စိန္အဆိပ္ (သုိ႔) အာဆင္းနစ္အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

စိန္ျဖဴ (စိန္အဆိပ္)အား အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ အာဆင္းနစ္(Arsenic) ဟု ေခၚဆိုၾကသည္။ ဓာတုေဗဒသေကၤတမွာ As ျဖစ္သည္။ အဝါ၊ အနက္၊ မီးခိုးဟူေသာ သုံးမ်ိဳးစပ္အေရာင္ျဖစ္ၿပီး ေငြေရာင္သမ္းေနေသာ ႂကြပ္ဆတ္သည့္ ပုံေဆာင္ခဲအေနျဖင့္ ေတြ႕ရပါသည္။ သံမဏိေရာင္ ခပ္မြဲမြဲရွိ၍ သတၱဳကဲ့သို႔ေျပာင္ လက္ေသာ အခဲျဖစ္၏။ ခေနာက္စိမ္းႏွင့္ ႂကြပ္တို႔ကဲ့သို႔ပင္ သတၱဳဟုလည္း မဆိုႏိုင္၊ သတၱဳမဟုတ္ဟူ၍လည္း မဆိုႏိုင္ေသာ ၾကားသတၱဳျဒဗ္စင္ျဖစ္၏။ သို႔ေသာ္ သတၱဳမဟုတ္ေသာ ေဖာ့စေဖာရစ္ႏွင့္ ပို၍နီးစပ္၏။

အာဆင္းနစ္ကို သယံဇာတအျဖစ္ျဖင့္ ၎၊ အထူးသျဖင့္ ကန္႔ႏွင့္ ေရာစပ္၍ ေတြ႕ေနက်သတၱဳ႐ိုင္းမ်ား တြင္၎ ေတြ႕ရ၏။ အျခား ျဒပ္စင္မ်ားႏွင့္လည္း အလြယ္တကူ ဓာတ္ျပဳႏိုင္ပါသည္။ အပူေပးေသာအခါ အလြယ္တကူ ၾကက္သြန္နံ႔ရေသာ အာဆင္းနစ္ ထြိဳင္ေအာက္ဆိုဒ္(arsenic trioxide) အျဖစ္သို႔ ေျပာင္းလဲသြားပါသည္။ non metallic form ဓာတ္ျပဳအား အလြန္ နည္းေသာ္လည္း ျပင္းအားေကာင္းသည့္ အက္ဆစ္မ်ား ထဲတြင္ ေပ်ာ္ဝင္ႏိုင္ပါသည္။

အသုံးျပဳျခင္း

အျခားဓာတ္ေပါင္းမ်ားႏွင့္ ေရာစပ္ထားေသာ အာဆင္းနစ္သည္ အာဆင္းနစ္ခ်ည္းသက္သက္ထက္ပို၍ အသုံးဝင္သည္။ အာဆင္းနစ္ ျဒပ္ေပါင္းမ်ားကို ဖန္ထည္မ်ား ျပဳလုပ္ျခင္း၊ ေလဆာေရာင္ျခည္ ထုတ္လႊတ္ႏိုင္ေသာ semiconductor gallium arsenade ျပဳလုပ္ျခင္းတို႔တြင္ အသုံးျပဳပါသည္။ Arsine gas AsH3 သည္ လြန္စြာ အဆိပ္ျပင္းေသာေၾကာင့္ အထူးဂ႐ုျပဳ သုံးရေသာ္လည္း ၎ကို အီလက္ထ႐ြန္းနစ္ ပစၥည္းျပဳလုပ္ေသာ စက္႐ုံမ်ားတြင္ အဓိက အေရးႀကီးဓာတ္ေငြ႕အျဖစ္ အသုံးျပဳၾကပါသည္။ အာဆင္းနစ္ျဒဗ္ေပါင္းမ်ား သည္ အမ်ိဳးမ်ိဳးေသာ အသီးပင္ အ႐ြက္ပင္မ်ားကို ဖ်က္ဆီးတတ္ေသာ ပိုးမႊားမ်ားကို သတ္ရန္ ပိုးသတ္ေဆး အျဖစ္ျဖင့္ အလြန္အသုံးဝင္၏။

ေကာ့ပါး(ေၾကးနီ)၊ ဟိုက္ဒ႐ိုဂ်င္၊ ေအာက္စီဂ်င္တို႔ႏွင့္ ေရာစပ္ ထားေသာ အာစနစ္ျဒဗ္ေပါင္းမ်ားကို ျခယ္ေဆးေပါင္း ေျမာက္မ်ားစြာတို႔တြင္ အသုံးျပဳရ၏။ အႏုပညာတြင္ အသုံးမ်ားေသာ ျမစိမ္းေရာင္အေသြး ရွိသည့္ ‘ပဲရစ္ ဂရင္း(copper acetoarsenite)’ေခၚ ထင္ရွားေသာ ျခယ္ေဆးတစ္မ်ိဳးတြင္ အာစနစ္ပါ၏။ အာဆင္းနစ္ ျဒဗ္ေပါင္းမ်ားမွ အဆိပ္ေငြ႕မ်ား ထြက္မည္ဟု ယူဆၾကသျဖင့္ နံရံကပ္စကၠဴမ်ားႏွင့္အထည္ မ်ားကို အာဆင္းနစ္ပါေသာ ဆိုးေဆးမ်ားျဖင့္ အေရာင္ျခယ္ေလ့ ဆိုးေလ့မရွိၾကေခ်။

အာဆင္းနစ္ကို ခဲက်ည္ဆန္မ်ားျပဳလုပ္ရာတြင္ အဓိကအသုံး ျပဳၾက၏။ က်ည္ေစ့မ်ားျပဳလုပ္ရာ၌ ခဲတြင္ အာဆင္းနစ္ အနည္းငယ္ကိုထည့္၍ ေရာစပ္အသုံးျပဳျခင္းျဖင့္ က်ည္ေစ့လုံးကေလး မ်ားကို ရရွိႏိုင္သည္။ ခဲခ်ည္း သက္သက္ကို က်ိဳ၍ေလာင္းယူလၽွင္ အလုံးကေလးမ်ားကို မရႏိုင္ဘဲ၊ အမၽွင္တန္းလန္းပါလာေသာ ခဲကေလးမ်ားကိုသာရရွိသည္။ အာဆင္းနစ္ႏွင့္ ေအာက္စီဂ်င္ ေရာစပ္ထားေသာ အာဆင္းနစ္အျဖဴကို ဖန္လုပ္ငန္းတြင္ သံေၾကာင့္ျဖစ္ေပၚေသာ အေရာင္ကိုခၽြတ္ရန္ အသုံးမ်ား၏။

ထို႔ျပင္ ႂကြက္ႏွင့္ယင္မ်ားကိုသတ္ရန္ အဆိပ္ခတ္ေဆးအျဖစ္ျဖင့္၎၊ ေရာင္စုံ မီးပန္းမ်ား ျပဳလုပ္ရာ၌၎ အသုံးျပဳၾကေသး၏။ အိုင္းယန္းပါကလို႐ိုက္ ေပ်ာ္ဝင္ရည္ႏွင့္ မက္ဂနီဇီယာအမႈန္႔မ်ားသည္ အာဆင္းနစ္အဆိပ္ေျဖေဆးမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ သံတြင္ အာဆင္းနစ္ အနည္းငယ္ထည့္၍ ေရာစပ္လိုက္ေသာအခါ သံအေရာင္ေျပာင္လက္၍လာသည္။

သဘာဝမွာေတြ႕ရွိရမႈအေျခအေန

အာဆင္းနစ္သည္ သဘာဝတြင္ အနည္းငယ္သာေတြ႕ရပါသည္။ ၎သည္ ေျမဆီလႊာထဲတြင္ ျဖစ္ေပၚၿပီး ေလႏွင့္ ေရတို႔မွတစ္ဆင့္ ေနရာအႏွံ႔အျပားသို႔ပ်ံ႕ႏွံ႔ သြားပါသည္။ အာဆင္းနစ္သည္ ေသေစႏိုင္ေသာ အဆိပ္ရွိသည္။ သုိ႔သာ္လည္း တခ်ိဳ႕သက္ရွိမ်ားအတြက္ အနည္းငယ္ လိုအပ္ပါသည္။

သန္႔စင္ေသာ အာဆင္းနစ္ ကို သဘာဝတြင္ microcrystalline အျဖစ္ႏွင့္သာ အနည္းအပါး ေတြ႕ရပါသည္။ ၎ကို ဆိုက္ေဘးရီးယား၊ ဂ်ာမနီ၊ ျပင္သစ္၊ အီတလီ၊ ႐ိုေမးနီးယားႏွင့္ အေမရိကန္ႏိုင္ငံ တို႔တြင္ေတြ႕ရပါသည္။ အာဆင္းနစ္ကို အမ်ားအားျဖင့္ ဆာလ္ဖာႏွင့္ ေရာစပ္ၿပီး arsenopyrite (AsFeS) တြင္ေတြ႕ရပါသည္။

ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္း ၊ အတြဲ(၄)
Myanmar Wikipedia

 

Leave a Reply