စစ္ဗုိလ္ခ်ဳပ္ႀကီး ဟန္နီေဘာ္၏ ကားေသ့ၿမဳိ႕ေတာ္

Posted on

ေရွးႏွစ္ေပါင္း ၂ဝဝဝ ေက်ာ္ေလာက္က တန္ခိုးထြားခဲ့ေသာ ကားေသ့ႏိုင္ငံေတာ္၏ ၿမိဳ႕ေတာ္ျဖစ္သည့္ ကားေသ့ၿမိဳ႕သည္ ေျမထဲပင္လယ္ထဲတြင္ ေရာမၿမိဳ႕ႏွင့္ ေခတ္ ၿပိဳင္ ထြန္းကားခဲ့ေပသည္။ ထိုစဥ္က အေရာင္းအဝယ္ ဖြံ႕ၿဖိဳး၍ ခမ္းနားႂကြယ္ဝေသာ ၿမိဳ႕တစ္ၿမိဳ႕ျဖစ္ခဲ့၍၊ ယင္းၿမိဳ႕ႀကီး၏ ေနရာ ေဟာင္းမွာ အာဖရိကတိုက္ ေျမာက္ဘက္ကမ္းေျခရွိ ယခုေခတ္ တူနီးရွားႏုိင္ငံ က်ဴးနစ္ၿမိဳ႕ႏွင့္ ၃ မိုင္ကြာတြင္ တည္ရွိေလသည္။

ကားေသ့ၿမိဳ႕ တည္ခဲ့ျခင္းႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း၍ အဆိုမ်ား ကြဲျပား ေနၾက၏။ ႏိုင္ငံသမိုင္းအရဆိုေသာ္ ကားေသ့ၿမိဳ႕သည္ ေရွးဖီနီ ရွန္လူမ်ိဳးတို႔ ေကာင္းစားစဥ္က ဘီစီ ၈၁၃-၈၁၄ ခုႏွစ္ေလာက္ တြင္ ဆိပ္ကမ္းၿမိဳ႕ ကေလးအျဖစ္ တည္ရွိခဲ့၏။ ေရွးသူေဟာင္း တို႔၏ စကားအရဆိုေသာ္ ဘီစီ ၈၅ဝ ျပည့္ႏွစ္ေလာက္တြင္ တိုင္ယာၿမိဳ႕မွ ထြက္ေျပးလာေသာ ဖီနီရွန္ မင္းသမီး ဒိုင္ဒို တည္ခဲ့ေသာၿမိဳ႕ျဖစ္ေလသည္။ ေရာမ စာဆိုေတာ္ ဗာဂ်ီ၏ ‘အီးနီးယစ္’ကဗ်ာတြင္ ထ႐ိုဂ်န္ မင္းသား အီးနီးယပ္ႏွင့္ ခ်စ္ လမ္းခင္းခဲ့ေသာ ကားေသ့ဘုရင္မ ဒိုင္ဒိုမွာ ထိုမင္းသမီးပင္ ျဖစ္၏။

ေျမထဲပင္လယ္ကမ္းေျခတြင္ ေနခင္းသာေသာ ကားေသ့ၿမိဳ႕ သည္ မၾကာမီပင္ ကူးသန္းေရာင္းဝယ္ရာ ဗဟိုဌာနႀကီး ျဖစ္လာ၏။ ကားေသ့ၿမိဳ႕တြင္ သေဘၤာဆိပ္တြင္ သေဘၤာဆိပ္ ႏွစ္ခုရွိ၏။ တစ္ခုမွာ ကုန္သည္ သေဘၤာမ်ားအတြက္ျဖစ္၍ အျခားတစ္ခုမွာ စစ္သေဘၤာမ်ားအတြက္ ျဖစ္၏။ ေျမထဲပင္လယ္ တစ္ဝိုက္တြင္ ကုန္ကူးသန္းေရာင္းဝယ္ရန္ သေဘၤာ မ်ားကို အသုံးျပဳ၍ ေနခဲ့ၾကရာမွ ကားေသ့လူမ်ိဳးတို႔သည္ နယ္ပယ္မ်ားကို တိုက္ခိုက္သိမ္းပိုက္လာၾက၏။ ဘီစီ ၆ဝဝ ျပည့္ႏွစ္ေလာက္မွ စ၍ ကားေသ့တို႔သည္ စစ္လိုလားေသာ လူမ်ိဳး ဟူ၍ နာမည္ႀကီးလာေလသည္။

ဘီစီ ၃ဝဝ ျပည့္ ႏွစ္ေလာက္တြင္ ကာေသ့ၿမိဳ႕သည္ ေျမထဲပင္လယ္ႏွင့္ စပ္လ်က္ရွိေသာ အာဖရိကတိုက္ေျမာက္ဘက္ ကမ္းေျခ တစ္ေလၽွာက္ႏွင့္ စပိန္ကမ္းေျခတစ္ေလၽွာက္တို႔အျပင္၊ ေကာ္စီကားကၽြန္းႏွင့္ ဆာဒင္းနီးယားကၽြန္းမ်ား ပါဝင္ေသာ ကားေသ့ ႏိုင္ငံေတာ္ႀကီး၏ ၿမိဳ႕ေတာ္ျဖစ္လာ ေလသည္။ ဘီစီ ၄၈ဝ ႏွင့္ ၂၇၅ ခုႏွစ္မ်ားအၾကားတြင္ ကားေသ့တို႔သည္ စစၥလီကၽြန္းလုံး ကို စိုးမိုးရန္ ဂရိတို႔ႏွင့္ အႀကိမ္ႀကိမ္ စစ္ၿပိဳင္ခဲ့ၾကသည္။

ေရာမတို႔သည္ အီတလီကၽြန္းဆြယ္ တစ္ခုလုံးကို သိမ္းပိုက္ ၿပီးေသာအခါ ေျမထဲပင္လယ္ အေနာက္ပိုင္း၌ ႀကီးစိုးေနေသာ ကားေသ့တို႔ကို မ်က္စိစပါးေမြး စူးလာၾက၏။ သို႔ျဖစ္၍ ကား ေသ့တို႔ႏွင့္ အင္အားခ်င္းၿပိဳင္ရန္ ေရတပ္အင္အား စုေဆာင္း ၿပီးေသာအခါ ဘီစီ ၃ ရာစုႏွစ္ေလာက္တြင္ ကားေသ့တို႔ကို စတင္ တိုက္ခိုက္ၾကေလေတာ့သည္။ ကားေသ့ႏွင့္ေရာမတို႔ ၃ ႀကိမ္ ၃ခါ စစ္ျဖစ္ၾကရာ ထိုစစ္ပြဲမ်ားကို ပ်ဴးနစ္စစ္ပြဲမ်ားဟု ေခၚသည္။

ပထမစစ္ ပြဲမွာ ဘီစီ ၂၆၄ ခုႏွစ္မွ ၂၄၁ ခုႏွစ္အထိ စစၥလီကၽြန္းတြင္ ျဖစ္ပြား၍ ကားေသ့တို႔ အေရးနိမ့္သျဖင့္ စစၥလီကၽြန္းကို ေရာမတို႔လက္သို႔ အပ္လိုက္ရ၏။ သို႔ေသာ္ ေရာမ တို႔သည္ စစၥစီကၽြန္းမွတစ္ဆင့္ ဆာဒင္းနီးယားႏွင့္ ေကာစီးကား ကၽြန္းမ်ားကို သိမ္းပိုက္အုပ္ခ်ဳပ္ရန္ စီမံေနစဥ္ ကားေသ့စစ္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီး ဟာမီးလကား ဗားကားသည္ စပိန္ကၽြန္းဆြယ္တြင္ ႏိုင္ငံသစ္မ်ား ထူေထာင္ကာ အားသစ္စု႐ုံးျပန္ေလသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ေရာမတို႔သည္ စပိန္ရွိ ကားေသ့တို႔ကို အေႏွာင့္ အယွက္ ေပးၾကျပန္သည္။

ထိုအခါ ဟာမီးလကား၏ သား ျဖစ္သူ ကားေသ့စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ဟန္နီေဘာသည္ စပိန္မွ ကုန္း ေၾကာင္းလမ္းျဖင့္ အသြားအလာခက္ခဲေသာ ေတာင္တန္းႀကီး မ်ားကို ျဖတ္ေက်ာ္လ်က္ ဆင္တပ္၊ ျမင္းတပ္၊ ေျခလ်င္တပ္ အလုံးအရင္းႏွင့္ အီတလီႏိုင္ငံအတြင္းသို႔ ခ်င္းနင္းတိုက္ခိုက္ေလ ေတာ့၏။ ထိုစစ္ပြဲကို ဒုတိယဗ်ဴးနစ္စစ္ပြဲဟု ေခၚတြင္၍ ဘီစီ ၂၁၈ ခုႏွစ္မွ ၂ဝ၁ ခုႏွစ္အထိ ျဖစ္ပြားခဲ့ၾက သည္။ ဟန္နီေဘာသည္ သူရသတၱိႏွင့္ ျပည့္စုံသည့္အျပင္ အစီအမံလည္း ေသသပ္သျဖင့္ ကားေသ့စစ္သည္မ်ားကို ေရာမစစ္သည္ တို႔ မယွဥ္ႏိုင္ၾကေခ်။

ဘီစီ ၂၁၆ ခုႏွစ္ ကႏၷီးတိုက္ပြဲတြင္ ေရာမစစ္တပ္ႀကီးသည္ တပ္လုံး ျပဳတ္ကာ အ႐ႈံးႀကီး႐ႈံးသြား၏။ သို႔ရာတြင္ ေရာမတို႔သည္ အေလၽွာ႔မေပးၾကေခ်။ ေရာမဗိုလ္ခ်ဳပ္ ဆစ္ပီယိုသည္ စပိန္သို႔ ၾကားျဖတ္သြားေရာက္တိုက္ခိုက္ရာ ေအာင္ျမင္သျဖင့္ အာဖရိကသို႔ စစ္ဦးလွည့္ေလသည္။ ကားေသ့ ၿမိဳ႕လည္း ရန္မကင္းေတာ့သျဖင့္ ဟန္နီေဘာကို ျပန္ေခၚရေတာ့ ၏။ ဘီစီ ၂ဝ၂ ခုႏွစ္တြင္ ကားေသ့ၿမိဳ႕ အနီး ေဇးမားအရပ္၌ ကားေသ့တို႔ႏွင့္ ေရာမတို႔ ယွဥ္ၿပိဳင္တိုက္ခိုက္ရာ ကားေသ့တို႔ အေရးနိမ့္ေလသည္။ ကားေသ့တို႔သည္ စပိန္ရွိနယ္မ်ား၊ ကားေသ့တိုင္ စစ္သေဘၤာတပ္မ်ားႏွင့္ စစ္ေလ်ာ္ေၾကး အေျမာက္ အျမားကို ေရာမတို႔အား ေပးရေလသည္။

တတိယ ပ်ဴးနစ္စစ္ပြဲမွာ ဘီစီ ၁၄၉ ခုႏွစ္မွ ၁၄၆ ခုႏွစ္ အထိ ၃ ႏွစ္ၾကာမၽွ ျဖစ္ပြားခဲ့၏။ ေရာမတို႔သည္ ကားေသ့ကို ျပန္လည္ႀကီးပြားလာျခင္းကို မ႐ႈဆိတ္ၾကေခ်။ ကားေသ့တို႔၏ ရန္ကိုလည္း ေၾကာက္႐ြံ႕ လ်က္ပင္ ရွိၾကေသးသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ကားေသ့တို႔သည္ အာဖရိကတိုင္းရင္းသား ရန္သူမ်ား၏ တိုက္ခိုက္မႈ ကို ကာကြယ္ရန္ စစ္တပ္ဖြဲ႕စည္းေသာအခါ ေရာမတို႔သည္ အျပစ္ရွာ၍ ကားေသ့တို႔အား တိုက္ခိုက္ၾကေတာ့၏။ ကားေသ့တို႔သည္ ရန္သူတို႔ကို အစြမ္းကုန္ ခုခံတိုက္ခိုက္ၾက၏။ သို႔ရာတြင္ အင္အားခ်င္း မမၽွတသျဖင့္ အ႐ႈံးခံၾကရသည္။ ဘီစီ ၁၄၆ ခုႏွစ္တြင္ စည္ကားခမ္းနားလွေသာ ကားေသ့ၿမိဳ႕ႀကီးသည္ ေရာမတို႔လက္တြင္ ၁၄ ရက္တိုင္တိုင္ မီးဟုန္းဟုန္းေတာက္ေလာင္လ်က္ ျပာက်သြားေလသည္။

ဘီစီ ၄၅ ခုႏွစ္ေလာက္တြင္ ေရာမဘုရင္ ဆီဇာသည္ ကားေသ့ကို ေရာမဆင္းရဲသားမ်ား လာေရာက္ ေနထိုင္ရာ နယ္သစ္အျဖစ္ျဖင့္ သတ္မွတ္ခဲ့၏။ ထိုအတြက္ ကားေသ့သည္ စည္ကားလာၿပီးလၽွင္ ေရာမပိုင္ အာဖရိကနယ္ပယ္မ်ား၏ အခ်က္အျခာၿမိဳ႕ႀကီး ျဖစ္လာျပန္သည္။ သို႔ေသာ္ ေအဒီ ၄၃၉ ခုႏွစ္တြင္ ဗင္းေဒါ လူမ်ိဳးတို႔ ဝင္ေရာက္တိုက္ခိုက္ လုယက္ ဖ်က္ဆီးခဲ့သျဖင့္ ေမွးမွိန္သြားၿပီးလၽွင္ ပင္လယ္ဓားျပစခန္းအျဖစ္သို႔ သက္ေလၽွာခဲ့ေလသည္။ ေအဒီ ၅၅၃ ခုႏွစ္မွစ၍ ဗိုင္ဇင္းတိုက္ အင္ပိုင္ယာ၏ လက္ေအာက္ခံ နယ္တစ္ခု ျဖစ္ခဲ့ၿပီးလၽွင္ ေအဒီ ၆၉၈ ခုႏွစ္တြင္ အာရပ္လူမ်ိဳးတို႔၏ ေခ်မႈန္းဖ်က္ဆီးျခင္းကို ခံခဲ့ရေလသည္။

၁၈၈၁ ခုႏွစ္၌ တ်ဴးနစ္ျပည္သည္ ျပင္သစ္အစိုးရ၏ ေစာင့္ေရွာက္ခံနယ္တစ္ခု ျဖစ္လာေသာအခါ ကားေသ့သည္ ျပင္သစ္ဘုန္းေတာ္ႀကီး Charles Lavigerie  ဌာနခ်ဳပ္ျဖစ္လာသည္။ ယခုအခါ၌မူ ေရွးေဟာင္း အေဆာက္အအုံ အပ်က္အစီးမ်ား စုေဝးတည္ရွိရာ ၿမိဳ႕ေဟာင္းရာမၽွသာ က်န္ရွိေတာ့သည္။

ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္း ၊ အတြဲ(၁)

————–

စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟန်နီဘော်၏ ကားသေ့မြို့တော် (unicode)

ရှေးနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်လောက်က တန်ခိုးထွားခဲ့သော ကားသေ့နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့် ကားသေ့မြို့သည် မြေထဲပင်လယ်ထဲတွင် ရောမမြို့နှင့် ခေတ် ပြိုင် ထွန်းကားခဲ့ပေသည်။ ထိုစဉ်က အရောင်းအဝယ် ဖွံ့ဖြိုး၍ ခမ်းနားကြွယ်ဝသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ခဲ့၍၊ ယင်းမြို့ကြီး၏ နေရာ ဟောင်းမှာ အာဖရိကတိုက် မြောက်ဘက်ကမ်းခြေရှိ ယခုခေတ် တူနီးရှားနိုင်ငံ ကျူးနစ်မြို့နှင့် ၃ မိုင်ကွာတွင် တည်ရှိလေသည်။

ကားသေ့မြို့ တည်ခဲ့ခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အဆိုများ ကွဲပြား နေကြ၏။ နိုင်ငံသမိုင်းအရဆိုသော် ကားသေ့မြို့သည် ရှေးဖီနီ ရှန်လူမျိုးတို့ ကောင်းစားစဉ်က ဘီစီ ၈၁၃-၈၁၄ ခုနှစ်လောက် တွင် ဆိပ်ကမ်းမြို့ ကလေးအဖြစ် တည်ရှိခဲ့၏။ ရှေးသူဟောင်း တို့၏ စကားအရဆိုသော် ဘီစီ ၈၅ဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် တိုင်ယာမြို့မှ ထွက်ပြေးလာသော ဖီနီရှန် မင်းသမီး ဒိုင်ဒို တည်ခဲ့သောမြို့ဖြစ်လေသည်။ ရောမ စာဆိုတော် ဗာဂျီ၏ ‘အီးနီးယစ်’ကဗျာတွင် ထရိုဂျန် မင်းသား အီးနီးယပ်နှင့် ချစ် လမ်းခင်းခဲ့သော ကားသေ့ဘုရင်မ ဒိုင်ဒိုမှာ ထိုမင်းသမီးပင် ဖြစ်၏။

မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် နေခင်းသာသော ကားသေ့မြို့ သည် မကြာမီပင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရာ ဗဟိုဌာနကြီး ဖြစ်လာ၏။ ကားသေ့မြို့တွင် သင်္ဘောဆိပ်တွင် သင်္ဘောဆိပ် နှစ်ခုရှိ၏။ တစ်ခုမှာ ကုန်သည် သင်္ဘောများအတွက်ဖြစ်၍ အခြားတစ်ခုမှာ စစ်သင်္ဘောများအတွက် ဖြစ်၏။ မြေထဲပင်လယ် တစ်ဝိုက်တွင် ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရန် သင်္ဘော များကို အသုံးပြု၍ နေခဲ့ကြရာမှ ကားသေ့လူမျိုးတို့သည် နယ်ပယ်များကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်လာကြ၏။ ဘီစီ ၆ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်မှ စ၍ ကားသေ့တို့သည် စစ်လိုလားသော လူမျိုး ဟူ၍ နာမည်ကြီးလာလေသည်။

ဘီစီ ၃ဝဝ ပြည့် နှစ်လောက်တွင် ကာသေ့မြို့သည် မြေထဲပင်လယ်နှင့် စပ်လျက်ရှိသော အာဖရိကတိုက်မြောက်ဘက် ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်နှင့် စပိန်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တို့အပြင်၊ ကော်စီကားကျွန်းနှင့် ဆာဒင်းနီးယားကျွန်းများ ပါဝင်သော ကားသေ့ နိုင်ငံတော်ကြီး၏ မြို့တော်ဖြစ်လာ လေသည်။ ဘီစီ ၄၈ဝ နှင့် ၂၇၅ ခုနှစ်များအကြားတွင် ကားသေ့တို့သည် စစ္စလီကျွန်းလုံး ကို စိုးမိုးရန် ဂရိတို့နှင့် အကြိမ်ကြိမ် စစ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။

ရောမတို့သည် အီတလီကျွန်းဆွယ် တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက် ပြီးသောအခါ မြေထဲပင်လယ် အနောက်ပိုင်း၌ ကြီးစိုးနေသော ကားသေ့တို့ကို မျက်စိစပါးမွေး စူးလာကြ၏။ သို့ဖြစ်၍ ကား သေ့တို့နှင့် အင်အားချင်းပြိုင်ရန် ရေတပ်အင်အား စုဆောင်း ပြီးသောအခါ ဘီစီ ၃ ရာစုနှစ်လောက်တွင် ကားသေ့တို့ကို စတင် တိုက်ခိုက်ကြလေတော့သည်။ ကားသေ့နှင့်ရောမတို့ ၃ ကြိမ် ၃ခါ စစ်ဖြစ်ကြရာ ထိုစစ်ပွဲများကို ပျူးနစ်စစ်ပွဲများဟု ခေါ်သည်။

ပထမစစ် ပွဲမှာ ဘီစီ ၂၆၄ ခုနှစ်မှ ၂၄၁ ခုနှစ်အထိ စစ္စလီကျွန်းတွင် ဖြစ်ပွား၍ ကားသေ့တို့ အရေးနိမ့်သဖြင့် စစ္စလီကျွန်းကို ရောမတို့လက်သို့ အပ်လိုက်ရ၏။ သို့သော် ရောမ တို့သည် စစ္စစီကျွန်းမှတစ်ဆင့် ဆာဒင်းနီးယားနှင့် ကောစီးကား ကျွန်းများကို သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ရန် စီမံနေစဉ် ကားသေ့စစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟာမီးလကား ဗားကားသည် စပိန်ကျွန်းဆွယ်တွင် နိုင်ငံသစ်များ ထူထောင်ကာ အားသစ်စုရုံးပြန်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ရောမတို့သည် စပိန်ရှိ ကားသေ့တို့ကို အနှောင့် အယှက် ပေးကြပြန်သည်။

ထိုအခါ ဟာမီးလကား၏ သား ဖြစ်သူ ကားသေ့စစ်ဗိုလ်ချုပ် ဟန်နီဘောသည် စပိန်မှ ကုန်း ကြောင်းလမ်းဖြင့် အသွားအလာခက်ခဲသော တောင်တန်းကြီး များကို ဖြတ်ကျော်လျက် ဆင်တပ်၊ မြင်းတပ်၊ ခြေလျင်တပ် အလုံးအရင်းနှင့် အီတလီနိုင်ငံအတွင်းသို့ ချင်းနင်းတိုက်ခိုက်လေ တော့၏။ ထိုစစ်ပွဲကို ဒုတိယဗျူးနစ်စစ်ပွဲဟု ခေါ်တွင်၍ ဘီစီ ၂၁၈ ခုနှစ်မှ ၂ဝ၁ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြ သည်။ ဟန်နီဘောသည် သူရသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံသည့်အပြင် အစီအမံလည်း သေသပ်သဖြင့် ကားသေ့စစ်သည်များကို ရောမစစ်သည် တို့ မယှဉ်နိုင်ကြချေ။

ဘီစီ ၂၁၆ ခုနှစ် ကန္နီးတိုက်ပွဲတွင် ရောမစစ်တပ်ကြီးသည် တပ်လုံး ပြုတ်ကာ အရှုံးကြီးရှုံးသွား၏။ သို့ရာတွင် ရောမတို့သည် အလျှော့မပေးကြချေ။ ရောမဗိုလ်ချုပ် ဆစ်ပီယိုသည် စပိန်သို့ ကြားဖြတ်သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရာ အောင်မြင်သဖြင့် အာဖရိကသို့ စစ်ဦးလှည့်လေသည်။ ကားသေ့ မြို့လည်း ရန်မကင်းတော့သဖြင့် ဟန်နီဘောကို ပြန်ခေါ်ရတော့ ၏။ ဘီစီ ၂ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ကားသေ့မြို့ အနီး ဇေးမားအရပ်၌ ကားသေ့တို့နှင့် ရောမတို့ ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ ကားသေ့တို့ အရေးနိမ့်လေသည်။ ကားသေ့တို့သည် စပိန်ရှိနယ်များ၊ ကားသေ့တိုင် စစ်သင်္ဘောတပ်များနှင့် စစ်လျော်ကြေး အမြောက် အမြားကို ရောမတို့အား ပေးရလေသည်။

တတိယ ပျူးနစ်စစ်ပွဲမှာ ဘီစီ ၁၄၉ ခုနှစ်မှ ၁၄၆ ခုနှစ် အထိ ၃ နှစ်ကြာမျှ ဖြစ်ပွားခဲ့၏။ ရောမတို့သည် ကားသေ့ကို ပြန်လည်ကြီးပွားလာခြင်းကို မရှုဆိတ်ကြချေ။ ကားသေ့တို့၏ ရန်ကိုလည်း ကြောက်ရွံ့ လျက်ပင် ရှိကြသေးသည်။ ထို့ကြောင့် ကားသေ့တို့သည် အာဖရိကတိုင်းရင်းသား ရန်သူများ၏ တိုက်ခိုက်မှု ကို ကာကွယ်ရန် စစ်တပ်ဖွဲ့စည်းသောအခါ ရောမတို့သည် အပြစ်ရှာ၍ ကားသေ့တို့အား တိုက်ခိုက်ကြတော့၏။ ကားသေ့တို့သည် ရန်သူတို့ကို အစွမ်းကုန် ခုခံတိုက်ခိုက်ကြ၏။ သို့ရာတွင် အင်အားချင်း မမျှတသဖြင့် အရှုံးခံကြရသည်။ ဘီစီ ၁၄၆ ခုနှစ်တွင် စည်ကားခမ်းနားလှသော ကားသေ့မြို့ကြီးသည် ရောမတို့လက်တွင် ၁၄ ရက်တိုင်တိုင် မီးဟုန်းဟုန်းတောက်လောင်လျက် ပြာကျသွားလေသည်။

ဘီစီ ၄၅ ခုနှစ်လောက်တွင် ရောမဘုရင် ဆီဇာသည် ကားသေ့ကို ရောမဆင်းရဲသားများ လာရောက် နေထိုင်ရာ နယ်သစ်အဖြစ်ဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့၏။ ထိုအတွက် ကားသေ့သည် စည်ကားလာပြီးလျှင် ရောမပိုင် အာဖရိကနယ်ပယ်များ၏ အချက်အခြာမြို့ကြီး ဖြစ်လာပြန်သည်။ သို့သော် အေဒီ ၄၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗင်းဒေါ လူမျိုးတို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လုယက် ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် မှေးမှိန်သွားပြီးလျှင် ပင်လယ်ဓားပြစခန်းအဖြစ်သို့ သက်လျှောခဲ့လေသည်။ အေဒီ ၅၅၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဗိုင်ဇင်းတိုက် အင်ပိုင်ယာ၏ လက်အောက်ခံ နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီးလျှင် အေဒီ ၆၉၈ ခုနှစ်တွင် အာရပ်လူမျိုးတို့၏ ချေမှုန်းဖျက်ဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။

၁၈၈၁ ခုနှစ်၌ တျူးနစ်ပြည်သည် ပြင်သစ်အစိုးရ၏ စောင့်ရှောက်ခံနယ်တစ်ခု ဖြစ်လာသောအခါ ကားသေ့သည် ပြင်သစ်ဘုန်းတော်ကြီး Charles Lavigerie ၏ ဌာနချုပ်ဖြစ်လာသည်။ ယခုအခါ၌မူ ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံ အပျက်အစီးများ စုဝေးတည်ရှိရာ မြို့ဟောင်းရာမျှသာ ကျန်ရှိတော့သည်။

မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း ၊ အတွဲ(၁)

Leave a Reply