အလယ္ေခတ္ ကမာၻကုိေျပာင္းလဲေစခဲ့ေသာ တီထြင္မႈႀကီး ၁၈ ခု

Posted on

အလယ္ေခတ္ဆုိတာ ကမာၻ႔ သမုိင္းတြင္ပါ၀င္တဲ့ အခ်ိန္ကာလတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ အေနာက္ ေရာမအင္ပါယာ က်ဆုံးခ်ိန္ ေအဒီ ၄၇၆ ခုႏွစ္ခန္႔တြင္ စတင္ခဲ့ၿပီး ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ္ ကမၻာသစ္ကို ရွာေဖြေတြ႕ရွိခဲ့သည့္ ၁၄၉၂ ခန္႔ အထိကို အလယ္ေခတ္လုိ႔ သတ္မွတ္ပါတယ္။ အလယ္ေခတ္လုိ႔ေခၚရျခင္းအေၾကာင္းကေတာ့  ေရာမ နန္းစဥ္ ပ်က္သုဥ္းျခင္းႏွင့္ ေခတ္သစ္ဥေရာပ အေစာပိုင္းကာလမ်ား စတင္ျခင္းတို႔ရဲ႕ အလယ္တြင္ ရွိေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ အေနာက္ ေရာမအင္ပါယာမွ က်န္ရွိေသာ ေဒသမ်ားသည္ အဂၤလန္၊ ျပင္သစ္၊ ဂ်ာမနီ၊ ဟန္ေဂရီ၊ စပိန္၊ ေပၚတူဂီ၊ ပိုလန္ ႏွင့္ ႐ုရွား အစရွိသည့္ လြတ္လပ္ေသာ ႏိုင္ငံမ်ားအျဖစ္ တျဖည္းျဖည္းခ်င္း ေပၚေပါက္လာခဲ့ပါတယ္။

အေနာက္ရာမအင္ပါယာ ပ်က္သုဥ္းျပီးခ်ိန္ျဖစ္တဲ့ ေအဒီ(၅)ရာစုကာလေတြမွာေတာ့ လူသားေတြရဲ့ တီထြင္ဖန္တီးမႈစြမ္းပကားေတြဟာ အလြန္ျမင့္မားလာခဲ့ပါတယ္။ ယင္းကာလေနာက္ပိုင္း အလယ္ေခတ္ေရာက္တဲ့အခ်ိန္ေလာက္ထိ လူသားေတြရဲ့ တီထြင္ၾကံဆမႈေတြဟာ အဆင့္ဆင့္တိုးတက္လာခဲ့တာကိုေတြ႕ရပါတယ္။

ဒီလို လူသား ေတြရဲ့အျပိဳင္အဆိုင္တီထြင္မႈေတြကပဲ မ်ားစြာေသာစစ္ပြဲေတြ၊ငတ္မြတ္ေဘးေတြ၊ ေရာဂါ ဘယက်ေရာက္မႈေတြကို အေကာင္းဆံုးေက်ာ္ျဖတ္နိုင္ခဲ့ျပီး လူသားေတြရဲ့ အခန္းက႑ ဟာ ကမာၻေပၚမွာ ပိုမိုထင္ရွားလာခဲ့ပါတယ္။ ယင္းကာလကတီထြင္ဖန္တီးသူေတြရဲ့ အေျခအေနဟာအလြန္ပင္ပန္းဆင္းရဲခဲ့ေပမဲ့ အခက္အခဲအၾကားကေနပဲ သူတို႔ရဲ့ဖန္တီး မႈေတြဟာ ေရွဆက္နိုင္ခဲ့ပါတယ္။

ဒီေနရာမွာမ်ွေဝေပးခ်င္တာကေတာ့ အလယ္ေခတ္ ကာလက စတင္တီထြင္ခဲ့ျပီးယေန႔အခ်ိန္ထိ လူသားေတြအတြက္အသံုးဝင္ဆဲျဖစ္ခဲ့တဲ့ တီထြင္မႈ (၁၈)မ်ိဳးရဲ့အေၾကာင္းပဲျဖစ္ပါတယ္။

(၁) ပုံႏွိပ္စက္

အလယ္ေခတ္တစ္ေလ်ာက္တီထြင္မႈေတြမွာေတာ့ စာပုံႏွိပ္စက္ဟာ အေရးပါဆုံး တီထြင္မႈျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ယင္းကာလက အစိုးရဌာနေတြနဲ႔ ဘာသာေရးေက်ာင္း ေတြအတြက္ ျဖန္႔ေဝစာေတြဟာ မရွိမျဖစ္လိုအပ္တဲ့အရာေတြျဖစ္လာတဲ့အတြက္ စာကူး စက္ေတြကို ဥေရာပတစ္လႊားအျပိဳင္အဆိုင္ ဆန္းသစ္လာခဲ့ပါတယ္။ ဒါအျပင္ ေရွးဂရိ စာေပနဲ႔အေတြးအေခၚပညာရပ္ေတြ ျပန္လည္ထုတ္ေဖာ္ခဲ့တဲ့(၁၄)ရာစုကေန(၁၆)ရာစု ကာလေတြအတြင္းမွာ လူသားေတြရဲ့ပညာရပ္ဆိုင္ရာေတာ္လွန္ေရးေတြ အမ်ားအျပား ေပၚေပါက္လာခဲ့တာေၾကာင့္ စာအုပ္၊ စာေပေတြရဲ့က႑ဟာအလြန္ၾကီးထြားလာခဲ့ပါ တယ္။

ပုံႏွိပ္စက္ေတြကို(၃)ရာစုေလာက္ကတည္းက တရုတ္နိိုင္ငံအတြင္းမွာ တီထြင္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီတီထြင္မႈကိုအေျခခံျပီး (၁၅) ရာစုမွာ နာမည္ေက်ာ္တီထြင္သူ Johannes Guttenberg က ဥေရာပမွာ စတင္မိတ္ဆက္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ေရွးလူေတြတီထြင္ခဲ့တဲ့ ပုံႏွိပ္စက္ေတြနဲ႔ ဂူတင္ဘတ္တီထြင္တဲ့ ပုံႏွိပ္စက္ရဲ႕ ကြာျခားခ်က္ကေတာ့ အုပ္ေရမ်ားမ်ားကို အရည္အေသြးေကာင္းေကာင္းနဲ႔ ျမန္ျမန္ပုံႏွိပ္ႏုိင္လာခဲ့တာပါ။ ယေန႔ေခတ္စာပံုနွိပ္စက္ေတြ ဟာ Guttenbergရဲ့ဖန္တီးမႈကို အေျခခံျပီးတည္ေဆာက္လာခဲ့ၾကတာျဖစ္ပါတယ္။

(၂) ေကာ္ဖီဆိုင္ယဥ္ေက်းမႈ

ဥေရာပမွာေတာ့ အိမ္ကိုလာတဲ့ဧည္သည္ေတြကို ေကာ္မဖီနဲ႔ဧည့္ဝတ္ျပဳၾကတဲ့ ဓေလ့ဟာ အလယ္ေခတ္ကာလကပင္စတင္ခဲ့ပါတယ္။ ေအာ္တိုမန္အင္ပါယာ ထြန္းေတာက္စဥ္ ကာလကတည္းက ေကာ္ဖီနဲ႔ဧည့္ခံတဲ့ဓေလ့ဟာ အခိုင္အမာရွိခဲ့တာလို႔ လည္းသိရပါတယ္။ မၾကာခင္မွာပဲ ေကာ္ဖီဆိုင္မ်ားစြာဟာ အစီအရီေပၚလာခဲ့ပါေတာ့တယ္။ ဒါေၾကာင့္ ယေန႔ လဖက္ရည္ဆိုင္ ေကာက္ဖီဆုိင္ေတြရဲ့ သမိုင္းဟာအလယ္ေခတ္ကာလ ကေနစတင္ခဲ့တာလို႔ ဆိုရပါမယ္။

(၃) ၾကီးမားတဲ့ထယ္မ်ား

(၆)ရာစုေလာက္မွာေတာ့ လယ္ယာစိုက္ပ်ိဳးေရးလုပ္ငန္းအတြင္းမွာ ၾကီးမားတဲ့ ထယ္ၾကီး ေတြကိုအသံုးျပဳျပီး ခ်ဲ႔ထြင္စိုက္ပ်ိဳးလာနိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ယခင္ကေတာ့အလြန္ေသးငယ္ တဲ့ ပံုစံရွိတဲ့ထယ္ေတြကိုအသံုးျပဳတာေၾကာင့္ စိုက္ပ်ိဳးေျမေတြကို လိုအပ္သလိုထြန္ယက္ နိုင္ဖို႔အကန္႔အသတ္ရွိေနခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ ဘီးေတြကိုပါ အလြန္ၾကီးမားတဲ့သ႑ာန္ျဖစ္ေအာင္ ဖန္တီးဖို႔အားထုတ္ခဲ့ၾကေပမဲ့ အလြယ္တကူအသံုးမျပဳနိုင္တာ ေၾကာင့္ သတၳဳထယ္ေတြနဲ႔ ဘီးေတြကိုပဲ အစားထိုးသံုးစြဲလာခဲ့ၾကပါတယ္။

လူဦးေရေပါက္ဖြားမႈ မ်ားျပားလာတဲ့အညီ စားနပ္ရိကၡာပိုမိုထုတ္လုပ္ရန္ လိုအပ္လာတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ အျခားလယ္ယာပစၥည္းေတြကို ဆန္းသစ္ထုတ္လုပ္လာေပမဲ့ အလယ္ ေခတ္ကာလက ထူးထူးျခားျခားေျပာင္းလဲသြားတာကေတာ့ ၾကီးမားတဲ့ထယ္ေတြကို အသံုးျပဳလာၾကျခင္းျဖစ္ပါတယ္။

(၄) သဲနာရီအစား ခ်ိန္သီးနာရီေတြကို အစားထုိးခဲ့

ခ်ိန္သီးနာရီ မေပၚခင္က ေတာ့ လူသားေတြဟာ အခ်ိန္ကိုသိရွိရန္ ေနနာရီ၊ သဲနာရီေတြကို အဆင့္ဆင့္ျပဳလုပ္ တီထြင္အသံုးျပဳခဲ့ၾကတာကိုလည္း ေတြ႔ရွိနိုင္ပါတယ္။ သဲနာရီေတြဟာ ထပ္တလဲလဲ ျပန္လည္အသံုးျပဳနိုင္ျပီး ေစ်းေပါတာေၾကာင့္ လူတန္းစားမေရြး ဝယ္ယူအသံုးျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။

ေအဒီ ၁၃၀၀ ဝန္းက်င္ကာလေတြမွာေတာ့ ခ်ိန္သီးနာရီ ကဲ့သို႔ေသာ စက္နာရီေတြေပၚလာခဲ့ၿပီး ေနရာအနည္းငယ္မွာ သဲနာရီေတြေနရာအတြက္ အစားထုိးသုံးစြဲခဲ့ၾကပါတယ္။  (၁၅)ရာစုေရာက္ခ်ိန္မွာေတာ့ ဥေရာပက ေနရာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ အဲဒီနာရီေတြကိုပဲ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ သုံးစြဲၾကပါေတာ့တယ္။

(၅) ေငြစကၠဴထုတ္လုပ္အသံုးခ်မႈ

မွတ္တမ္းေတြအရေတာ့ ပထမဆံုးေသာေငြစကၠဴကို (၁၁)ရာစုက တရုတ္နိုင္ငံအတြင္း မွာစတင္အသံုးျပဳခဲ့တယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။ ယင္းကာလကေငြေၾကးဟာ ေဒသအပိုင္းအျခားနဲ႔ထုတ္လုပ္တာျဖစ္တာေၾကာင့္ နိုင္ငံနဲ႔အဝွမ္းအသံုးျပဳနိုင္ခဲ့ျခင္းေတာ့ မရွိခဲ့ပါဘူး။

ဒါအျပင္ ေရွးတရုတ္လူမ်ိဳးေတြဟာ ေငြေပးေခ်ေရး ကတိစာခ်ဳပ္ေတြကိုပါ ယင္းအခ်ိန္တည္းကစတင္အသံုးျပဳခဲ့ၾကျပီး ေနာက္ပိုင္းမွာေငြစကၠဴအစား အဖိုးတန္ သတၳဳဒဂၤါးေတြကိုေျပာင္းလဲ သံုးစြဲလာခဲ့ၾကပါတယ္။ မာကိုပိုလိုဟာ သူ႔ရဲ႕ အာရွခရီးစဥ္မွတ္တမ္းမွာေတာ့ အေရွတိုင္းကေငြေၾကးသံုးစြဲမႈစနစ္ကုိ ေရးသားခဲ့ေပမယ့္ ၁၆၀၀ ခုႏွစ္၀န္းက်င္တုိင္ေအာင္ ဒီေငြေၾကးစနစ္ကို ဥေရာပမွာ တြင္က်ယ္စြာ မသုံးစြဲခဲ့ၾကေသးပါဘူး။

(၆) သဲနာရီရဲ့အေရးပါမႈ

သဲနာရီေတြဟာ ဥေရာပမွာ(၈)ရာစုေလာက္ကတည္းက တီထြင္သံုးစြဲလာၾကေပမဲ့ (၁၄)ရာစုေလာက္ေရာက္ရွိခ်ိန္မွသာ လူသိမ်ားလာခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ ယခင္အသံုးျပဳ ေနတဲ့ ေနနာရီေနရာကိုအစားထိုးဝင္ေရာက္လာခဲ့တဲ့ သဲနာရီေတြကို ပင္လယ္အတြင္း ရက္ရွည္ခရီးသြားတဲ့ အခါမွာ အဓိကသံုးစြဲခဲ့ၾကပါတယ္။ (၁၅)ရာစုေရာက္ခ်ိန္မွာေတာ့ ပင္လယ္ကူးသေဘၤာအားလံုးနီးပါးမွာ သဲနာရီေတြရွိေနျပီ ျဖစ္ျပီး ေနာက္ပို္င္း ခရစ္ယာန္ဘုရားေက်ာင္းနဲ႔ စက္မႈလုပ္ငန္းအလုပ္ရံုေတြမွာေတာင္ သဲနာရီေတြဟာ ေနရာယူလာၾကပါတယ္။

သဲနာရီေတြဟာ ယင္းထက္ေစာေပၚတဲ့ ေနနာရီထက္ အခ်ိန္ကိုတိတိက်က် ေဖာ္ျပနိုင္ျပီး ထပ္တလဲလဲျပန္လည္အသံုးျပဳနိုင္တာ ေၾကာင့္ လူၾကိဳက္မ်ားထင္ရွားခဲ့ပါတယ္။ သဲနာရီေတြနဲ႔အၿပဳိင္ ခ်ိန္သီးနာရီေတြေပၚလာသည့္ တိုင္ေအာင္ သဲနာရီေတြရဲ့အခန္းက႑ဟာ အေရးပါဆဲျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

(၇) ယမ္းမႈန္႔ေတြေၾကာင့္ ေျပာင္းလဲခဲ့ရတဲ့ကမာၻေျမပံုေတြ

ၿဗိတိန္လူမ်ဳိးအေတြးအေခၚပညာရွင္တစ္ေယာက္ျဖစ္တဲ့ Roger Bacon ဟာ ကမာၻအရပ္ရပ္ကို လွည့္လည္သြားလာရင္း (၁၃)ရာစုမွာေတာ့ ယမ္းမႈန္႔ထုတ္လုပ္တဲ့နည္းပညာကို ဥေရာပ ကိုစတင္ယူေဆာင္လာပါတယ္။ ယမ္းမႈန္႔ထုတ္လုပ္တဲ့နည္းပညာကို တရုတ္လူမ်ိဳးေတြ က(၉)ရာစုေလာက္ကတည္းက စတင္ေတြ႔ရွိခဲ့တာေၾကာင့္ အဲဒီနည္းပညာရပ္ရဲ့ ပင္ရင္း ဟာ တရုတ္လူမ်ိဳးေတြျဖစ္ျပီး Roger Bacon က ဆင့္ပြားယူေဆာင္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

တခ်ိဳ႕ကလည္း ယမ္းမႈန္႔ထုတ္လုပ္တဲ့နည္းပညာကို ဥေရာပတိုက္ကိုက်ဴးေက်ာ္ေျခခ်ခဲ့တဲ့ မြန္ဂိုေတြက ယူေဆာင္လာခဲ့တာျဖစ္တယ္လို႔ ေထာက္ျပေျပာဆိုမႈေတြရွိခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီကိစၥဟာယေန႔တိုင္ သမိုင္းဆရာေတြအၾကားျငင္းစရာအေနအထား ျဖစ္ေနေပမဲ့ ယင္းေနာက္ပိုင္း ယင္းယမ္းမႈန္႔နည္းပညာကို အဆင့္ျမွင့္တင္ျပီး လက္နက္သဖြယ္ ဖန္တီးယူခဲ့တဲ့ အဂၤလိပ္၊ျပင္သစ္၊ ေဟာ္လန္တို႔ရဲ့ လက္နက္အားကိုးတဲ့ နယ္ခ်ဲ႔မႈေတြေၾကာင့္ ကမာၻတစ္လႊား နိုင္ငံေတြရဲ့ တည္ေနရာ ေျမပံုေတြ ေျပာင္းလဲသြားခဲ့ရတာေတာ့ အမွန္ျဖစ္ပါတယ္။

(၈) ပထမဆံုး သတၳဳ နဲ႔ ဖန္ခ်က္ဖို

ယေန႔အခ်ိန္မွာ သတၳဳနဲ႔ဖန္ခ်က္လုပ္ငန္းဟာ အိမ္သံုးပစၥည္းေတြထုတ္လုပ္ဖို႔နဲ႔ အျခား စက္မႈလုပ္ငန္းေတြအတြက္ အလြန္အေရးပါတဲ့ လုပ္ငန္းေတြအျဖစ္ရပ္တည္ေနပါတယ္။ ပထမဆံုးေသာ သတၳဳနဲ႔ဖန္ခ်က္ဖိုေတြကိုေတာ့ ဥေရာပရဲ့ ဂ်ာမနီနဲ႔ ဆြစ္ဇာလန္နိုင္ငံေတြ မွာစတင္တည္ေဆာက္ခဲ့တယ္လို႔ မွတ္တမ္းေတြရွိခဲ့ပါတယ္။

တစ္ခ်ိဳ႕ကလည္း တရုတ္ နိုင္ငံမွာ (၁)ရာစုေလာက္ကတည္းက ဖန္ထည္နဲ႔သတၳဳခ်က္ဖိုေတြရွိေနခဲ့တယ္လုိ႔ ဆုိၾကပါတယ္။ (၁၂၀၀)ျပည့္နွစ္ေရာက္ခ်ိန္မွ ဥေရာပရဲ့ ဖန္ထည္နဲ႔ သတၳဳခ်က္ဖိုေတြ စတင္ေပၚေပါက္ လာခဲ့ၾကျပီး ယေန႔ေခတ္သတၳဳနဲ႔ဖန္ခ်က္လုပ္ငန္းခြင္ေတြနဲ႔ ႏိႈင္းယွဥ္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ အေတာ္ေလးနိမ့္က်တဲ့ အေနအထားကိုျမင္ေတြ႔ရမွာပါ။

ယင္းေခတ္ကာလက ထင္ရွားတဲ့ သတၳဳနဲ႔ဖန္ခ်က္ဖိုေတြကေတာ့ ဆြစ္ဇာလန္နိုင္ငံမွာရွိခဲ့တဲ့ Durstel ၊ Lapphyttan နဲ႔ ဂ်ာမနီနိုင္ငံမွာရွိတဲ့ Sauerland တို႔ျဖစ္ပါတယ္။ မွတ္တမ္းေတြအရ အဲဒီ သတၳဳနဲ႔ဖန္ခ်က္ဖိုရံု ေတြထက္ပုိေစာတဲ့ စက္ရံုကေတာ့ ေအဒီ(၁၁၀၀)မွာ ဆြီဒင္နုိင္ငံမွာ ဖြင့္လွစ္ခဲ့တဲ့ Jarnboas သတၳဳနဲ႔ဖန္ခ်က္ဖိုျဖစ္တယ္လို႔ သိရပါတယ္။

(၉) အလယ္ေခတ္ေရာက္ခ်ိန္မွာ ေပၚလာတဲ့ အရက္ခ်က္လုပ္ငန္း

ေအဒီ(၇)ရာစုေရာက္ခ်ိန္မွာေတာ့ အရက္ခ်က္စက္ရံု ေတြစတင္ေပၚေပါက္ လာခဲ့ပါတယ္။ သမိုင္းဆရာေတြကေတာ့ အရက္ခ်က္လုပ္ငန္းေတြဟာ မြန္ဂိုေတြဆီက ေနစတင္ ေပၚေပါက္လာၾကတယ္လို႔ဆိုၾကၿပီး အရည္ကုိေပါင္းခံျပီးေအးခဲေစကာ အရည္မွာပါရွိတဲ့ Crystals ေတြကို ဖယ္ထုတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ အဲဒီစက္ရံုေတြကေန ထြက္ေပၚလာတဲ့ အရက္ကေတာ့ သန္႔စင္မႈအပိုင္းမွာေတာ့ အားနည္းမႈရွိျပီး ဦးေဆာင္ လုပ္ကိုင္သူေတြက ဆက္လက္ၾကံဆခဲ့ပါတယ္။

ယေန႔အရက္ေပါင္းအိုး/အရက္ဖိုလို႔ လူသိမ်ားၾကတဲ့ရံုေတြကိုေတာ့ အထက္ပါနည္း ပညာေတြကိုပဲ အေျခခံျပီး အီရတ္နိုင္ငံသား စြယ္စုံပညာရွင္တစ္ဦးျဖစ္တဲ့ Al-Kindi က(၈)ရာစုကေန(၉)ရာစုအၾကားမွာ စတင္တီထြင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အရက္ထုတ္လုပ္တဲ့အေၾကာင္းနဲ႔ပတ္သက္ျပီး အျခားကြဲျပားတဲ့ သမိုင္းဆိုင္ရာအေထာက္အထား မ်ားစြာရွိေနတာမို႔ သမိုင္းဆရာေတြအၾကားယေန႔တိုင္ အျငင္းပြားစရာေတြျဖစ္ေနတုန္းပါပဲ။

Al-Kindi တီထြင္မႈဟာမၾကာခင္မွာ ဥေရာပကိုပ်ံနွံ႔သြားခဲ့ျပီး(၁၂)ရာစု ေလာက္မွာေတာ့ Salerno ျမိဳ႔က ေလာကဓာတ္ေက်ာင္းေတြမွာ အီတလီဆိုတဲ့နာမည္တဲ့ စတင္ေဖာ္ျပျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။ မ်ားစြာေသာ သမိုင္းပညာရွင္ေတြကေတာ့ ယေန႔အသံုးျပဳ ေနတဲ့ အရက္ခ်က္ လုပ္တဲ့နည္းစနစ္အမ်ားစုဟာ (၁၃)ရာစုေလာက္ ကတည္းက ဥေရာပမွာစတင္သေႏၶတည္လာခဲ့တယ္လို႔ ယံုၾကည္ၾကပါတယ္။

(၁၀) လက္တြန္းလွည္းေတြရဲ့အစ

ယေန႔အခ်ိန္ထိ ကုန္ပစၥည္းတစ္နိုင္တစ္ပိုင္ သယ္ယူမႈေတြမွာ အသံုမ်ားေနဆဲျဖစ္တဲ့ လက္တြန္းလွည္းေတြကိုလည္း အလယ္ေခတ္က စတင္တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေရွးတရုတ္လူမ်ိဳးေတြနဲ႔ ဂရိလူမ်ိဳးေတြကလည္း လက္တြန္းလွည္းသ႑ာန္ ယာဥ္မ်ားစြာကုိ တီထြင္အသံုးျပဳၾကတဲ့အဆိုရွိၾကေပမယ့္ တိက်တဲ့မွတ္တမ္းေတြအရေတာ့ တစ္ဘီးတပ္လက္တြန္းလွည္းေတြကို (၁၂)ရာစုေလာက္ကစတင္ျပီး ဥေရာပမွာစတင္ သံုးစြဲလာခဲ့ၾကတယ္ ဆုိတာပါ။

လက္တြန္းလွည္းေတြ တြင္က်ယ္ေအာင္ အသံုးျပဳလာၾကျခင္းဟာ တိုးတက္လာတဲ့ လူေနမႈပံုစံကိုေဖာ္ျပရာေရာက္ပါတယ္။ (၁၅)ရာစုေရာက္ခ်ိန္မွာေတာ့ ဥေရာပက သတၳဳတူးေဖာ္ေရးလုပ္ငန္းေတြနဲ႔ ေဆာက္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းေတြအထိ တစ္ဘီးတပ္ လက္တြန္းလွည္းေတြကေန ေလးဘီးတပ္လက္တြန္းလွည္းေတြအထိ အဆင့္ျမွင့္တင္ျပီးသံုးစြဲေနျပီ ျဖစ္ပါတယ္။

(၁၁) ေဆာက္လုပ္မႈပံုစံအသစ္

အလယ္ေခတ္ေဆာက္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းရဲ့ မွတ္တိုင္သစ္ကေတာ့ အေဆာက္အအံုၾကီး ေတြကိုတစ္ခုနဲ႔ တစ္ခုေပါင္းကူးျပီး တည္ေဆာက္လာၾကျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ အေဆာက္အဦးတစ္ခုရဲ့ ကိုယ္ထည္ကေန ေနာက္တစ္ခုရဲ့ ကိုယ္ထည္ကိုေပါင္းစပ္ ေဆာက္လုပ္တဲ့ နည္းပညာဟာ (၁၂)ရာစုေလာက္ေနစတင္ျပီး Gothic ခရစ္ယာန္ဘုရားေက်ာင္းေတြမွာ စတင္တည္ေဆာက္လာခဲ့ၾကပါတယ္။ Flying buttresses လို႔ေခၚတဲ့ ဗိသုကာ လက္ရာကုိ တည္ေဆာက္နိုင္ဖို႔အတြက္ အေဆာက္အအံု အေတာ္မ်ားမ်ားကို ပံုမွန္ထက္ အေတာ္ေလးျမင့္မားေအာင္တည္ေဆာက္လာၾကတာကို လည္းအလယ္ေခတ္တစ္ေလ်ွာက္ေတြ႔ျမင္နုိင္ပါတယ္။

ဒီအေဆာက္အအံုေတြမွာ ပါးလႊာတဲ့နံရံေတြတပ္ဆပ္ထားျပီး အလြန္ၾကီးမားတဲ့ ျပတင္းေပါက္ေတြ ပါဝင္ပါတယ္။ ဒီလိုနည္းနဲ႔တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ပံုစံဟာ ဥေရာပရဲ့ယဥ္ေက်းမႈအဆင့္အတန္းျမင့္မားတဲ့ လူအဖြဲ႔အစည္းတစ္ခုကို ကိုယ္စားျပဳတယ္လို႔ ယင္းကာလက ခံယူထားၾကျပီး နိုင္ငံတစ္ နိုင္ငံနဲ႔ တစ္နိုင္ငံအၾကားေဆာက္လုပ္မႈနည္းပညာရပ္ေတြကေတာ့ ကြဲျပားပါတယ္။

(၁၂) ဗုိင္းငင္စက္

ဗုိင္းငင္စက္ ကိုေတာ့ ေအဒီ(၅)ရာစုကေန(၁၀)ရာစုအတြင္းမွာ အိႏၵိယနိုင္ငံက ပညာရွင္ေတြကစတင္တီထြင္ခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ ဒီကိရိယာ ဟာ ဥေရာပကိုေရာက္ရွိလာခဲ့ျပီးပိုးထည္ရက္လုပ္မႈလုပ္ငန္းအတြက္ မ်ားစြာအက်ိဳး ျဖစ္ထြန္းေစခဲ့ပါတယ္။

ယင္းကာလက ဥေရာပမွာရွိတဲ့အထည္ခ်ဳပ္လုပ္မႈလုပ္ငန္းအား လံုးကို အိႏၵိယကလာတဲ့တီထြင္မႈက လႊမ္းမိုးသြားခဲ့ျပီး ဥေရာပ စက္မႈေတာ္လွန္ေရး အတြင္းမွာေတာ့ Spinning Jenny နဲ႔ Spinning Frame ကဲ့သို႔ နည္းပညာေတြ ေခတ္စားလာခဲ့ပါတယ္။ယင္းကာလက ဒီကိရိယာေတြရဲ့ တည္ ေဆာက္ပံုအရ လူတစ္ဦးထက္ပိုလိုအပ္တာေၾကာင့္ မ်က္ေမွာက္ေခတ္မွာလိုေတာ့ လ်ွင္ျမန္တဲ့ခ်ဳပ္လုပ္မႈပံုစံေတာ့မရွိပါဘူး။

(၁၃) ေရအား စြမ္းအင္ထုတ္ကိရိယာ

ပထမဆံုးေသာ ေရအားကေန စြမ္းအင္ထုတ္ေပးတဲ့ ကိရိယာကိုေတာ့ အိုင္ယာလန္နိုင္ငံမွာ စတင္အသံုးျပဳခဲ့ၾကတာျဖစ္ပါတယ္။ ယခင္ကာလေတြကတည္းက လူသားေတြဟာ ေလနဲ႔ ေရစြမ္းအင္ေတြကို ထုတ္ယူအသံုုးျပဳခဲ့ၾကေပမဲ့ အလယ္ေခတ္ေရာက္ခ်ိန္မွာ ေတာ့ ဒီေရအားကေန စြမ္းအင္ထုတ္လုပ္ အသုံးျပဳတဲ့နည္းလမ္းကုိစတင္ အသံုးျပဳလာၾကပါတယ္။ အိုင္ယာလန္မွာေတာ့ (၆)ရာစုေလာက္ကေနစတင္ျပီး ေရဒလက္ေတြကိုအသံုးျပဳျပီး ဒီနည္းလမ္းဟာ ေရွးေရာမေတြ ျဗိတိန္ကၽြန္းစုကိုအေျခခ်စဥ္က ခ်န္ရစ္တဲ့ပညာရပ္ ျဖစ္တယ္လို႔ သမိုင္းပညာရွင္ေတြကယူဆၾကပါတယ္။

ေနာက္ပိုင္းကာလေတြမွာေတာ့ အရွိန္အဟုန္ေကာင္းေကာင္းနဲ႔ လည္ပတ္နိုင္တဲ့ Vertical Wheel ေတြကိုအသံုးျပဳလာ ၾကျပီး ယင္းတည္ေဆာက္ပံုေတြကို အိုင္ယာလန္နိုင္ငံ Waterford ျမိဳ႔အနီးမွာရွိတဲ့ Kiloteran မွာယေန႔တိုင္တည္ရွိေနပါေသးတယ္။ လူသားေတြရဲ့ သဘာဝအရင္းအျမစ္ ကေနစြမ္းအင္ထုတ္လုပ္တဲ့ နည္းလမ္းကို (၁၀၈၆)ခုနွစ္ကထုတ္ေဝတဲ့ နာမည္ေက်ာ္ Doomsday စာအုပ္မွာေဖာ္ျပထားတာကိုလည္း ေတြ႔ရပါတယ္။

Tide Mill တစ္ခုကို အသုံးျပဳပုံ ဗီဒီယုိ

(၁၄) တက္မေတြကို ဝက္အူရစ္ခံျပီးဖန္တီး

အလယ္ေခတ္ကာလက ေရေၾကာင္းဆက္သြယ္သြားလာေရးလုပ္ငန္းဟာ အေတာ္ ေရးပါခဲ့ျပီး သေဘၤာဦးပိုင္းကေန ထိန္းခ်ဳပ္ေမာင္းနွင္နိုင္တဲ့ ဝက္အူရစ္ေတြပါရွိတဲ့ တက္မေတြကိုစတင္တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ယင္းမတိုင္ခင္ကာလေတြတုန္းက ေတာ့ ေရေၾကာင္းသြားလာေနသူေတြဟာ ရြတ္တိုက္ျခင္း၊ သာမန္ပဲ့ထိန္းတက္မေတြနဲ႔ ေလွတက္မ်ားစြာ ကိုအသံုးျပဳျပီး စြန္႔စားသြားလာခဲ့ၾကပါတယ္။ (၁၂)ရာစုေလာက္မွာ ေတာ့ ေရယာဥ္အမ်ားစုမွာ ပဲ့ထိန္းနည္းစနစ္သစ္ေတြကိုတပ္ဆင္ျပီးျဖစ္ျပီး ေရေၾကာင္း ဆက္သြယ္သြားလာေရးလုပ္ငန္းေတြလည္း အလြန္တိုးတက္လာခဲ့ပါတယ္။

ယင္းကာလက ကုန္စည္ကူးသန္းေရာင္းဝယ္ေရးလုပ္ငန္းေတြဟာ ေရေၾကာင္းကိုအဓိက အားထားျပီး ေရာင္းဝယ္ေဖာက္ကားမႈျပဳလုပ္ၾကရပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ေရေၾကာင္းဆက္သြယ္သြားလာေရးဟာ ဥေရာပမွာအလြန္အေရးပါတဲ့ လုပ္ငန္းျဖစ္လာျပီး ပင္လယ္ရပ္ျခားကုန္သြယ္မႈေတြ အပါအဝင္ စြန္႔စားသြားလာသူ ေတြလည္း ေပၚေပါက္လာခဲ့ပါတယ္။

(၁၅) မ်က္မွန္

မ်က္မွန္ကို စတင္ျပဳလုပ္ခဲ့သူကေတာ့ ယမ္းမႈန္႔နည္းပညာကို ဥေရာပကို သယ္ေဆာင္ လာတဲ့ ျပင္သစ္ဘုန္းေတာ္ၾကီး Roger Bacon ပဲျဖစ္ပါတယ္။ သူဟာ(၁၃)ရာစုအစပိုင္း မွ ာမ်က္မွန္ကို စတင္ဖန္တီးခဲ့တာျဖစ္ျပီး (၁၃)ရာစုကုန္ဆံုးခ်ိန္မွာ အီတလီနိုင္ငံ ဖေလာ ရင့္ျမိဳ႕က Alessandro Di Spina ကျပန္လည္ဆန္းသစ္ခဲ့ပါတယ္။ အခ်ဳိ႕ကလည္း ေဒသစံုကိုလွည့္လည္သြားလာေနတဲ့ Giordana da Pisa အမည္ရတဲ့ Dominican ဘုန္းေတာ္ၾကီးတစ္ပါးက မ်က္မွန္ကိုဖန္တီးခဲ့တယ္လို႔လည္းဆုိၾကပါတယ္။

Giordana da Pisa ဟာ မ်က္မွန္ကိုတီထြင္ရတာနဲ႔ပတ္သက္္ျပီး ခရစ္ယာန္ဘုရား ေက်ာင္းမွာ မွတ္တမ္းတစ္ခုခ်န္ခဲ့ပါတယ္။ သူေရးထားတဲ့မွတ္တမ္းအရ လြန္ခဲ့တဲ့ နွစ္(၂၀) ေလာက္ကတည္းက မ်က္မွန္ကိုတီထြင္တဲ့နည္းကို စတင္သိရွိခဲ့ေၾကာင္းနဲ႔ ဒီကိရိယာဟာ သာမန္ထက္ မတူတဲ့ ျခားနားတဲ့အျမင္ကို ရရွိေစတယ္လုိ႔သိရပါတယ္။ ဒီတီထြင္မႈဟာ ယေန႔ထက္တိုင္အလြန္ အသံုးတည့္ေနဆဲျဖစ္ျပီး ဖန္တီးသူေတြရ့ဲ ရည္ရြယ္ခ်က္ဟာျပည့္ေျမာတ္ခဲ့ျပီလို႔ ဆိုရပါမယ္။

(၁၆) ဝန္ခ်ီစက္

ယင္းကာလက စတင္အသံုးျပဳတဲ့ဝန္ခ်ီစက္ေတြကိုေတာ့ သစ္သားနဲ႔ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကတာ ျဖစ္ျပီး လူစြမ္းအားနဲ႔ ေပါင္းစပ္အသံုးျပဳခဲ့ရပါတယ္။ အလယ္ေခတ္ကာလက ေဆာက္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းေတြျဖစ္တဲ့ ရဲတိုက္နဲ႔ ဘုရားရွိခိုးေက်ာင္း ေဆာက္လုပ္ေရး လုပ္ငန္းခြင္ေတြမွာ ဝန္ခ်ီစက္ေတြရဲ့အေရးပါမႈဟာ အေတာ္ေလးထိေရာက္ခဲ့ပါတယ္။

ေအဒီ(၁၂၂၅)မွာေတာ့ ျပင္သစ္နိုင္ငံကေဆာက္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းခြင္ တစ္ခုမွာဝန္ခ်ီ စက္ကိုစတင္သံုးစြဲခဲ့ပါတယ္။ ယင္းေနာက္ပိုင္းမွာ ဆိပ္ကမ္းေတြမွာ ကုန္တင္/ကုန္ခ်ရန္ အသံုးျပဳလာျပီး သတၳဳတူးေဖာ္ေရးလုပ္ငန္းေတြနဲ႔ ေဆာက္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းေတြမွာ ဝန္ခ်ီစက္ေတြကို က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔သံုးစြဲလာခဲ့ပါတယ္။

(၁၇) အေျမာက္လက္နက္ရဲ့စြမ္းပကား

အလယ္ေခတ္ရဲ့ေနာက္ထပ္ ဖန္တီးမႈတစ္ခုကေတာ့ အေျမာက္လက္နက္ေတြ ဖန္တီး နိုင္လာျခင္းပဲျဖစ္ပါတယ္။ မွတ္တမ္းေတြအရေတာ့ (၁၂)ရာစုမွာ တရုတ္လူမ်ိဳးေတြက စတင္ဖန္တီးခဲ့ျပီး ေအဒီ(၁၂၂၇)ေလာက္က ျပဳလုပ္ခဲ့တဲ့ အေျမာက္ကို တရုတ္နိုင္ငံ Sichuanေဒသမွာရွိတဲ့ Dazu Rock Carving မွာယေန႔တိုင္ျပသထားတာကိုေတြ႔ျမင္ရပါတယ္။

ဒါအျပင္ (၁၂၂၇)ေအဒီက တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ နာမည္ေက်ာ္ Wuwei Bronzw Canon ၊(၁၂၈၈)ေအဒီက တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ Heilongjiang hand cannon ၊ ေအဒီ(၁၂၉၈)ကတည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ Xanadu Gun ေတြဟာ အလယ္ေခတ္တစ္ေလ်ွာက္ ေပၚေပါက္အသံုးျပဳခဲ့တဲ့ အေျမာက္ ေတြအျဖစ္နာမည္ ေက်ာ္ပါတယ္။

ဒီအေျမာက္နည္းပညာဟာ ဥေရာပအေရာက္မွာေတာ့ အလြန္လ်ွင္ျမန္စြာ တိုးတက္လာျပီး အဂၤလိပ္ေတြက ျပင္သစ္နဲ႔တိုက္ခိုက္တဲ့ Battle of Crecy မွာ အေျမာက္လက္နက္ေတြကို အသံုးျပဳျပီးတိုက္ခိုက္ခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ပုိင္း နယ္ေျမသိမ္းတိုက္ပြဲေတြမွာေတာ့ အေျမာက္လက္နက္ရဲ့စြမ္းပကားဟာ ဥေရာပႏုိင္ငံေတြရဲ႕ ကုိလုိနီနယ္ပယ္ ခ်ဲ့ထြင္တည္ေဆာက္ရာမွာ အေရးပါတဲ့က႑ကေနပါဝင္လာပါတယ္။

(၁၈) အေစာပုိင္း ကြန္ပ်ဴတာမ်ဳိးဆက္

Astrolabes လို႔သိၾကတဲ့ နကၡတ္တာရာ ၾကည့္ ကိရိယာဟာ အလယ္ေခတ္က အေစာဆုံး ကြန္ပ်ဴတာ(analogue computer) တစ္လုံးအျဖစ္ သတ္မွတ္ျခင္း ခံခဲ့ရပါတယ္။

အဲဒီပစၥည္းဟာ နကၡတ္တာရာ ေလ့လာလိုက္စားသေတြနဲ႔ ေရေၾကာင္းျပသမားေတြအတြက္ေတာ့အလြန္တန္ဖိုးမျဖတ္ နိုင္တဲ့ ပစၥည္းတစ္ခုျဖစ္ျပီး အေဝးကအကြာအေဝးေတြကို ေဖာ္ျပေပးျပီး ေနရာညေရာ အသံုးျပဳနိုင္ပါတယ္။ အေစာဆံုးေသာ Astrolabes ကို ေအဒီ(၅)ရာစုေလာက္ကတည္းက စတင္အသံုးျပဳ လာၾကေပမဲ့ အလယ္ရာစုေရာက္ခ်ိန္မွသာ Astrolabesေတြရဲ့အခန္းက႑ဟာ ပိုမိုေပၚလြင္လာခဲ့ပါတယ္။

သုတဇုန္

Ref:
lordsandladies
List Verse
Medieval Lists

Leave a Reply