အာတိတ္သမုဒၵရာ အေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ

Posted on

အာတိတ္သမုဒၵရာ သည္ ေျမာက္ကမၻာျခမ္းတြင္ တည္ရွိၿပီး အာတိတ္ ေျမာက္ဝင္႐ိုးစြန္းေဒသ အမ်ားဆုံးပါဝင္ကာ ကမၻာေပၚရွိ အဓိက သမုဒၵရာ ေဒသႀကီး ၅ ခုတြင္ အေသးငယ္ဆုံးႏွင့္ အတိမ္ဆုံး သမုဒၵရာ ျဖစ္သည္။ အခ်ိဳ႕ေသာ သမုဒၵရာဆိုင္ရာ ပညာရွင္မ်ားက ထိုေနရာကို အာတိတ္ေျမထဲပင္လယ္ သို႔မဟုတ္ အာတိတ္ပင္လယ္ဟု ေခၚဆိုေလ့ ရွိၾကၿပီး အတၱလႏၲိတ္ သမုဒၵရာ၏ ေျမထဲပင္လယ္ေဒသ တစ္ခု အျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကေသာ္လည္း ႏိုင္ငံတကာ ဟိုက္ဒ႐ိုဂရပ္ဖ္ဖစ္ အဖြဲ႕အစည္းမွ ထိုေနရာကို သမုဒၵရာ အျဖစ္ သတ္မွတ္ထားသည္။ အာတိတ္သမုဒၵရာေဒသ ကို ကမၻာေပၚရွိ သမုဒၵရာမ်ား၏ ေျမာက္ဖက္ အစြန္ဆုံး အပိုင္းအျဖစ္လည္း ႐ႈျမင္ႏိုင္သည္။

ကမၻာ့ေျမာက္ဝင္႐ိုးစြန္း၏ ပတ္ဝန္းက်င္ရွိ ေရျပင္က်ယ္ႀကီးသည္ အာတိတ္သမုဒၵရာဟု ေခၚသည္။ အာတိတ္ဟူေသာနာမည္မွာ ဂရိနတ္ဘုရား arktos မွဆင္းသက္လာၿပီး ၀က္၀ံ ဟုအဓိပၸါယ္ရသည္။ ထိုေရျပင္က်ယ္ႀကီးသည္ ဥေရာပ၊ အာရွႏွင့္ ေျမာက္အေမရိက တိုက္တို႔၏ ေျမာက္ဘက္တြင္တည္ရွိ၍ စတုရန္းမိုင္ေပါင္း ၅၅၄၁ဝဝဝ က်ယ္ဝန္းေလသည္။ အနက္ဆုံးေနရာတြင္ ေပေပါင္း ၁၇၈၅ဝ နက္၏။ အာတိတ္သမုဒၵရာ၏ ဗဟိုမွ ကမၻာ့ေျမာက္ဝင္႐ိုးစြန္းအထိ မိုင္ေပါင္း ၅ဝဝ ခန္႔ ေဝးကြာ သည္။

အာတိတ္သမုဒၵရာသည္ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာႏွင့္ ဗဲရင္းေရ လက္ၾကားျဖင့္လည္းေကာင္း၊ ဗဲရင္းပင္လယ္ျဖင့္ လည္းေကာင္း ဆက္သြယ္လ်က္ရွိသည္။ ဗတ္ဖင္ပင္လယ္ေအာ္၊ ဂရင္းလန္း ပင္လယ္၊ ေဒးဗစ္ႏွင့္ ဒိန္းမတ္ ေရလက္ၾကားမ်ားကမူအာတိတ္ သမုဒၵရာကို အတၱလႏၲိတ္သမုဒၵရာႏွင့္ ဆက္သြယ္ေပးၾကေလ သည။ အာတိတ္ သမုဒၵရာကမ္းေျခတြင္ ဗိုးဖတ္ပင္လယ္ (ေျမာက္အေမရိကတိုက္ကမ္းလြန္)၊ ဝႈိက္ႏွင့္ ဗဲရင္းပင္လယ္မ်ား (ဥေရာပတိုက္ကမ္းလြန္)၊ ကာရာ၊ လက္ပတက္ႏွင့္ အေရွ႕ဆိုက္ ဗီးရီးယန္းပင္လယ္ (အာရွတိုက္ ကမ္းလြန္) မ်ားရွိသျဖင့္ ထိုပင္လယ္ မ်ားသည္လည္း အာတိတ္သမုဒၵရာတြင္ ပါဝင္ၾက ေလသည္။

ထိုပင္လယ္မ်ား အတြင္းသို႔ စီးဝင္ၾကေသာအဓိက ျမစ္မ်ားမွာ မကၠင္ဇီ၊ ေအာ့၊ လ်ိနာႏွင့္ ယင္နီေဆးတို႔ျဖစ္သည္။ နယူးေဖာင္လန္ကၽြန္းႀကီးသို႔ ျမဴထူမ်ားကို သယ္ေဆာင္လာေသာ ေအးသည့္လားဗရာေဒါ ေရစီးေၾကာင္းသည္ အာတိတ္သမုဒၵရာမွ စ၍စီးလာျခင္း ျဖစ္သည္။ ဆိုဗီယက္အစိုးရက အေရွ႕ေျမာက္လမ္းေခၚ ေရလမ္းတစ္ခုကို ၁၈၇၈-၁၈၇၉ ခုႏွစ္တြင္ စတင္ဖန္တီးခဲ့သည္။ ထိုလမ္းသည္ အာတိတ္သမုဒၵရာကမ္းရွိ မားမန္႔မွ ဗဲရင္းေရလက္ၾကားသို႔ သြားသည္။ ထိုေနာက္ လမ္းတစ္လမ္းမွာ အေနာက္ေျမာက္ ဘက္လမ္းျဖစ္၍ အေမရိကတိုက္၏ ေျမာက္ဘက္မွသြားသည္။ ထိုေနာက္ ထုိလမ္းကို ၁၉ဝ၅ ခုႏွစ္တြင္ ႐ိုအဲအားမန္ဆင္က အဆုံးသတ္သြားခဲ့ေလသည္။

ထိုျပင္ အျခားျဖစ္ႏိုင္သည့္ လမ္းေလးလမ္းလည္း ရွိေသးသည္။ သို႔ေသာ္ ထိုလမ္းမ်ားသည္ ေရခဲစိုင္ေမ်ာမ်ားေၾကာင့္ ေဘးအႏၲရာယ္ႏွင့္ မကင္းၾကေခ်။ အာတိတ္သမုဒၵရာ အတြင္း၌ ကၽြန္းအေျမာက္အျမားရွိရာ အႀကီးဆုံးမ်ားမွာ ဂရင္းလန္း၊ ဗတ္ဖင္၊ဝိတိုရိယ၊အဲလဇမီးယား၊ ဗန္႔ႏွင့္ ႏိုဗယာ ဇင္လယာတို႔ ျဖစ္သည္။ ဆိုမာဆက္၊ ပါရီ၊ မဲလဗီးဗတ္ဟတ္ႏွင့္ ကေနဒါႏိုင္ငံ၏ ေျမာက္ဘက္ရွိ အျခား ကၽြန္းမ်ားသည္ အာတိတ္သမုဒၵရာ၏ ကၽြန္းစု ျဖစ္သည္။

အာတိတ္သမုဒၵရာႏွင့္ ထိစပ္ေနေသာ ႏုိင္ငံမ်ားမွာ အေမရိကန္ ၊ ကေနဒါ ၊ ရုရွား ၊ အုိက္စလန္ ႏွင့္ ဂရင္းလန္ကြ်န္းတုိ႔ျဖစ္သည္။

ယူေရးရွားကုန္းျပင္ ႏွင့္ ေျမာက္အေမရိကတို႔က လုံးဝနီးပါး ဝန္းရံထားေသာ အာတိတ္သမုဒၵရာ၏ အခ်ိဳ႕အစိတ္အပိုင္းမ်ားမွာ တစ္ႏွစ္ပတ္လုံး ပင္လယ္ေရခဲမ်ားျဖင့္ ဖုံးလႊမ္းလၽွက္ရွိၿပီး ေဆာင္းရာသီတြင္ သမုဒၵရာတစ္ခုလုံးကို ေရခဲမ်ားျဖင့္ လႊမ္းၿခဳံထားသည္။

အာတိတ္သမုဒၵရာ၏ေရၿပင္သည္ အၿမဲေရခဲ ေနေလ့ရွိသည္ ။ ေရခဲထုမွာေပ ၃၀ – အထိရွိၿပီး တခ်ိဳ ့ေနရာမ်ားတြင္ ေႏြရာသီ၌ အနည္းငယ္အရည္ေပ်ာ္ေလ့ရွိသည္ ။ အာတိတ္ သမုဒၵရာ၏ အပူခ်ိန္ႏွင့္ ဆားပါဝင္မႈႏႈန္းမွာ ေရခဲမ်ား အရည္ေပ်ာ္မႈ ႏွင့္ ေအးခဲမႈတို႔ အေပၚတြင္ မူတည္၍ ရာသီအလိုက္ ေျပာင္းလဲမႈ ရွိသည္။ အာတိတ္သမုဒၵရာကို ဖုံးလႊမ္းေနေသာေရခဲအမ်ဳိးအစားကို polar ice, fast ice နဲ႔ pack ice ဟူ၍ သုံးမ်ဳိးခြဲျခားႏုိင္သည္။

ထိုသမုဒၵရာ၏ ပ်မ္းမၽွ ဆားပါဝင္မႈႏႈန္းမွာ သမုဒၵရာ ၅ ခုစလုံးတြင္ အနည္းဆုံး ျဖစ္သည္။ အေၾကာင္းမွာ ေရေငြ႕ပ်ံ႕မႈ နည္းပါးျခင္းႏွင့္ ျမစ္မ်ား ေခ်ာင္းမ်ားမွ ေရခ်ိဳစီးဝင္မႈ အလြန္မ်ားျပားျခင္း ႏွင့္ ပတ္ဝန္းက်င္ရွိ ဆားပါဝင္မႈမ်ားေသာ သမုဒၵရာေရထုမ်ားသို႔ ဆက္သြယ္မႈႏွင့္ စီးထြက္မႈ နည္းပါးျခင္း တို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ေႏြရာသီတြင္ ေရခဲထု က်ဳံ႕ဝင္မႈမွာ ၅၀ ရာခိုင္ႏႈန္းအထိ ရွိသည္။ အာတိတ္ေဒသ၏ ပ်မ္းမွ်အပူခ်ိန္မွာ အႏုတ္ ၂ဒီဂရီဆဲစီးယပ္ ျဖစ္သည္။

အာတိတ္ သမုဒၵရာရွိ အပင္ႏွင့္ တိရစၧာန္ေလာကသည္ ေျမာက္အတၱလႏၲိတ္သမုဒၵရာရွိ အပင္ႏွင့္ တိရစၧာန္ ေလာကႏွင့္ မျခားနားေခ်။ ေရခဲတမၽွေအးေသာ အာတိတ္ သမုဒၵရာႏွင့္ လားဗရာေဒါ ေရစီးေၾကာင္းတို႔တြင္ ေကာ့ဒ၊ ဖေလာင္ဒါႏွင့္ ဟယ္လီဗတ္တို႔ကဲ့သို႔ေသာ အဖိုးတန္ ငါးမ်ားႏွင့္ ျပည့္ႏွက္ လ်က္ရွိသည္။ ထိုျပင္ အာတိတ္သမုဒၵရာအတြင္း၌ မ်ားေသာ အားျဖင့္ ပင္လယ္ဖ်ံ၊ လင္းပိုင္ေခါင္းတို၊ ဝါးလရတ္ဖ်ံႏွင့္ ေဝလငါး မ်ားကိုလည္း ေတြ႕ႏိုင္ေသးသည္။

ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္း အတြဲ ၁၄

—————–

အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ အကြောင်းသိကောင်းစရာ (unicode)

အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ သည် မြောက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး အာတိတ် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းဒေသ အများဆုံးပါဝင်ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အဓိက သမုဒ္ဒရာ ဒေသကြီး ၅ ခုတွင် အသေးငယ်ဆုံးနှင့် အတိမ်ဆုံး သမုဒ္ဒရာ ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမုဒ္ဒရာဆိုင်ရာ ပညာရှင်များက ထိုနေရာကို အာတိတ်မြေထဲပင်လယ် သို့မဟုတ် အာတိတ်ပင်လယ်ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြပြီး အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ၏ မြေထဲပင်လယ်ဒေသ တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း နိုင်ငံတကာ ဟိုက်ဒရိုဂရပ်ဖ်ဖစ် အဖွဲ့အစည်းမှ ထိုနေရာကို သမုဒ္ဒရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာဒေသ ကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သမုဒ္ဒရာများ၏ မြောက်ဖက် အစွန်ဆုံး အပိုင်းအဖြစ်လည်း ရှုမြင်နိုင်သည်။

ကမ္ဘာ့မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ရေပြင်ကျယ်ကြီးသည် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာဟု ခေါ်သည်။ အာတိတ်ဟူသောနာမည်မှာ ဂရိနတ်ဘုရား arktos မှဆင်းသက်လာပြီး ဝက်ဝံ ဟုအဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ထိုရေပြင်ကျယ်ကြီးသည် ဥရောပ၊ အာရှနှင့် မြောက်အမေရိက တိုက်တို့၏ မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိ၍ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၅၄၁ဝဝဝ ကျယ်ဝန်းလေသည်။ အနက်ဆုံးနေရာတွင် ပေပေါင်း ၁၇၈၅ဝ နက်၏။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ ဗဟိုမှ ကမ္ဘာ့မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအထိ မိုင်ပေါင်း ၅ဝဝ ခန့် ဝေးကွာ သည်။

အာတိတ်သမုဒ္ဒရာသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ဗဲရင်းရေ လက်ကြားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဗဲရင်းပင်လယ်ဖြင့် လည်းကောင်း ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။ ဗတ်ဖင်ပင်လယ်အော်၊ ဂရင်းလန်း ပင်လယ်၊ ဒေးဗစ်နှင့် ဒိန်းမတ် ရေလက်ကြားများကမူအာတိတ် သမုဒ္ဒရာကို အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်သွယ်ပေးကြလေ သည။ အာတိတ် သမုဒ္ဒရာကမ်းခြေတွင် ဗိုးဖတ်ပင်လယ် (မြောက်အမေရိကတိုက်ကမ်းလွန်)၊ ဝှိုက်နှင့် ဗဲရင်းပင်လယ်များ (ဥရောပတိုက်ကမ်းလွန်)၊ ကာရာ၊ လက်ပတက်နှင့် အရှေ့ဆိုက် ဗီးရီးယန်းပင်လယ် (အာရှတိုက် ကမ်းလွန်) များရှိသဖြင့် ထိုပင်လယ် များသည်လည်း အာတိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် ပါဝင်ကြ လေသည်။

ထိုပင်လယ်များ အတွင်းသို့ စီးဝင်ကြသောအဓိက မြစ်များမှာ မက္ကင်ဇီ၊ အော့၊ လျိနာနှင့် ယင်နီဆေးတို့ဖြစ်သည်။ နယူးဖောင်လန်ကျွန်းကြီးသို့ မြူထူများကို သယ်ဆောင်လာသော အေးသည့်လားဗရာဒေါ ရေစီးကြောင်းသည် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာမှ စ၍စီးလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆိုဗီယက်အစိုးရက အရှေ့မြောက်လမ်းခေါ် ရေလမ်းတစ်ခုကို ၁၈၇၈-၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖန်တီးခဲ့သည်။ ထိုလမ်းသည် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာကမ်းရှိ မားမန့်မှ ဗဲရင်းရေလက်ကြားသို့ သွားသည်။ ထိုနောက် လမ်းတစ်လမ်းမှာ အနောက်မြောက် ဘက်လမ်းဖြစ်၍ အမေရိကတိုက်၏ မြောက်ဘက်မှသွားသည်။ ထိုနောက် ထိုလမ်းကို ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ရိုအဲအားမန်ဆင်က အဆုံးသတ်သွားခဲ့လေသည်။

ထိုပြင် အခြားဖြစ်နိုင်သည့် လမ်းလေးလမ်းလည်း ရှိသေးသည်။ သို့သော် ထိုလမ်းများသည် ရေခဲစိုင်မျောများကြောင့် ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မကင်းကြချေ။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်း၌ ကျွန်းအမြောက်အမြားရှိရာ အကြီးဆုံးများမှာ ဂရင်းလန်း၊ ဗတ်ဖင်၊ဝိတိုရိယ၊အဲလဇမီးယား၊ ဗန့်နှင့် နိုဗယာ ဇင်လယာတို့ ဖြစ်သည်။ ဆိုမာဆက်၊ ပါရီ၊ မဲလဗီးဗတ်ဟတ်နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်ရှိ အခြား ကျွန်းများသည် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ ကျွန်းစု ဖြစ်သည်။

အာတိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ထိစပ်နေသော နိုင်ငံများမှာ အမေရိကန် ၊ ကနေဒါ ၊ ရုရှား ၊ အိုက်စလန် နှင့် ဂရင်းလန်ကျွန်းတို့ဖြစ်သည်။

ယူရေးရှားကုန်းပြင် နှင့် မြောက်အမေရိကတို့က လုံးဝနီးပါး ဝန်းရံထားသော အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ အချို့အစိတ်အပိုင်းများမှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပင်လယ်ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျှက်ရှိပြီး ဆောင်းရာသီတွင် သမုဒ္ဒရာတစ်ခုလုံးကို ရေခဲများဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည်။

အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ရေပြင်သည် အမြဲရေခဲ နေလေ့ရှိသည် ။ ရေခဲထုမှာပေ ၃၀ – အထိရှိပြီး တချို့နေရာများတွင် နွေရာသီ၌ အနည်းငယ်အရည်ပျော်လေ့ရှိသည် ။ အာတိတ် သမုဒ္ဒရာ၏ အပူချိန်နှင့် ဆားပါဝင်မှုနှုန်းမှာ ရေခဲများ အရည်ပျော်မှု နှင့် အေးခဲမှုတို့ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှု ရှိသည်။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖုံးလွှမ်းနေသောရေခဲအမျိုးအစားကို polar ice, fast ice နဲ့ pack ice ဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ .

ထိုသမုဒ္ဒရာ၏ ပျမ်းမျှ ဆားပါဝင်မှုနှုန်းမှာ သမုဒ္ဒရာ ၅ ခုစလုံးတွင် အနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ရေငွေ့ပျံ့မှု နည်းပါးခြင်းနှင့် မြစ်များ ချောင်းများမှ ရေချိုစီးဝင်မှု အလွန်များပြားခြင်း နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ဆားပါဝင်မှုများသော သမုဒ္ဒရာရေထုများသို့ ဆက်သွယ်မှုနှင့် စီးထွက်မှု နည်းပါးခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ရေခဲထု ကျုံ့ဝင်မှုမှာ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်။ အာတိတ်ဒေသ၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်မှာ အနုတ် ၂ဒီဂရီဆဲစီးယပ် ဖြစ်သည်။

အာတိတ် သမုဒ္ဒရာရှိ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်လောကသည် မြောက်အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာရှိ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန် လောကနှင့် မခြားနားချေ။ ရေခဲတမျှအေးသော အာတိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် လားဗရာဒေါ ရေစီးကြောင်းတို့တွင် ကော့ဒ၊ ဖလောင်ဒါနှင့် ဟယ်လီဗတ်တို့ကဲ့သို့သော အဖိုးတန် ငါးများနှင့် ပြည့်နှက် လျက်ရှိသည်။ ထိုပြင် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း၌ များသော အားဖြင့် ပင်လယ်ဖျံ၊ လင်းပိုင်ခေါင်းတို၊ ဝါးလရတ်ဖျံနှင့် ဝေလငါး များကိုလည်း တွေ့နိုင်သေးသည်။

မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၁၄

Leave a Reply