ကမာၻ႔အႀကီးဆုံးသစ္ေတာ (သုိ႔) Taiga

Posted on

အႀကီးဆုံးသစ္ေတာလုိ႔ ဆုိလုိက္တာနဲ႔ အမ်ားစုသိထားၾကတာက အေမဇုန္သစ္ေတာႀကီး ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အေမဇုန္ ဟာ မုိးသစ္ေတာထဲမွာသာ အႀကီးဆုံးျဖစ္ၿပီး သစ္ေတာေတြထဲမွာေတာ့ အႀကီးဆုံးမဟုတ္ပဲ ဒုတိယအႀကီးဆုံး သစ္ေတာသာ ျဖစ္ပါတယ္။ ကမာၻေပၚမွာ အႀကီးဆုံးသစ္ေတာကေတာ့ Taiga (သုိ႔) Boreal သစ္ေတာျဖစ္ၿပီး ႏွင္းသစ္ေတာလုိ႔လည္းေခၚၾကပါတယ္။

ဒီတစ္ခါေတာ့ အဲဒီ Boreal သစ္ေတာႀကီးရဲ႕ အေၾကာင္းကို သုတဇုန္ မိတ္ေဆြမ်ားအတြက္ ဗဟုသုတ အျဖစ္ မွ်ေ၀လုိက္ပါတယ္။ Boreal ဆုိတဲ့နာမည္ကေတာ့ ဂရိဒ႑ာရီထဲက ေျမာက္ပုိင္းေလနတ္ဘုရား Boreas ကေနဆင့္ပြားယူထားတာျဖစ္ၿပီး Taiga ကေတာ့ ကိုနီဖာပင္မ်ားေပါက္ေရာက္တဲ့သစ္ေတာလုိ႔ အဓိပၸါယ္ရပါတယ္။

Boreal သစ္ေတာလုိ႔ေခၚေလ့ရွိၾကေပမယ့္ သူဟာ အေမဇုန္မုိးသစ္ေတာလုိ တစ္ဆက္တည္းေပါက္ေရာက္ေနတဲ့ သစ္ေတာမဟုတ္ပဲ Biome သာျဖစ္ပါတယ္။ Biome ကေတာ့ ေနရာတစ္ခုနဲ႔ တစ္ခု ေပါက္ေရာက္တဲ့အပင္မ်ဳိးစိတ္ေတြ ၊ ေနထုိင္က်က္စားတဲ့ တိရစာၦန္ေတြ ၊ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ အေျခအေနေတြ ေယဘုယ်အားျဖင့္ တူညီတဲ့ ဇီ၀စနစ္ကို ဆုိလုိတာပါ။ အဲဒါေၾကာင့္ ဒီလုိေပါက္ေရာက္ေနတဲ့ အာရွ ၊ ဥေရာပ နဲ႔ ေျမာက္အေမရိက သစ္ေတာေတြကို စုေပါင္းၿပီး Boreal သစ္ေတာလုိ႔ ေခၚျခင္းျဖစ္ပါတယ္။

Boreal သစ္ေတာဟာ ကမာၻ႔သဘာ၀ဆုိင္ရာ အံ႔ဖြယ္ေတြထဲမွာပါဝင္ပါတယ္။ ၎သစ္ေတာဟာ ေျမာက္ကမၻာျခမ္းမွာ တည္ရွိေနၿပီး ကန္ေတာ့ပံုစံအပင္မ်ား ၊ ရွားပါးလွတဲ့အပင္မ်ား ၊ တိရစၦာန္မ်ိဳးစိတ္မ်ား ၊ ငွက္မ်ိဳးစိတ္မ်ားနွင့္ ကန္ႏွင့္ရြံ႕ေျမ မ်ားစြာရိွတဲ့သစ္တာႀကီးျဖစ္ပါတယ္။ အက်ယ္အ၀န္းအားျဖင့္ေတာ့ စတုရန္းမုိင္ေပါင္း ၄.၅သန္းခန္႔ ရွိပါတယ္။ အေမဇုန္မုိးသစ္ေတာႀကီးရဲ႕ အက်ယ္ကေတာ့ စတုရန္းမုိင္ ၂.၁သန္းပါ။ ႏွစ္ပုိင္းကြဲေနတဲ့ Boreal သစ္ေတာကို ပဲ ကေနဒါ Boreal သစ္ေတာ နဲ႔ ရုရွား Boreal သစ္ေတာလုိ႔ ႏွစ္မ်ဳိးခြဲျခားေခၚၾကပါေသးတယ္။

Boreal သစ္ေတာဟာ  ႏွင္းမ်ားဖံုးလြမ္းေနတဲ့ သစ္ေတာေတြျဖစ္ျပီး ကေနဒါ ၊ အလက္စကား ၊ အေမရိကန္ေျမာက္ပိုင္းေဒသအနည္းငယ္ ၊ ဆြီဒင္ ၊ ဖင္လန္ ၊ ေနာ္ေဝး ၊ အိုက္စလန္ ၊ ရုရွား ၊ ကာဇက္စတန္ ၊ ဂ်ပန္ေျမာက္ပိုင္း ႏွင့္ မြန္ဂိုလီးယားေျမာက္ပိုင္းေဒသေတြမွာ တည္ရွိပါတယ္။

ကမၻာ႔သစ္ေတာေတြရဲ႕ ၃၀% နီးပါးဟာ ၎သစ္ေတာျဖစ္ျပီး ကေနဒါနဲ႔ ရုရွားေဒသေတြမွာ အမ်ားဆံုးေပါက္ေရာက္ၾကပါတယ္။ Boreal သစ္ေတာေတြမွာ ကန္ေတာ့ခြ်န္ပံုစံ အပင္မ်ိဳစိတ္မ်ားစြာအျပင္ ထင္းရူးပင္ မ်ဳိးစိတ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေပါက္ေရာက္လွ်က္ရွိပါတယ္။

အခ်ိန္အမ်ားစု ႏွင္းေတြဖုံးလႊမ္းလွ်က္ရွိေပမယ့္ အေမဇုန္သစ္ေတာလုိ မစြတ္စုိပဲ ေျခာက္ေသြ႔ေနေလ့ရွိပါတယ္။ မုိးရြာသြန္းမႈနည္းပါးၿပီး ပ်မ္းမွ်အားျဖင့္ ႏွစ္တစ္ႏွစ္ရဲ႕ ပ်မ္းမွ်မုိးေရခ်ိန္က ၃၃လက္မခန္႔သာ ရွိပါတယ္။ ေအးစက္တဲ့ရာသီဥတုကိုပုိင္ဆုိင္ၿပီး အေအးဆုံးေနရာကေတာ့ ရုရွားေျမာက္ပုိင္းျဖစ္ကာ အပူခ်ိန္ -၆၅ဒီဂရီဖာရင္ဟုိက္အထိ က်ဆင္းတတ္ပါတယ္။

ႏုိ႔တုိက္သတၱ၀ါမ်ဳိစိတ္ေပါင္း ၈၅မ်ဳိးခန္႔ ၊ ငါးမ်ဳိးစိတ္ေပါင္း ၁၃၀ခန္႔ ၊ အင္းဆက္ပုိးမႊားမ်ဳိးစိတ္ေပါင္း ၃၂၀၀၀ခန္႔ နဲ႔ ငွက္မ်ဳိးစိတ္ေပါင္း ၃၀၀ ေက်ာ္ခန္႔ဟာ ဒီသစ္ေတာေတြထဲမွာ ျဖန္႔က်က္ေနထုိင္ၾကပါတယ္။

ဒီသစ္ေတာေတြမွာ ငွက္မ်ိဳးကြဲမ်ားစြာ မွီတင္းေနထိုင္ၾကျပီး တခ်ိဳ႔ကေတာ့ ရာသီဥတုအေပၚမူတည္ျပီး ေျပာင္းေရြ႕ေနထိုင္ၾကေလ့ရွိပါတယ္။ ယင္းေတာမ်ားတြင္ ပိန္ညွင္းငွက္မ်ား ၊ ဇီးကြက္မ်ား ၊ ငွက္ပိတုန္းမ်ား ၊ သိမ္းငွက္ ၊ သစ္ေတာက္ငွက္ နဲ႔ လင္းတ စတဲ့ငွက္အမ်ိဳးအစားမ်ားအပါအဝင္ ေတးဆိုငွက္မ်ားစြာကိုလည္း ေတြ႕ရိွရပါတယ္။

ယင္းသစ္ေတာေတြမွာ ၾကီးမားလွတဲ့ ႏို႔တိုက္သတၱဝါေတြျဖစ္တဲ့ ၀ံနက္ ၊ ဂရစ္ဇလီ၀က္၀ံ ၊ ၀ံပုေလြး ၊ ကဲရီဘူးသမင္ ၊ အႀကီးဆုံးသမင္မ်ဳိးျဖစ္တဲ့ moose ၊ ပုိလာ၀က္၀ံ ၊ ေတာင္ဆိတ္မ်ား ၊ ဆုိက္ေဘးရီးယားက်ား ၊ အေမရိကန္ေျပာင္ ၊ ယုန္ ၊ ေတာယုန္ႀကီး ၊ လင္းနုိ႔ ၊ လမ္မင္ၾကြက္ ရွဥ့္ ၊ ရွဥ့္ပ်ံ ၊ ကုိက္ျဖတ္သတၱ၀ါမ်ား ၊ ေခြးတူ၀က္တူ ၊ နဲ႔ သမင္ မ်ိဳးစိတ္မ်ားစြာေနထိုင္ၾကပါတယ္။

ေရေနႏို႔တ္ိုက္သတၱဝါေတြျဖစ္ၾကတဲ့ ဖ်ံမ်ဳိးစိတ္မ်ား ၊ လႊငါးမန္း ၊ humpback ေ၀လငါး ၊ killer ေ၀လငါး နဲ႔ လင္းပုိင္မ်ဳိးစိတ္ေပါင္းမ်ားစြာဟာ boreal သစ္ေတာအနီးတ၀ုိက္က ပင္လယ္ျပင္ထဲမွာ က်က္စားေလ့ရွိပါတယ္။

Boreal သစ္ေတာေတြဟာ မီး ၊ အင္းဆက္ ႏွင့္ ပိုးမႊားမ်ား ကူးစက္လြယ္တ့ဲအတြက္ ကေနဒါႏိုင္ငံမွာ ေတာ့ တႏွစ္ကို သစ္ေတာရဲ႕ ၁% ေလာက္ပ်က္စီးေနပါတယ္။

Boreal ေဒသရဲ႔ သက္ရိွပတ္ဝန္းက်င္အဖြဲ႔အစည္းကို ထိန္းသိန္းေစာင့္ေရွာက္ဖို႔အတြက္ ရုရွား ၊ စကင္ဒီေနးဗီးယားေဒသႏိုင္ငံမ်ား ၊ အေမရိကန္ ႏွင့္ ကေနဒါ ႏိုင္ငံမ်ားႏွင့္ Boreal သစ္ေတာရိွတဲ့ႏိုင္ငံေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ အစီအစဥ္မ်ားေရးဆြဲလွ်က္ရိွပါတယ္။

ယခုအခါ ကမၻာၾကီးပူေႏြးလာမႈနဲ့ ရာသီိဥတုေျပာင္းလဲမႈေတြေၾကာင့္ Boreal အပါအဝင္သစ္ေတာအမ်ားအျပားဟာ ထိခိုက္ပ်က္စီးမႈမ်ားစြာ ၾကဳံေတြ႔ေနရပါတယ္။ ယခုလိုကမၻာတဝွမ္းအပူခ်ိန္ ျမင့္တက္လာမႈေၾကာင့္ boreal သစ္ေတာမ်ားေနရာတြင္ အပူပိုင္းသစ္ေတာမ်ား ၊ parkland ႏွင့္ ျမက္ခင္းမ်ားအစားထိုးေပါက္ေရာက္လာၾကပါတယ္။

သိပၸံပညာရွင္ေတြကေတာ့ Boreal သစ္ေတာေတြဟာ လာမယ့္ ႏွစ္ ၅၀ေက်ာ္ေလာက္ၾကာရင္ သစ္ေတာဧရိယာ တစ္၀က္ေလာက္နီးပါးအထိ ဆုံးရႈံးေလ်ာ့နည္းကာ အဲဒီနယ္ေျမထဲမွာ ေနထုိင္တဲ့ သက္ရွိေတြလည္း မ်ဳိးတုံးသြားႏုိင္ေၾကာင္း ခန္႔မွန္းထားၾကပါတယ္။

Protect the Boreal Forest

သုတဇုန္

Leave a Reply