက္ဒီမာခရစ္ေတာ္ရုပ္တုသည္ ေခတ္သစ္ကမာၻ႔အံ့ဖြယ္ ၇ခုတြင္ပါ၀င္ၿပီး အျမင့္ ၉၈ေပ ျမင့္သည္။ ေတာင္အေမရိကတုိက္တြင္ အျမင့္ဆုံးရုပ္တုမွာမူ ဗင္နီဇြဲလားရွိ မယ္ေတာ္ Mary ရုပ္တုျဖစ္ၿပီး ၁၅၃ေပ ျမင့္သည္။

ကုိလံဘီယာႏုိင္ငံရွိ သေဘၤာဆိပ္ကမ္းၿမဳိ႕ Buenaventura သည္ ကမာၻေပၚတြင္ မုိးအမ်ားဆုံးၿမဳိ႕ျဖစ္၍ ႏွစ္စဥ္ ပ်မ္းမွ်မုိးေရခ်ိန္ ၆၀၀၀မီလီမီတာ မွ ၇၀၀၀ မီလီမီတာအထိ ရြာသြန္းတတ္သည္။

သုတဇုန္

Leave a Reply