မကၠဆီကို ႏိုင္ငံ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေရးသားသူ – Academy Page

မကၠဆီကိုျပည္ေထာင္စုကို မကၠဆီကိုႏိုင္ငံဟုသာ လူသိမ်ားၾကၿပီး ေျမာက္အေမရိကတြင္ ရွိေသာ ဖက္ဒရယ္ သမၼတႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္သည္။ ေျမာက္ဘက္တြင္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု၊ ေတာင္ဘက္ႏွင့္ အေနာက္ဘက္တြင္ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာ၊ အေရွ႕ေတာင္ဘက္တြင္ ဂြာတီမာလာႏိုင္ငံ၊ ဘလိဇ္ႏိုင္ငံ ႏွင့္ ကာရစ္ဘီယံပင္လယ္၊ အေရွ႕ဘက္တြင္ မကၠဆီကို ပင္လယ္ေကြ႕ တို႔ တည္ရွိၾကသည္။

ႏိုင္ငံလူဦးေရ သန္း ၁၂၃ – ေက်ာ္ ေနထိုင္ၾကၿပီး ေဒသခံ လူမ်ိဳးႏြယ္ စုေပါင္း ၆၈ -စု ထိ အတူတကြ ေနထိုင္လွ်က္ရွိၾကသည္ ။ လူဦးေရ ၏ ၈၃% မွာ ရိုမန္ကက္သလစ္ ခရစ္ယာန္ ဘာသာ၀င္မ်ားၿဖစ္ ၾကသည္ ။

ဧရိယာ စတုရန္းမိုင္ ၇၅၈၀၀၀ – က်ယ္၀န္းၿပီး ၿမိဳ ့ေတာ္မွာ Mexico City ၿဖစ္သည္ ။ စပိန္မ်ားသည္ မကၠဆီကိုႏိုင္ငံအား ႏွစ္ေပါင္း ၃၀၀ ေက်ာ္ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သၿဖင့္ မကၠဆီကို၏ ရံုးသံုး ဘာသာစကား သည္ စပိန္ဘာသာ စကားၿဖစ္သည္ ။ ႏိုင္ငံ၏ Official name မွာ United Mexican State ၿဖစ္ သည္ ။

မကၠဆီကိုႏိုင္ငံသည္ ျပည္နယ္ ၂၉ ခု၊ နယ္ ၁ နယ္ႏွင့္ ဖက္ဒရယ္ဒိစႀတိတ္ေခၚ ခ႐ိုင္နယ္တစ္ခုတို႔ျဖင့္ ဖြဲ႕စည္း ထားလ်က္ရွိကာ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုကဲ့သို႔ ျပည္နယ္မ်ား ကို စုေပါင္းဖြဲ႕စည္းထားသည့္ ျပည္ေထာင္စုသမၼတႏိုင္ငံလည္း ျဖစ္၏။

မကၠဆီကိုႏိုင္ငံတြင္ အခလြတ္မူလတန္းပညာကို မသင္ မေနရ ျပဳလပ္ထား၏။ ေက်ာင္းမ်ားကို ျပည္ေထာင္စုအစိုးရႏွင့္ ျပည္နယ္အစိုးရတို႔က ေထာက္ပံ့ဖြင့္လွစ္ထားသည္။ အသက္ ေမြးဝမ္းေက်ာင္းပညာသင္ ေက်ာင္းမ်ားႏွင့္ တကၠသိုလ္ေက်ာင္း မ်ားလည္းရွိရာ၊ ယင္းတို႔အနက္ အႀကီးဆုံးမွာ မကၠဆီကို ၿမိဳ႕ေတာ္ရွိ မကၠဆီကိုတကၠသိုလ္ ျဖစ္ေလသည္။

ကုန္္းေၿမ

မကၠဆီကိုႏိုင္ငံသည္ ေတာေတာင္ထူထပ္ၿပီး သယံဇာတ ေပါၾကြယ္၀ သည့္ႏိုင္ငံၿဖစ္သည္ ။ ႏိုင္ငံေၿမာက္ပိုင္းေဒသတြင္ ကႏ ၱာရ လြင္ၿပင္မ်ား ၊ ေခ်ာက္ကမ္းပါးမ်ား ႏွင့္ ေၿခာက္ေသြ ့သည့္ ျမက္ခင္းလြင္ၿပင္မ်ား ဖံုးလႊမ္းေနကာ လူအမ်ား၏ ေနထိုင္မႈပံုစံမွာလည္း Cowboy ရုပ္ရွင္ကားမ်ားႏွင့္ ပံုစံတူညီသည္ ။

မကၠဆီကိုႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္းသည္ ေတာေတာင္ထူထပ္သည့္ေဒသၿဖစ္သည္ ။ ေရခဲမ်ားဖံုးေနသည့္ ၿမင့္မားေသာေတာင္တန္းမ်ား ႏွင့္ သက္ရွိ မီးေတာင္မ်ား လည္း မ်ားစြာရွိသည္ ။ ေတာင္ပိုင္းေဒသတြင္ အပူပိုင္း သစ္ေတာမ်ား ကို ေတြ ့ရွိႏိုင္သည္ ။ ႏိုင္ငံ၏ အေနာက္ဖက္ ကမ္းေၿခေဒသ တြင္ သဲဆန္သည့္ ကမ္းေၿခမ်ား ေၾကာင့္ ခရီးသြားမ်ား လာေရာက္အပမ္းေၿဖသည့္ Resorts ေနရာမ်ားစြာရွိသည္ ။

မကၠဆီကိုၿမိဳ ့

မကၠဆီကို ႏိုင္ငံ၏ ၿမိဳ ့ေတာ္ ႏွင့္ အၾကီးဆံုးၿမိဳ ့ၿဖစ္သည္ ။ လူဦးေရ ၂၀.၉ -သန္း ေက်ာ္ေနထိုင္ၿပီး ကမ ၻာေပၚ တြင္ဒုတိယ လူဦးေရ အမ်ားဆံုးၿမိဳ ့ၿဖစ္သည္ ။ ၁စတုရန္းမိုင္လွ်င္ လူေပါင္း ၁၆၀၀၀ ခန္႔ေနထိုင္သည္။ မကၠဆီကိုႏိုင္ငံလူဦးေရ၏ ၅ -ပံု ၁ -ပံု မွာ မကၠဆီကိုၿမိဳ ့ၾကီးတြင္ေနထိုင္ၾကသည္ ။ မကၠဆီကိုၿမိဳ ့ေနရာသည္ တခ်ိန္ကေဒသခံ Aztec လူမ်ိဳးမ်ား၏ ၿမိဳ ့ေတာ္ၿဖစ္ခဲ့သည္ ။

ယေန ့အခ်ိန္တြင္ ေရွးေခတ္ Aztec အခ်ိန္မွ အေဆာက္အဦးမ်ား ၊ စပိန္ ကိုလိုနီေခတ္ အေဆာက္အဦးမ်ား ၊ ေခတ္သစ္အေဆာက္အဦးမ်ားကို မကၠဆီကိုၿမိဳ ့တြင္ေတြ ့ရွိႏိုင္သည္ ။ မကၠဆီကို ႏိုင္ငံသားအမ်ားအၿပားသည္ အလုပ္အကိုင္အတြက္ၿမိဳ ့ေတာ္သို႔ ေၿပာင္းေရႊ ့လာၾကသၿဖင့္ မကၠဆီကိုၿမိဳ ့သည္ လူဦးေရ အလြန္ထူထပ္သည့္ၿမိဳ ့ၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။

အျခားၿမိဳ႕ႀကီးမ်ားမွာ ေဗရက႐ု၊ ဂြါသာလာ ဟားရား၊ တမ္ပီ ကို၊ ပြက္ဗလို၊ မြန္ေတးေရး အစရွိသည္တို႔ျဖစ္၏။ ႐ုံးသုံး ေဝါဟာရအျဖစ္ မကၠဆီကိုႏိုင္ငံကို ပညတ္ထားေသာ အမည္မွာ ေအ့စတားသို႔ ဦးနီသို႔ မဟီကားႏို႔ျဖစ္၏။ မကၠဆီကို ကို စပိန္ ဘာသာျဖင့္ မဟီးကိုးဟု ေခၚသည္။

မကၠဆီကိုလူမ်ိဳး

မကၠဆီကို လူမ်ိဳးအမ်ားစုသည္ စပိန္ ႏွင့္ ေဒသခံ အေမရိကန္လူမ်ိဳးမ်ား မ်ားမွ ဆင္းသက္လာၾကသူမ်ားၿဖစ္ၾကသည္ ။ မကၠဆီကိုလူမ်ိဳးအမ်ားစုမွာ စပိန္ဘာသာ စကားကို ေၿပာဆိုၾကၿပီး ၊ တခ်ိဳ ့မွာလည္း ေဒသခံ လူမ်ိဳးမ်ား၏ ဘာသာစကားကိုေၿပာဆိုၾကသည္ ။ မကၠဆီႏိုင္ငံ တြင္ ၿမိဳ ့အမ်ားအၿပား ၏ တည္ေဆာက္ပံု တူညီၾကသည္ ။

ပန္းၿခံၾကီးမ်ား ႏွင့္ ေစ်း၀ယ္စင္တာၾကီးမ်ားသည္ ၿမိဳ ့လယ္တြင္တည္ရွိတတ္ၿပီး ၊ ခရစ္ယာန္ ဘုရားေက်ာင္း တစ္ ေက်ာင္း သည္လည္းေစ်း၀ယ္စင္တာ အနီးတြင္ရွိတတ္သည္ ။ မကၠဆီကို ႏိုင္ငံသားအမ်ားစုသည္ သူတို ့၏ အားလပ္ခ်ိန္မ်ားကို ေစ်း၀ယ္စင္တာ ထဲတြင္ လွည့္လည္ အနားယူၿခင္းကို ႏွစ္သက္ေလ့ရွိတတ္သည္ ။

စီးပြားေရး

မကၠဆီကိုႏိုင္ငံသည္ ကမၻာေပၚရွိ တြင္းထြက္ဓာတ္ သတၱဳမ်ား အႂကြယ္ဝဆုံးေသာ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ပါဝင္၏။ မကၠဆီ ကိုႏိုင္ငံတြင္ ေရနံတြင္းေကာင္းမ်ားစြာရွိ၍ တမ္ပီကိုတစ္ဝိုက္ရွိ ေရနံတြင္းမ်ားသည္ အေရးပါအရာေရာက္ဆုံး ျဖစ္၏။ ထိုျပင္ ေဘာ္သတၱဳ မ်ားစြာထြက္ရာ ေဒသလည္းျဖစ္၏။ သြပ္၊ ခဲ၊ ေၾကးနီ၊ ေ႐ႊႏွင့္ အျခားဓာတ္သတၱဳမ်ားလည္း ထြက္ေသးသည္။

ေက်ာက္မီးေသြးႏွင့္ သံတို႔ကို အေျမာက္အျမား တူးေဖာ္ရရွိႏိုင္ မည့္ အလားအလာရွိေသာ္လည္း၊ တြင္တြင္က်ယ္က်ယ္ တူးေဖာ္ လုပ္ကိုင္ျခင္း မျပဳရေသးေပ။ သို႔တိုင္ေအာင္ ဓာတ္သတၱဳမ်ား သည္ မကၠဆီကိုႏိုင္ငံ၏ အဓိကထုတ္ကုန္ျဖစ္သည္။ ဓာတ္ သတၱဳ တူးေဖာ္လုပ္ကိုင္ျခင္းသည္ပင္လၽွင္ မကၠဆီကိုႏိုင္ငံ၏ အတိုးတက္ အထြန္းကားဆုံးေသာ လုပ္ငန္းတစ္ရပ္ ျဖစ္ေနေပ သည္။

အျခားလုပ္ငန္းမ်ားမွာ အစားအစာ ႏွင့္ အေဖ်ာ္ယမကာ ၊ ေဆးရြက္ႀကီး ၊ ဓာတုပစၥည္းမ်ား ၊ ေလယာဥ္အစိတ္အပိုင္းမ်ားထုတ္လုပ္ျခင္း ၊ ေရနံ ၊ ခ်ည္မွ်င္ ႏွင့္ အ၀တ္အထည္ ၊ ေမာ္ေတာ္ကားထုတ္လုပ္ျခင္း ႏွင့္ ခရီးသြားလာေရး၀န္ေဆာင္မႈ လုပ္ငန္းမ်ား ျဖစ္သည္။

သမိုင္း

ဒီေဒသတြင္ ဘီစီ ၁၅၀၀ ခန္ ့မွစၿပီး ေရွ႕ေခတ္ ေဒသခံအေမရိကန္ လူမ်ိဳးမ်ား ေနထိုင္ခဲ့ၾကသည္ ။ ဤေဒသတြင္ ေနထိုင္ခဲ့သည့္ Olmec, Zapotec, Maya, Toltec စသည့္ လူမ်ိဳးမ်ားသည္ ၾကီးမာ ေသာရုပ္တုမ်ား ၊ ၿမိဳ ့ေတာ္မ်ား ၊ ေက်ာက္တံုးနန္းေတာ္မ်ားႏွင့္ ဘာသာေရး ဆိုင္ရာ အေဆာက္အအံုမ်ားစြာ ကို တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကသည္ ။

ကမ ၻာလွည့္ခရီးသြားအမ်ားအၿပားသည္ မကၠဆီကိုႏိုင္ငံတြင္ က်န္ရွိေနေသး သည့္ ေရွးေခတ္ေဒသခံ အေမရိကလူမ်ိဳးမ်ား၏ ယဥ္ေက်းမႈသမိုင္း အေမြ အႏွစ္မ်ားကို ၾကည့္ရွဳေလ့လာရန္ ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္း လာ ေရာက္ေလ့ရွိၾကသည္ ။

မကၠဆီကို ေဒသတြင္ ေဒသခံ တိုင္းရင္းသားတို ့၏ ေနာက္ဆံုး အင္ပါယာမွာ ေအဒီ ၁၄ မွ ၁၆ ရာစု အထိ ရွိခဲ့သည့္ Aztec Empire ၿဖစ္သည္။ ေအဒီ ၁၅၁၉ – ခုႏွစ္ တြင္ Aztec အင္ပါယာ ဘုရင္ Montezuma II အုပ္ခ်ဳပ္ခ်ိန္၌ စပိန္လူမ်ိဳး Hernán Cortés ႏွင့္ စစ္သား ၆၀၀ – ခန္ ့ သည္ မကၠဆီကိုကမ္းေၿခ သို ့ေရာက္ရွိလာခဲ့ၾကသည္ ။

ကမ္းေၿခတြင္ေတြ ့ရွိသည့္ေဒသခံမ်ားမွ Aztec Empire ၏ၿမိဳ ့ေတာ္ Tenochtitlán ၿမိဳ ့အေၾကာင္းကို စပိန္မ်ားအား ေၿပာၿပခဲ့သည္ ။ ေနာက္ဆံုးစပိန္မ်ားသည္ အင္ပါယာ၏ ၿမိဳ ့ေတာ္ကို ၁၅၂၁ – ခုႏွစ္တြင္ သိမ္းပိုက္ခဲ့သည္ ။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍မကၠဆီကိုေဒသတြင္ ေဒသခံမ်ား၏ အင္ပါယာေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ရသည္ ။

စပိန္မ်ားသည္ ထို Tenochtitlán ၿမိဳ ့၌ပင္ မကၠဆီကိုၿမိဳ ့ကိုတည္ေထာင္ခဲ့ၾကသည္ ။ စပိန္ အုပ္ခ်ဳပ္ခ်ိန္မွစ၍ မကၠဆီကိုေဒသ သည္ ရိုမန္ကက္သလစ္ ခရစ္ယန္ ဘာသာကို ကိုးကြယ္ရာေဒသၿဖစ္လာခဲ့ၾကသည္ ။

မကၠဆီကိုလြတ္လပ္ေရး

၁၈ – ရာစု ေနာက္ပိုင္းအခ်ိန္မွစ၍ စပိန္မ်ားသည္ ဥေရာပ ေဒသ တြင္ စစ္ပြဲဆက္မ်ားစြာရွံဳးနိမ့္ၿပီး အင္အားက်ဆင္းလာခဲ့သည္ ။ ထိုအခ်ိန္တြင္ ကိုလိုနီေဒသရွိ ရိုမန္ကက္သလစ္ ဘုန္းၾကီးမ်ားမွ မကၠဆီကို ကိုလိုနီေဒသ ကိုထိန္းခ်ဳပ္ၿပီး အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ၾကသည္ ။ ယေန ့အေမရိကန္ႏိုင္ငံ ေတာင္ဖက္ေဒသ အမ်ားအၿပားသည္ ေအဒီ ၁၇၇၅ – အခ်ိန္အထိ မကၠဆီကို ေဒသထဲတြင္ပါ၀င္ခဲ့သည္ ။

မကၠဆီကို ကိုလိုနီေဒသ တြင္ ႏိုင္ငံေရးႏိုးၾကားတက္ၾကြမႈျဖစ္လာကာ အေမရိကန္ေတာ္လွန္ေရး ( ၁၇၇၅ – ၁၇၈၃ ) ၊ ၿပင္သစ္ေတာ္လွန္ေရး ( ၁၇၈၉ -၁၇၉၉ ) မ်ား ၿဖစ္ပြားၿပီး သီးၿခားအစိုးရမ်ား ေပၚေပါက္လာခဲ့သည္ ။ ေနာက္ပိုင္းထို မကၠဆီကို ေၿမာက္ဖက္ နယ္ေၿမမ်ားသည္
အေမရိကန္ၿပည္ေထာင္စု ႏွင့္ ပူးေပါင္း သြားခဲ့ၾကသည္ ။

၁၈၁၀ – အခ်ိန္တြင္ စပိန္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး အဆံုးသတ္ ခဲ့ၿပီးေနာက္ မကၠဆီကို ၿမိဳ ့ေတာ္ကို အေၿခၿပဳကာ မကၠဆီ ကိုႏိုင္ငံ ကိုထူေထာင္ခဲ့ၾကသည္ ။ သို ့ေသာ္လည္း Texas Revolution ( ၁၈၃၅ – ၁၈၃၆ ) ႏွင့္ Mexican War ( ၁၈၄၆ – ၁၈၄၈ ) စတဲ့ ၿပည္တြင္းစစ္မ်ား ၿဖစ္ပြားရာမွ မကၠဆီကိုေဒသ အမ်ား အၿပားသည္ ခြဲထြက္ကာ အေမရိကန္ ႏွင့္ ပူးေပါင္းသြားခဲ့ၾကျပန္သည္ ။

မကၠဆီကိုႏိုင္ငံ သည္ စပိန္ထံမွ လြတ္လပ္ေရးရၿပီးခ်ိန္မွ သည္ ၂၀ – ရာစု ကုန္အထိ ၿပည္တြင္းစစ္ ႏွင့္ စစ္အာဏာရွင္စနစ္ အုပ္ခ်ဳပ္မႈ ေအာက္တြင္ ကာလာၾကာရွည္စြာ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရသည့္တိုင္းၿပည္ၿဖစ္သည္ ။ ယေန ့ အခ်ိန္ တြင္ မကၠဆီကိုႏိုင္ငံသည္ ဖယ္ဒရယ္ စနစ္ၿဖင့္ အုပ္ခ်ဳပ္သည့္ ဒီမိုကေရစီ ႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံၿဖစ္သည္ ။

Olmec

အေမရိကအလယ္ပိုင္း မကၠဆီကို ေဒသတြင္ ဘီစီ ၁၅၀၀ မွ ဘီစီ ၆၀၀ အႀကားရွိခဲ့ေသာ ပထမဆံုးလူမ်ိဳးမွာ Olmec မ်ားၿဖစ္သည္။ သူတို ့သည္ေက်ာက္တုံးမ်ားကို ဒီေဒသတြင္ ပထမဆံုးဗိသုကာ လက္ရာေၿမာက္စြာ ထုလုပ္နိင္သူမ်ားလည္းျဖစ္သည္။ ပံုမ်ားမွာ မကၠဆီကို ႏိုင္ငံ Villahermosa ေဒသရွိ Open-air museum မွ အၿမင့္ ၁၂ ေပ ခန္ ့ရွိ Olmec ေခတ္ရုပ္တု မ်ား ၿဖစ္သည္။

Maya Civilization

ေရွးေခတ္အခ်ိန္က အေနာက္ကမ ၻာၿခမ္း ေဒသ၏ အတိုးတက္ဆံုး ယဥ္ေက်းမႈရွိခဲ့သည့္ လူမ်ိုးျဖစ္သည္ ။ မာယာ လူမ်ိဳးမ်ား သည္ ယခု မကၠဆီကို  အေရွ ့ႏွင့္ ေတာင္ပိုင္း ေဒသမ်ား ၊ ဂြာတီမာလာ ၊ ဘီလစ္ ၊ အယ္ဆာေဗးဒို း ၊ ဟြန္ဒူးရပ္ အေနာက္ပိုင္းေဒသမ်ားတြင္ ဘီစီ ၂၀၀၀ ခန္ ့အခ်ိန္မွစ၍ ေနထိုင္ခဲ့ ႀကသည္ ။

မာယာ လူမ်ိဳးမ်ားသည္ ႀကီးမားသည့္ ေက်ာက္တံုးနန္းေတာ္မ်ား အေဆာက္အဦးမ်ား ေက်ာက္ဆစ္ ရုတ္တုမ်ားကို တည္ေဆာက္ခဲ့ ႀကသည္ ။ သခ်ၤာပညာရပ္မ်ား ၊ နကၡတ္ပညာရပ္မ်ားကို ေက်ာက္စာမ်ားၿဖင့္ထြင္းထု ထားခဲ့ႀကသည္ ။ သူတို ့၏အၿမင့္ဆံုး(Classic period ) အခ်ိန္သည္ ေအဒီ ၃ – ရာစု မွ ေအဒီ ၉- ရာစု အႀကား ရွိခဲ့သည္ဟုဆိုသည္ ။ မာယာယဥ္ေက်းမႈ အေၾကာင္းကို ရိုက္ကူးထားသည့္ရုပ္ရွင္မ်ားလည္း  အမ်ားအၿပားရွိသည္ ။

Oltec Statues of Tula

မကၠဆီကိုေဒသတြင္ ေအဒီ ၉၀၀ မွ ၁၂၀၀ အခ်ိန္က တိုးတက္မႈရွိခဲ့သည့္ Toltec လူမ်ိဳးမ်ား၏ၿမိဳ ့ေတာ္ Tula မွေက်ာက္ရုပ္ထုမ်ားျဖစ္သည္ ဒီေက်ာက္ရုပ္ထုသည္ အၿမင့္ ၁၅ ေပအထိရွိၿပီး Toltec လူမ်ိဳးမ်ား၏ စစ္သူၾကီးမ်ားကို ကိုယ္စားၿပဳသည္ ဟုဆိုသည္ ။

ယေန႔ မကၠဆီကိုၿမိဳ ့တြင္တည္ရွိသည့္ Aztec Empire ေခတ္ ကတည္းက တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ေစ်း ၊ စပိန္ကိုလိုနီေခတ္ ခရစ္ယာန္ဘုရားေက်ာင္း ၊ ေခတ္သစ္ အိမ္ရာစီမံကိန္းတို ့ၿဖင့္ ယဥ္ေက်းမႈ- ၃ ခု ဆံုရာ ေနရာ ၿဖစ္သည္ ။

Texas Revolution / Mexican War  မတိုင္ခင္ မကၠဆီကိုေဒသ ေျမပံု

Academy Page

Leave a Reply