လာအိုႏုိင္ငံအေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေရးသားသူ – Academy Page

အေရွ ့ေတာင္အာရွေဒသရွိလြတ္လပ္သည့္ ကုန္းတြင္းပိတ္ႏုိင္ငံၿဖစ္သည္ ။ ဧရိယာစတုရန္းမိုင္ ၉၁၄၃၀ – ရွိၿပီး ေတာေတာင္ထူထပ္ကာ မဲေခါင္ၿမစ္သည္ လာအိုႏုိင္ငံကိုၿဖတ္ေက်ာ္စီးဆင္းသြားသည္ ။ အေနာက္ေျမာက္ဘက္တြင္ ျမန္မာ ၊ တရုတ္ ၊ အေရွ႕ဘက္တြင္ ဗီယက္နမ္ ၊ အေနာက္ေတာင္ဘက္တြင္ ကေမာၻဒီးယား ႏွင့္ အေနာက္ဘက္တြင္ ထုိင္းႏုိင္ငံတုိ႔ႏွင့္ နယ္နိမိတ္ျခင္း ထိစပ္ေနသည္။

လူဦးေရ ၆.၈ သန္းခန္ ့ ရွိၿပီး လူမ်ိဳးစုေပါင္း ၁၀၀ – ေက်ာ္ရွိကာ လာအိုဘာသာစကားမွာ ရံုးသံုးဘာသာစကားၿဖစ္သည္ ။ လာအိုႏုိင္ငံသည္ဗုဒြဘာသာကိုကိုးကြယ္သူ အမ်ားစုရွိသည့္ဗုဒြဘာသာႏုိင္ငံၿဖစ္သည္ ။ ၿမိဳ ့ေတာ္မွာ “ဗီယမ္က်င္း” ၿမိဳ ့ၿဖစ္ၿပီး ႏုိင္ငံ၏ Official name မွာ Lao People’s Democratic Republic ျဖစ္သည္ ။

သမိုင္း

ဘီစီ ၁၀၀၀ – အခ်ိန္မွစ၍ လာအိုႏုိင္ငံ ေတာင္တန္းေဒသမ်ားတြင္ လူမ်ားေနထိုင္ခဲ့ၾက သည္ဟု သမိုင္းသုေတသီမ်ားမွဆိုသည္ ။ ေအဒီ ၁ – ရာစုအခ်ိန္တြင္ အေရွ ့ေတာင္ အာရွေဒသမ်ား၌ ဘုရင့္ႏုိင္ငံငယ္မ်ား ေပၚထြန္းလာခဲ့ရာ ထိုအထဲမွလာအိုႏုိင္ငံ၏ ဘုရင့္ႏုိင္ငံငယ္မွာ Zhenla ၿဖစ္သည္ ။

ေအဒီ ၇ – ရာစုတြင္လာအိုမ်ားသည္မဲေခါင္ၿမစ္ အလယ္ပိုင္းေဒသသို ့တၿဖည္းၿဖည္းေရာက္ရွိ လာၿပီးထိုမွတဆင့္ ေတာင္ဖက္သို ့တၿဖည္းၿဖည္းေရြ ့လွ်ားလာခဲ့ႀကသည္ ။ ေအဒီ ၁၀ – ၇ာစုတြင္ယေန ့လာအိုႏုိင္ငံ ေဒသ အထိက်ယ္ၿပန္ ့လာခဲ့သည္ ။ သို ့ေသာ္ေအဒီ ၁၂ – ရာစုတြင္ ဤေဒသသည္ ခမာအင္ပါယာေအာက္သို ့၎ ၊ ၁၃ – ရာစုအခ်ိန္တြင္ မြန္ဂိုအင္ပါယာေအာက္သို ့၎က်ေရာက္ခဲ့သည္ ။

ေအဒီ ၁၄ -ရာစုအလယ္ခန္ ့တြင္လာအိုဘုရင္ Fa Ngum မွ Lan Xang(လင္ဇင္း) ဘုရင့္ႏုိင္ငံ ကိုၿပန္လည္ထူေထာင္ခဲ့ၾကသည္ ။ ေအဒီ ၁၅ -ရာစုတြင္ Lan Xang အင္ပါယာခ်ိနဲ ့လာၿပီး တခ်ိဳ ့ေဒသမွာ ဗီယက္နမ္ ဘုရင္ လက္ေအာက္သို ့၄င္း တခ်ိဳ ့ေဒသမွာ ထိုင္းဘုရင္လက္ေအာက္သို ့၎က်ေရာက္ခဲ့ၿပန္သည္ ။ ေအဒီ ၁၇- ရာစုတြင္ လာအိုဘုရင္ Surinyavongsa မွစစ္ေအာင္ႏုိင္ၿပီး လာအိုဘုရင့္ႏုိင္ငံ ကိုၿပန္လည္ ထူေထာင္ခဲ့သည္ ။

ဘုရင္ Surinyavongsa ေသဆံုးၿပီးေနာက္ တဖန္ ႏုိင္ငံ – ၃ ပိုင္းကြဲထြက္သြားၿပီး တခ်ိဳ ့ေဒသသည္ ထိုင္းဘုရင္လက္ေအာက္သို ့က်ေရာက္သြားခဲ့သည္ ။ ေအဒီ ၁၈၉၃ – ခုႏွစ္တြင္ၿပင္သစ္တို ့သည္ထိုင္းတို ့ထံမွလာအိုနယ္ေၿမမ်ားကိုရယူၿပီး လာအိုဘုရင္ကို အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအတြက္ ခန္ ့အပ္ကာၿပင္သစ္- အင္ဒိုခ်ိဳင္းနားေဒသထဲသို ့ထည့္သြင္းခဲ့သည္ ။

ဒုတိယကမ ၻာစစ္ၿပီးခ်ိန္ ၁၉၄၅ – ခုႏွစ္တြင္ လာအိုေဒသ၌ လာအိုလြတ္လပ္ေရး လွဳပ္ရွားမႈအဖြဲ ့မ်ား ေပၚေပါက္ခဲ့သည္ ။ ပထမ အင္ဒိုခ်ိဳင္းနားကၽြန္းဆြယ္စစ္ပြဲအတြင္း ၿပင္သစ္တပ္မ်ားရွံဳးႏုိမ့္မွဳ ႏွင့္အတူ ဗီယက္နမ္တပ္မ်ား လာအိုႏုိင္ငံထဲသို ့ ၀င္ေရာက္လာခဲ့သည္ ။

၁၉၅၃ – ခုႏွစ္တြင္ၿပင္သစ္တို ့သည္ ဖြဲ ့စည္းပံုအေၿခခံေရးဆြဲကာ လာအိုဘုရင့္ႏုိင္ငံကို ထူေထာင္ ေပးခဲ့သည္ ။ ကြန္ၿမဴနစ္လွဳပ္ရွားမွဳ ႏွင့္အတူ ၁၉၅၉ မွ ၁၉၇၅ – ခုႏွစ္ အတြင္း ၿဖစ္ပြားခဲ့သည့္ဗီယက္နမ္စစ္ပြဲအတြင္း လာအိုႏုိင္ငံ ပါ၀င္ပါတ္သက္ခဲ့သည္ ။

၁၉၇၅ – ခုႏွွစ္တြင္ကြန္ၿမဴနစ္အဖြဲ ့မွစစ္ပြဲမ်ား ေအာင္ႏုိင္ခဲ့ၿပီး ေနာက္ ရာစုႏွစ္ ၆ – ခုခန္ ့အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည့္ ဘု၇င္စနစ္ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ရၿပီး လာအိုႏုိင္ငံသည္ Lao People’s Democratic Republic ႏုိင္ငံၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။ လာအိုႏုိင္ငံသည္ ၁၉၅၅ – အခ်ိန္မွစ၍ ကုလသမဂၢ အဖြဲ ့၀င္ႏုိင္ငံၿဖစ္ၿပီး ၁၉၉၇ – ခုႏွစ္တြင္ အေရွ ့ ေတာင္အာရွအဖြဲ ့၀င္ ႏုိင္ငံတႏုိင္ငံၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။

လာအုိႏုိင္ငံသည္ အေရွ႕ေတာင္အာရွတြင္ တစ္ခုတည္းေသာ ကုန္းတြင္းပိတ္ႏုိင္ငံျဖစ္ၿပီး လူဦးေရသိပ္သည္းမႈနည္းပါးေသာႏုိင္ငံျဖစ္သည္။ ပ်မ္းမွ်အားျဖင့္ ၁စတုရန္းမုိင္တြင္ လူဦးေရ ၇၀ခန္႔သာ ေနထုိင္သည္။

တစ္ႏုိင္ငံလုံးနီးပါးကို ေတာင္တန္းမ်ားႏွင့္ ေတာအုပ္မ်ားက ဖုံးလႊမ္းထားသည္။ ႏုိင္ငံဧရိယာ၏ ၄၆% မွာ ေတာအုပ္မ်ားျဖစ္သည္။ အျမင့္ဆုံးေတာင္မွာ Phou Bia ေတာင္ျဖစ္ၿပီး အျမင့္ေပ ၉၂၄၉ေပ ျမင့္သည္။

ေမလမွ ႏိုဝင္ဘာလအထိ မိုးသည္းထန္စြာ ႐ြာသြန္းၿပီး ဒီဇင္ဘာမွ ဧၿပီလအထိ အလြန္ ေျခာက္ေသြ႕သည္။ ေဒသခံတို႔အလိုအရ ေႏြ၊ မိုး၊ ေဆာင္း ရာသီ၃မ်ိဳးရွိသည္။ ၿမိဳ႕ေတာ္မွာ အႀကီးဆုံးၿမိဳ႕ျဖစ္ေသာ ဗီယင္က်န္းျဖစ္ၿပီး အျခားထင္ရွားေသာ ၿမိဳ႕ႀကီးမ်ားမွာ လြမ္ပရာဘြမ္ (Luang Prabang)၊ ဆဗၺႏၷခက္ (Savannakhet) ႏွင့္ ပက္ဆီ (Pakse) တို႔ျဖစ္ၾကသည္။

လာအိုႏိုင္ငံကို ပထဝီဝင္အေနအထားအရ ေျမာက္ပိုင္း၊ အလယ္ပိုင္း၊ ေတာင္ပိုင္း ဟူ၍ သုံးပိုင္းခြဲျခား ႏိုင္သည္။ လာအိုႏိုင္ငံသည္ ေတာႀကီးေျမြေဟာက္ ၊ အင္ဒိုခ်ိဳင္းနားက်ား ၊ အာရွကၽြဲႀကီးမ်ိဳးႏွင့္ အာရွဆင္တို႔၏ အဓိက က်က္စားရာ ျဖစ္သည္။ တိရစၧာန္ မ်ိဳးစိတ္အသစ္ေပါင္းမ်ားစြာကိုလည္း ၿပီးခဲ့ေသာ ႏွစ္မ်ားအတြင္း ရွာေဖြေတြ႕ရွိခဲ့ၾကသည္။

လာအိုႏိုင္ငံသည္ ကြန္ျမဴနစ္ တစ္ပါတီစနစ္ က်င့္သုံးေသာ ဆိုရွယ္လစ္သမၼတႏိုင္ငံ ျဖစ္သည္။ တစ္ခုတည္းေသာ ပါတီမွာ လာအိုျပည္သူ႕ေတာ္လွန္ေရးပါတီ Lao People’s Revolutionary Party (LPRP) ျဖစ္ၿပီး ႏိုင္ငံ့အႀကီးအကဲမွာ သမၼတ ျဖစ္ၿပီး LPRP ေခါင္းေဆာင္ျဖစ္သူ ခၽြမ္မလီဆာယာဆုန္ (Bounnhang Vorachith) ျဖစ္သည္။ အစိုးရမူဝါဒမ်ားကို ပါတီမွခ်မွတ္ေပးၿပီး ဗဟိုဦးစီးေကာ္မတီအဖြဲ႕တြင္ အဖြဲ႕ဝင္ (၄၉)ဦး ရွိသည္။ အေရးပါေသာ အစိုးရအဖြဲ႕ ဆုံးျဖတ္ခ်က္မ်ားကို ဝန္ႀကီးမ်ားေကာင္စီ (Council of Ministers) ကဆုံးျဖတ္သည္။

ျပည္သူအမ်ားစု၏ အသက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္းမွာ လယ္ယာလုပ္ငန္းျဖစ္ၿပီး အမ်ားစုမွာ ဆန္စပါးစိုက္ပ်ိဳးထုတ္လုပ္မႈလုပ္ငန္းတြင္ ပါဝင္ေနၾကသည္။ ပုံမွန္ႏွစ္မ်ား တြင္ လာအိုႏိုင္ငံ သည္ ဆန္ဖူလုံသည္။ ပုဂၢလိက လယ္ယာပိုင္ဆိုင္မႈႏွင့္ ေဈးကြက္ဆြဲေဆာင္မႈမ်ား ေအာင္ျမင္ ေနေၾကာင္း ထင္ဟပ္ေနေပသည္။ အမ်ိဳးမ်ိဳးေသာ ရိကၡာသီးႏွံမ်ားအျပင္ ႀကံ၊ ေဆး႐ြက္ႀကီး၊ ေကာ္ဖီကဲ့သို႔ေသာ ေရာင္းခ်ရန္ စိုက္ပ်ိဳးသည့္ သီးႏွံမ်ားကိုလည္း စိုက္ပ်ိဳးၾကသည္။

လာအို၏ က်ယ္ေျပာလွေသာ သစ္ေတာမ်ားမွ ကၽြန္းႏွင့္အျခားသစ္မ်ား၊ ဘင္ဇိုအင္သစ္ေစး၊ ဟင္းခတ္အေမႊးအႀကိဳင္ႏွင့္ ခ်ိတ္မ်ား ထြက္ရွိသည္။ သစ္ေတာျပဳန္းတီးမႈမွာ ေလာင္စာအတြက္ ထင္းခုတ္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ သစ္ေတာျပဳန္း၍ ေတာင္ေစာင္းမ်ားတြင္ တိုက္စားမႈမ်ားျဖစ္ေပၚျခင္း၊ ျမစ္ေခ်ာင္းမ်ားတြင္ အနယ္က်ျခင္းမ်ား ျဖစ္ေပၚေစၿပီး ေရႀကီးမိုးေခါင္ျခင္းမ်ားကို ပိုမိုဆိုး႐ြားေစသည္။  ငါးဖမ္းျခင္းမွာအနိမ့္ပိုင္းေနသူမ်ားအတြက္အေရးပါလွသည္။ငါးေမြးျမဴမႈမ်ားတိုးတက္လာသည္။တိရိစၧာန္ေမြးျမဴေရးမွာလည္း၁၉၈၀ျပည့္ႏွစ္ကစ၍အေရးပါလာသည္။

အျခားစီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ားမွာ သစ္ထုတ္လုပ္ေရး ၊ သတၱဳတူးေဖာ္ေရး ၊ ဘိလပ္ေျမ ၊ ရာဘာ ၊ အ၀တ္အထည္ ႏွင့္ ခရီးသြားလာေရး၀န္ေဆာင္မႈ လုပ္ငန္းမ်ားျဖစ္သည္။

မဲေခါင္ျမစ္သည္ လာအုိႏုိင္ငံ၏ အသက္ေသြးေၾကာျဖစ္သည္။ ကုန္သေဘၤာ ႏွင့္ လူစီးသေဘၤာမ်ားအဓိကသြားရာလမ္းေၾကာင္း ၊ ေရအားလွ်ပ္စစ္ထုတ္လုပ္ရန္ ဆည္မ်ားအတြက္ အဓိကရင္းျမစ္ ၊ သီးႏွံမ်ားစုိက္ပ်ဳိးရန္အတြက္ အဓိကေရေထာက္ပံ့သည့္ အရာျဖစ္သလုိ ေဒသခံတုိ႔အတြက္ ငါးဖမ္းလုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ကုိင္ရာေနရာလည္းျဖစ္သည္။

လာအုိႏုိင္ငံတြင္ ယူနက္စကုိ ကမာၻ႔အေမြအႏွစ္အျဖစ္ သတ္မွတ္ထားရာ ေနရာႏွစ္ခုရွိသည္။ ေျမာက္ပုိင္းရွိ Luang Prabang ၿမဳိ႕ႏွင့္ Vat Phou ဘုရားေက်ာင္းတုိ႔ျဖစ္သည္။ Luang Prabang ၿမဳိ႕ သည္ ၁၉ ၊ ၂၀ ရာစု ျပင္သစ္ကုိလုိနီလက္ရာ အေဆာက္အအုံေပါင္းမ်ားစြာရွိၿပီး Vat Phou ဘုရားေက်ာင္းသည္ ၅ရာစုကတည္းက တည္ေဆာက္ခဲ့ေသာ ခမာတုိ႔၏လက္ရာ ဟိႏၵဴဘုရားေက်ာင္းျဖစ္သည္။

လာအုိႏုိင္ငံ၏ လူသိမ်ားသည့္ ဗုဒၶဘာသာအေဆာက္အအုံမွာ ပုထုိးေတာ္ႀကီးဟုေခၚၾကသည့္ Pha That Luang ျဖစ္သည္။  ဖာသက္လူယန္သည္ လာအိုႏိုင္ငံ၊ ဗီယန္က်င္းၿမိဳ႕တြင္တည္ရွိကာ လာအို ႏိုင္ငံ၏ အထင္ကရ အေဆာက္အအုံတစ္ခုျဖစ္သည္။ ပုထိုးေတာ္ၾကီး၏ မ်က္ႏွာေလးဘက္တြင္ ေလွကားဆင့္မ်ားျပဳလုပ္ထားကာ ေလွကားတစ္ဆင့္စီကို ဗုဒၶ ဘုရားရွင္ ပြင့္ထြန္းလာမႈအျဖစ္ ကိုယ္စားျပဳတည္ေဆာက္ခဲ့သည္။

ပုထိုးေတာ္၏ ေအာက္ဆုံးအဆင့္သည္ ရုပဘုံမ်ားကို ရည္ညႊန္းလ်က္ အျမင့္ဆုံးအဆင့္သည္ အရူပဘုံမ်ားကိုရည္ညႊန္းသည္။ ဖာသက္လူယန္ကို ၁၆ ရာစုတြင္ ယင္းေနရာ၌ အေစာပိုင္းက တည္ရွိခဲ့သည့္ ခမာအေဆာက္အအုံပ်က္မ်ားေပၚတြင္တည္ ေဆာက္ခဲ့သည္။ လာအိုႏိုင္ငံသို႔ ထိုင္းတို႔က်ဴးေက်ာ္၀င္ေရာက္ခဲ့စဥ္ ဖာသက္လူယန္သည္ ၁၈၂၈ ခုႏွစ္တြင္ ဖ်က္ဆီးျခင္းခံခဲ့ရ ၿပီး ၁၉၃၁ ခုႏွစ္တြင္ ျပင္သစ္တို႕က ျပန္လည္တည္ေဆာက္ခဲ့သည္။

ေနာက္ထပ္ နာမည္ေက်ာ္ ဗုဒၶဘာသာ အေဆာက္အဦးမွာ Luang Phrabang ၿမဳိ႕ရွိ Wat Xieng Thong ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းျဖစ္သည္။ ၁၆ရာစုလက္ရာ ထုိဘုန္းႀကီးေက်ာင္းတြင္ အံမခန္းအႏုပညာလက္ရာမ်ားကို ျမင္ေတြ႔ႏုိင္သည္။ မဲေခါင္ျမစ္ကမ္းေပၚရွိ Pak Ou ဗုဒၶဘာသာလုိဏ္ဂူတြင္လည္း ရာေပါင္းမ်ားစြာေသာ ဗုဒၶဆင္းတုေတာ္မ်ား ပုံသ႑ာန္အမ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္ တည္ရွိေနသည္။

Plain of Jars ဆုိသည္မွာ ယေန ့လာအိုနိင္ငံေၿမာက္ဖက္ေဒသတြင့္ေတြ ့ရသည့္ ေရွးေခတ္သခ်ိဳင္းေၿမမွ အရိုးၿပာထည့္သည့္အိုးမ်ားဟုဆိုသည္ ။ သမိုင္းပညာရွင္မ်ားမွ လြန္ခဲ့သည့္ဘီစီ ၁၀၀၀ – ခန္ ့အခ်ိန္က ယူဆၾကၿပီး Lao Thoeng လူမ်ိဳးမ်ား၏ သမိုင္းမွတ္တမ္းတခု ဟုဆိုသည္ ။

ႏုိင္ငံေတာ္ အထိမ္းအမွတ္တိရစာၦန္မွာ အိႏၵိယဆင္ျဖစ္ၿပီး အထိမ္းအမွတ္ပန္းမွာ တရုတ္စကားအနီျဖစ္သည္။ လာအုိအလံတြင္ အနီေရာင္ ၊ အျပာေရာင္အစင္းမ်ားနွင့္ အျဖဴေရာင္စက္၀ုိင္းတစ္ခုပါ၀င္သည္။ အနီေရာင္မွာ လြတ္လပ္ေရးအတြက္ တုိက္ပြဲ၀င္ရာတြင္ က်ခဲ့ေသာေသြးမ်ားကို ဆုိလုိၿပီး အျပာေရာင္မွာ ၾကြယ္၀မႈ ျဖစ္သည္။ အျဖဴေရာင္စက္၀ိုင္းမွာ မဲေခါင္ျမစ္ေပၚတြင္သာေနတဲ့လျပည့္ည ကုိ ကုိယ္စားျပဳသလုိ ကြန္ျမဴနစ္အစိုးရ၏ စည္းလုံးမႈကိုလည္း ကုိယ္စားျပဳသည္။

ပညာေရးအားနည္းေသာႏုိင္ငံျဖစ္ၿပီး စာတတ္ေျမာက္မႈႏႈန္းမွာ ၇၅%ခန္႔သာ ရွိသည္။ NUOL ဟုေခၚေသာ လာအုိအမ်ဳိးသားတကၠသုိလ္ကုိ ၁၉၉၆ခုႏွစ္က စတင္တည္ေထာင္ခဲ့ၿပီး ႏွစ္စဥ္ေက်ာင္းသားေပါင္း ၂ေသာင္းေက်ာ္ တက္ေရာက္လွ်က္ရွိသည္။

၂၀၁၇ခုႏွစ္ ကမာၻ႔ဘဏ္စာရင္းအရ လာအုိႏုိင္ငံသားတစ္ဦးစီ၏ ႏွစ္စဥ္ပ်မ္းမွ်၀င္ေငြမွာ အေမရိကန္ေဒၚလာ 7,023 ျဖစ္ၿပီး ကမာၻ႔အဆင့္ ၁၂၁တြင္ရပ္တည္ေနသည္။

Leave a Reply