ကမာၻေပၚက ေျမျမဳပ္မိုင္းအမ်ားဆုံးႏိုင္ငံမ်ား

Posted on

ေရးသားသူ – ေကာင္းစည္သူ(သုတစြယ္စုံ)

တစ္ခ်ိန္က မိုင္းမ်ား ျမဳပ္ႏွံခဲ့သည့္ ေနရာမ်ားတြင္ မေပါက္ကြဲဘဲက်န္ရွိေနသည့္ ေျမျမွဳပ္မိုင္းမ်ားသည္ လူသားမ်ားအား ေသဆုံး၊ ဒဏ္ရာရေစသည့္ အႏၱရာယ္မ်ားအျပင္ ေျမျပင္အား ျဖတ္သန္း သြားလာျခင္းမျပဳႏိုင္ဘဲ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ အသုံးမျပဳဘဲ ထားရွိၾက ရသျဖင့္ အျငင္းပြားဖြယ္ရာ ျပႆနာတစ္ရပ္ျဖစ္လာခဲ့သည္။ ေျမျဳမဳပ္မိုင္းသုံးစြဲမႈကို တားျမစ္သည့္ ႏိုင္ငံတကာ ႀကိဳးပမ္း ေဆာင္ ရြက္မႈမ်ားသည္ ၁၉၉၇ ခုႏွစ္ ကြန္ဗင္းရွင္းတြင္ေပၚထြက္လာခဲ့သည္။ ယင္းတို႕ကို စုပုံျခင္း၊ ထုတ္လုပ္ျခင္း၊ ေျပာင္းေရႊ႕ျခင္း မ်ားကို တားဆီး သည့္ စာခ်ဳပ္ကို ေအာ္တာ၀ါ စာခ်ဳပ္ဟု လူသိမ်ားခဲ့သည္။ ကုလသမဂၢ အဖြဲ႕ခ်ဳပ္၏ ေခတ္မီ နည္းပညာမ်ားကို အသုံးျပဳ၍ ခန္႕မွန္း ခ်က္ အရ ကမၻာေပၚတြင္ ရွိေနသည့္ ေျမျမဳပ္မိုင္းမ်ားကို အကုန္အစင္ ရွင္းလင္းရန္ ႏွစ္ေပါင္း ၁၁၀၀ ၾကာမည္ဟု ဆိုသည္။

၁၀။ ဆိုမာလီယာ Somalia
ေျမျမဳပ္မိုင္း ၁ သန္း

ဆိုမာလီယာႏိုင္ငံ၏ ေျမျမဳပ္မိုင္းျပႆနာသည္ ႏွစ္ ၄၀ နီးပါး ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ ျပည္တြင္းႏွင့္ ေဒသတြင္းပဋိပကၡမ်ား၏ ရလာဒ္ မ်ားပင္ျဖစ္ေပသည္။ အစီရင္ခံစာမ်ားအရ ဆိုမာလီယာႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္းႏွင့္ ေတာင္ပိုင္းတြင္ ၁၉၆၄ ခုႏွစ္တြင္ စတင္ေထာင္ ခဲ့ၿပီး ယခုတုိင္မေပါက္ကြဲေသးသည့္ မိုင္းမ်ား ထူထပ္စြာက်န္ရွိေနသည္ဟုဆိုသည္။ ကုလသမဂၢက ေျမျပင္မိုင္းမ်ား၏ လူမႈ စီးပြား အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈမ်ားကို ဆိုမာလီယာႏိုင္ငံလူမႈ အသိုက္အ၀န္းတစ္ခု လုံးနီးပါး တြင္ ျမင္ေတြ႕ႏိုင္ေၾကာင္း ေျပာဆိုခဲ့သည္။ ေမြးျမဴေရးႏွင့္ စိုက္ပ်ိဳးေျမမ်ားေလ်ာ့နည္းလာမႈ၊ သယ္ယူပို႕ေဆာင္စရိတ္မ်ားျမင့္တက္လာမႈ၊ ျပန္လာထူေထာင္ေရး ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈမ်ားေဆာင္ရြက္ရာတြင္ အားနည္းမႈ၊ လူမ်ား အသက္ဆုံးရႈံးရမႈ၊မသန္မစြမ္းျဖစ္မႈ၊လူမႈ အသိုက္အ၀န္းအတြင္း လုံၿခဳံမႈ ေလ်ာ့ပါးလာမႈ မ်ား ကို ဆိုမာလီႏိုင္ငံတြင္ ျမင္ေတြ႕ရသည္။

ဆိုမာလီႏိုင္ငံတြင္ ေျမျမဳပ္မိုင္းေၾကာင့္ လူမ်ားေသေၾကပ်က္စီးမႈမ်ား ဆက္လက္ ျဖစ္ေပၚေနကာ ကုလသမဂၢက ေျမျမဳပ္ မိုင္းမ်ားသည္ ဆိုမာလီႏိုင္ငံကို ၿခိမ္းေျခာက္ေနသည့္ အဓိက ျပႆနာတစ္ရပ္ဟုယူဆခဲ့ကာ အဆက္မျပတ္ သတိမူရမည့္ ျပႆနာ တစ္ရပ္ျဖစ္ေၾကာင္း ယူဆခဲ့သည္။ ဆိုမာလီႏိုင္ငံ၏ ေျမျမဳပ္မိုင္း ျပႆနာကို ခုနစ္ႏွစ္မွ ၁၀ ႏွစ္ အထိ အခ်ိန္ယူကာ ေျဖရွင္းရ မည္ ျဖစ္သည္။ သို႕ေသာ္ ဆိုမာလီႏိုင္ငံသည္ ၁၉၉၁ ခုႏွစ္မွ စ၍ ဗဟို အစိုးရအဖြဲ႕မရွိသျဖင့္ မိုင္းတားဆီးေရး စာခ်ဳပ္တြင္ ပါ၀င္ လက္မွတ္ ေရး ထိုးထားျခင္းမရွိေခ်။

၉။ မိုဇမ္ဘစ္ Mozambique
ေျမျမဳပ္မိုင္း ၃ သန္း

မိုဇမ္ဘစ္ႏိုင္ငံသည္ ႏွစ္ ၃၀ နီးပါးၾကာျမင့္သည့္စစ္ပြဲၿပီးဆုံးခ်ိန္တြင္ ကမာၻ႔အဆင္းရဲဆုံးႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံအဆင့္သို႕ ေရာက္ရွိ သြားခဲ့သည္။ စားေသာက္ကုန္ ေကာက္ပဲ သီးႏွံမ်ားကိုပင္ ျပည္ပမွ ၀ယ္ယူ တင္သြင္းခဲ့ရကာ ႏိုင္ငံစီးပြားေရးသည္ ျပည္ပ အကူအညီ မ်ားအေပၚ အမ်ားဆုံးမွီခိုခဲ့ရသည္။ မိုဇမ္ဘစ္သည္ သဲကႏၱာရျဖစ္ထြန္းမႈ၊ေျမျပင္ ေရျပင္ ညစ္ညမ္းမႈ၊ မိုးေခါင္ေရရွားမႈ ၊ႏိုင္ငံဗဟိုႏွင့္ ေတာင္ပိုင္းတြင္ ေရၾကီးေရလွ်ံျဖစ္မႈမ်ားႏွင့္ ရင္ဆိုင္ေနရသည္။ထို႕အျပင္ လယ္ယာစိုက္ပ်ိဳးေျမ အမ်ားစုသည္ ေျမျမဳပ္မိုင္းမ်ားေၾကာင့္ စိုက္ပ်ိဳးႏိုင္ျခင္းမရွိေခ်။ ေျမျမွဳပ္မိုင္းမ်ားကို ႏိုင္ငံ ၁၅ ႏိုင္ငံက ထုတ္လုပ္ခဲ့ကာ စစ္ေျမျပင္မ်ားတြင္ အသုံးျပဳခဲ့ၾကရာမွ ၁၉၈၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ားမွ စတင္၍ ငတ္မြတ္ဆင္းရဲမႈ သံသရာကို တိုးျမင့္ေစခဲ့သည္။ ထို႕ေၾကာင့္ေတာင္ အာဖရိကႏိုင္ငံ၊ ဇမ္ဘီယာ၊တန္ဇီးနီးယားႏွင့္ မာလ၀ီ ႏိုင္ငံ နယ္ စပ္မ်ားတြင္ ၾကီးမားေသာ ဒုကၡသည္ စခန္းမ်ားေပၚထြက္လာခဲ့သည္။Handicap International အဖြဲ႕၏ ခန္႕မွန္းခ်က္အရ မိုဇမ္ဘစ္ ႏိုင္ငံတြင္ လစဥ္ လူဦးေရ ၂၀ သည္ ေျမျမွဳပ္မိုင္းမ်ားကို နင္းမိကာ ၆၀ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ အသက္ဆုံးရႈံးေနၾကရသည္ဟု ဆိုသည္။

မိုဇမ္ဘစ္ႏိုင္ငံ ကာကြယ္ေရး၀န္ႀကီးက ၁၉၉၆ ခုႏွစ္တြင္ မိုဇမ္ဘစ္၌ ေျမျမွဳပ္မိုင္း အလုံး သုံးသန္းရွိေနေသးေၾကာင္း ခန္႕ မွန္းခဲ့သည္။မိုင္းေၾကာင့္မိုဇမ္ဘစ္ႏိုင္ငံ ထိခိုက္ဆုံးရႈံးမႈမ်ားတြင္ လယ္ယာ စိုက္ပ်ိဳးေျမမ်ား၊ဓာတ္အားလိုင္းမ်ား၊လမ္းမ်ား၊ တံတားမ်ား၊ ရထားလမ္းမ်ား၊ ေလယာဥ္ကြင္းမ်ား၊ေက်ာင္းမ်ား၊ စက္ရုံမ်ား၊ကၽြဲႏြားေသာက္ေရကန္မ်ားသည္ မိုင္းေထာင္ျခင္းကို ခံခဲ့ၾကရသည္။ သဘာ၀ ေတာရိုင္းတိရိစၦာန္ဥယ်ာဥ္မ်ားသည္ပင္ မိုင္းဒဏ္၏ ၿခိမ္းေျခာက္ျခင္းကို ခံခဲ့ၾကရသည္။ဆင္မ်ားသည္ပင္ လူမ်ားအတြင္ ေထာင္ထားသည့္ မိုင္းမ်ားကို နင္းမိသျဖင့္ ဒဏ္ရာၾကီးမားစြာ ရရွိခဲ့သကဲ့သို႔ တင့္ကားမ်ားကို ေထာင္သည့္ မိုင္းမ်ားကို နင္းမိသျဖင့္ ေသေၾကခဲ့ၾကသည္။မိုင္ဒုကၡဒဏ္ကို ခံစားေနရသည့္ မိုဇမ္ဘစ္ႏိုင္ငံသားမ်ား၏ ပ်မ္းမွ် လူ႕သက္တမ္းသည္ ၄၆ ႏွစ္သာျဖစ္သည္။

၈။ ေဘာ့စနီးယား ဟာဇီဂိုဗီးနား Bosnia-Herzegovina
ေျမျမဳပ္မိုင္း ၃ သန္း

ေဘာ့စနီးယား ဟာဇီဂိုဗီးနားသည္ ယူဂိုစလားဗီးယား ႏိုင္ငံၿပိဳကြဲမႈႏွင့္ ဆက္ႏြယ္ကာ ၁၉၉၂ ခုႏွစ္မွ ၁၉၉၅ ခုႏွစ္အထိ ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ စစ္ပြဲမ်ား၏ ရလဒ္အျဖစ္ ေျမျမွဳပ္မိုင္းမ်ား၊ ေျမျပင္မိုင္းမ်ား၊ စစ္လက္က်န္ ေပါက္ကြဲပစၥည္းမ်ား အမ်ားအျပား က်န္ရွိေနသည့္ ႏိုင္ငံျဖစ္သည္။မိုင္းမ်ားခ်ထားသည့္ ေနရာသည္ သိပ္သည္းဆ နည္းပါးသည္ဟု ဆိုေသာ္လည္း စစ္ေျမျပင္ အနား သတ္ေနရာမ်ားတြင္ မိုင္းမ်ားကို အမ်ားအျပား ခ်ခဲ့ၾကသည္။စစ္ေျမျပင္ကို လည္း မၾကာခဏ ေျပာင္းေရႊ႕ၾကသျဖင့္ စစ္ပြဲျဖစ္သည့္ ေနရာတိုင္းတြင္ ေျမျမွဳပ္မိုင္းမ်ား က်န္ရွိေနေပသည္။ မိုင္းအမ်ားစုသည္ စစ္မ်က္ႏွာ ႏွစ္ခုအၾကားတြင္ တည္ရွိ ေနကာ အလ်ား ကီလိုမီတာ ၁၀၀၀ ႏွင့္ အက်ယ္ ၄ ကီလိုမီတာ အထိ က်ယ္ျပန္႕သည္။

ေဘာ့စနီးယား ဟာဇီဂိုဗီးနားေျမာက္ပိုင္းႏွင့္ အလယ္ပိုင္းတြင္ ေျမျမွဳပ္မိုင္းကို ၾကဳံသည့္ ေနရာတြင္ ျမွဳပ္ခဲ့ၿပီး မွတ္တမ္း မထား ရွိေခ်။မိုင္းအႏၱရာယ္ရွိသည့္ အခ်ိဳ႕ေနရာမ်ားသည္ ေတာင္တန္းႏွင့္ သစ္ေတာ ထူထပ္သည့္ ေနရာမ်ားျဖစ္သည့္အျပင္ ေျမၾသဇာ ၾကြယ္၀သည့္ Brko ခရိုင္သည္လည္း မိုင္းအႏၱရာယ္ အႀကီးမားဆုံး နယ္ေျမမ်ားတြင္ပါ၀င္သည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ေဘာ့စနီးယား ဟာဇီဂိုဗီးနားတြင္ လစဥ္ လူ ၃၀ မွ ၃၅ ဦးသည္ မိုင္းနင္းမိသျဖင့္ ေသဆုံးျခင္း၊ ဒဏ္ရာရျခင္းမ်ားကို ရင္ဆိုင္ေနၾကရာတြင္ အမ်ားစု သည္ အရပ္သားမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ ေၾကာက္မက္ဖြယ္ ေျမျမဳပ္မိုင္းမ်ားရွိေနသျဖင့္ ႏိုင္ငံ ျပန္လည္ တည္ေဆာက္ေရးကို မ်ားစြာ အဟန္႕ အတားျဖစ္ေစကာ စားေသာက္ကုန္ ထုတ္လုပ္မႈမ်ား ေလ်ာ့က်ခဲ့ၿပီး ႏိုင္ငံ အရင္းအျမစ္မ်ားေျပာင္းလဲသြားခဲ့သျဖင့္လူမႈ အသိုက္အ၀န္းတစ္ရပ္ ျပန္လည္ ထူေထာင္ရန္ လိုအပ္လ်က္ရွိသည္။ ယခုအခ်ိန္တြင္ ရာခိုင္ႏႈန္း အနည္းငယ္မွ်ေသာ မိုင္းနယ္ေျမ မ်ား ကိုသာ ရွင္းလင္းႏိုင္ခဲ့သည္။

၇။ ကူ၀ိတ္ Kuwait
ေျမျမွဳပ္မိုင္း ၅ သန္း

ကူ၀ိတ္ႏိုင္ငံသမိုင္းသည္ ႏိုင္ငံတစ္လႊား မ်ားျပားေသာ ေရနံမ်ား ထြက္ရွိမႈေၾကာင့္ ဖိအားမ်ားႏွင့္ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရသည္။ ပင္လယ္ေကြ႕စစ္ပြဲအတြင္း အီရတ္ႏိုင္ငံက ကူ၀ိတ္ႏိုင္ငံကို ၁၉၉၀ ျပည့္ႏွစ္ ၾသဂုတ္လမွ ၁၉၉၁ ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလအထိ သိမ္းပိုက္ထားခဲ့သည္။ အီရတ္တပ္ဖြဲ႕မ်ားသည္ ကူ၀ိတ္ႏိုင္ငံ စစ္ဆင္ေရး နယ္ေျမမ်ားအတြင္းသန္းေပါင္းမ်ားစြာေသာ မိုင္းမ်ားကို ေထာင္ခဲ့ၾကရာ ကူ၀ိတ္ႏိုင္ငံေျမျပင္၏ ၉၇ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ မိုင္းေထာင္ထားသည့္ ေနရာမ်ားျဖစ္ခဲ့သည္ဟု ဆိုသည္။ မိုင္းမ်ား ရွိေနသည့္ ေနရာအမ်ားစုသည္ ကူ၀ိတ္ ပင္လယ္ေအာ္ ေျမာက္ပိုင္ ကမ္းေျခေနရာမ်ားႏွင့္ ကူ၀ိတ္ ေဆာ္ဒီအာေရဗ် နယ္စပ္ေဒသ မ်ားျဖစ္သည္။

ကူ၀ိတ္ႏိုင္ငံသည္ အီရတ္တို႕ သိမ္းပိုက္ျခင္းမွ လြတ္ေျမာက္ခဲ့သည္ႏွင့္အစိုးရသည္ မိုင္းရွင္းလင္းေရးစီမံခ်က္တ္ရပ္ကို ခ်မွတ္ခဲ့ၿပီး ၂၄ လအတြင္း မိုင္းမ်ားကို ရွင္းလင္းခဲ့ရာ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၁၂၈ သန္းကုန္က်ခဲ့သည္။ ေျမျပင္မိုင္း စစ္ေဆးေရး အစီရင္ခံစာအရ ၁၉၉၉ ခုႏွစ္ ဧၿပီလအထိ မိုင္းအလုံး ႏွစ္သန္းကို ကမ္းေျခေဒသမ်ားႏွင့္ သဲကႏၱာရ ေဒသမ်ားအတြင္းမွ ရွင္းလင္း ႏိုင္ခဲ့သည္။ ကူ၀ိတ္အစိုးရသည္ မိုင္းအႏၱရာယ္ကို ျပည္သူမ်ားသိရွိႏိုင္ရန္ ႏိႈးေဆာ္ေပးသည့္ မိုင္းပညာေပး အစီအစဥ္တစ္ရပ္ကိုလည္း ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။

၆။ ကေမာၻဒီးယား Cambodia
ေျမျမွဳပ္မိုင္း ၈ သန္းမွ ၁၀ သန္း

ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ ၾကာျမင့္ခဲ့သည့္ ကေမၻာဒီးယားစစ္ပြဲသည္ ကေမာၻဒီးယားႏိုင္ငံအား ဒဏ္ရာဒဏ္ခ်က္မ်ိဳးစုံကို က်န္ရွိေစခဲ့သည္။ ယင္းတို႕အနက္ စစ္ပြဲ၏ သက္တမ္းအရွည္ၾကာဆုံး အေမြအျဖစ္ ေန႕စဥ္ လူမ်ားကို ဒုကၡျဖစ္ေပးေနသည့္ အႏၱရာယ္သည္ ေျမျပင္မိုင္းမ်ားျဖစ္ေပသည္။ ကေမၻာဒီးယားႏိုင္ငံတြင္ ခမာ အစိုးရ၊ ဗီယက္နမ္ႏွင့္ သီဟာႏုေထာက္ခံသူမ်ား ေထာင္ခဲ့သည့္ မိုင္း မ်ားသည္ အမိႈက္မ်ားသဖြယ္ ျပန္႕ၾကဲေနခဲ့သည္။ ေနရာအမ်ားစုတြင္ မိုင္းမ်ားကို ေထာင္ခဲ့သည့္ စစ္သားမ်ားကိုယ္တိုင္ မိမိတို႔ ေထာင္ခဲ့သည့္ ေနရာမ်ားကို မွတ္မထားခဲ့ၾကေခ်။ ထိုေျမျမဳပ္မုိင္းမ်ားေၾကာင့္ ကေမၻာဒီးယားသည္ ကိုယ္လက္အဂၤါ ထိခိုက္မႈ အရွိဆုံးႏိုင္ငံျဖစ္လာခဲ့သည္။ ကေမၻာဒီးယားႏိုင္ငံ၏ သန္းေခါင္စာရင္းသည္ အေပၚယံ မွတ္တမ္းသာျဖစ္ေသာ္လည္း ၁၉၇၉ ခုႏွစ္မွစ၍ မိုင္းေၾကာင့္ ေျခ လက္အဂၤါမ်ားျပတ္ေတာက္ခဲ့သူ ကေမၻာဒီးယားႏိုင္ငံသား အေရအတြက္သည္ ေလးေသာင္းေက်ာ္ရွိသည္ဟု အၾကမ္းဖ်ဥ္း လက္ခံ ထားၾကသည္။

ယင္းကိန္းဂဏန္းအရ ႏွစ္ ၂၀ ကာလအတြင္း တစ္ပတ္လွ်င္ ပ်မ္းမွ် လူ ၄၀ နီးပါး မိုင္းနင္းခံၾကရၿပီးလက္ရွိအခ်ိန္တြင္ မည္သည့္ စစ္အင္အားစုကမွ မိုင္းေထာင္ျခင္းမရွိေတာ့ေခ်။ သို႕ေသာ္ ထူးဆန္း သည့္ အခ်က္တစ္ခုမွာ မိုင္းမ်ားကို ေၾကာက္မက္ဖြယ္ နည္းလမ္းသစ္ျဖင့္ အသုံးခ်ေနျခင္းျဖစ္သည္။ ကေမာၻဒီးယားႏိုင္ငံမွ အရပ္သားမ်ားသည္ မိမိတို႕ ပိုင္ဆိုင္မႈမ်ားကို ကာကြယ္ရန္ႏွင့္ ပဋိပကၡမ်ားကို ေျဖရွင္းရန္အသုံးျပဳခဲ့ၾကျခင္းျဖစ္ေပသည္။ ေတာရိုင္းတိရိစၦာန္မုဆိုးမ်ားသည္ အိမ္နီးခ်င္း ဗီယက္နမ္ႏိုင္ငံတြင္ ေဆးေဖာ္ရန္ ေစ်းေကာင္းေပးသည့္အတြက္ က်ားမ်ားကို ဖမ္းဆီးရန္ မိုင္းေထာင္ခဲ့ၾကသည္ဟု ဆိုသည္။ ၁၉၉၈ ခုႏွစ္က ရဲတပ္ဖြဲ႕၀င္မ်ား သည္ ေတာအတြင္း၌ ပုန္းေအာင္းေနသည့္ လူသတ္ တရားခံဟု သံသယရွိသူကို ဖမ္းမိႏိုင္ရန္ ေတာပတ္လည္ကို မိုင္းေထာင္ခဲ့ သည္ဟုပင္ဆိုသည္။ သူသည္ ေတာ္အတြင္းမွ ထြက္လာစဥ္ မိုင္းကို နင္းမိၿပီးေနာက္ ရဲတပ္ဖြဲ႕၏ ပစ္ခတ္ဖမ္းဆီးမႈေၾကာင့္ ေသဆုံးခဲ့ သည္။ ကေမၻာဒီးယားႏိုင္ငံအတြင္းရွိေနသည့္ မိုင္းမ်ားကို ရွင္းလင္းရန္ ႏွစ္ ၁၀၀ အခ်ိန္ယူရဖြယ္ရွိသည္။

၅။ အီရတ္ Iraq
မိုင္း ၁၀ သန္း

အီရတ္ႏိုင္ငံသည္ မိုင္းႏွင့္ မေပါက္ကြဲသည့္ စစ္လက္နက္မ်ားေၾကာင့္ မ်ားစြာ ထိခိုက္နစ္နာခဲ့ရသည္။၁၉၈၀ ျပည့္ႏွစ္မွ ၁၉၈၈ ခုႏွစ္အထိ ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ အီရတ္ အီရန္စစ္ပြဲႏွင့္ ၁၉၉၁ ခုႏွစ္က ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ ပင္လယ္ေကြ႕စစ္ပြဲေၾကာင့္ ေျမျမွဳပ္မိုင္းမ်ား သည္ အီရန္ အီရတ္ နယ္စပ္ တစ္ေလွ်ာက္ ႏိုင္ငံေျမာက္ပိုင္း၊ႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္း၊ေတာင္ပိုင္းတို႕တြင္ ျပႆနာတစ္ရပ္ျဖစ္လာခဲ့ သည္။ အီရတ္ႏိုင္ငံတြင္ ေထာင္ထားခဲ့သည့္ မိုင္းအေရအတြက္ကို မသိရွိရေသာ္လည္း ကမၻာ့ ကုလသမဂၢအဖြဲ႕၏ ခန္႕မွန္းခ်က္အရ ေထာင္ထားသည့္ မိုင္းအလုံးေရ ၁၀ သန္းရွိသည္ဟု ဆိုသည္။

မၾကာမီက ၿပီးစီးခဲ့သည့္ မိုင္းသက္ေရာက္မႈ စစ္တမ္းက အီရတ္ႏိုင္ငံေျမာက္ပိုင္းအပါအ၀င္ ျပည္နယ္ သုံးခုရွိ ခရိုင္ ၂၅ ခုသည္ မိုင္းဒဏ္ ထိခိုက္သက္ေရာက္မႈ ရွိခဲ့ေၾကာင္း အတည္ျပဳခဲ့သည္။ ခရိုင္မ်ားအတြင္း ေနရာ ၃၄၄၄ ခုတြင္ မိုင္းမ်ားရွိေန ေၾကာင္းသံသယရွိခဲ့ကာ မိသားစု ၁၄၈၀၀၀ သည္ မိုင္းအႏၱရာယ္ၿခိမ္းေျခာက္မႈ ကို ခံေနရေပသည္။

၄။ အာဖဂန္နစၥတန္ Afghanistan
ေျမျပင္မိုင္း ၁၀ သန္း

အာဖဂန္နစၥတန္ႏိုင္ငံသည္ ၁၉၇၈ ခုႏွစ္မွစ၍ စစ္ပြဲမ်ားေၾကာင့္ မိုင္းဒဏ္ကို ႀကီးမားစြာ ခံခဲ့ရသည္။ စစ္ပြဲမ်ားအတြင္း ၁၉၇၉ ခုႏွစ္မွ ၁၉၉၂ ခုႏွစ္အတြင္း ဆိုဗီယက္ႏွင့္ အာဖဂန္ နစၥတန္ အစိုးရ လက္ နက္ကိုင္တပ္ဖြဲ႕မ်ားသည္ မိုင္းမ်ားကို အသုံးျပဳခဲ့ၾကသည္။ အာဖဂန္နစၥတန္ ႏိုင္ငံ ေနရာအႏွံ႕တြင္ ေျမျပင္မိုင္းမ်ားကို မဆင္မျခင္ ေထာင္ခဲ့ၾကရာ စိုက္ပ်ိဳးေျမမ်ား၊စားက်က္ေျမမ်ား၊ ဆည္ေျမာင္းမ်ား၊ လူေန ရပ္ ကြက္မ်ား၊လူသြားလမ္းမ်ား၊ ေဘာလုံးကြင္းမ်ား၊ၿမိဳ႕ျပႏွင့္ ေက်းလက္မ်ားပါ ပါ၀င္ခဲ့သည္။

စစ္ပြဲမ်ားၿပီးစီးခ်ိန္တြင္ ႏိုင္ငံကို ျပန္လည္ ထူေထာင္၍ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရး လုပ္ငန္းမ်ားျပဳလုပ္ၿပီး ဖြံ႕ၿဖိဳးေရး လုပ္ငန္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ခ်ိန္တြင္ မိုင္းမ်ားသည္ အဓိက အဟန္႕ အတားမ်ားျဖစ္လာ ခဲ့သည္။အာဖဂန္နစၥတန္ႏိုင္ငံတြင္ ေျမျပင္ မိုင္းမ်ားသည္ ေန႕စဥ္ လူ ၁၀ ဦး မွ ၁၂ ဦး ကို အသက္ဆုံးရႈံးေစျခင္းသို႕မဟုတ္ ကိုယ္လက္အဂၤါ ခ်ိဳ႕တဲ့ျခင္းကို ျဖစ္ေစလ်က္ရွိ သည္။မိုင္းနင္းမိသူ ၅၀ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ေဆးဘက္ဆိုင္ရာ ကူညီ ေထာက္ပံ့ႏိုင္မႈ နည္းပါးသျဖင့္ ေသဆုံးၾကရေပသည္။

၃။ အင္ဂိုလာ Angola
ေျမျပင္မိုင္း ၁၀ သန္း မွ သန္း ၂၀

အင္ဂိုလာႏိုင္ငံတြင္ ေထာင္ထားခဲ့သည့္ မိုင္းမ်ားသည္ အလုံးေရ ၁၀ သန္းမွ သန္း ၂၀ အထိ ရွိမည္ဟု ခန္႕မွန္းရ သည္။ ယင္းႏႈန္းထားသည္ ႏိုင္ငံရွိ လူတစ္ဦးစီအတြက္ အနည္းဆုံး မိုင္း တစ္လုံး မွ ႏွစ္လုံးအထိ ရွိေနသည့္ ႏႈန္းျဖစ္သည္။ကမၻာ့ ကုလသမဂၢအဖြဲ႕၏ ခန္႕မွန္းခ်က္အရ အင္ဂိုလာအတြင္းျပန္႕ၾကဲေနသည့္ ေျမျပင္မိုင္းမ်ားေၾကာင့္ ႏွစ္ ၃၀ အတြင္း ကိုယ္လက္ အဂၤါမ်ား ျပတ္ေတာက္ခဲ့သူ အေရ အတြက္သည္ ခုနစ္ေသာင္းေက်ာ္ရွိသည္ဟု ဆိုသည္။ ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ အတြင္း အင္ဂိုလာႏိုင္ငံ၏ လယ္ကြင္းမ်ား၊ေက်းရြာမ်ား၊ လမ္းမ်ား၊ မိုင္းရွိမည္မည္ဟု မထင္ရေသာ ေနရာမ်ားတြင္ေထာင္ထားခဲ့သည့္ မိုင္းမ်ားက အျပစ္မဲ့ျပည္ သူမ်ားကို ကိုယ္လက္အဂၤါမ်ားျပတ္ေတာက္ျခင္းႏွင့္ အသက္ဆုံးရႈံးျခင္းတို႕ကို ျဖစ္ေစခဲ့သည္။

အင္ဂိုလာႏိုင္ငံရွိ မိုင္းမ်ားသည္ လူမ်ားသြားလာလႈပ္ရွားမႈ၊လယ္ယာေျမ စိုက္ပ်ိဳးထုတ္လုပ္မႈတို႕ကို ကန္႕သတ္ေစခဲ့ကာ စီးပြားေရးအလ်င္ျပတ္ခဲ့ၿပီး မ်ားစြာေသာ အျပစ္မဲ့ျပည္သူမ်ားကို ေသေၾက၊ ဒဥ္ရာရရွိေစခဲ့သည္။၁၉၉၃ ခုႏွစ္တြင္ ကမၻာ့ကုလသမဂၢ အေထြေထြညီလာခံက မိုင္းမ်ား ေရာင္းခ်ျခင္း၊ တင္ပို႕ျခင္းကို တရား၀င္ ဆိုင္းငံ့တားဆီးသည့္ အဆိုျပဳခ်က္ကို အတည္ျပဳ ခ်မွတ္ ခဲ့သည္။သို႕ေသာ္ ႏိုင္ငံတကာ၏ အမ်ားဆႏၵသည္ ယခုတိုင္ျပည့္၀ႏိုင္ျခင္းမရွိေသးဘဲ အင္ဂိုလာႏိုင္ငံ၏ မိုင္းျပႆနာမ်ားသည္ ဆက္လက္ အားေကာင္းေနဆဲျဖစ္ေပသည္ ။

၂။ အီရန္ ႏိုင္ငံ Iran
ေျမျပင္မိုင္း ၁၆ သန္း

အီရန္ႏိုင္ငံ၏ အေနာက္ပိုင္းႏွင့္ အေနမာက္ေတာင္ပိုင္းနယ္ေျမမ်ားတြင္ ေျမျပင္မိုင္းမ်ားႏွင့္ မေပါက္ကြဲေသးသည့္ ေျမျမွဳပ္မိုင္းမ်ား ရွိေနၾကရာ အထူးသျဖင့္ ကဒ္ဒစၥတန္၊အေနာက္ပိုင္း အဇာဘိုင္ဂ်န္၊ခူဇက္စတန္ႏွင့္ ကာမန္ရွား ျပည္နယ္မ်ားတြင္ အမ်ားဆုံးရွိေနၾကသည္။ယင္းတို႕သည္ ၁၉၈၀ ျပည့္ႏွစ္မွ ၁၉၈၉ ခုႏွစ္အတြင္းျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ အီရန္ႏိုင္ငံ ပဋိပကၡမ်ား၏ ရလာဒ္ျဖစ္ကာ အီရန္ အစိုးရက အီရန္ႏိုင္ငံသည္ ၁၉၈၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ားအတြင္း ၄၂ ၀၀၀ စတုရနး္ ကီလိုမီတာ အက်ယ္အ၀န္း၌ ေျမျပင္မိုင္း အလုံးေရ ၁၆ သန္းကို ေထာင္ခဲ့ေၾကာင္း ေျပာၾကားခဲ့သည္။

ေျမျပင္မိုင္းမ်ားႏွႈ့္ မေပါက္ကြဲေသးသည့္ ေျမျမွဳပ္မိုင္းမ်ားသည္ အီရတ္ႏိုင္ငံႏွင့္ ထိစပ္ေနသည့္ နယ္နိမိတ္တစ္ေလ်ာက္ ျပည္နယ္မ်ား၏ စိုက္ပ်ိဳးေရး လုပ္ငန္းမ်ားကို မ်ားစြာ အကန္႕အသတ္ျဖစ္ေစခဲ့သည္။ အီရန္ႏိုင္ငံရွိ မိုင္းမ်ားသည္ ေရွးေဟာင္းသမိုင္း၀င္ေနရာေဒသမ်ားကိုပါ ထိခိုက္ေစခဲ့ကာ အီရန္ႏိုင္ငံ အေနာက္ေျမာက္ပိုင္းတြင္ ေရွးေဟာင္းသုေတသနဆိုင္ရာ ေလ့လာသုေတသနျပဳမႈမ်ားကို မ်ားစြာ အဟန္႕အတားျဖစ္ေစခဲ့ေပသည္။

၁။ အီဂ်စ္ Egypt
ေျမျပင္မိုင္း ၂၃ သန္း

ဒုတိယကမၻာစစ္ႏွင့္ ၁၉၅၆ ခုႏွစ္ ၊ ၁၉၆၇ ခုႏွစ္၊ ၁၉၇၃ ခုႏွစ္တို႕တြင္ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ အီဂ်စ္ အစၥေရးစစ္ပြဲမ်ားသည္ အီဂ်စ္ႏိုင္ငံကို မိုင္းဒဏ္သင့္ ႏိုင္ငံတစ္ခုျဖစ္ေစခဲ့သည္။အီဂ်စ္ႏိုင္ငံ ေျမျပင္မ်ား တြင္ ေထာင္ထားခဲ့သည့္ မိုင္းမ်ားသည္ အလုံးေရ ၂၃ သန္းရွိခဲ့ကာ အီဂ်စ္မိုင္းျပႆနာသည္ မိုင္းမ်ားသည္ အိုေဟာင္းေနမႈ၊ တင့္ကားမ်ားကို ဖ်က္ဆီးရန္ ေထာင္ခဲ့သျဖင့္ ျမွဳပ္ႏွံထားသည့္ ေနရာမ်ားကို သိရွိရန္ မလြယ္ကူမႈမ်ားမွ အစျပဳခဲ့သည္။ ႏိုင္ငံတကာက အမ်ားအားျဖင့္ အီဂ်စ္မိုင္းမ်ားကို လူမ်ားေသေၾကပ်က္စီးေစရန္ ေထာင္ခဲ့အေပၚ အထူးျပဳေျပာဆို ေ၀ဖန္ခဲ့ၾကသည္။

အီဂ်စ္ႏိုင္ငံ ကာကြယ္ေရး၀န္ႀကီးဌာန၏ ေျပာၾကားခ်က္မ်ားအရ မိုင္းမ်ားသည္ လူသားမ်ားႏွသင့္ စီးပြားေရး ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုး တက္မႈအေပၚ အဟန္႕အတားျဖစ္ေစကာ ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာေသာ လူသားမ်ားကို ေသေၾက ထိခိုက္ဒဏ္ရာရရွိ ေစခဲ့သည္။ လြန္ခဲ့သည့္ ၁၅ ႏွစ္အတြင္း အီဂ်စ္ႏိုင္ငံ အေနာက္ပိုင္း သဲကႏၱာရ အတြင္းမွ မိုင္းခုနစ္သန္းကို ရွင္းလင္းႏိုင္ခဲ့ၿပီး ဆိုင္းႏိုင္း ကၽြန္းဆြယ္တြင္ ရွင္းလင္းရန္ မိုင္း သုံးသန္းက်န္ရွိ ေနေပသည္။အီဂ်စ္ႏိုင္ငံအတြင္း ေရႊ႕ေျပာင္းသြားလာေနသူမ်ားက ကႏၱာရ အတြင္းမိုင္းကြင္းမ်ားကို နတ္ဆိုးဥယ်ာဥ္ဟု ရည္ညႊန္းေျပာဆိုခဲ့ၾကသည္။

ၿငိမ္းခ်မ္းသာယာမႈ မရွိေသးသည့္ ယေန႕ကမၻာတြင္ တစ္ႏိုင္ငံႏွင့္ တစ္ႏိုင္ငံ စစ္ပြဲမ်ားျဖစ္ပြားၾကရာမွ အႏိုင္ရလိုမႈ ဆႏၵမ်ားေၾကာင့္ မိုင္းမ်ားကို ေထာင္ခဲ့ၾကသျဖင့္ ေျမျပင္မိုင္းမ်ားႏွင့္ ေျမျမွဳပ္မိုင္းမ်ားသည္ စစ္ပြဲကာလအတြင္းသာမက စစ္ပြဲမ်ားၿပီးဆုံးခ်ိန္တြင္လည္း အျပစ္မဲ့ ျပည္သူမ်ား၏ အသက္အႏၱရာယ္ကို အခ်ိန္တိုင္း ၿခိမ္းေျခာက္လ်က္ရွိေနေပသည္။

ေမာင္သာ (ေရွးေဟာင္းသုေတသန)
၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ဇြန္လထုတ္ သုတစြယ္စုံမဂၢဇင္းမွ

———————

ကမ္ဘာပေါ်က မြေမြုပ်မိုင်းအများဆုံးနိုင်ငံများ (unicode)

ရေးသားသူ – ကောင်းစည်သူ(သုတစွယ်စုံ)

တစ်ချိန်က မိုင်းများ မြုပ်နှံခဲ့သည့် နေရာများတွင် မပေါက်ကွဲဘဲကျန်ရှိနေသည့် မြေမြှုပ်မိုင်းများသည် လူသားများအား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရစေသည့် အန္တရာယ်များအပြင် မြေပြင်အား ဖြတ်သန်း သွားလာခြင်းမပြုနိုင်ဘဲ နှစ်ပေါင်းများစွာ အသုံးမပြုဘဲ ထားရှိကြ ရသဖြင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ပြဿနာတစ်ရပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြေျဳမုပ်မိုင်းသုံးစွဲမှုကို တားမြစ်သည့် နိုင်ငံတကာ ကြိုးပမ်း ဆောင် ရွက်မှုများသည် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ကွန်ဗင်းရှင်းတွင်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ယင်းတို့ကို စုပုံခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း များကို တားဆီး သည့် စာချုပ်ကို အော်တာဝါ စာချုပ်ဟု လူသိများခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ချုပ်၏ ခေတ်မီ နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ခန့်မှန်း ချက် အရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှိနေသည့် မြေမြုပ်မိုင်းများကို အကုန်အစင် ရှင်းလင်းရန် နှစ်ပေါင်း ၁၁၀၀ ကြာမည်ဟု ဆိုသည်။

၁၀။ ဆိုမာလီယာ Somalia
မြေမြုပ်မိုင်း ၁ သန်း

ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ၏ မြေမြုပ်မိုင်းပြဿနာသည် နှစ် ၄၀ နီးပါး ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ပြည်တွင်းနှင့် ဒေသတွင်းပဋိပက္ခများ၏ ရလာဒ် များပင်ဖြစ်ပေသည်။ အစီရင်ခံစာများအရ ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းတွင် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ထောင် ခဲ့ပြီး ယခုတိုင်မပေါက်ကွဲသေးသည့် မိုင်းများ ထူထပ်စွာကျန်ရှိနေသည်ဟုဆိုသည်။ ကုလသမဂ္ဂက မြေပြင်မိုင်းများ၏ လူမှု စီးပွား အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ဆိုမာလီယာနိုင်ငံလူမှု အသိုက်အဝန်းတစ်ခု လုံးနီးပါး တွင် မြင်တွေ့နိုင်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ မွေးမြူရေးနှင့် စိုက်ပျိုးမြေများလျော့နည်းလာမှု၊ သယ်ယူပို့ဆောင်စရိတ်များမြင့်တက်လာမှု၊ ပြန်လာထူထောင်ရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများဆောင်ရွက်ရာတွင် အားနည်းမှု၊ လူများ အသက်ဆုံးရှုံးရမှု၊မသန်မစွမ်းဖြစ်မှု၊လူမှု အသိုက်အဝန်းအတွင်း လုံခြုံမှု လျော့ပါးလာမှု များ ကို ဆိုမာလီနိုင်ငံတွင် မြင်တွေ့ရသည်။

ဆိုမာလီနိုင်ငံတွင် မြေမြုပ်မိုင်းကြောင့် လူများသေကြေပျက်စီးမှုများ ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်နေကာ ကုလသမဂ္ဂက မြေမြုပ် မိုင်းများသည် ဆိုမာလီနိုင်ငံကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် အဓိက ပြဿနာတစ်ရပ်ဟုယူဆခဲ့ကာ အဆက်မပြတ် သတိမူရမည့် ပြဿနာ တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။ ဆိုမာလီနိုင်ငံ၏ မြေမြုပ်မိုင်း ပြဿနာကို ခုနစ်နှစ်မှ ၁၀ နှစ် အထိ အချိန်ယူကာ ဖြေရှင်းရ မည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဆိုမာလီနိုင်ငံသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ စ၍ ဗဟို အစိုးရအဖွဲ့မရှိသဖြင့် မိုင်းတားဆီးရေး စာချုပ်တွင် ပါဝင် လက်မှတ် ရေး ထိုးထားခြင်းမရှိချေ။

၉။ မိုဇမ်ဘစ် Mozambique
မြေမြုပ်မိုင်း ၃ သန်း

မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံသည် နှစ် ၃၀ နီးပါးကြာမြင့်သည့်စစ်ပွဲပြီးဆုံးချိန်တွင် ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဆင့်သို့ ရောက်ရှိ သွားခဲ့သည်။ စားသောက်ကုန် ကောက်ပဲ သီးနှံများကိုပင် ပြည်ပမှ ဝယ်ယူ တင်သွင်းခဲ့ရကာ နိုင်ငံစီးပွားရေးသည် ပြည်ပ အကူအညီ များအပေါ် အများဆုံးမှီခိုခဲ့ရသည်။ မိုဇမ်ဘစ်သည် သဲကန္တာရဖြစ်ထွန်းမှု၊မြေပြင် ရေပြင် ညစ်ညမ်းမှု၊ မိုးခေါင်ရေရှားမှု ၊နိုင်ငံဗဟိုနှင့် တောင်ပိုင်းတွင် ရေကြီးရေလျှံဖြစ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ထို့အပြင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးမြေ အများစုသည် မြေမြုပ်မိုင်းများကြောင့် စိုက်ပျိုးနိုင်ခြင်းမရှိချေ။ မြေမြှုပ်မိုင်းများကို နိုင်ငံ ၁၅ နိုင်ငံက ထုတ်လုပ်ခဲ့ကာ စစ်မြေပြင်များတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြရာမှ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များမှ စတင်၍ ငတ်မွတ်ဆင်းရဲမှု သံသရာကို တိုးမြင့်စေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်တောင် အာဖရိကနိုင်ငံ၊ ဇမ်ဘီယာ၊တန်ဇီးနီးယားနှင့် မာလဝီ နိုင်ငံ နယ် စပ်များတွင် ကြီးမားသော ဒုက္ခသည် စခန်းများပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။Handicap International အဖွဲ့၏ ခန့်မှန်းချက်အရ မိုဇမ်ဘစ် နိုင်ငံတွင် လစဉ် လူဦးရေ ၂၀ သည် မြေမြှုပ်မိုင်းများကို နင်းမိကာ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အသက်ဆုံးရှုံးနေကြရသည်ဟု ဆိုသည်။

မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးက ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် မိုဇမ်ဘစ်၌ မြေမြှုပ်မိုင်း အလုံး သုံးသန်းရှိနေသေးကြောင်း ခန့် မှန်းခဲ့သည်။မိုင်းကြောင့်မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှုများတွင် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးမြေများ၊ဓာတ်အားလိုင်းများ၊လမ်းများ၊ တံတားများ၊ ရထားလမ်းများ၊ လေယာဉ်ကွင်းများ၊ကျောင်းများ၊ စက်ရုံများ၊ကျွဲနွားသောက်ရေကန်များသည် မိုင်းထောင်ခြင်းကို ခံခဲ့ကြရသည်။ သဘာ၀ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်ဥယျာဉ်များသည်ပင် မိုင်းဒဏ်၏ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းကို ခံခဲ့ကြရသည်။ဆင်များသည်ပင် လူများအတွင် ထောင်ထားသည့် မိုင်းများကို နင်းမိသဖြင့် ဒဏ်ရာကြီးမားစွာ ရရှိခဲ့သကဲ့သို့ တင့်ကားများကို ထောင်သည့် မိုင်းများကို နင်းမိသဖြင့် သေကြေခဲ့ကြသည်။မိုင်ဒုက္ခဒဏ်ကို ခံစားနေရသည့် မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံသားများ၏ ပျမ်းမျှ လူ့သက်တမ်းသည် ၄၆ နှစ်သာဖြစ်သည်။

၈။ ဘော့စနီးယား ဟာဇီဂိုဗီးနား Bosnia-Herzegovina
မြေမြုပ်မိုင်း ၃ သန်း

ဘော့စနီးယား ဟာဇီဂိုဗီးနားသည် ယူဂိုစလားဗီးယား နိုင်ငံပြိုကွဲမှုနှင့် ဆက်နွယ်ကာ ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၅ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် စစ်ပွဲများ၏ ရလဒ်အဖြစ် မြေမြှုပ်မိုင်းများ၊ မြေပြင်မိုင်းများ၊ စစ်လက်ကျန် ပေါက်ကွဲပစ္စည်းများ အများအပြား ကျန်ရှိနေသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။မိုင်းများချထားသည့် နေရာသည် သိပ်သည်းဆ နည်းပါးသည်ဟု ဆိုသော်လည်း စစ်မြေပြင် အနား သတ်နေရာများတွင် မိုင်းများကို အများအပြား ချခဲ့ကြသည်။စစ်မြေပြင်ကို လည်း မကြာခဏ ပြောင်းရွှေ့ကြသဖြင့် စစ်ပွဲဖြစ်သည့် နေရာတိုင်းတွင် မြေမြှုပ်မိုင်းများ ကျန်ရှိနေပေသည်။ မိုင်းအများစုသည် စစ်မျက်နှာ နှစ်ခုအကြားတွင် တည်ရှိ နေကာ အလျား ကီလိုမီတာ ၁၀၀၀ နှင့် အကျယ် ၄ ကီလိုမီတာ အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။

ဘော့စနီးယား ဟာဇီဂိုဗီးနားမြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းတွင် မြေမြှုပ်မိုင်းကို ကြုံသည့် နေရာတွင် မြှုပ်ခဲ့ပြီး မှတ်တမ်း မထား ရှိချေ။မိုင်းအန္တရာယ်ရှိသည့် အချို့နေရာများသည် တောင်တန်းနှင့် သစ်တော ထူထပ်သည့် နေရာများဖြစ်သည့်အပြင် မြေဩဇာ ကြွယ်ဝသည့် Brko ခရိုင်သည်လည်း မိုင်းအန္တရာယ် အကြီးမားဆုံး နယ်မြေများတွင်ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘော့စနီးယား ဟာဇီဂိုဗီးနားတွင် လစဉ် လူ ၃၀ မှ ၃၅ ဦးသည် မိုင်းနင်းမိသဖြင့် သေဆုံးခြင်း၊ ဒဏ်ရာရခြင်းများကို ရင်ဆိုင်နေကြရာတွင် အများစု သည် အရပ်သားများဖြစ်ကြသည်။ ကြောက်မက်ဖွယ် မြေမြုပ်မိုင်းများရှိနေသဖြင့် နိုင်ငံ ပြန်လည် တည်ဆောက်ရေးကို များစွာ အဟန့် အတားဖြစ်စေကာ စားသောက်ကုန် ထုတ်လုပ်မှုများ လျော့ကျခဲ့ပြီး နိုင်ငံ အရင်းအမြစ်များပြောင်းလဲသွားခဲ့သဖြင့်လူမှု အသိုက်အဝန်းတစ်ရပ် ပြန်လည် ထူထောင်ရန် လိုအပ်လျက်ရှိသည်။ ယခုအချိန်တွင် ရာခိုင်နှုန်း အနည်းငယ်မျှသော မိုင်းနယ်မြေ များ ကိုသာ ရှင်းလင်းနိုင်ခဲ့သည်။

၇။ ကူဝိတ် Kuwait
မြေမြှုပ်မိုင်း ၅ သန်း

ကူဝိတ်နိုင်ငံသမိုင်းသည် နိုင်ငံတစ်လွှား များပြားသော ရေနံများ ထွက်ရှိမှုကြောင့် ဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲအတွင်း အီရတ်နိုင်ငံက ကူဝိတ်နိုင်ငံကို ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လမှ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည်။ အီရတ်တပ်ဖွဲ့များသည် ကူဝိတ်နိုင်ငံ စစ်ဆင်ရေး နယ်မြေများအတွင်းသန်းပေါင်းများစွာသော မိုင်းများကို ထောင်ခဲ့ကြရာ ကူဝိတ်နိုင်ငံမြေပြင်၏ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် မိုင်းထောင်ထားသည့် နေရာများဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ မိုင်းများ ရှိနေသည့် နေရာအများစုသည် ကူဝိတ် ပင်လယ်အော် မြောက်ပိုင် ကမ်းခြေနေရာများနှင့် ကူဝိတ် ဆော်ဒီအာရေဗျ နယ်စပ်ဒေသ များဖြစ်သည်။

ကူဝိတ်နိုင်ငံသည် အီရတ်တို့ သိမ်းပိုက်ခြင်းမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်နှင့်အစိုးရသည် မိုင်းရှင်းလင်းရေးစီမံချက်တ်ရပ်ကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး ၂၄ လအတွင်း မိုင်းများကို ရှင်းလင်းခဲ့ရာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၂၈ သန်းကုန်ကျခဲ့သည်။ မြေပြင်မိုင်း စစ်ဆေးရေး အစီရင်ခံစာအရ ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဧပြီလအထိ မိုင်းအလုံး နှစ်သန်းကို ကမ်းခြေဒေသများနှင့် သဲကန္တာရ ဒေသများအတွင်းမှ ရှင်းလင်း နိုင်ခဲ့သည်။ ကူဝိတ်အစိုးရသည် မိုင်းအန္တရာယ်ကို ပြည်သူများသိရှိနိုင်ရန် နှိုးဆော်ပေးသည့် မိုင်းပညာပေး အစီအစဉ်တစ်ရပ်ကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

၆။ ကမ္ဘောဒီးယား Cambodia
မြေမြှုပ်မိုင်း ၈ သန်းမှ ၁၀ သန်း

နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကြာမြင့်ခဲ့သည့် ကမ္ဘောဒီးယားစစ်ပွဲသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်မျိုးစုံကို ကျန်ရှိစေခဲ့သည်။ ယင်းတို့အနက် စစ်ပွဲ၏ သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး အမွေအဖြစ် နေ့စဉ် လူများကို ဒုက္ခဖြစ်ပေးနေသည့် အန္တရာယ်သည် မြေပြင်မိုင်းများဖြစ်ပေသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် ခမာ အစိုးရ၊ ဗီယက်နမ်နှင့် သီဟာနုထောက်ခံသူများ ထောင်ခဲ့သည့် မိုင်း များသည် အမှိုက်များသဖွယ် ပြန့်ကြဲနေခဲ့သည်။ နေရာအများစုတွင် မိုင်းများကို ထောင်ခဲ့သည့် စစ်သားများကိုယ်တိုင် မိမိတို့ ထောင်ခဲ့သည့် နေရာများကို မှတ်မထားခဲ့ကြချေ။ ထိုမြေမြုပ်မိုင်းများကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားသည် ကိုယ်လက်အင်္ဂါ ထိခိုက်မှု အရှိဆုံးနိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သန်းခေါင်စာရင်းသည် အပေါ်ယံ မှတ်တမ်းသာဖြစ်သော်လည်း ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှစ၍ မိုင်းကြောင့် ခြေ လက်အင်္ဂါများပြတ်တောက်ခဲ့သူ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသား အရေအတွက်သည် လေးသောင်းကျော်ရှိသည်ဟု အကြမ်းဖျဉ်း လက်ခံ ထားကြသည်။

ယင်းကိန်းဂဏန်းအရ နှစ် ၂၀ ကာလအတွင်း တစ်ပတ်လျှင် ပျမ်းမျှ လူ ၄၀ နီးပါး မိုင်းနင်းခံကြရပြီးလက်ရှိအချိန်တွင် မည်သည့် စစ်အင်အားစုကမှ မိုင်းထောင်ခြင်းမရှိတော့ချေ။ သို့သော် ထူးဆန်း သည့် အချက်တစ်ခုမှာ မိုင်းများကို ကြောက်မက်ဖွယ် နည်းလမ်းသစ်ဖြင့် အသုံးချနေခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံမှ အရပ်သားများသည် မိမိတို့ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ပဋိပက္ခများကို ဖြေရှင်းရန်အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပေသည်။ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်မုဆိုးများသည် အိမ်နီးချင်း ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် ဆေးဖော်ရန် ဈေးကောင်းပေးသည့်အတွက် ကျားများကို ဖမ်းဆီးရန် မိုင်းထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်က ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များ သည် တောအတွင်း၌ ပုန်းအောင်းနေသည့် လူသတ် တရားခံဟု သံသယရှိသူကို ဖမ်းမိနိုင်ရန် တောပတ်လည်ကို မိုင်းထောင်ခဲ့ သည်ဟုပင်ဆိုသည်။ သူသည် တော်အတွင်းမှ ထွက်လာစဉ် မိုင်းကို နင်းမိပြီးနောက် ရဲတပ်ဖွဲ့၏ ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးမှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့ သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်းရှိနေသည့် မိုင်းများကို ရှင်းလင်းရန် နှစ် ၁၀၀ အချိန်ယူရဖွယ်ရှိသည်။

၅။ အီရတ် Iraq
မိုင်း ၁၀ သန်း

အီရတ်နိုင်ငံသည် မိုင်းနှင့် မပေါက်ကွဲသည့် စစ်လက်နက်များကြောင့် များစွာ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ရသည်။၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အီရတ် အီရန်စစ်ပွဲနှင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲကြောင့် မြေမြှုပ်မိုင်းများ သည် အီရန် အီရတ် နယ်စပ် တစ်လျှောက် နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၊တောင်ပိုင်းတို့တွင် ပြဿနာတစ်ရပ်ဖြစ်လာခဲ့ သည်။ အီရတ်နိုင်ငံတွင် ထောင်ထားခဲ့သည့် မိုင်းအရေအတွက်ကို မသိရှိရသော်လည်း ကမ္ဘာ့ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ထောင်ထားသည့် မိုင်းအလုံးရေ ၁၀ သန်းရှိသည်ဟု ဆိုသည်။

မကြာမီက ပြီးစီးခဲ့သည့် မိုင်းသက်ရောက်မှု စစ်တမ်းက အီရတ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းအပါအဝင် ပြည်နယ် သုံးခုရှိ ခရိုင် ၂၅ ခုသည် မိုင်းဒဏ် ထိခိုက်သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ခရိုင်များအတွင်း နေရာ ၃၄၄၄ ခုတွင် မိုင်းများရှိနေ ကြောင်းသံသယရှိခဲ့ကာ မိသားစု ၁၄၈၀၀၀ သည် မိုင်းအန္တရာယ်ခြိမ်းခြောက်မှု ကို ခံနေရပေသည်။

၄။ အာဖဂန်နစ္စတန် Afghanistan
မြေပြင်မိုင်း ၁၀ သန်း

အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသည် ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှစ၍ စစ်ပွဲများကြောင့် မိုင်းဒဏ်ကို ကြီးမားစွာ ခံခဲ့ရသည်။ စစ်ပွဲများအတွင်း ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်အတွင်း ဆိုဗီယက်နှင့် အာဖဂန် နစ္စတန် အစိုးရ လက် နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များသည် မိုင်းများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံ နေရာအနှံ့တွင် မြေပြင်မိုင်းများကို မဆင်မခြင် ထောင်ခဲ့ကြရာ စိုက်ပျိုးမြေများ၊စားကျက်မြေများ၊ ဆည်မြောင်းများ၊ လူနေ ရပ် ကွက်များ၊လူသွားလမ်းများ၊ ဘောလုံးကွင်းများ၊မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်များပါ ပါဝင်ခဲ့သည်။

စစ်ပွဲများပြီးစီးချိန်တွင် နိုင်ငံကို ပြန်လည် ထူထောင်၍ ပြန်လည်နေရာချထားရေး လုပ်ငန်းများပြုလုပ်ပြီး ဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ချိန်တွင် မိုင်းများသည် အဓိက အဟန့် အတားများဖြစ်လာ ခဲ့သည်။အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် မြေပြင် မိုင်းများသည် နေ့စဉ် လူ ၁၀ ဦး မှ ၁၂ ဦး ကို အသက်ဆုံးရှုံးစေခြင်းသို့မဟုတ် ကိုယ်လက်အင်္ဂါ ချို့တဲ့ခြင်းကို ဖြစ်စေလျက်ရှိ သည်။မိုင်းနင်းမိသူ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းသည်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကူညီ ထောက်ပံ့နိုင်မှု နည်းပါးသဖြင့် သေဆုံးကြရပေသည်။

၃။ အင်ဂိုလာ Angola
မြေပြင်မိုင်း ၁၀ သန်း မှ သန်း ၂၀

အင်ဂိုလာနိုင်ငံတွင် ထောင်ထားခဲ့သည့် မိုင်းများသည် အလုံးရေ ၁၀ သန်းမှ သန်း ၂၀ အထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရ သည်။ ယင်းနှုန်းထားသည် နိုင်ငံရှိ လူတစ်ဦးစီအတွက် အနည်းဆုံး မိုင်း တစ်လုံး မှ နှစ်လုံးအထိ ရှိနေသည့် နှုန်းဖြစ်သည်။ကမ္ဘာ့ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့၏ ခန့်မှန်းချက်အရ အင်ဂိုလာအတွင်းပြန့်ကြဲနေသည့် မြေပြင်မိုင်းများကြောင့် နှစ် ၃၀ အတွင်း ကိုယ်လက် အင်္ဂါများ ပြတ်တောက်ခဲ့သူ အရေ အတွက်သည် ခုနစ်သောင်းကျော်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ နှစ်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ လယ်ကွင်းများ၊ကျေးရွာများ၊ လမ်းများ၊ မိုင်းရှိမည်မည်ဟု မထင်ရသော နေရာများတွင်ထောင်ထားခဲ့သည့် မိုင်းများက အပြစ်မဲ့ပြည် သူများကို ကိုယ်လက်အင်္ဂါများပြတ်တောက်ခြင်းနှင့် အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ မိုင်းများသည် လူများသွားလာလှုပ်ရှားမှု၊လယ်ယာမြေ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုတို့ကို ကန့်သတ်စေခဲ့ကာ စီးပွားရေးအလျင်ပြတ်ခဲ့ပြီး များစွာသော အပြစ်မဲ့ပြည်သူများကို သေကြေ၊ ဒဉ်ရာရရှိစေခဲ့သည်။၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံက မိုင်းများ ရောင်းချခြင်း၊ တင်ပို့ခြင်းကို တရားဝင် ဆိုင်းငံ့တားဆီးသည့် အဆိုပြုချက်ကို အတည်ပြု ချမှတ် ခဲ့သည်။သို့သော် နိုင်ငံတကာ၏ အများဆန္ဒသည် ယခုတိုင်ပြည့်၀နိုင်ခြင်းမရှိသေးဘဲ အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ မိုင်းပြဿနာများသည် ဆက်လက် အားကောင်းနေဆဲဖြစ်ပေသည် ။

၂။ အီရန် နိုင်ငံ Iran
မြေပြင်မိုင်း ၁၆ သန်း

အီရန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ပိုင်းနှင့် အနေမာက်တောင်ပိုင်းနယ်မြေများတွင် မြေပြင်မိုင်းများနှင့် မပေါက်ကွဲသေးသည့် မြေမြှုပ်မိုင်းများ ရှိနေကြရာ အထူးသဖြင့် ကဒ်ဒစ္စတန်၊အနောက်ပိုင်း အဇာဘိုင်ဂျန်၊ခူဇက်စတန်နှင့် ကာမန်ရှား ပြည်နယ်များတွင် အများဆုံးရှိနေကြသည်။ယင်းတို့သည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်အတွင်းဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အီရန်နိုင်ငံ ပဋိပက္ခများ၏ ရလာဒ်ဖြစ်ကာ အီရန် အစိုးရက အီရန်နိုင်ငံသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း ၄၂ ၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ အကျယ်အဝန်း၌ မြေပြင်မိုင်း အလုံးရေ ၁၆ သန်းကို ထောင်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

မြေပြင်မိုင်းများန်ှု့ မပေါက်ကွဲသေးသည့် မြေမြှုပ်မိုင်းများသည် အီရတ်နိုင်ငံနှင့် ထိစပ်နေသည့် နယ်နိမိတ်တစ်လျောက် ပြည်နယ်များ၏ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများကို များစွာ အကန့်အသတ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အီရန်နိုင်ငံရှိ မိုင်းများသည် ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင်နေရာဒေသများကိုပါ ထိခိုက်စေခဲ့ကာ အီရန်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ လေ့လာသုတေသနပြုမှုများကို များစွာ အဟန့်အတားဖြစ်စေခဲ့ပေသည်။

၁။ အီဂျစ် Egypt
မြေပြင်မိုင်း ၂၃ သန်း

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် ၁၉၅၆ ခုနှစ် ၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တို့တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အီဂျစ် အစ္စရေးစစ်ပွဲများသည် အီဂျစ်နိုင်ငံကို မိုင်းဒဏ်သင့် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်စေခဲ့သည်။အီဂျစ်နိုင်ငံ မြေပြင်များ တွင် ထောင်ထားခဲ့သည့် မိုင်းများသည် အလုံးရေ ၂၃ သန်းရှိခဲ့ကာ အီဂျစ်မိုင်းပြဿနာသည် မိုင်းများသည် အိုဟောင်းနေမှု၊ တင့်ကားများကို ဖျက်ဆီးရန် ထောင်ခဲ့သဖြင့် မြှုပ်နှံထားသည့် နေရာများကို သိရှိရန် မလွယ်ကူမှုများမှ အစပြုခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာက အများအားဖြင့် အီဂျစ်မိုင်းများကို လူများသေကြေပျက်စီးစေရန် ထောင်ခဲ့အပေါ် အထူးပြုပြောဆို ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။

အီဂျစ်နိုင်ငံ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြောကြားချက်များအရ မိုင်းများသည် လူသားများနှသင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုး တက်မှုအပေါ် အဟန့်အတားဖြစ်စေကာ ထောင်ပေါင်းများစွာသော လူသားများကို သေကြေ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိ စေခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် ၁၅ နှစ်အတွင်း အီဂျစ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း သဲကန္တာရ အတွင်းမှ မိုင်းခုနစ်သန်းကို ရှင်းလင်းနိုင်ခဲ့ပြီး ဆိုင်းနိုင်း ကျွန်းဆွယ်တွင် ရှင်းလင်းရန် မိုင်း သုံးသန်းကျန်ရှိ နေပေသည်။အီဂျစ်နိုင်ငံအတွင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနေသူများက ကန္တာရ အတွင်းမိုင်းကွင်းများကို နတ်ဆိုးဥယျာဉ်ဟု ရည်ညွှန်းပြောဆိုခဲ့ကြသည်။

ငြိမ်းချမ်းသာယာမှု မရှိသေးသည့် ယနေ့ကမ္ဘာတွင် တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ စစ်ပွဲများဖြစ်ပွားကြရာမှ အနိုင်ရလိုမှု ဆန္ဒများကြောင့် မိုင်းများကို ထောင်ခဲ့ကြသဖြင့် မြေပြင်မိုင်းများနှင့် မြေမြှုပ်မိုင်းများသည် စစ်ပွဲကာလအတွင်းသာမက စစ်ပွဲများပြီးဆုံးချိန်တွင်လည်း အပြစ်မဲ့ ပြည်သူများ၏ အသက်အန္တရာယ်ကို အချိန်တိုင်း ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိနေပေသည်။

မောင်သာ (ရှေးဟောင်းသုတေသန)
၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လထုတ် သုတစွယ်စုံမဂ္ဂဇင်းမှ

Leave a Reply