လီဆူလူမ်ဳိးတုိ႔ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

လီဆူဒ႑ာရီ

လီဆူလူမ်ဳိးတို႔၏ပံုျပင္အရ ေရွးအခါကကမာၻႀကီးကို ေရလႊမ္းခဲ့ၾကသည္။ ေရမလႊမ္းမီအခ်ိန္တြင္ ကမာၻေပၚတြင္ လူမ်ားျပည့္ႏွက္ေနထိုင္ၾကသည္ဟုဆုိ၏။ ထိုစဥ္က လူတို႔မွာ ယေန႔လူသားမ်ားႏွင့္မတူဘဲ အလြန္သန္မာထြားက်ဳိင္းၾကသည္။ အသက္ရွည္ၾကသည္ဟုလည္းဆိုပါသည္။ ထိုပံုျပင္အရ ကမာၻကိုေရလႊမ္းမိုးခဲ့ရာတြင္ ရႊာက်ိႏွင့္ ရႊာဆာေခၚ ေမာင္ႏွမႏွစ္ေယာက္မွအပ က်န္လူမ်ားအားလံုး ေသေက်ပ်က္စီးခဲ့ၾကသည္။ ရႊာက်ိႏွင့္ ရႊာဆာေခၚ ေမာင္ႏွမႏွစ္ေယာက္က်န္ခဲ့ရာမွ ယေန႔ကမာၻသူကမာၻသားမ်ား ေပါက္ဖြားမ်ားျပားခဲ့ၾကသည္ဟူ၍ အယူ႐ွိပါသည္။

သူတို႔ႏွစ္ေယာက္မွ သားသံုးေယာက္ေမြးဖြားခဲ့သည္။ သားတစ္ေယာက္သည္ အသားျဖဴၿပီး သားတစ္ေယာက္မွာ ညဳိေသာအသားအေရရွိ၍ က်န္သားတစ္ေယာက္မွာ ၀ါေသာအသားအေရရွိသည္။ လီဆူမ်ဳိးႏြယ္စုတုိ႔သည္ ထိုအသားဝါမ်ဳိးႏြယ္မွ ဆင္းသက္ေပါက္ဖြားလာခဲ့ၾကသည္ဟုဆိုပါသည္။ လီဆူလူမ်ဳိးတို႔သည္ ဖခင္အုပ္ခ်ဳပ္ေသာ ဖမ်ဳိးယူစနစ္ကို အေျခခံေသာလူမ်ဳိးမ်ားျဖစ္သည္။

ေနထိုင္ရာေဒသ

လီဆူလူမ်ဳိးတို႔၏မူရင္းေဒသသည္ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ မူကူးဒီေဒသျဖစ္ပါသည္။ မူကူးဒီေဒသမွတစ္ဆင့္ ေရၾကည္ရာျမက္ႏုရာေဒသမ်ားသို႔ ေျပာင္းေရႊ႕ေနထုိင္လာရာတြင္ ကမာၻ႔ႏိုင္ငံအသီးသီးသို႔ေရာက္႐ွိသြားၾကသကဲ့သို႔ ျမန္မာႏုိင္ငံသို႔လည္း အလံုးအရင္းျဖင့္ဝင္ေရာက္ေနထုိင္ခဲ့ၾကေၾကာင္းသိ႐ွိရပါသည္။  လီဆူလူမ်ိဳးမ်ားကို အခ်ိဳ႕ေဒသမ်ားတြင္ ေယာယင္ဟု ေခၚ၍ အခ်ိဳ႕ေဒသမ်ားတြင္ လီေရွာ(ယခင္အေခၚအေ၀ၚ)ဟု ေခၚဆိုၾကသည္။ ေအဒီ ၈၅၀ ခန္႔တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံ ခ်ီေဗြၿမိဳ႕နယ္၊ ျဗားမာေဒသတြင္ ပထမဦးစြာေနထုိင္ခဲ့ၾကသည္။ အခ်ိဳ႕တို႔သည္ သံလြင္ျမစ္ေၾကာင္းအတိုင္း ရွမ္းျပည္နယ္ေျမာက္ပိုင္း၊ ေတာင္ပိုင္းႏွင့္ အေရွ႕ပိုင္းေဒသမ်ားသို႔ တစ္စတစ္စပ်ံ႕ႏွံ႔သြားခဲ့ၾကသည္။

လီဆူလူမ်ိဳးတို႔သည္ မိမိတို႔လူမ်ိဳးမ်ား၏ မူလေနထိုင္ရာ ေဒသ ႀကီးမားက်ယ္ျပန္႔ေသာ (ျမစ္ႀကီး) တစ္ခု၏ အဖ်ားပိုင္းမွ ျဖစ္သည္၊ ျမင့္မားေသာ အထက္ပိုင္း အရပ္ေဒသဆီမွ ဆင္းသက္လာ ၾကေသာ လူမ်ိဳးမ်ားျဖစ္သည္ဟု လက္ခံယုံၾကည္ထားၾကေပသည္။ တစ္ေနရာတည္းတြင္ အတည္တက် ေနထိုင္တတ္ျခင္း မရွိပဲ လည့္ပတ္သြားလာရင္း အဆင္ေျပရာတြင္ ေနထုိင္ၾကေလ့ရွိသည္။ လီဆူလူမ်ိဳးမ်ားကို အမ်ားအျပား ေတြ႕ျမင္ႏိုင္ၾကသည့္ ေနရာတစ္ခ်ိဳ႕ကား ၎တို႔ အေျခခ်ေနထိုင္သည့္ ပူတာအိုနယ္ အခ်ိန္းချမစ္ဝွမ္းေဒသပင္ ျဖစ္သည္။ တရုတ္ႏုိင္ငံ ႏွင့္ ျမန္မာတြင္သာမက ထုိင္းႏုိင္ငံ ႏွင့္ အိႏၵိယအေရွ႕ေျမာက္ပိုင္းတြင္လည္း ေနထုိင္ၾကသည္။ တစ္ကမာၻလုံးတြင္ လီဆူမ်ဳိးႏြယ္ လူဦးေရ စုစုေပါင္း ၁.၂သန္း ခန္႔ရွိသည္။

လီဆူတို႔သည္ တင္းတိမ္ေရာင့္ရဲေသာလူမ်ဳိးမ်ားျဖစ္သည္။ လံု႔လ၊ ဝီရိယ႐ွိသည္။ ႐ိုးသားေျဖာင့္မတ္သည္။ ဧည့္ဝတ္ေက်ပြန္မႈ႐ွိၾကသည္။ ေတာေတာင္ထဲတြင္ ေတာင္ယာလုပ္ငန္း၊ အမဲလိုက္လုပ္ငန္း၊ စိုက္ပ်ဳိးေရးလုပ္ငန္းမ်ားျဖင့္ အသက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္းျပဳသူမ်ားျဖစ္၍ ေလာဘသိပ္မႀကီးေပ။ သားရဲတိရစၧာန္မ်ားႏွင့္ ေတြ႕ၾကံဳမႈလည္း႐ွိၾကသျဖင့္ အသက္အႏၲရာယ္အတြက္ လံု႔လ၊ ဝီရိယ႐ွိၾကသည္။

လူမ်ဳိးစု ၊ ဘာသာစကား ၊ ကိုးကြယ္မႈ

လီဆူလူမ်ိဳးသည္ တိဗက္ျမန္မာအႏြယ္ဝင္ လိုလိုမူဆို အုပ္စုတြင္ ပါဝင္၏။ လီဆူလူမ်ိဳးတို႔တြင္ အဓိကအားျဖင့္ အႏြယ္(၃)မ်ိဳးရွိသည္ယင္းတို႔မွာ လီဆူမည္း၊ လီဆူျဖဴႏွင့္ ပန္းလီဆူ ဟူ၍ပင္ျဖစ္သည္။ လီဆူအႏြယ္တို႔သည္ ၎တို႔၏ မူလေနရင္းဌာေနျဖစ္ေသာ သံလြင္ျမစ္ဝွမ္း အထက္ပိုင္းေဒသ၌ ေနထိုင္လၽွက္ရွိေနၾကၿပီး၊ တ႐ုတ္လူမ်ိဳးတို႔၏ ယဥ္ေက်းမႈ လႊမ္းမိုးေနျခင္းကို ခံေနရေပသည္။ လီဆူအႏြယ္ သုံးမ်ိဳးတြင္ ေဆြမ်ိဳးေပါင္း (၁၄) စုခန္႔ရွိသည္။ ယင္းတို႔မွာ ဂ်ာေခၚေဆြမ်ိဳးႏွင့္ ဖာ့ေခၚေယာက္်ားမ်ိဳးဟု အဓိပၸာယ္ရေသာ ေဆြမ်ိဳးစုမ်ား ျဖစ္ၾကေလသည္။

ဘာသာစကားတြင္ ၁။ မူရင္းလီဆူစကား ၂။ လီဆူေနာစကား ၃။ လီဆူေလမယ္စကား ဟူ၍ သံုးမ်ဳိး႐ွိသည္။ သို႔ေသာ္ မူရင္းလီဆူစကားကိုသာ သံုးစြဲမႈမ်ားျပားေၾကာင္းေတြ႕႐ွိရသည္။ ယံုၾကည္ကိုးကြယ္မႈ သံုးမ်ဳိးေတြ႕႐ွိရသည္။
၁။ နတ္ကိုးကြယ္ျခင္း ၊ ၂။ ခရစ္ယာန္ဘာသာဝင္မ်ားျဖစ္လာျခင္း ၊ ၃။ ဗုဒၶဘာသာကိုးကြယ္ျခင္း

ဆင္ယင္ထုံးဖြဲ႔မႈ

လီဆူတို႔၏႐ိုးရာဝတ္စံုသည္ အေျခခံအားျဖင့္ ၆ မ်ဳိး႐ွိသည္။
၁။ ပူတာအိုနယ္ဝတ္စံု
၂။ ျမစ္ႀကီးနားနယ္ဝတ္စံု
၃။ ဗန္းေမာ္နယ္ဝတ္စံု

၄။ မုိးကုတ္နယ္ဝတ္စံု
၅။ ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္းဝတ္စံု
၆။ ရွမ္းျပည္နယ္ေျမာက္ပိုင္းဝတ္စံုတို႔ျဖစ္သည္။

လီဆူလူမ်ိဳး အမ်ိဳးသားမ်ားသည္ ေဘာင္းဘီအနက္ကို ဝတ္ဆင္၍ တိုက္ပုံအက်ႌခပ္ပြပြ ခ်ဳပ္လုပ္ထားၿပီးလၽွင္ ေငြၾကယ္သီး သို႔မဟုတ္ ေႂကြၾကယ္သီးမ်ားကို ေရွ႕ေနာက္လွသလို ဆင္ယင္စီထားကာ ဝတ္ ဆင္ၾကသည္။ အမ်ိဳးသမီးမ်ားမွာ ေအာက္ပိုင္းအဝတ္မ်ားသည္ ထဘီလည္းမဟုတ္၊ ဂါဝန္လည္းမဟုတ္သည့္ ပုံစံတစ္မ်ိဳးခ်ဳပ္ကာ အထဲဝတ္စုံ ၊ အျပင္ဝတ္စုံဟူ၍ ႏွစ္မ်ိဳးဝတ္ဆင္ၾက၏။ အေပၚပိုင္းဝတ္စုံအက်ႌမွာ ေလာင္းကြတ္ပုံဏၭာန္ရင္ဖုံးအက်ႌပုံမ်ိဳး ခ်ဳပ္လုပ္ၿပီးလၽွင္ ေယာက္်ား အက်ႌနည္းအတိုင္း ေငြၾကယ္ သီး သို႔မဟုတ္ ေႂကြၾကယ္သီးမ်ားျဖင့္ စိတ္တိုင္းက် လွသလိုဝတ္ဆင္ထား၏။

ပူတာအိုမွ လီဆူတို႔သည္ မလိချမစ္ဖ်ားႏွင့္ အေရွ႕ဘက္ ကမ္းမိုင္ ၂ဝ ပတ္လည္အတြင္းရွိ ေက်း႐ြာမ်ားတြင္ အမ်ားအျပား ေနထိုင္ ေလ့ရွိၾကၿပီးလၽွင္ ဆင္ယင္ထုံးဖြဲ႕ပုံတြင္ အျခားေဒသရွိလီဆူမ်ားႏွင့္ မတူတစ္မူထူးျခားလ်က္ရွိသည္ကို ေတြ႕ရေပသည္။ ေဒသအလိုက္ လီဆူေလးမ်ိဳးရွိသည့္အနက္ ပူတာအိုနယ္မွ လီဆူတစ္မ်ိဳးတည္းသာ ဂါဝန္မ်ားဝတ္ၾကသည္။ လီဆူတို႔ေနထိုင္ေသာ အိမ္မ်ားမွာ တဲတန္းလ်ားဆန္ဆန္ေဆာက္ ထား၍ အိမ္ခန္းႏွစ္ခုရွိၿပီးလၽွင္ အလယ္တြင္ မီးဖိုကိုထားရွိသည္။ လီဆူအခ်ိဳ႕တို႔သည္ ေလာေခါင္ႏွင့္ စိန္းလုံေတာင္တန္းတြင္လည္းေနထိုင္ၾကေပသည္။

ထိမ္းျမားျခင္း ႏွင့္ အေလ့အထ

လီဆူလူမ်ဳိးတို႔သည္ လက္ထပ္မဂၤလာပြဲကို သံုးရက္သံုးညက်င္းပၾကသည္။ သတုိ႔သားအိမ္တြင္သာ လက္ထပ္မဂၤလာပြဲက်င္းပရသည္။ ကေလးေမြးဖြားရာတြင္လည္း သားေယာက္်ားေလးျဖစ္ပါက ၃ ရက္ျပည့္လွ်င္ အမည္ေပးရသည္။ မိန္းကေလးျဖစ္ပါက ၂ ရက္ျပည့္လွ်င္အမည္ေပးရသည္။ ကင္ပြန္းတပ္အမည္ေပးျခင္းကို မ်ားေသာအားျဖင့္ အဘိုး၊ အဘြားတုိ႔ကေပးေသာအမည္ကို လက္ခံရသည္။

ေမြးဖြားၿပီးေသာကေလးသည္ က်န္းမာေရးမေကာင္းလွ်င္ ေမြးစားအေဖလုိက္႐ွာရသည္။ ေလာေလာဆယ္ေမြးစားအေဖ႐ွာမရပါက ေမြးဖြားၿပီးေနာက္တစ္ရက္နံနက္တြင္ အိမ္သို႔ဦးဆံုးေရာက္႐ွိလာသူကို ေမြးစားအေဖဟုသတ္မွတ္ၿပီး အမည္ေပးခုိင္းသည္။ ထိုကေလးသည္ ႀကီးျပင္းလာေသာအခါ ထုိေမြးစားအေဖအား တစ္ႏွစ္တစ္ႀကိမ္ ဆန္ျဖင့္သြားေရာက္ကန္ေတာ့ရသည္။ ေမြးစားအေဖက ျပန္လည္ၿပီး အဝတ္အစားမ်ားေပးကာ ဆုေတာင္းေမတၱာပို႔သရသည္။

အေမြခြဲေဝပံု

ဖမ်ဳိးယူစနစ္ကိုက်င့္သံုးသျဖင့္ အေမြခြဲေဝရာတြင္ သမီးမ်ားကို အေမြခြဲေဝေပး႐ုိးထံုးစံမ႐ွိပါ။ သားမ်ားထဲမွ အငယ္ဆံုးသားကိုသာအေမြခြဲေဝေပးေလ့႐ွိသည္။ သားႀကီး၊ သမီးႀကီးမ်ားထဲမွ အိမ္ေထာင္ျပဳၿပီး အိမ္ခြဲထြက္ေသာအခါ ရသင့္ေသာအခြင့္အေရးခံစားမႈမ်ားကို ေပးလုိက္ၿပီျဖစ္၍ ေနာက္ထပ္မရ႐ွိေတာ့ပါ။ သားႀကီး၊ သမီးႀကီးမ်ားကလည္း မိမိတို႔႐ိုးရာဓေလ့ထံုးစံမ်ားအရ နားလည္မႈ႐ွိၾကသည္။

စီးပြားေရးလုပ္ကုိင္မႈမ်ား

လီဆူတို႔သည္ မ်ားေသာအားျဖင့္ သစ္လုပ္ငန္း ေတာင္ယာလုပ္ ငန္းႏွင့္ ဘဲ၊ၾကက္၊ ဝက္ေမြးျမဴျခင္းလုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ကိုင္ၾကသည္။ ရွမ္းျပည္ေျမာက္ပိုင္း၌အစိုးရသစ္ေတာႀကိဳးဝိုင္းမရွိေသာေနရာမ်ားတြင္ လီဆူမ်ားသည္ ေတာင္ေပၚမွ သစ္မ်ားကို ခုတ္လွဲ၍ ပ်ဥ္မ်ား၊ တိုင္မ်ားခြဲစိတ္ကာ နီးရာေဈးၿမိဳ႕မ်ားသို႔ ယူေဆာင္ေရာင္းခ်ၾကသျဖင့္ ေငြဝင္လမ္း ေကာင္းၾကသည္။ သို႔ေသာ္ ယခုအခါ ၿမိဳ႕ႀကီးမ်ားရွိ သစ္စက္မ်ားမွထြက္ ေသာသစ္မ်ားကိုသာအသုံးမ်ားလာေသာေၾကာင့္ ယင္းတို႔၏ သစ္လုပ္ငန္းမွာအနည္းငယ္ဝင္ေငြေလ်ာ့သြားေလသည္။

ေတာင္ယာလုပ္ငန္းမွာ ယင္း တို႔အဖို႔ ဝင္ေငြအမ်ားဆုံးရေသာ လုပ္ငန္းပင္ျဖစ္သည္။ အႀကီးဆုံး ေတာင္ယာလုပ္ငန္းမွာသစ္ေသာ့ သီးၿခံစိုက္ပ်ိဳးျခင္း၊ မုန္ညင္း၊ အာလူး၊ မုန္လာဥ၊ေတာင္ေဝွးသီးႏွင့္ အျခားဟင္းသီးဟင္း႐ြက္ အမ်ိဳးမ်ိဳး စိုက္ပ်ိဳးျခင္းမ်ားျဖစ္သည္။ ယင္းတို႔ကို ေဈးၿမိဳ႕မ်ားသို႔ ပို႔ေဆာင္ေရာင္းခ်၍ တစ္ဖန္စားရန္ ဆန္အိတ္မ်ား ဝယ္ယူသြားၾကသည္။ဘဲ၊ ၾကက္၊ဝက္မ်ားကိုသာမက ျမည္းႏွင့္ လားမ်ားကိုလည္း သယ္ယိူပို႔ေဆာင္ေရးအတြက္ ေမြးျမဴ ထားၾကေလသည္။ လီဆူမ်ားသည္ အလြန္ ႐ိုးသားၿပီးလၽွင္ေအးခ်မ္း သာယာစြာေနတတ္ေသာ ေတာင္ေပၚသားမ်ားျဖစ္ၾကသည္။

မသီတာျမင့္ (Content Translation Department)
Myanmar Wikipedia

Leave a Reply