ျပင္သစ္ႏုိင္ငံ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ 

Posted on

ေရးသားသူ – ေကာင္းစည္သူ (သုတအလင္းမဂၢဇင္း)

မ်ားစြာေသာ ေရွးေဟာင္း အေမြအႏွစ္ အႏုပညာလက္ရာမ်ားကို ပိုင္ဆိုင္ထားသည့္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသည္ ဥေရာပတိုက္ အေနာက္ ပိုင္းတြင္တည္ရွိကာ ေျမထဲပင္လယ္မွ အဂၤလိပ္ေရလက္ၾကားအထိ က်ယ္၀န္းသည္။ႏိုင္ငံျပင္ပ နယ္ေျမပိုင္ဆိုင္မႈသည္ ေတာင္ အေမရိကတိုက္မွ ျပင္သစ္ဂီနီ အပါအ၀င္ အတၱလႏၱိတ္၊ ပစိဖိတ္ႏွင့္ အိႏၵိယသမုဒၵရာအတြင္းမွ ကၽြန္းမ်ားအထိ ပါ၀င္သည္။

ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ ေဒသၾကီး ၁၈ ခုသည္ ျပည္ပမွ ျပင္သစ္ပိုင္နယ္ေျမမ်ားအပါအ၀င္ ဧရိယာ ၂၄၇၃၆၈ စတုရန္းမိုင္က်ယ္ ၀န္းသည္။ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ဇြန္လအထိ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ လူဦးေရသည္ ၆၇ ဒသမ ၂၅ သန္းျဖစ္သည္။ျပင္သစ္ႏိုင္ငံၿမိဳ႕ေတာ္ပါရီအျပင္ အျခားထင္ရွားေသာ ၿမိဳ႕မ်ားမွာ မာေဆး၊ လိုင္ယြန္၊ တူလူးစ္၊ နိစ္ စသည္တို႕ျဖစ္ၾကသည္။

သံေခတ္တြင္ ယခုျပင္သစ္ႏိုင္ငံေနရာ၌ ေဂါႏွင့္ ဆဲလ္တစ္ လူမ်ိဳးမ်ား ေနထိုုင္ၾကကာ ေရာမတို႕က ဘီစီ ၄၁ ခုႏွစ္ တြင္ သိမ္းပိုက္ခဲ့ၿပီး ၄၇၆ ခုႏွစ္တြင္ ျပင္သစ္ ဘုရင္မင္းဆက္ကို ထူေထာင္ခဲ့သည့္ Germanic Franks ေရာက္ရွိလာခဲ့ခ်ိန္အထိ ၾကာျမင့္ခဲ့သည္။ အလယ္ေခတ္တြင္ ႏွစ္ ၁၀၀ စစ္ပြဲ (၁၃၃၇-၁၄၅၃) ျဖစ္ပြားၿပီးေနာက္ပိုင္း၌ ျပင္သစ္သည္ ဥေရာပတိုက္တြင္ အင္အားၾကီးမားလာခဲ့သည္။ ဥေရာပ ေခတ္ဆန္းခ်ိန္တြင္ ျပင္သစ္ယဥ္ေက်းမႈမ်ား ထြန္းကားခဲ့ကာ ၂၀ ရာစုတြင္ ကမၻာေပၚတြင္ ဒုတိယအၾကီးဆုံး နယ္ေျမဟု ဆိုႏိုင္သည့္ ကိုလိုနီ အင္ပါယာကို ထူေထာင္ခဲ့သည္။

ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသည္ ၁၄ ဆက္ေျမာက္ လူ၀ီ ဘုရင္လက္ထက္ တြင္ ဥေရာပတိုက္ကို ယဥ္ေက်းမႈ၊ ႏုိင္ငံေရးႏွင့္ စစ္ေရးလႊမ္းမိုးခဲ့သည္။ ၁၈ ရာစုေႏွာင္းပိုင္းတြင္ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ ျပင္သစ္ေတာ္လွန္ ေရးတြင္ သက္ဦးဆံပိုင္ဘုရင္စနစ္ကို အၿပီးပယ္ဖ်က္ခဲ့ကာ ျပည္ေထာင္စုစနစ္ကို စတင္က်င့္သုံးခဲ့သည္။ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ ထူေထာင္ မည့္ အယူအဆမ်ားပါရွိသည့္ ျပည္သူမ်ား၏ လူ႕အခြင့္အေရး ေၾကညာစာတမ္းကို မူၾကမ္းေရးဆြဲခဲ့သည္။ သို႕ေသာ္ ၁၉ ရာစုတြင္ နပိုလီယံသည္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံတြင္ အာဏာရရွိခဲ့ကာ ပထမ ျပင္သစ္ အင္ပါယာကို ထူေထာင္ခဲ့ သည္။

နပိုလီယံစစ္ပြဲမ်ားသည္ ဥေရာပတိုက္၏ လမ္းေၾကာင္းကို ပုံေပၚေစခဲ့ကာ နပိုလီယံက်ဆုံးၿပီးခ်ိန္တြင္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံကို အစိုးရ အဆက္ဆက္က အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ၿပီး ၁၈၇၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ တတိယေျမာက္ ျပည္ေထာင္စုႏိုင္ငံကို ထူေထာင္ခဲ့သည္။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသည္ ပထမကမၻာစစ္တြင္ အဓိကပါ၀င္ခဲ့သည့္ ႏိုင္ငံျဖစ္သျဖင့္ ဒုတိယကမၻာစစ္ျဖစ္ပြားခ်ိန္တြင္ မဟာမိတ္ ႏိုင္ငံတစ္ခုျဖစ္လာခဲ့သည္။ သို႕ေသာ္ ၁၉၄၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ၀င္ရိုးစြန္းႏိုင္ငံမ်ား၏ သိမ္းပိုက္ျခင္းကိုခံခဲ့ရကာ ၁၉၄၄ ျပည့္ႏွစ္ေရာက္ မွ လြတ္လပ္ခဲ့သည္။

လက္ရွိ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံကို ၁၉၅၈ ခုႏွစ္တြင္ ခ်ားစ္ဒီေဂါလ္က ထူေထာင္ခဲ့၍ ၁၉၆၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ အယ္ဂ်ီးရီး ယား အပါအ၀င္ ကိုလိုနီနယ္မ်ားကို လြတ္လပ္ေရးေပးခဲ့သည္။ယင္းႏိုင္ငံသစ္မ်ားသည္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံႏွင့္ စီးပြားေရး၊စစ္ေရးတြင္ နီးကပ္ေသာဆက္သြယ္မႈမ်ားရွိခဲ့သည္။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသည္ အႏုပညာ၊ သိပၸံႏွင့္ ဒႆန တို႕ ဗဟိုျပဳသည့္ ေနရာအျဖစ္ ကာလၾကာရွည္ကတည္းကပင္ ရပ္ တည္ခဲ့ၿပီး ဥေရာပတိုက္တြင္ ကမၻာ့အေမြအႏွစ္ တတိယအမ်ားဆုံးတည္ရွိသည့္ ႏိုင္ငံျဖစ္သည္။ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသို႕ ႏွစ္စဥ္ လာ ေရာက္လည္ပတ္သူဦးေရသည္ ၈၃ သန္းေက်ာ္ရွိကာ ကမၻာ့ခရီးသြားနယ္ပယ္တြင္ ဦးေဆာင္ႏိုင္ငံတစ္ခုျဖစ္သည္။

ထို႕အတူ ျပည္တြင္းအသားတင္ ကုန္ထုတ္လုပ္မႈ(GDP) သတၱမေျမာက္အၾကီးဆုံးႏွင့္ ၀ယ္လိုအား န၀မေျမာက္အမ်ား ဆုံးႏိုင္ငံျဖစ္သည့္ ျပင္သစ္သည္ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္သည့္ အင္အားၾကီးႏိုင္ငံတစ္ခုအျဖစ္ရပ္တည္လ်က္ရွိသည္။ကုလသမဂၢ အၿမဲ တမ္းအဖြဲ႕၀င္ႏိုင္ငံတစ္ခုအျဖစ္ ဗီတို အာဏာပိုင္ဆိုင္သည့္ ျပင္သစ္သည္ နယူးကလီးယား လက္နက္ကို တရား၀င္ပိုင္ဆိုင္ထား ကာ မ်ားစြာေသာ ႏိုင္ငံတကာအဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ဦးေဆာင္ႏိုင္ငံလည္းျဖစ္ေပသည္။

ျပင္သစ္ အမည္ႏွင့္ သမိုင္း

ျမန္မာဘာသာျဖင့္ ျပင္သစ္ဟု ျပန္ဆိုသည့္ အဂၤလိပ္ေ၀ါဟာရ France သည္ လက္တင္ဘာသာ Francia သို႕မဟုတ္ Franks ႏိုင္ငံမွ ဆင္းသက္လာခဲ့ကာ မူလက Frankish Empire ဟု သုံးစြဲခဲ့သည္။ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ ျပင္သစ္ကို အီတလီႏွင့္ စပိန္တို႕က Francia ဟုလည္းေကာင္း၊ ဂ်ာမန္တို႕က Frankreich ဟုလည္းေကာင္း၊ ဒတ္ခ်္တို႕က Frankrijk ဟုလည္းေကာင္း ေခၚဆိုၾကသည္။ျပင္သစ္ ေ၀ါဟာရ Franks သည္ အဂၤလိပ္ေ၀ါဟာရ လြတ္လပ္ျခင္း (free) ႏွင့္ ဆက္ႏြယ္ေနသည္။

အျခားယူဆခ်က္တစ္ရပ္က France သည္ ပရိုတို ဂ်ာမန္ ေ၀ါဟာရ Frankon ဟု ဆင္းသက္လာၿပီး လူငယ္ လူရြယ္ သို႕မဟုတ္ ပုဆိန္အျဖစ္ ပစ္သည့္ လွံရွည္ ဟု ဆိုသည္။သို႕ေသာ္ ယင္းလံွရွည္မ်ားသည္ ျပင္သစ္တို႕ အသုံးျပဳခဲ့ရာမွ Frankon ဟု ေခၚတြင္ခဲ့သည္ဟုယူဆခ်က္လည္းလည္း ရွိခဲ့သည္။

ျပင္သစ္ေျမေပၚတြင္ လြန္ခဲ့သည့္ ႏွစ္ ၁ ဒသမ ၈ သန္းတြင္ လူသားမ်ားေနထိုင္ခဲ့သည့္ အေထာက္အထားမ်ားကို ေတြ႕ ရွိခဲ့သည္။ ေရခဲေခတ္ကာလတြင္ ေရွးဦး လူသားမ်ားသည္ ျပင္းထန္လြန္းလွသည့္ ရာသီဥတုမ်ားကိုရင္ဆိုင္ခဲ့ၾကရကာ တစ္ေနရာ တည္းတြင္အေျခခ် ေနထိုင္ျခင္းမရွိဘဲ လွည့္လည္သြားလာလ်က္ အမဲသားငါးမ်ားကို ရွာေဖြစားေသာက္ခဲ့ၾကသည္။ ေက်ာက္ေခတ္အေစာပိုင္းကာလမ်ားကတည္းက တည္ရွိခဲ့သည့္ ဂူမ်ားတြင္ နံရံပန္းခ်ီမ်ား ေရးသားထားခဲ့ပုံကို ေတြ႕ရွိခဲ့ရာ ခရစ္ေတာ္ မေပၚမီ ႏွစ္ ၁၈၀၀၀ က ရွိခဲ့ေၾကာင္း ခန္႕မွန္းသည့္ Lascaux ဂူသည္ အထင္ရွားဆုံးျဖစ္ေပသည္။

ဘီစီ ၁၀၀၀၀ တြင္ေရခဲေခတ္ကုန္ဆုံး၍ ရာသီဥတု ျပင္းထန္မႈ ေလ်ာ့ပါးလာခဲ့ၿပီးေနာက္ ဘီစီ ၇၀၀၀ တြင္ အေနာက္ ဥေရာပသည္ ေက်ာက္ေခတ္သစ္သို႕ ေရာက္ရွိခဲ့ျပီး လူသားမ်ားသည္ တစ္ေနရာတြင္ အထိုင္ခ်ေနထိုင္ခဲ့ၾကသည္။ဘီစီ ၄၀၀၀ ႏွင့္ ၃၀၀၀ အၾကား၌ စိုက္ပ်ိဳးေရး လုပ္ငန္းမ်ား ဖြံ႕ၿဖိဳးလာခဲ့ကာ ဘီစီ ၃၀၀၀ အဆုံးတြင္ သတၳဳနည္းပညာ စတင္ေပၚထြန္း ခဲ့ၿပီး ေရႊ၊ ေငြ၊ ေၾကးနီ၊ ေၾကး၀ါႏွင့္ သံကို ျပဳလုပ္ႏိုင္ခဲ့ၾကသည္။

ဘီစီ ၆၀၀ ျပည့္တြင္ အိုင္အိုနီယမ္ ဂရိမ်ားသည္ ေျမထဲပင္လယ္ကမ္းေျခတြင္ မာေဆးကိုလိုနီနယ္ေျမကို ထူေထာင္ခဲ့ ၾကရာ ယခုအခ်ိန္တြင္ မာေဆးသည္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ သက္တမ္းအရွည္ၾကာဆုံး ၿမိဳ႕ျဖစ္လာခဲ့သည္။ ထိုအခ်ိန္မွာပင္ ေဂါႏွင့္ ဆဲလ္တစ္ အခ်ိဳ႕သည္ လက္ရွိ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံနယ္ေျမမ်ားအတြင္းသို႕ ထိုးေဖာက္၀င္ေရာက္ခဲ့ၾကရာမွ ဘီစီ ငါးရာစုႏွင့္ သုံးရာစု တြင္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ က်န္အစိတ္အပိုင္းမ်ားအထိ တိုးခ်ဲ႕ သိမ္းပိုက္ခဲ့ၾကသည္။လက္ရွိျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ နယ္နိမိတ္မ်ားသည္ အၾကမ္းဖ်င္းအားျဖင့္ ေရွးေဟာင္း ေဂါတို႕၏ နယ္နိမိတ္အတိုင္း ရွိခဲ့သည္။

ေဂါတို႕၏ နယ္ေျမသည္ ၾကြယ္၀ခ်မ္းသာလာခဲ့ကာ ေတာင္ပိုင္းစြန္းေဒသမ်ားသည္ ဂရိႏွင့္ ေရာမတို႕၏ ယဥ္ေက်းမႈမ်ား၊ စီးပြားေရးမ်ား လႊမ္းမိုးျခင္းခံခဲ့ရေပသည္။ ဘီစီ ၁၂၅ ခုႏွစ္ တြင္ ေရာမတို႕က ေဂါေတာင္ပိုင္းကို သိမ္းပိုက္ခဲ့ၿပီး ဂ်ဴးလိယက္ဆီဇာက က်န္ေသာ ေဒသမ်ားကုိ သိမ္းယူခဲ့ကာ ဘီစီ ၅၂ ခုႏွစ္ တြင္ ေဂါသည္ ႏွစ္ပိုင္းကြဲသြားခဲ့သည္။ ေဂါ ရိုမန္ေခတ္တြင္ ယေန႕ေခတ္ လိုင္ယြန္အပါအ၀င္ ၿမိဳ႕မ်ားကို ေရာမပုံစံအတိုင္း ထူေထာင္ခဲ့ၾကသျဖင့္ လူအမ်ား စုေ၀းသည့္ ေနရာ(Forum)မ်ား၊ ကပြဲရုံမ်ား၊ ေရာမကစားပြဲလဟာျပင္(Circus)မ်ား၊ အမိုးမပါသည့္ ပြဲၾကည့္စင္၀ိုင္းမ်ား၊ ေရေႏြးခ်ိဳး ခန္းမ်ားပါရွိခဲ့သည္။ ေဂါတို႕သည္ ေရာမတို႕ႏွင့္ ေရာေႏွာေနထိုင္ခဲ့ကာ ေရာမယဥ္ေက်းမႈႏွင့္ဘာသာစကားတို႕ကိုဆက္ခံခဲ့သည္။

ေအဒီ ၂၅၀ မွ ၂၈၀ အတြင္း၌ ေရာမေဂါတို႕သည္ လူရိုင္းမ်ား၏ တိုက္ခိုက္မႈကို အၾကိမ္မ်ားစြာရင္ဆိုင္ခဲ့ရကာ ေလး ရာစု ပထမ အလယ္ပိုင္းတြင္ တည္ၿငိမ္မႈမ်ားရရွိခဲ့သည္။ေအဒီ ၃၁၂ ခုႏွစ္မွစ၍ ခရစ္ယန္ ဘာသာ၀င္မ်ား တိုးပြားလာခဲ့သည္။ ၄၉၈ ခုႏွစ္တြင္ Clovis I သည္ ေရာမအင္ပါရာၿပိဳကြဲၿပီးေနာက္ ပထမဆုံး ဂ်ာမန္ေအာင္ႏိုင္သူျဖစ္ကာ ကက္သလစ္ ခရစ္ယာန္ ဘာသာသို႕ ေျပာင္းလဲခဲ့သည္။ထို႕ေၾကာင့္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံကို ခရစ္ယာန္ ဘုရားေက်ာင္းမ်ား၏ သမီးၾကီးဟု တင္စားေခၚေ၀ၚခဲ့ၾက သည္။ ေအဒီ ၉၈၇ ခုႏွစ္တြင္ ျပင္သစ္ႏွင့္ ပါရီ ၿမိဳ႕စားၾကီး Hugh Capet က ျပင္သစ္ ဘုရင္အျဖစ္ေၾကညာခဲ့သည္။

ျပင္သစ္ေတာ္လွန္ေရး (၁၇၈၉-၁၇၉၉)

ဘ႑ာေရး အၾကပ္အတည္းမ်ားႏွင့္ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရသည့္ ျပင္သစ္ဘုရင္ Louis XVI သည္ ၁၇၈၉ ခုႏွစ္တြင္ နယ္စားမ်ား ကို ဆင့္ေခၚ၍ အစိုးရ ေျဖရွင္းရမည့္ အေျဖကို အဆိုျပဳေစခဲ့သည္။ယင္းအေျခအေနသည္ ထြက္ေပါက္မရွိသည့္ ေခ်ာင္ပိတ္ မိေန သည့္ အေနအထားတစ္ရပ္ျဖစ္ခဲ့ကာ တတိယနယ္ေျမကိုယ္စားလွယ္မ်ားသည္ ျပင္သစ္ေတာ္လွန္ေရးကို ျဖစ္လာေစမည့္ အမ်ိဳးသားလႊတ္ေတာ္ကို ဖြဲ႕စည္းခဲ့သည္။ ဘုရင္၏ ႏွိပ္ကြပ္မႈကို စိုးရိမ္ခဲ့ၾကသည့္ အသစ္ဖြဲ႕စည္းခဲ့ေသာ အမ်ိဳးသားလႊတ္ေတာ္ သည္ ပါရီၿမိဳ႕ရွိ ခံတပ္ေထာင္ျဖစ္သည့္ Bastille ကို ၁၇၈၉ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လ ၁၄ ရက္တြင္စီးနင္းတိုက္ခဲ့ၾကရာ ယင္းေန႔သည္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ အမ်ိဳးသားေန႕ျဖစ္လာခဲ့သည္။

၁၇၈၉ ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လအေစာပိုင္းတြင္ အမ်ိဳးသား လႊတ္ေတာ္က ဘုရင္၏ ကိုယ္ပိုင္ေက်းကၽြန္စနစ္မ်ားအပါအ၀င္ ေတာ္၀င္ အခြင့္အေရးမ်ားကို ဖ်က္သိမ္းခဲ့သည္။ႏိုင္ငံသားမ်ားႏွင့္ လူ႕အခြင့္အေရးေၾကညာစာတမ္းမွတစ္ဆင့္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ အေျခခံလူ႕အခြင့္အေရးမ်ားကို ထူေထာင္ခဲ့သည္။ထိုႏွစ္ႏို၀င္ဘာလတြင္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံတြင္ ေျမယာမ်ားကို အမ်ားဆုံးပိုင္ဆိုင္ ထားသည့္ ရိုမန္ကက္သလစ္ ဘုရားေက်ာင္းပိုင္ေျမမ်ားကို ျပည္သူပိုင္သိမ္းရန္ ဆုံးျဖတ္ခဲ့သည္။ဘုရားေက်ာင္းမ်ား၏ အခြန္ ေကာက္ခံခြင့္ကိုလည္း ဖ်က္သိမ္းခဲ့သည္။

ယင္းလုပ္ရပ္မ်ားက ျပင္သစ္ႏုိင္ငံျပည္တြင္းစစ္ကို ျဖစ္ေစရန္မီးေမႊးေပးခဲ့သည္။ ထိုအခ်ိန္တြင္ျပင္သစ္ဘုရင္ Louis XVI ကို ၾကိဳက္ႏွစ္သက္သည့္ ျပည္သူမ်ားရွိေနခဲ့သည္။၁၇၉၁ ခုႏွစ္တြင္ ၾသစၾတီးယားႏွင့္ ပရပ္ရွားတို႕က ျပင္သစ္ကို ျပင္သစ္ဘုရင္ ကို အာဏာမ်ားေပးအပ္ရန္ ကိစၥႏွင့္ ပတ္သက္၍ က်ဴးေက်ာ္၀င္ေရာက္ရန္ ျခိမ္းေျခာက္ခဲ့သည္။ သို႕ေသာ္ စက္တင္ဘာလတြင္ ဘုရင္သည္ ၁၇၉၁ ခုႏွစ္ ဖြဲ႕စည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပုံအေျခခံဥပေဒကို လက္ခံခဲ့ကာ စည္းမ်ဥ္းခံ ဘုရင္အျဖစ္ေရာက္ရွိခဲ့သည္။

အသစ္ဖြဲ႕စည္းခဲ့သည့္ ဥေပဒျပဳလႊတ္ေတာ္တြင္ ၾသစၾတီးယားႏွင့္ ပရပ္ရွားတို႕ကို စစ္တိုက္ရန္ ေထာက္ခံသူမ်ားႏွင့္ ကန္႕ကြက္သူမ်ားအၾကား အုပ္စု ႏွစ္ခုကြဲခဲ့သည္။သို႕ေသာ္ စစ္တိုက္လိုသည့္ အင္အားစု၏ ေထာက္ခံခ်က္ကမ်ားသျဖင့္ ၁၇၉၂ ခုႏွစ္ ဧၿပီလ ၂၀ ရက္တြင္ျပင္သစ္က ၾသစၾတီးယားကို စစ္ေၾကညာခဲ့သည္။ပရပ္ရွားက ထိုႏွစ္ ၾသဂုတ္လတြင္ျပင္သစ္ကို ၀င္ ေရာက္တိုက္ခိုက္ခဲ့သည္။ပထမဆုံးက်င္းပခဲ့သည့္ အမ်ိဳးသားညီလာခံက ဥေပဒျပဳလႊတ္ေတာ္ေနရာကိုယူခဲ့ကာ ၁၇၉၂ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၂၁ ရက္တြင္ ဘုရင္စနစ္ကို အၿပီးသတ္ ရုပ္သိမ္းေၾကာင္းေၾကညာကာ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ ပထမဆုံးျပည္ေထာင္စု ႏိုင္ငံကို ထူေထာင္ခဲ့သည္။

ျပင္သစ္ ဘုရင္ေဟာင္း Louis XVIကို ႏိုင္ငံေတာ္သစၥာေဖာက္မႈျဖင့္ ၁၇၉၃ ခုႏွစ္ ဇန္န၀ါရီလတြင္ ကြပ္မ်က္ခဲ့သည္။သမိုင္းပညာရွင္မ်ားက ျပင္သစ္ ျပည္တြင္းစစ္တြင္လူေပါင္း ၄၅၀၀၀၀ ေသဆုံးခဲ့သည္ဟု ဆိုခဲ့ၾကသည္။ နပိုလီယံသည္ ၁၇၉၉ ခုႏွစ္တြင္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံတြင္ အာဏာရယူခဲ့ၿပီး ျပင္သစ္ အင္ပါရာ(၁၈၀၄-၁၈၃၀)ကို ထူေထာင္ခဲ့ သည္။နပိုလီယံေခတ္ စစ္ပြဲမ်ားတြင္ ျပင္သစ္ လူမ်ိဳးတစ္သန္းေသဆုံးခဲ့ရသည္ဟုပင္ဆိုၾကသည္။

၁၈၃၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ နပိုလီယံ ေခတ္ကုန္ဆုံးခဲ့ၿပီး ၁၈၅၂ ခုႏွစ္မွ ၁၈၇၀ ျပည့္ႏွစ္အထိ နပိုလီယံ၏ တူ Louis Napoleon Bonaparte သည္ ျပင္သစ္အင္ပါရာ ဧကရာဇ္ျဖစ္လာခဲ့သည္။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသည္ ၁၇ ရာစုမွ ၂၀ ရာစုအတြင္ ကိုလိုနီနယ္မ်ားစြာကို တိုးခ်ဲ႕ႏိုင္ခဲ့သျဖင့္ ကမၻာတြင္ ၿဗိတိသွ် ၿပီးလွ်င္ ဒုတိယ အႀကီးဆုံး အင္ပါရာကို ထူေထာင္ႏိုင္ခဲ့ရာ ျပင္သစ္ကိုလိုနီနယ္ေျမမ်ားသည္ ကမၻာေျမျပင္၏ ၈ ဒသမ ၆ ရာခိုင္ႏႈန္း ရွိခဲ့သည္။

မ်က္ေမွာက္ေခတ္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ

ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသည္ ပထမကမၻာစစ္တြင္ တက္ၾကြစြာပါ၀င္ခဲ့ရာ ႏိုင္ငံလူဦးေရ၏ ေလးရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္သည့္ စစ္သည္ႏွင့္ ျပည္သူ ၁ ဒသမ ၄ သန္း ေသဆုံးခဲ့သည္။စစ္မႈ မထမ္းမေနရ ဥပေဒေၾကာင့္စစ္မႈထမ္းခဲ့ရသည့္ စစ္သည္ ၂၇ ရာခိုင္ႏႈန္းမွ ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ ၁၉၁၂ ခုႏွစ္ မွ ၁၉၁၅ ခုႏွစ္အတြင္း က်ဆုံးခဲ့ၾကသည္။ ၁၉၄၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ဂ်ာမနီက ျပင္သစ္ႏိုင္ငံကိုက်ဴးေက်ာ္သိမ္းပိုက္ခဲ့ကာ ျပင္သစ္သည္ နာဇီတို႕ သိမ္းပိုက္ထားသည့္ ေျမာက္ပိုင္းႏွင့္ လန္ဒန္တြင္အေျခခ်ေနခဲ့ရသည့္ ခ်ားစ္ဒီေဂါ အုပ္ခ်ဳပ္သည့္ ေတင္ပိုင္းစု ႏွစ္ပိုင္းကြဲခဲ့သည္။

၁၉၄၂ ခုႏွစ္မွ ၁၉၄၄ ခုႏွစ္အတြင္းဂ်ာမန္တို႕သည္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံမွ ဂ်ဴးလူမ်ိဳး ၇၅၀၀၀ အပါအ၀င္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသား ၁၆၀ ၀၀၀ ကို ပိုလန္ႏွင့္ ဂ်ာမနီ ႏိုင္ငံရွိ နာဇီ ေသမင္းတမန္စခန္းမ်ားသို႕ ပို႕ခဲ့သည္။ ၁၉၄၄ ခုႏွစ္ ဇြန္လ ၆ ရက္တြင္ မဟာမိတ္တပ္မ်ားသည္ ေနာ္မန္ဒီကမ္းေျခမွ ကမ္းတက္ခဲ့ကာ မိစၧာ၀င္ရိုးစြန္းႏိုင္ငံမ်ားအေပၚ ေအာင္ပြဲဆင္ခဲ့သည္။ျပင္သစ္သည္ ၁၉၄၉ ခုႏွစ္တြင္ ထူေထာင္ခဲ့သည့္ ေနတိုး အဖြဲ႕တြင္ ဦးေဆာင္ႏိုင္ငံတစ္ခုျဖစ္ခဲ့သည္။ ခ်ားစ္ဒီေဂါသည္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ သမၼတၾကီးျဖစ္လာခဲ့ကာ ျပင္သစ္ကို အင္အားၾကီးႏိုင္ငံအျဖစ္ ထူေထာင္ႏိုင္ခဲ့သည္။

ျပင္သစ္သည္ စစ္ေအးကာလတြင္ အေရွ႕ႏွင့္ အေနာက္အုပ္စုအၾကား အမ်ိဳးသား လြတ္လပ္ေရးမူ၀ါဒကိုကိုင္စြဲ၍ ဆက္ဆံခဲ့ သည္။ကမၻာတြင္ နယူးကလီးလက္နက္ပိုင္ဆိုင္သည့္ စတုတၳေျမာက္ ႏိုင္ငံျဖစ္လာခဲ့ကာ အေမရိကန္ႏွင့္ ဆိုဗီယက္ႏွစ္ႏိုင္ငံၾကား ခ်ိန္ခြင္လွ်ာညီမွ်ေစရန္ ဂ်ာမနီႏွင့္ ေႏြးေထြးေသာ ဆက္ဆံေရးျပဳလုပ္ခဲ့သည္။ ၁၉၆၈ ခုႏွစ္တြင္ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ဆႏၵျပပြဲမ်ားသည္ ေရွးရိုးစြဲ အယူအဆမ်ားမွ အလယ္အလတ္အယူအဆမ်ားသို႕ ေျပာင္း လဲေစခဲ့ကာ ဒီေဂါသည္ ႏိုင္ငံေရးက်ဆုံးခဲ့ရၿပီး ရာထူးမွ ႏႈတ္ထြက္ခဲ့သည္။

ခ်ားစ္ဒီေဂါ မရွိေတာ့သည့္ ေနာက္တြင္လည္းျပင္သစ္ ႏိုင္ငံသည္ ကမၻာ့စီးပြားေရး ထိပ္တန္းႏိုင္ငံအျဖစ္ ဆက္လက္ရပ္တည္ႏိုင္ခဲ့သည္။ ထို႕အတူ စီးပြားေရးျပႆနာမ်ားေၾကာင့္အလုပ္ လက္မဲ့ႏႈန္းျမင့္တက္လာမႈ၊ ျပည္သူမ်ားေၾကြးျမီ တင္ရွိမႈ မ်ားျပားလာမႈမ်ားကိုလည္း ရင္ဆိုင္ခဲ့ရသည္။ ၁၉ ရာစုအေစာပိုင္းမွစ၍ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသည္ ေရႊ႔ေျပာင္းေနထိုင္သူမ်ားကို လက္ခံ၍ ႏိုင္ငံသားမ်ားအျဖစ္ အသိအမွတ္ ျပဳခဲ့ရာ ၁၉၉၅ ခုႏွစ္တြင္ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ပါရီ ဗုံးခြဲမႈေနာက္ပိုင္းတြင္ အၾကမ္းဖက္ အစၥလာမ္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားသည္ ျပင္သစ္ကို ပစ္မွတ္ထားလာခဲ့ၾကသည္။၂၀၁၅ ခုႏွစ္ ျပင္သစ္ တိုက္ခိုက္ခံရမႈတြင္ လူ ၁၃၀ ေသဆုံးခဲ့သည္။

အုပ္ခ်ဳပ္ေရး

ျပင္သစ္ႏိုင္ငံကို အုပ္ခ်ဳပ္မႈ ေဒသ ၁၈ ခုသတ္မွတ္ထားရာ ငါးခုသည္ ႏိုင္ငံနယ္နိိတ္ျပင္ပတြင္ရွိသည္။ ၁၉၅၈ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၂၈ ရက္တြင္ျပ႒ာန္းခဲ့သည့္ ဖြဲ႕စည္း အုပ္ခ်ဳပ္ပုံ အေျခခံဥပေဒအရ ဒီမိုကေရစီစနစ္ကိုက်င့္သုံးသည္။လက္ရွိ သမၼတသည္ Emmanuel Macron ျဖစ္၍ ၀န္းၾကီးခ်ဳပ္မွာ Édouard Philippe ျဖစ္၍ သက္တမ္းငါးႏွစ္ျဖစ္သည္။

ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသည္ အမ်ိဳးသားလႊတ္ေတာ္ႏွင့္ ဆီးနိတ္ဟူ၍ လႊတ္ေတာ္ႏွစ္ရပ္ရွိသည္။အမ်ိဳးသားလႊတ္ေတာ္သည္ အစိုးရ အဖြဲ႕ကုိ ဖယ္ရွားႏိုင္သည့္ အခြင့္အာဏာရွိသျဖင့္ အစိုးရအဖြဲ႕၀င္မ်ားကို အမ်ိဳးသားလႊတ္ေတာ္ ကိုယ္စားလွယ္အမ်ားစုက ေရြးခ်ယ္ ၾကသည္။ဆီးနိတ္၏ ဥပေဒျပဳအာဏာကို ကန္႕သတ္ထားၿပီး လႊတ္ေတာ္ ႏွစ္ရပ္ သေဘာကြဲလြဲပါက အမ်ိဳးသားလႊတ္ ေတာ္က အဆုံးအျဖတ္ကအတည္ျဖစ္သည္။အစိုးရအဖြဲ႕သည္ ပါလီမန္၏ အစီအစဥ္မ်ားပုံေဖာ္ရာတြင္ ၾသဇာရွိသည္။

ႏိုင္ငံတကာ ဆက္ဆံေရးႏွင့္ စစ္ေရး၊ စီးပြားေရး

ကမၻာ့ကုလသမဂၢအဖြဲ႕ကို ကနဦး ထူေထာင္ခဲ့သည့္ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံျဖစ္ေသာ ျပင္သစ္သည္ ႏိုင္ငံတိုင္းႏွင့္ ဆက္ဆံမႈရွိ သျဖင့္ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္တြင္ ကမၻာ့ အေကာင္းဆုံးကြန္ရက္ရွိသည့္ ႏိုင္ငံဟုေဖာ္ျပခံခဲ့ရသည္။ထို႕အတူ G 8 ၊ WTO အပါအ၀င္ မ်ား စြာေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားတြင္ ပါ၀င္ခဲ့ကာ ျပင္သစ္စကားေျပာ ႏိုင္ငံ ၈၄ ခုပါ၀င္သည့္ OIF အဖြဲ႕၏ ဦးေဆာင္အဖြဲ႕၀င္ႏိုင္ငံ ျဖစ္ သည္။ျပင္သစ္ႏိုင္ငံတြင္ OECD ၊ UNESCO ၊ Interpol အစရွိသည့္ ထင္ရွားေသာ ကမၻာ့အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ရုံးခ်ဳပ္မ်ားကို ဖြင့္ လွစ္ထားသည္။

ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသည္ GDP သုည ဒသမ ၃၆ ရာခိုင္ႏႈန္းကို ႏိုင္ငံတကာ ဖြံ႕ၿဖိဳးလုပ္ငန္းမ်ားသို႕ လွဴဒါန္းခဲ့သျဖင့္ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္တြင္ အေမရိကန္၊ ၿဗိတိန္ႏွင့္ ဂ်ာမနီေနာက္တြင္ ကမၻာ့ စတုတၳေျမာက္ အလွဴဒါန္းဆုံး ဒါနရွင္ျဖစ္လာခဲ့သည္။
ျပင္သစ္ တပ္မေတာ္သည္ ႏိုင္ငံ၏ အၿမဲတမ္းတပ္ဖြဲ႕ျဖစ္ကာ သမၼတ၏ ဦးေဆာင္မႈေအာက္တြင္ရွိသည္။ ျပင္သစ္ တပ္မေတာ္ကို ၾကည္း၊ေရ ၊ေလ ၊ႏ်ဴကလီးယားႏွင့္ စစ္ရဲတပ္မ်ားျဖင့္ဖြဲ႕စည္းကာ ကမၻာ့အင္အားအႀကီးဆုံး တပ္မေတာ္မ်ားစာရင္းတြင္ ပါ၀င္သည္။

ျပင္သစ္ႏိုင္ငံတြင္ ၁၈၃၀ ျပည့္ႏွစ္က ျပင္သစ္ ႏိုင္ငံျခားသားတပ္(FFL) ကို ႏိုင္ငံေပါင္း ၁၄၀မွ ျပည္ပႏိုင္ငံသားမ်ားႏွင့္ ဖြဲ႕စည္းခဲ့ကာ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္မႈ ၿပီးေျမာက္ခ်ိန္တြင္ ယင္းတို႕သည္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသားမ်ားျဖစ္လာၾကသည္။ယင္းတပ္ဖြဲ႕မ်ိဳးကို စပိန္ႏွင့္လပ္ဆင္းဗတ္တို႕တြင္လည္း ဖြဲ႕စည္းခဲ့သည္။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ ကာကြယ္ေရး အသုံးစရိတ္သည္ ၂၀၁၁ ခုႏွစ္တြင္ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၆၂ ဒသမ ၅ ဘီလ်ံရွိခဲ့ရာ GDP ၏ ၂ ဒသမ ၃ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္ကာ ကမၻာ့ စစ္စရိတ္အမ်ားဆုံးသုံးစြဲသည့္ ႏိုင္ငံမ်ားစာရင္းတြင္ ပဥၥမ အဆင့္ရွိခဲ့သည္။ စစ္ လက္နက္ပစၥည္း ထုတ္လုပ္မႈတြင္ Rafale တိုက္ေလယာဥ္၊ ခ်ားစ္ဒီေဂါ ေလယာဥ္တင္သေဘၤာ၊Exocet ဒုံးက်ည္၊Leclerc တင့္ ကားတို႕သည္ အလြန္ထင္ရွားၾကသည္။

ကမၻာ့ကုန္သြယ္ေရး အဖြဲ႕ခ်ဳပ္၏ အဆိုအရ ျပင္သစ္သည္ န၀မေျမာက္ ပို႕ကုန္ တင္ပို႕ႏိုင္သည့္ ႏိုင္ငံျဖစ္ကာ စတုတၳ ေျမာက္သြင္းကုန္တင္သြင္းမႈ အမ်ားဆုံးႏိုင္ငံျဖစ္သည္။ထို႕အတူ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံတြင္ျပည္ပ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမႈသည္ အေမရိကန္ ေဒၚ လာ ၁၁၈ ဘီလ်ံရွိသည္။ျပင္သစ္ကုမၸဏီမ်ားကလည္း ျပည္ပတြင္ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၂၂၀ ဘီလ်ံ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံထားခဲ့သည္။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ အေရးၾကီးေသာစီးပြားေရးက႑သည္ ေငြေၾကး၀န္ေဆာင္မႈ၊ ဘဏ္လုပ္ငန္းႏွင့္ အာမခံလုပ္ငန္းတုိ႕ျဖစ္ ၾကရာ AXA သည္ ကမၻာ့အၾကီးဆုံး အာမခံလုပ္ငန္းျဖစ္သည္။စိုက္ပ်ိဳးေရးႏွင့္ ေမြးျမဴေရး ထုတ္ကုန္မ်ားကို ျပည္ပသို႕တင္ပို႕ ေရာင္းခ်ရာ ရွန္ပိန္၀ိုင္သည္ အဓိကေရာင္းကုန္ျဖစ္သည္။


ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသို႕ နွစ္စဥ္လာေရာက္သည့္ ခရီးသြား ၈၃ သန္းတြင္ ေန႕ခ်င္းျပန္သူမ်ားမပါ၀င္ေခ်။ ခရီးသြားမ်ားအနက္ အီဖယ္ေမွ်ာ္စင္သို႕ သြားေရာက္ၾကသည့္ ဦးေရသည္ ၆ ဒသမ ၂ သန္းျဖစ္သည္။ျပင္သစ္ႏိုင္ငံတြင္ကမၻာ့ အထင္ရွားဆုံး ျပတိုက္ မ်ားရွိသည့္အနက္ ကမၻာေက်ာ္ မိုနာလီဇာ ပန္းခ်ီကားျပသထားသည့္ လုဗ္(Louvre) ျပတိုက္သို႕ ႏွစ္စဥ္ လူ ၂ ဒသမ ၈ သန္း လာရာက္ၾကည့္ရႈၾကသည္။

ျပင္သစ္ႏိုင္ငံတြင္ရွိသည့္္ ကမၻာ့အေမြအႏွစ္ေနရာေဒသ ၃၇ ခု၊ ယဥ္ေက်းမႈ ျမင့္မားသည့္ ၿမိဳ႕ေတာ္ မ်ား၊ ပန္းဥယ်ာဥ္မ်ား၊ ရဲတိုက္မ်ား၊ ခရစ္ယာန္ေက်ာင္းမ်ား၊ ကမ္းေျခမ်ား ႏွင့္ ႏွင္းေလွ်ာစီးစခန္းမ်ားမွလည္း ခရီးသြားလုပ္ငန္း ၀င္ေငြမ်ား ရရွိသည္။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ ေတာင္ပိုင္းရွိ French Riviera သည္ တစ္ႏွစ္လွ်င္ ရက္ ၃၀၀ ေနေရာင္ျခည္ရရွိသျဖင့္ ခရီးသည္လာေရာက္မႈ တစ္ႏွစ္လွ်င္ ၁၀ သန္းရွိသည္။


အေထြေထြ

ႏိုင္ငံ၏ လွ်ပ္စစ္စြမ္းအား၇၂ ရာခိုင္ႏႈန္းကို နယူးကလီးယားစြမ္းအင္သုံး ဓာတ္အားေပးစက္ရုံ ၅၈ ရုံမွ ရယူ၍ေရအား လွ်ပ္စစ္ကိုလည္း သုံးစြဲသည္။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ မီးရထားလမ္းကြန္ရက္သည္ ၁၈၃၁၄ မိုင္ရွိ၍ တစ္နာရီလွ်င္ မိုင္၃၂၀ ေမာင္းႏွင္ႏိုင္သည့္ ျမန္ႏႈန္းျမင့္ မီးရထားမ်ားေျပးဆြဲကာ အင္ဒိုရာမွလြဲ၍ ဥေရာပတိုက္ရွိ ႏိုင္ငံမ်ားသို႕ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံမွ မီးရထားျဖင့္ သြားႏိုင္သည္။ထို႕အတူ ေမာ္ေတာ္ကားလမ္း မိုင္ ၆၃၈၂၆၂ မိုင္ ေဖာက္လုပ္ထားသည္။ေလေၾကာင္းပို႕ေဆာင္ေရးတြင္ ေလယာဥ္ကြင္း ၄၆၄ ကြင္းရွိ၍ ပါရီ၊ ခ်ားစ္ဒီေဂါ ေလယာဥ္ကြင္းသည္ အၾကီးဆုံးျဖစ္သည္။

ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၏ တရား၀င္ရုံးသုံးဘာသာသည္ ျပင္သစ္ဘာသာျဖစ္သည္။ ကမၻာတစ္၀န္းတြင္ျပင္သစ္စကားေျပာသူ သန္း ၃၀၀ မွ ၅၀၀ အတြင္းရွိမည္ဟု ခန္႕မွန္းရသည္။ဘာသာေရး လြတ္လပ္ခြင့္ရွိသည့္ ျပင္သစ္လူဦးေရ၏ ထက္၀က္သည္ ခရစ္ယာန္ ဘာသာကို ကိုးကြယ္ၾကကာ ၄၀ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ ဘာသာမဲ့ျဖစ္သည္။

ျပင္သစ္အစိုးရသည္ ျပည္သူမ်ားက်န္းမာေရးအတြက္ လူတစ္ဦးလွ်င္ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္တြင္ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၄၇၁၉ သုံးစြဲခဲ့သည္။ ျပည္သူ ၁၀၀၀ တြင္ သမားေတာ္ ၃ ဒသမ ၂၂ ဦးရွိသည္။ ပညာေရးစနစ္ကို အေျခခံ၊အလယ္တန္းႏွင့္ အထက္ တန္းဟု သတ္မွတ္ကာ အသက္ ေျခာက္ႏွစ္မွ ၁၆ ႏွစ္အထိ ပညာသင္ယူၾကရသည္။ အဆင့္ျမင့္တန္းတြင္ တကၠသိုလ္ မ်ားဖြင့္ လွစ္၍ အလြန္သက္သာေသာႏႈန္းထားမ်ားျဖင့္ ပညာသင္ၾကားေပးလ်က္ရွိၿပီး ပါရီ တကၠသိုလ္သည္ ၁၂ ရာစု အလယ္ တြင္ တည္ေထာင္ခဲ့သည့္ ေရွးေဟာင္းတကၠသိုလ္ျဖစ္သည္။

ယဥ္ေက်းမႈ၊ ပန္းခ်ီ၊ ပန္းပု၊ ဗိသုကာ၊ ဂီတနယ္ပယ္မ်ားတြင္ ဂႏၳ၀င္ေျမာက္လက္ရာမ်ားကို ဖန္တီးခဲ့သည့္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ သည္ ေခတ္မီတိုးတက္ေသာ နည္းပညာမ်ားျဖင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္ခဲ့ၿပီး ေအးခ်မ္းသာယာေသာ ႏိုင္ငံအျဖစ္ ရပ္တည္လ်က္ ရွိေန ေပသည္။

ေမာင္သာ (ေရွးေဟာင္းသုေတသန)
၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာလထုတ္ သုတအလင္းမဂၢဇင္းမွ

Leave a Reply