ေပၚတူဂီႏုိင္ငံ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေပၚတူဂီႏုိင္ငံ၏ တရား၀င္အမည္မွာ ေပၚတူဂီသမၼတႏုိင္ငံ ျဖစ္ပါတယ္။ ဥေရာပတုိက္ကုန္းမႀကီးရဲ႕ ေနာက္ဘက္အက်ဆုံးႏုိင္ငံျဖစ္ပါတယ္။ ဥေရာပႏုိင္ငံေတြထဲက ေရွးအက်ဆုံးႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံျဖစ္ၿပီး အခုလက္ရွိဧရိယာအေနအထားအတုိင္း လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၉၀၀ ခန္႔ကာလကတည္းက ရွိေနတာျဖစ္ပါတယ္။

ေပၚတူဂီႏုိင္ငံရဲ႕ အက်ယ္အ၀န္းက ၃၅၆၀၃ စတုရန္းမုိင္ျဖစ္ၿပီး အေနာက္ဘက္နဲ႔ ေတာင္ဘက္မွာ အတၱလႏၱိတ္သမုဒၵရာ ၊ အေရွ႕ဘက္နဲ႔ ေျမာက္ဘက္မွာ စပိန္ႏုိင္ငံေတြနဲ႔ ထိစပ္လွ်က္ရွိပါတယ္။ ၂၀၁၇ခုႏွစ္ စာရင္းအရ လူဦးေရ ၁၀.၃သန္းရွိၿပီး ၁မုိင္ပတ္လည္မွာ ပ်မ္းမွ်အားျဖင့္ ၂၈၇ေယာက္ ေနထုိင္ၾကပါတယ္။ အႀကီးဆုံးၿမဳိ႕နဲ႔ ၿမုိ႕ေတာ္ကေတာ့ လစၥဘြန္းၿမဳိ႕ျဖစ္ၿပီး ၿမဳိ႕ေနလူဦးေရ ၅သိန္းခန္႔ရွိပါတယ္။ ၿမဳိ႕ေတာ္ဧရိယာ၀န္းက်င္တစ္ခုလုံးမွာေတာ့ လူဦးေရစုစုေပါင္း ၃သန္းခန္႔ေနထုိင္ၿပီး ကမာၻ႔လူဦးေရအထူထပ္ဆုံးေဒသေတြထဲ တစ္ခုအပါအ၀င္ျဖစ္ပါတယ္။

ေပၚတူဂီဟာ အေနာက္အာဖရိက က လူမ်ဳိးေတြကို ဥေရာပေတြကို ကြ်န္ေတြအျဖစ္စတင္ သြင္းခဲ့တဲ့ႏုိင္ငံျဖစ္ပါတယ္။ မၾကာမီမွာပဲ အျခားဥေရာပႏုိင္ငံေတြဟာ ေပၚတူဂီရဲ႕လမ္းစဥ္ကိုလုိက္ခဲ့ၿပီး ကြ်န္စနစ္ကို အၿပဳိင္အဆုိင္ ထူေထာင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ေပၚတူဂီ အင္ပါယာဟာ ၁၅ရာစု အေစာပုိင္းကစလုိ႔ ရာစုႏွစ္ ၆ခုတုိင္ေအာင္ ရွည္ၾကာခဲ့တဲ့ အင္ပါယာတစ္ခုျဖစ္ၿပီး နယ္ေျမေပါင္း ၅၀ေက်ာ္ကုိ အုပ္စုိးခဲ့ပါတယ္။

ဒီလုိကိုလုိနီခ်ဲ့ခဲ့ျခင္းရဲ႕ သက္ေသကေတာ့ ေပၚတူဂီဟာ ယေန႔မွာ ႏုိင္ငံငယ္ေလးျဖစ္ေပမယ့္ ေပၚတူဂီရဲ႕ ဘာသာစကားကေတာ့ ကမာၻေပၚမွာ ၆ခုေျမာက္ လူေျပာအမ်ားဆုံး ဘာသာစကားတစ္ခု ျဖစ္ေနျခင္းပါပဲ။ ေပၚတူဂီဘာသာစကားဟာ ရုိမန္ဘာသာစကားကြဲ ၅ခုအနက္ တစ္ခုအပါအ၀င္ျဖစ္ပါတယ္။ အျခားရုိမန္ဘာသာစကားကြဲ ၄ခုကေတာ့ ျပင္သစ္ ၊ အီတလီ ၊ စပိန္ နဲ႔ ရုိမန္းနီယန္း တုိ႔ျဖစ္ပါတယ္။

ေပၚတူဂီႏုိင္ငံတည္ရွိရာ အုိင္ေဘးရီးယန္းကြ်န္းဆြယ္ေပၚမွာ သမုိင္းမတင္မီေခတ္ကတည္း လူသားမ်ား ေနထုိင္ေနၾကပါၿပီ။ ဆဲတစ္ျဖစ္လာမယ့္ ေရွးဦးလူမ်ဳိးစုေတြဟာ ဘီစီ ၇၀၀ခန္႔မွာ ဒီေနရာမွာ အေျခခ်ေနထုိင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဘီစီ ၃ရာစုမွာေတာ့ ရုိမန္ေတြဟာ ေပၚတူဂီရွိရာေနရာအပါအ၀င္ အုိင္ေဘးရီးယန္းကြ်န္းဆြယ္တစ္ခုလုံးကို သိမ္းပုိက္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဘီစီ ၂ရာစုမွာေတာ့ ေပၚတူဂီဟာ ေရာမအင္ပါယာထဲက Lusitania ျပည္နယ္ရဲ႕ အစိတ္အပုိင္းတစ္ခု ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။  Lusitania နယ္ထဲမွာေနၾကတဲ့အတြက္ အဲဒီအခ်ိန္က ေပၚတူဂီလူမ်ဳိးေတြကို  Luso လုိ႔ေခၚခဲ့ၾကပါတယ္။

၄ရာစုအလယ္ပုိင္းမွာေတာ့ ဒီေနရာကို ခရစ္ယာန္ဘာသာစတင္ ေရာက္ရွိလာခဲ့ပါတယ္။ ၅ရာစုမွာေတာ့ ရုိမန္တုိ႔ရဲ႕အုပ္ခ်ဳပ္မႈအဆုံးသတ္သြားၿပီး Visigoths ေတြက ႏွစ္ေပါင္း ၂ရာခန္႔ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ၾကျပန္ပါတယ္။အဒီ ၁၁၃၉မွာေတာ့ Afonso I ဟာ ဒီေနရာမွာ ေပၚတူဂီ ဘုရင့္ႏုိင္ငံကုိ ထူေထာင္ခဲ့ပါတယ္။ ေပၚတူဂီဟာ ႏုိင္ငံအက်ယ္အ၀န္း ေသးငယ္တဲ့ႏုိင္ငံျဖစ္ေပမယ့္ ေပၚတူဂီအင္ပါယာကေတာ့ အလြန္ႀကီးထြားခဲ့ဖူးပါတယ္။

၁၅ ရာစု နဲ႔ ၁၆ရာစုၾကားမွာ ေပၚတူဂီေတြဟာ ကမာၻတလႊားက ေရလမ္းေၾကာင္း အသီးသီးကို အုပ္စုိးႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ Henry the Navigator ၊ Vasco da Gama နဲ႔  Álvares Cabral တုိ႔ဟာ ေပၚတူဂီရဲ႕ ေက်ာ္ၾကားတဲ့ နယ္ေျမသစ္စူးစမ္းရွာေဖြသူေတြျဖစ္ၿပီး သူတုိ႔ေၾကာင့္ နယ္ေျမသစ္အမ်ားအျပားကို ေတြ႔ရွိၿပီးတဲ့ေနာက္ ေပၚတူဂီႏုိင္ငံရဲ႕ စီးပြားေရးသာမက စစ္ေရးစြမ္းအားပါ တုိးတက္ခဲ့ပါတယ္။ ေပၚတူဂီဘုရင္ အစဥ္အဆက္အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ၾကၿပီး ေနာက္ဆုံးဘုရင္ကေတာ့ ၁၉၁၀ခုႏွစ္အထိ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့တဲ့ ဘုရင္ Manuel II ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ေတာ့ ေပၚတူဂီဘုရင့္ႏုိင္ငံကေန ေပၚတူဂီသမၼတႏုိင္ငံ အျဖစ္ေျပာင္းလဲ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ပါတယ္။

ပထမကမာၻစစ္အတြင္းမွာေတာ့ ေပၚတူဂီႏုိင္ငံဟာ မဟာမိတ္ႏုိင္ငံေတြဘက္မွ ပါ၀င္တုိက္ခုိက္ခဲ့ပါတယ္။ ဒုတိယကမာၻစစ္မွာေတာ့ ၾကားေနႏုိင္ငံအျဖစ္ ရပ္တည္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၄၉ နဲ႔ ၁၉၅၅ခုႏွစ္မွာ NATO အဖြဲ႔၀င္ ၊ ကုလအဖြဲ႔၀င္ႏုိင္ငံ ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ သမၼတ ကေန ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ကို ခန္႔အပ္ရတဲ့ semi-presidential စနစ္ကုိ က်င့္သုံးၿပီး လက္ရွိသမၼတက Marcelo Rebelo ျဖစ္ပါတယ္။

ေပၚတူဂီႏုိင္ငံရဲ႕ စိတ္၀င္စားဖြယ္အခ်က္မ်ား

ေပၚတူဂီ ဆုိတဲ့ စကားလုံးဟာ ေအဒီ ၈၆၈ခုႏွစ္ခန္႔မွာ စတင္ေပၚေပါက္လာခဲ့တာပါ။ Portus Cale ကေနစတင္လာတာျဖစ္ၿပီး Portus က လက္တင္ဘာသာစကားနဲ႔ သေဘၤာဆိပ္ ၊ cale ကေတာ့ ရာသီဥတုကိုေစာင့္ေရွာက္တဲ့ ဆဲလ္တစ္နတ္သမီး Cailleach ကို ရည္ညႊန္းတာျဖစ္ပါတယ္။ Portuscale ကေနမွ Portucale အဲဒီေနာက္ေတာ့ Portugale ၊ Portugal ဆုိၿပီး အဆင့္ဆင့္ေျပာင္းလဲျဖစ္ေပၚလာခဲ့တာပါ။

ေပၚတူဂီၿမဳိ႕ေတာ္ လစၥဘြန္းဟာ ေရာမၿမဳိ႕ေတာ္ထက္ ႏွစ္ေပါင္း ၄၀၀ခန္႔ပုိေစာတဲ့ ၿမဳိ႕ျဖစ္ပါတယ္။ ေရာမၿမဳိ႕ကုိ ဘီစီ ၈ရာစုမွာ တည္ေထာင္တာျဖစ္ၿပီး လစၥဘြန္းကို ဘီစီ ၁၂ရာစုကတည္းက စတင္တည္ေထာင္ခဲ့လုိ႔ပါ။

ေပၚတူဂီဟာ ကမာၻသစ္ရဲ႕တစ္၀က္ကို ပုိင္ဆုိင္ခဲ့ပါတယ္။ ကမာၻသစ္ဆုိတာ ၁၄ ရာစု၀န္းက်င္က ဥေရာပလူမ်ဳိးေတြနဲ႔ သိပ္အဆက္အစပ္မရွိတဲ့ နယ္ပယ္အသစ္ေတြကို ဆုိလုိတာပါ။ ၁၄၉၄ခုႏွစ္မွာ ေပၚတူဂီ နဲ႔ စပိန္တို႔ ဟာ ကမာၻသစ္ကုိ တစ္၀က္စီအုပ္ခ်ဳပ္ဖုိ႔ သေဘာတူစာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္ဆုိခဲ့ၾကပါတယ္။ ေပၚတူဂီေတြဟာ ကမာၻ႔အေရွ႕ျခမ္းေတြျဖစ္တဲ့ ဘရာဇီး ၊ အာရွ နဲ႔ အာဖရိက နယ္ပယ္ေတြကို ခ်ဲ႕ထြင္သိမ္းပုိက္ခဲ့ပါတယ္။ မကာအုိဆုိရင္ ေပၚတူဂီတုိ႔ရဲ႕ အၾကာဆုံးအုပ္ခ်ဳပ္မႈကုိ ခံရတဲ့ ကုိလုိနီနယ္ေျမျဖစ္ၿပီး ၁၉၉၉ခုႏွစ္မွ တရုတ္ႏုိင္ငံဆီ ျပန္လႊဲခဲ့တာပါ။

ေပၚတူဂီဟာ ကြ်န္စနစ္ကို အေစာဆုံးစတင္ခဲ့တဲ့ ႏုိင္ငံအျဖစ္ နာမည္ပ်က္ခဲ့ေပမယ့္ အေစာဆုံးဖ်က္သိမ္းေပးခဲ့တဲ့ ႏုိင္ငံလည္း ျဖစ္ေနျပန္ပါတယ္။ ၁၄၄၄ ခုႏွစ္မွာ Lagos ကြ်န္ေစ်းကို စတင္ခဲ့ၿပီး ၁၇၆၁ခုႏွစ္မွာေတာ့ လက္ေအာက္ခံႏုိင္ငံေတြမွာ ကြ်န္စနစ္ကို ဖ်က္သိမ္းခဲ့ပါတယ္။

ကမာၻေပၚမွာ ရွိသမွ် ေဖာ့ဆုိ႔ေတြရဲ႕ တစ္၀က္ေက်ာ္ဟာ ေပၚတူဂီႏုိင္ငံကေန လာတာျဖစ္ပါတယ္။ ေပၚတူဂီဟာ ေဖာ့ဆုိ႔ေတြကို ျဖစ္လာေစခဲ့ cork oak သစ္ေတာေပါင္းေျမာက္မ်ားစြာကို ပုိင္ဆုိင္ထားလုိ႔ျဖစ္ပါတယ္။ ကမာၻ႔ေဖာ့ဆုိ႔ေစ်းကြက္ရဲ႕ ၇၀% ဟာ ေပၚတူဂီဆီမွျဖစ္ၿပီး ဂ်ာမနီ ၊ ယူေက နဲ႔ အေမရိကန္ႏုိင္ငံေတြကို အဓိကတင္သြင္းပါတယ္။

ေပၚတူဂီနဲ႔ အဂၤလန္ႏုိင္ငံေတြဟာ သက္တမ္းအရင့္ဆုံး မဟာမိတ္ႏုိင္ငံေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ၁၃၇၃ခုႏွစ္မွာ Anglo-Portuguese မဟာမိတ္စာခ်ဳပ္ကို ခ်ဳပ္ဆုိခဲ့ၿပီး မဟာမိတ္ႏုိင္ငံျဖစ္ခဲ့တာ ယေန႔အခ်ိန္အထိပါပဲ။

ေပၚတူဂီၿမဳိ႕ေတာ္လစၥဘြန္းဟာ ဥေရာပသမုိင္းတေလွ်ာက္ အျပင္းထန္ဆုံးငလွ်င္ဒါဏ္ကုိ ခံခဲ့ရဖူးပါတယ္။ ၁၇၅၅ခုႏွစ္မွာ ဆူနာမီေၾကာင့္ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ ဒီငလွ်င္ႀကီးဟာ ျပင္းအား 9.0 magnitude ရွိၿပီး လစၥဘြန္းၿမုိ႕ေနလူေပါင္း ၁သိန္းေက်ာ္ကို ေသေစခဲ့သလုိ အေဆာက္အအုံစုစုေပါင္းရဲ႕ ၈၅%ခန္႔ကို ဆုိးဆုိးရြားရြား ပ်က္စီးေစခဲ့ပါတယ္။

ကမာၻ႔အေစာဆုံး တကၠသုိလ္ေတြထဲမွာပါ၀င္တဲ့ Coimbra တကၠသုိလ္ဟာ ေပၚတူဂီႏုိင္ငံမွာ ရွိခဲ့ပါတယ္။ ဒီတကၠသုိလ္ကို ၁၂၉၀ခုႏွစ္မွာ လစၥဘြန္းၿမုိ႕တြင္ စတင္တည္ေထာင္ခဲ့ၿပီး အဲဒီေနာက္ေတာ့ Coimbra ၿမဳိ႕ကိုေျပာင္းေရႊ႕ခဲ့ပါတယ္။

ေပၚတူဂီလူမ်ဳိးေတြဟာ ဂ်ပန္ႏုိင္ငံကို ပထမဆုံးေရာက္ခဲ့တဲ့ ဥေရာပသားေတြျဖစ္ပါတယ္။ ၁၄၉၂ခုႏွစ္မွာ Tanegashima ကြ်န္းကိုပထမဆုံးေရာက္ရွိခဲ့ပါတယ္။ ေပၚတူဂီေတြက တဆင့္ ဂ်ပန္ေတြဟာ အေနာက္ႏုိင္ငံ နည္းပညာေတြကို ရရွိခဲ့ၿပီး စစ္ပြဲေတြမွာ စတင္အသုံးခ်ခဲ့ၾကပါတယ္။

ေပၚတူဂီလူမ်ဳိးတစ္ဦးဟာ ရွင္ဒဲလားထက္ ဂ်ူးလူမ်ဳိးေတြကို ပုိကယ္တင္ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္က ေကာင္စစ္၀န္ျဖစ္ခဲ့တဲ့ ေပၚတူဂီလူမ်ဳိး Aristides de Sousa Mendes ဟာ အစုိးရခြင့္မျပဳတဲ့ၾကားက ဂ်ူးလူမ်ဳိး ၁ေသာင္းခန္႔ကုိ ဗီဇာထုတ္ေပးခဲ့တာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ဥေရာပရဲ႕ အရွည္ဆုံး တံတားဟာ ေပၚတူဂီႏုိင္ငံမွာ ရွိတဲ့ ဗာစကိုဒဂါးမား တံတားျဖစ္ပါတယ္။ ေပၚတူဂီ နယ္ေျမရွာေဖြေရးသမား ဗာစကုိဒဂါးမားကို ဂုဏ္ျပဳၿပီးနာမည္ေပးထားတဲ့ ဒီတံတားဟာ လစၥဘြန္းၿမဳိ႕ေတာ္ Tagus ျမစ္ကို ျဖတ္ထုိးထားတာျဖစ္ၿပီး အရွည္ ၄၀၅၀၂ေပ (၇မုိင္ေက်ာ္) အရွည္ရွိပါတယ္။

ကမာၻေက်ာ္ ၀ုိင္အမ်ဳိးအစားျဖစ္တဲ့ Port ၀ုိင္ဟာ ေပၚတူဂီရဲ႕ နာမည္ေက်ာ္ ပုိ႔ကုန္တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ ေပၚတုိၿမဳိ႕ Douro ေတာင္ၾကား စပ်စ္ၿခံေတြကေန ထြက္ရွိတဲ့ ဒီစပ်စ္၀ုိင္ကို အေမရိကန္ ၊ ၾသစေၾတးလ် ၊ ေတာင္အာဖရိက နဲ႔ အိႏၵိယႏုိင္ငံေတြကို တင္ပို႔ေနရပါတယ္။

ေပၚတူဂီႏုိင္ငံက စုစုေပါင္းလူဦးေရ ရဲ႕၈၅% က ခရစ္ယာန္ဘာသာ၀င္ေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအထဲက ၈၁% ကေန ရုိမန္ကတ္သလစ္ဘာသာ၀င္ေတြျဖစ္ၿပီး ၄%ကေတာ့ က်န္ခရစ္ယာန္ဘာသာ၀င္ေတြျဖစ္ပါတယ္။

အဓိက စီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြကေတာ့ ခ်ည္မွ်င္ႏွင့္အထည္ ၊ သစ္ ၊ စကၠဴ ၊ ဓာတုပစၥည္း ၊ စက္မႈပစၥည္းအစိတ္အပုိင္းမ်ား ၊ စားေသာက္ကုန္မ်ား ၊ ဆက္သြယ္ေရးႏွင့္ ဆက္စပ္ပစၥည္းမ်ား ၊ သေဘၤာတည္ေဆာက္ေရး ၊ ေဆာက္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းသုံးပစၥည္းမ်ား နဲ႔ ဟုိတယ္ ခရီးသြားလာေရး လုပ္ငန္းေတြျဖစ္ပါတယ္။ ၂၀၁၇ခုႏွစ္ ကမာၻ႔ဘဏ္စာရင္းအရ ေပၚတူဂီ ႏုိင္ငံသားတစ္ဦးခ်င္းစီရဲ႕ ႏွစ္စဥ္ပ်မ္းမွ်၀င္ေငြဟာ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၃၂၁၉၉ ျဖစ္ၿပီး ကမာၻ႔အဆင့္ ၃၇ ျဖစ္ပါတယ္။

ေပၚတူဂီႏိုင္ငံရဲ႕ အဓိက အားကစားက ေဘာလုံးအားကစားျဖစ္ပါတယ္။ ေပၚတူဂီေဘာလုံးအသင္းဟာ လက္ရွိဥေရာပ ခ်န္ပီယံျဖစ္ၿပီး ၁၉၆၆ခုႏွစ္မွာ ကမာၻ႔ဖလား တတိယ ၊ ၂၀၀၆ခုႏွစ္ ကမာၻ႔ဖလားၿပုိင္ပြဲမွာ စတုတၳ အသီးသီးရခဲ့ဖူးပါတယ္။

ေပၚတူဂီႏုိင္ငံမွာ ယူနက္စကုိစာရင္း၀င္ ကမာၻ႔အေမြအႏွစ္ေနရာေပါင္း ၁၅ခုေတာင္ ရွိပါတယ္။ ဒီအထဲမွာ ယဥ္ေက်းမႈအေမြအႏွစ္ ေနရာက ၁၄ခု ရွိၿပီး က်န္တစ္ခုကေတာ့ သဘာ၀ေနရာတစ္ခုျဖစ္တဲ့ Madeira ကြ်န္းျဖစ္ပါတယ္။ ေပၚတူဂီဟာ ကမာၻ႔ခရီးသြားအလာဆုံးႏုိင္ငံစာရင္းမွာ ပါ၀င္ၿပီး ႏွစ္စဥ္ ကမာၻလွည့္ခရီးသြား ၁၃သန္းခန္႔လာေရာက္ေလ့ရွိတဲ့ ႏုိင္ငံလည္းျဖစ္ပါတယ္။

VIDEO

သုတဇုန္

Leave a Reply