ကုန္းေဘာင္ေခတ္ေႏွာင္းက ပညာေတာ္သင္ ေမာင္ေရႊပင္

Posted on

ကာလကတၱားသုိ႔ ပထမဆုံး ေစလႊတ္ျခင္းခံရေသာ ပညာေတာ္သင္ ၅ ဦးအနက္ ေမာင္ေရႊပင္မွာ ေနာင္အခါ ပန္းတဥ္း၀န္ေထာက္ ရာထူးခန္႔အပ္ျခင္းခံခဲ့ရပါသည္။

ေမာင္ေရႊပင္ ဘ၀ထုပၸတ္

ေမာင္ေရႊပင္၏ မိဘမ်ားမွာ ဦးခဲႏွင့္ ေဒၚလွဦးတို႔ျဖစ္ၾက၏။ ေမာင္ေရႊပင္ကို ၁၈၃၃ခုႏွစ္ခန္႔တြင္ ဖြားျမင္သည္ဟု မွတ္ယူရပါသည္။ မိဘမ်ားမွာ သာမန္အရပ္သားမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ ေမာင္ေရႊပင္ငယ္စဥ္က အေမရိကန္ သာသနာျပဳမ်ားႏွင့္ ရင္းႏွီးကြ်မ္း၀င္သည့္အေလ်ာက္ အဂၤလိပ္စာေပကုိ ေစာစီးစြာပင္ ေလ့လာခြင့္ရရွိခဲ့သည္။ သုိ႔ေၾကာင့္လည္း ပထမဆုံး ပညာေတာ္သင္ အဖြဲ႔တြင္ ေမာင္ေရႊပင္ လုိက္ပါခဲ့ရျခင္း ျဖစ္ဟန္တူပါသည္။

ေမာင္ေရႊပင္သည္ လူငယ္လူရြယ္ဘ၀၌ပင္ မေမဆုိသူ အမ်ဳိးသမီးႏွင့္ အိမ္ေထာင္က်ခဲ့သည္။ သူက မေမႏွင့္ ေမာင္ဘႀကီး ၊ ေမာင္ဘၾကဴဆုိသည့္ သားႏွစ္ေယာက္ ဖြားျမင္ပါသည္။ ပညာေတာ္သင္ သြားေရာက္ရခ်ိန္ကေတာ့ ေမာင္ဘႀကီးကို ဖြားျမင္ၿပီးစအခ်ိန္ ျဖစ္သည္။

ပညာေတာ္သင္ ေက်ာင္းသား

ေမာင္ေရႊပင္သည္ ေမာင္ထြန္းေအာင္ ၊ ေမာင္ေပါက္က်ဳိင္း ၊ ေမာင္ညြန္႔ ၊ ေမာင္ေရႊအုိးတုိ႔ႏွင့္ အတူ ၁၈၅၇ခုႏွစ္ ႏွစ္လယ္ခန္႔တြင္ ကာလကတၱားသို႔ ထြက္ခြာၾကရသည္။ ထုိစဥ္က ေမာင္ေရႊပင္မွာ အသက္ ၂၅ႏွစ္အရြယ္ခန္႔သာ ရွိပါေသးသည္။ ေမာင္ေရႊပင္သည္ ဒုိေရကန္ေကာလိပ္ (Dorenton College) တြင္ အဂၤလိပ္ဘာသာစကားကို ဆည္းပူးေလ့လာရသည္။ သူသည္ နဂုိကပင္ အဂၤလိပ္ဘာသာ အေျခခံရွိ၍ မ်ားမၾကာမီ၌ အျခားသိပၸံဘာသာရပ္မ်ားကို ဆက္လက္ဆည္းပူး ေလ့လာခြင့္ရရွိခဲ့သည္။

ေမာင္ေရႊပင္သည္ သခၤ်ာႏွင့္ ရူပေဗဒဘာသာရပ္ကုိ အဓိကထား၍ ေလ့လာခြင့္ရရွိခဲ့သည္။ ၁၈၅၈ခုႏွစ္ကုန္ပုိင္းတြင္ ေမာင္ေရႊပင္တုိ႔ အဖြဲ႔သည္ ရန္ကုန္မွတစ္ဆင့္ မႏၱေလးသုိ႔ ျပန္ၾကရာ ၁၈၅၉ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလတြင္ ေနျပည္ေတာ္သုိ႔ ျပန္လည္ေရာက္ရွိလာၾက၏။

အေျမာက္ဗုံးပစ္နည္းစာတမ္း

ေမာင္ေရႊပင္သည္ ရတနာပုံ ေနျပည္ေတာ္သုိ႔ ျပန္လည္ေရာက္ရွိေသာအခါ စာတမ္းႏွစ္ေစာင္ ဆက္သြင္းခဲ့ရာ ပထမဆုံးစာတမ္းမွာ ၁၈၅၉ခု မတ္လ ၂ရက္ေန႔တြင္ ဆက္သြင္းခဲ့သည့္ အေျမာက္ဗုံးပစ္နည္းစာတမ္းျဖစ္သည္။ ယင္းစာတမ္းကို
‘သကၠရာဇ္ ၁၂၂၀ ၊ တပုိ႔တြဲလျပည့္ေက်ာ္ ၁၃ရက္ေန႔ ၊ အိမ္ေရွ႕အိမ္ေတာ္ေလ်ာင္းေတာ္ဦးေဆာင္ေတာ္တြင္ ပညာေတာ္သင္ ငေရႊပင္ ၊ အဂၤလိပ္ဘာသာ အေျမာက္ဗုံးပစ္နည္း စနစ္တြက္ပုံ မာေသမာတိတ္ စာအုပ္ငယ္ထြက္မ်ားကို ျမန္မာျပန္ဆုိခ်က္ပါဘုရား’ ဟုေခါင္းစဥ္ တပ္ထား၏။

ယင္းစာတမ္းမွာ အဂၤလိပ္ သခၤ်ာပညာရွႈ္ ဂရီဂုိရီ(Olinthus Gregory) (၁၇၇၄-၁၈၄၁)၏ စာအုပ္မွ ထုတ္ႏုတ္ဘာသာျပန္ဆုိထားျခင္း ျဖစ္သည္။ ေမာင္ေရႊပင္သည္ ယင္းစာအုပ္မွ ဘာသာျပန္ဆုိထားေၾကာင္းကို သူ၏စာတမ္း၌-
‘ထုိစာအုပ္ကုိ စီရင္ေရးသားထားေသာ အုိလင္းတပ္ေစ ဂေရကရီ အမည္ရွိေသာ ဆရာႏွင့္ အဂၤလိပ္စစ္ဗုိလ္ အမ်ားက တုိင္ပင္ႏွီးေႏွာ စမ္းသပ္ၾကရာ’ ဟူ၍ ထည့္သြင္းေဖာ္ျပထား၏။ စာတမ္းတြင္ အေျမာက္ဆံႏွင့္ အလွ်င္(velocity) ကို ခန္႔မွန္းႏုိင္ရန္ ပုံေသနည္း(၇)မ်ဳိးအား ေဖာ္ျပထား၏။

ဘြဳိင္လာအုိးလုပ္နည္းစာတမ္း

ေမာင္ေရႊပင္က ၁၈၅၉ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လ ၇ရက္ေန႔တြင္ ဘြဳိင္လာအုိးလုပ္နည္းစာတမ္းကို ဆက္သြင္းခဲ့ပါသည္။ ယင္းစာတမ္းတြင္ ဘြဳိင္လာအုိး၏ ေစာက္ ႏွင့္ ျမင္းေကာင္ေရ ဆပ္စပ္ပုံ ၊ ဘြဳိင္လာအုိး၏ ထိပ္၀အက်ယ္ ၊ ေခါင္းတုိင္အ၀ ၊ ေရပုိက္အခ်င္း မွအစ တြက္ခ်က္ပုံ ပုံေသနည္းမ်ားကို ေဖာ္ျပထားသည္။ သုိ႔ေသာ္ ဤဘြဳိင္လာအုိးလုပ္နည္းကို သာမန္စကားေျပျဖင့္ ေရးသားျပဳစုနည္းမဟုတ္ပဲ သံေပါက္လကၤာျဖင့္ ေရးဖြဲ႔ခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။

ဥပမာအားျဖင့္ စာပုိဒ္(၂) ဘုံပါျမင္းအား သံေပါက္လကၤာတြင္
“ျမင္းတစ္စီးအား လုပ္လုိျငား ၊ ေစာက္ကားဆယ့္ငါးလက္မ။
၎ထက္၀က္ ၊ အခ်င့္တြက္၊ မပ်က္သိအပ္စြ။
လက္မသုံးစီ ၊ တုိးကာညီ ၊ ေစာမီ သိအပ္လွ”

ဟူ၍ ျဖစ္သည္။ ဤတြင္ ဘုံပါဟူသည္မွာ ဘြဳိင္လာအုိးကို ဆုိလုိျခင္းျဖစ္သည္။ တစ္စီးျမင္းအားဆုိသည္မွာ 1hp(horse power) ကို ဆုိလုိပါသည္။

သံေတာ္ဆင့္ ေမာင္ေရႊပင္

ေမာင္ေရႊပင္သည္ စာတမ္းႏွစ္ေစာင္ ဆက္သြင္းၿပီး မၾကာမီကာလ၌ မင္းလွရာဇာေက်ာ္ထင္ဘြဲ႔ျဖင့္ ေတာေစာက္ရြာစား သံေတာ္ဆင့္ ရာထူး ခန္႔အပ္ခံရ၏။ ေမာင္ေရႊပင္သည္ ေကာင္းႏုိးရာရာ အဂၤလိပ္စာအုပ္မ်ားမွ ထုတ္ႏုတ္လ်က္ ဘာသာျပန္ဆုိကာ စာတမ္းမ်ား ဆက္လက္ျပဳစုခဲ့ရာ၌ ၁၈၆၀ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လ ၂၈ရက္ေန႔တြင္ အဂၤလိပ္ျမင္းမ်ားအေၾကာင္း ၊ ၁၈၆၃ခုႏွစ္တြင္ လက္ေတြ႔ကြန္ပါေရးနည္းစာတမ္းတုိ႔ကို ျပဳစုၿပီးစီးခဲ့သည္။

အဂၤလိပ္ျမင္းမ်ားအေၾကာင္း စာတမ္းမွာ ပုရပုိက္ေရစီးႏွစ္ဆယ္(ခ်ပ္ေရ၂၀) ရွိၿပီး စာအုပ္စာတမ္း ၅၀ ကုိ ကုိးကားလွ်က္ ေရးသားျပဳစုထားျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ယင္းစာတမ္းတြင္ ျမင္းမ်ားစတင္ေပၚေပါက္ရာေဒသ ၊ ျမင္း၏ အသက္ခန္႔မွန္းပုံ ၊ သြားလာလႈပ္ရွားပုံ ၊ ျမင္းေကာင္းတုိ႔၏ လကၡဏာ ၊ အသုံးျပဳပုံ ၊ ျမင္းမ်ားကို ယဥ္ပါးလာေအာင္ ေလ့က်င့္ပုံမ်ားကို ေဖာ္ျပထား၏။

လက္ေတြ႔ကြန္ပါေရးနည္း စာတမ္းတြင္မူ စက္၀ုိင္းျခမ္းပုံ အုတ္ခုံးေရးဆြဲနည္းအပါအ၀င္ ဂ်ီၾသေမႀတီ ေဆာက္လုပ္ခ်က္(၁၀၅) ခုကို ပုံႏွင့္တကြ ရွင္းလင္းေဖာ္ျပထား၏။ ဤစာတမ္းတြင္ ဤလစ္ပစ္(Elipse) ပါေရပုိးလား(Paraboler) ၊ ဟုိက္ပါပုိးလား(Hyperbola) စသည့္ ပုံသ႑ာန္မ်ားကိုလည္း မိတ္ဆက္ေပးထား၏။ ဤစာတမ္း၌
‘လက္ေတြ႔ ကြန္ပါေရးနည္းက်မ္းကို အဂၤလိပ္ဘာသာမွ ျမန္မာဘာသာသုိ႔ ျပန္ဆုိ၍ အိမ္ေရွ႕မင္းအား ဆက္သေသာ သံေတာ္ဆင့္ ေတာေဆာက္ရြာစြား မင္းလွရာဇာ ေက်ာ္ထင္ဘြဲ႔ခံ ေမာင္ေရႊပင္’
ဟု ေတြ႔ရွိရေပရာ ေမာင္ေရႊပင္မွာ ထုိစဥ္က သံေတာ္ဆင့္ရာထူးျဖင့္ အမႈထမ္းလ်က္ရွိေၾကာင္း သိရွိရေလသည္။

၁၈၇၁ခုႏွစ္ UK သို႕သြားေသာ ပထမဆုံးျမန္မာ သံအဖြဲ႕ UK သို႕ေရာက္စဥ္ ႐ိုက္ကူးထားေသာပုံပါ။ ဝိတိုရိယ ဘုရင္မႀကီးႏွင္႕ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး သေဘာတူညီခ်က္ ခ်ဳပ္ဆိုရန္ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖစ္ပါတယ္။

ဝဲမွယာ … ေနမ်ိဳးမင္းဒင္သူရိန္ ေမာင္ၿခိမ္႕ ( အတြင္းေရးမႈး )
– ဖန္ခ်က္ ဝန္ေထာက္ မဟာမင္းေက်ာ္ရာဇာ ေမာင္ေရႊဦး
– ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ကင္းဝန္မင္းႀကီး ( အဖြဲ႕ေခါင္းေဆာင္ )
– ပန္းတဥ္း ဝန္ေထာက္ မဟာမင္းလွ ေက်ာ္ထင္ ေမာင္ေရႊပင္ (ကလာကတၱား တြင္ပညာသင္ခဲ့သူ )

– Major A.R. Mac Mahon ( မႏၲေလး ၿဗိတိသွ် ကိုယ္စားလွယ္ ဟုထင္ရသူ )
– Edmund Jones ( ျမန္မာ ေကာင္ဆယ္ ၊ ရန္ကုန္ ) ( ၂ ဦးစလုံး ျမန္မာလို အထူးကၽြမ္းက်င္သူ )

ပန္းတဥ္း၀န္မွ ၀န္ေထာက္ရာထူးသုိ႔

ေမာင္ေရႊပင္သည္ ၁၈၆၄ခုႏွစ္ခန္႔တြင္ ပန္းတဥ္း၀န္ရာထူးသုိ႔ တုိးျမွင့္ခန္႔အပ္ခံရပါသည္။ ေမာင္ေရႊပင္သည္ စက္ဆရာ ဦးထြန္း ႏွင့္ အတူ ဘဂၤလားသုိ႔ စက္ပစၥည္းမ်ား၀ယ္ယူသြားေရာက္ရာ ၁၈၆၄ခုႏွစ္ ေဖာ္ေဖာ္၀ါရီလတြင္ ျပန္လည္ေရာက္ရွိလာစဥ္ ပန္းတဥ္း၀န္ရာထူး ရရွိခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။ ကေနာင္မင္းသားလုပ္ႀကံခံရၿပီးေနာက္ ၁၈၆၇ခုႏွစ္ မတ္လတြင္ ပန္းတဥ္း၀န္ ဦးေရႊပင္ ရန္ကုန္သုိ႔ ေရာက္ခဲ့ေသးသည္။ ရန္ကုန္အေရးပိုင္း ဖယ္ရာထံသုိ႔ အဂၤလန္ဘုရင္မထံ ေပးပုိ႔မည့္ မင္းတုန္းမင္း၏ ရာဇသံႏွင့္ လက္ေဆာင္မ်ား လာပုိ႔ျခင္းျဖစ္သည္။

ပန္းတဥ္း၀န္ ဦးေရႊပင္သည္ ၁၈၆၇ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလအတြင္း ေနျပည္ေတာ္သုိ႔ လာေရာက္သည့္ အဂၤလိပ္သံအဖြဲ႔အား မလြန္ၿမဳိ႕မွ သြားေရာက္ႀကဳိဆုိခဲ့ရေသးသည္။ ထုိ႔ေနာက္ ၁၈၇၀ခုႏွစ္ ေမလတြင္ အဂၤလန္ ႏွင့္ ျပင္သစ္ႏုိင္ငံမ်ားသုိ႔ သံတမန္ေရးရာ ကိစၥရပ္မ်ား ေလ့လာရန္သြားေရာက္ခဲ့ရသည္။ ႏုိင္ငံျခားမွ ျပန္လည္ေရာက္ရွိလာၿပီးေနာက္ ၁၈၇၂ခုႏွစ္ ဇန္န၀ါရီလတြင္ ဦးေရႊပင္ကုိ မဟာမင္းေခါင္ မင္းထင္ဘြဲ႔ျဖင့္ ၀န္ေထာက္ရာထူးသုိ႔ တုိးျမွင့္ေပးလုိ္က္ေလသည္။

ဒုတိယဇနီး

ဦးေရႊပင္သည္ ၀န္ေထာက္ရာထူးျဖင့္ အမႈထမ္းရြက္စဥ္ အဂၤလန္ႏုိင္ငံသြား ကင္း၀န္မင္းႀကီး၏သံအဖြဲ႔တြင္ အဖြဲ႔၀င္တစ္ဦးအျဖစ္ လုိက္ပါခဲ့ရသည္။ တစ္ႏွစ္ ႏွင့္ ႏွစ္လအၾကာ တြင္ေနျပည္ေတာ္သုိ႔ ျပန္လည္ေရာက္ရွိလာခဲ့ၿပီး မၾကာမီ ဦးဘုိးေမာင္၏ သမီး မေရႊပုံႏွင့္ လက္ဆက္လုိက္ပါသည္။ ထုိစဥ္က ပထမဇနီး ေဒၚေမ ႏွင့္ သား ေမာင္ဘႀကီး ၊ ေမာင္ဘၾကဴ တုိ႔ ရွိေနဆဲျဖစ္သည္။

ဘ၀နိဂုံး

ပန္းတဥ္း၀န္ေထာက္ ဦးေရႊပင္သည္ အသက္ေလးဆယ္ေက်ာ္အရြယ္ ၁၈၇၆ခုွႏွစ္ခန္႔တြင္ ကြယ္လြန္သြားခဲ့ပါသည္။ သူကြယ္လြန္ေသာအခါ သူပုိင္ပစၥည္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သတ္၍ အေမြမႈတစ္မႈျဖစ္ပြားခဲ့သည္။ ပထမဇနီး သားႏွစ္ေယာက္ ႏွင့္ ဒုတိယဇနီးက တစ္ဖက္ ၊ မိဘမ်ားက တစ္ဖက္ အေမြရလုိမႈျဖစ္ပြားခဲ့ၾကျခင္းျဖစ္သည္။ ယင္းအမႈကို ၁၈၇၇ခုႏွစ္ေမလ တြင္ စတင္စစ္ေဆး၍ ၁၂ဇူလုိင္ ၁၈၇၈ခုႏွစ္တြင္ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ ခ်ခဲ့သည္။ ၎ဆုံးျဖတ္ခ်က္အရ ကြယ္လြန္သူ ပန္းတဥ္း၀န္ေထာက္ ဦးေရႊပင္ပုိင္ ပစၥည္းမ်ားအား ဆုိင္ရာ ပုဂၢဳိလ္မ်ားက ခြဲေ၀ရရွိၾကေလသည္။ ယင္းပစၥည္းမ်ားထဲတြင္ ပန္းတဥ္း၀န္ေထာက္ ဦးေရႊပင္ပုိင္ စာအုပ္စာတမ္းမ်ားလည္း ပါ၀င္ပါသည္။ ဦးေရႊပင္သည္ ႏုိင္ငံျခားမွ ရတနာပုံေနျပည္ေတာ္သုိ႔ ျပန္လာခဲ့စဥ္က စာအုပ္စာတမ္း အေျမာက္အမ်ား ၀ယ္ယူလာခဲ့ဟန္ရွိသည္။

ဆရာတင္ႏုိင္တုိး၏ ကုန္းေဘာင္ေခတ္ေႏွာင္း ျမန္မာပညာေတာ္သင္မ်ား စာအုပ္မွ စိတ္၀င္စားတဲ့ သုတဇုန္မိတ္ေဆြမ်ားအတြက္ ျပန္လည္ရုိက္တင္ထားျခင္းျဖစ္ပါသည္။

Leave a Reply