နပိုလီယန္အား အေရးနိမ့္ေစခဲ့သူ (သုိ႔) သံမဏိၿမဳိ႕စားႀကီး

Posted on

ဝယ္လင္တန္ျမိဳ႕စားႀကီး Arthur Wellesley ဟာ အဂၤလန္ရဲ့ထင္ရွားတဲ့ စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္တစ္ဦးျဖစ္ၿပီး ျပင္သစ္စစ္ဘုရင္ နပိုလီယံဘိုနာဘတ္ကို ဝါတာလူး စစ္ပြဲမွာ အနိုင္တိုက္ကာ အဂၤလန္ရဲ့ ေတာ္၀င္သူရဲေကာင္းအေနနဲ႔ သတ္မွတ္ျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။ သူ႔ရဲ႕ေနာက္နာမည္တစ္မ်ဳိးကေတာ့ သံမဏိၿမဳိ႕စားႀကီးျဖစ္ပါတယ္။ သူဟာAngola-Irish စစ္သည္အႏြယ္ဝင္တစ္ဦးျဖစ္ျပီး ၁၉ရာစုက အဂၤလန္ရဲ့ စစ္ေရးနိုင္ငံေရး က႑ေတြမွာ ဦးေဆာင္ေခါင္းရြက္တာဝန္ခံခဲ့သူျဖစ္ပါတယ္။ ဝန္ၾကီးခ်ဳပ္အျဖစ္လည္း တာဝန္ထမ္းေဆာင္ခဲ့တဲ့ Arthur Wellesley ဟာ KG,GCB,PC,FRS စတဲ့ ဂုဏ္ထူးဘြဲ႕ထူးေတြရဲ့ပိုင္ရွင္လည္းျဖစ္ပါတယ္။

Arthur Wellesley ကိုေတာ့ ၁၇၆၉ ခုနွစ္ေမလ(၁)ရက္ေန႔မွာ အိုင္ယာလန္နိုင္ငံ ဒပ္ဗလင္ျမိဳ႕မွာ Mornington ၿမိဳ႕စား Garreta နဲ႔ Anne Hill-Trevorတို႔ကေမြးဖြားခဲ့ပါတယ္။ အရြယ္ေရာက္တဲ့အခ်ိန္မွာေတာ့ အိုင္ယာလန္နို္င္ငံက နာမည္ေက်ာ္တကၠသိုလ္တစ္ခုျဖစ္တဲ့ Protestant Ascendancy မွာတက္ေရာက္ပညာသင္ၾကားခဲ့ျပီး သူအသက္(၁၈)နွစ္အရြယ္ ၁၇၈၇ ခုနွစ္မွာေတာ့ ျဗိတိန္တပ္မေတာ္ရဲ့ အလံကိုင္ဗိုလ္အျဖစ္တာဝန္ထမ္းေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ ယင္းကာလက ျဗိတိန္ကၽြန္းဆြယ္တစ္ခုလံုးဟာေပါင္းစည္းထားျပီး United Kingdomနုိင္ငံေတြအျဖစ္ အဂၤလန္နို္င္ငံရဲ့ ၾသဇာအာဏာေအာက္မွာရွိၾကတာပါ။

အဲဒီေနာက္မွာေတာ့ အိုင္ယာလန္နိုင္ငံက ေတာ္ဝင္အဆင့္ျမင့္အရာရွိနွစ္ဦးရဲ့ သက္ေတာ္ေစာင့္အဖြဲ႕ (aided-de-camp)မွာတာဝန္ထမ္းေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ Arthur Wellesley ဟာ Irish House of commons လို႔ေခၚတဲ့ ျဗိတိန္ပါလီမန္ရဲ့ ေအာက္လႊတ္ေတာ္အမတ္အျဖစ္ ေရြးခ်ယ္ျခင္းကိုလည္းခံခဲ့ရသူပါ။ ၁၇၉၆ ခုနွစ္မွာေတာ့ သူဟာ ဗိုလ္မွဴးၾကီးအထိ ရာထူးတိုးျမွင့္ေပးျခင္းခံခဲ့ရဲျပီး နယ္သာလန္နိုင္ငံနဲ႔ အိႏၵိယ နိုင္ငံေတြမွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့စစ္ပြဲေတြမွာ တိုက္ပြဲဝင္ခဲ့ပါတယ္။ သူဟာ အဂၤလိပ္ေတြနဲ႔ အိႏၵိယနိုင္ငံေတာင္ပိုင္းက Mysore ေတြနဲ႔ ျဖစ္ပြားတဲ့ Fourth Anglo-Mysore တိုက္ပြဲေတြမွာ အဂၤလိပ္စစ္တပ္ကို အနိုင္ရေအာင္ အေကာင္းဆံုးဦးေဆာင္မႈေပးခဲ့ပါတယ္။

၁၇၉၉ မွာေတာ့ သူဟာ Seringapatam နဲ႔ Mysore ေဒသေတြရဲ့ဘုရင္ခံျဖစ္လာခဲ့ျပီး ၁၈၀၂ ခုနွစ္မွာေတာ့ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ၾကီးအျဖစ္ရာထူးတိုးျမွင့္ေပးျခင္းကိုခံရပါတယ္။ ၁၈၀၃ ခုနွစ္မွာေတာ့ အိႏၵိယနိုင္ငံက Maratha အင္ပါယာကိုအနိုင္ရခဲ့တဲ့ Assaye တိုက္ပြဲေတြမွာ စတင္ထင္ရွားလာပါတယ္။ ၁၈၀၆ခုႏွစ္ ဧျပီလမွာေတာ့ သူဟာ KittyPakenham လို႔အမည္ရတဲ့ အိုင္ယာလန္သူတစ္ေယာက္နဲ႔ ဒပ္ဗလင္ျမိဳ႕မွာ မဂၤလာ ေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ မ်ားမၾကာမီမွာေတာ့ Arthur Wellesley ဟာ ဥေရာပမွာနယ္ေျမသိမ္းတိုက္ပြဲေတြ ေတာက္ေလွ်ာက္ဆင္ႏႊဲေနတဲ့ ျပင္သစ္စစ္ဘုရင္ နပိုလီယံကို ရင္ဆိုင္ရဖို႔ျဖစ္လာပါတယ္။

သူဟာဗိုလ္ခ်ဳပ္ၾကီးအဆင့္အထိ ရာထူးတိုးျမွင့္ျခင္းခံရျပီးေနာက္ Napoleonic Wars လို႔ကမာၻေပၚမွာထင္ရွားတဲ့ တုိက္ပြဲေတြအတြင္းမွာျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ဥေရာပအေနာက္ေတာင္ပိုင္း ကၽြန္းဆြယ္တိုက္ပြဲေတြမွာ သူရဲ့ေျပာင္ေျမာတ္တဲ့ စစ္ဗ်ဴဟာအခင္းအက်င္းေတြေၾကာင့္ အဂၤလိပ္ေတြအသာရခဲ့ပါတယ္။ ဒါအျပင္ ၁၈၁၃ ခုႏွစ္မွာ စပိန္နိုင္ငံတြင္းမွာရွိတဲ့ Vitoria စစ္ပြဲ အျပီးမွာေတာ့ ျပင္သစ္တပ္ေတြကို ထပ္မံအနိုင္ရခဲ့တာေၾကာင့္ သူဟာျဗိတိန္စစ္တပ္ရဲ့ အျမင့္ဆံုးရာထူူးျဖစ္တဲ့ Field Marshal အျဖစ္ ခန္႔အပ္ျခင္းကိုခံခဲ့ရပါတယ္။ ၁၈၁၄ခုနွစ္ နပိုလီယံနယ္ႏွင္ဒဏ္ခံရျပီးတဲ့ေနာက္မွာ ေတာ့ သူဟာျငိမ္းခ်မ္းေရးသံတမန္အျဖစ္ ျပင္သစ္ကိုသြားေရာက္ခဲ့ျပီး ျဗိတိန္ေတာ္ဝင္မိသားစုရဲ့ အဓိက မွဴးမက္တစ္ဦးအျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။

၁၈၁၅ မွာေတာ့အဂၤလိပ္ေတြဟာ ျပင္သစ္နဲ႔ တုိက္ပြဲေတြထပ္ျဖစ္ခဲ့ျပီး ရက္တစ္ရာစစ္ပြဲ(hundred Days)စစ္ပြဲေတြမွာေတာ့ သူဟာ ဂ်ာမန္စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ Blucher ဦးေဆာင္တဲ့ ပရပ္ရွားစစ္သည္ေတြနဲ႔ ပူးေပါင္းျပီး ျပင္သစ္ေတြ ကိုတိုက္ခိုက္ခဲ့တာပါ။ ၁၈၁၅ ဇြန္လ(၁၈)ရက္ေန႔၊ဘယ္ဂ်ီယမ္နိုင္ငံ ဝါတာလူးရြာအနီး မွာျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ စစ္ပြဲမွာေတာ့ Arthur Wellesley ဦးေဆာင္တဲ့့ မဟာမိတ္တပ္ေတြဟာ စစ္ပြဲဆီကိုတစ္ေက်ာ့ျပန္ဝင္လာတဲ့ နပိုလီယံရဲ့ျပင္သစ္တပ္ေတြကို ေခ်မႈန္းနိုင္ခဲ့ပါ တယ္။ ဝါတာလူးတိုက္ပြဲဟာ နပိုလီယံရဲ့ေနာက္ဆံုးတိုက္ပြဲျဖစ္ျပီး ယင္းတိုက္ပြဲမွာ အေရးနိမ့္ျပီးတဲ့ေနာက္ သူဟာဘယ္ေတာ့မွ နလန္ျပန္ထူနိုင္ခဲ့ျခင္းမရွိေတာ့ပါဘူး။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ၾကီးဝယ္လင္တန္ျမိဳ႕စား Arthur Wellesleyရဲ့ ဂုဏ္သတင္းကေတာ့ ဥေရာပ တစ္လႊားပ်႕ံနွံ႔သြားခဲ့ပါတယ္။ သူဟာ သူ႕သက္တမ္းတစ္ေလ်ာက္စစ္ပြဲ (၆၀)ေလာက္ ကြပ္ကဲတိုက္ခိုက္ခဲ့ျပီး အမ်ားစုကို အနိုင္တိုက္နိုင္ခဲ့ပါတယ္။ Arthur Wellesley ဟာ စစ္ေျမျပင္နဲ႔လိုက္ဖက္တဲ့ ခံစစ္ဗ်ဴဟာကိုခ်မွတ္ရာမွာ အလြန္နာမည္ၾကီးသူပါ။ သူဟာဒီ နည္းဗ်ဴဟာကို အသံုးျပဳျပီး သူ႔စစ္တပ္ထက္ အလြန္အင္အားၾကီးမားတဲ့ ရန္သူမ်ားစြာကို အနိုင္ယူနုိင္ခဲ့ပါတယ္။ သူဟာ ကမာၻစစ္ဘက္ဆိုင္ရာမွတ္တမ္းေတြမွာ အထူးခၽြန္ဆံုးေသာ ခံစစ္ဗ်ဴဟာ ခ်မွတ္နိုင္သူအျဖစ္ နာမည္ေက်ာ္ပါတယ္။

ယေန႔လက္ရွိ ကမာၻေပၚမွာရွိတဲ့ စစ္အကယ္ဒမီ ေလ့က်င့္ေရးေက်ာင္းေတြမွာေတာင္ သူရဲ့ စစ္ဘက္ဆိုင္ရာအစီစဥ္ေတြ၊ နည္းစနစ္ေတြ၊ ဗ်ဴဟာေျမာက္လႈပ္ရွားမႈေတြကို သင္ၾကားပို႔ခ်ေနရဆဲ ျဖစ္ပါတယ္။ Arthur Wellesleyဟာ နိုင္ငံအတြက္ ျပည္ပရန္စြယ္ ေတြကိုရွင္းလင္းေပးခဲ့ျပီးေနာက္ နိုင္ငံေရး ေလာကထဲကို ဝင္ေရာက္လာျပန္ပါတယ္။ သူဟာ Toryပါတီကို ကိုယ္စားျပဳျပီးေရြးေကာတ္ပြဲမွာ အနိုင္ရကာ ျဗိတိန္နိုင္ငံရဲ့ ဝန္ၾကီးခ်ဳပ္ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ သူဟာ ၁၈၂၈ ကေန ၁၈၃၄ကာလေတြအထိ ႏွစ္ၾကိမ္ဆက္ ဝန္ၾကီးခ်ဳပ္တာဝန္ကိုထမ္းေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ သူရဲ့ ဝန္ၾကီးခ်ဳပ္ဒုတိယ သက္တမ္းကိုေတာ့ တစ္ႏွစ္ေက်ာ္ေလာက္ပဲတာဝန္ထမ္းေဆာင္ခဲ့ရပါတယ္။ ဒါကလည္း ၁၈၂၉မွာ သူအတည္ျပဳေပးခဲ့တဲ့ ဘာသာေရးနဲ႔ပတ္သတ္တဲ့ ဥပေဒ (Catholic Relief Act )ဟာ ေဝဖန္သူေတြမ်ားလာခဲ့တာေၾကာင့္ ၁၈၃၂ မွာျပန္လည္ျပင္ဆင္တဲ့ ဥပေဒကို ျပန္လည္ျပဌန္းေပးခဲ့ရပါတယ္။

နိုင္ငံေရးဖိအားအခ်ိဳ႕ေၾကာင့္ ဝန္ၾကီးခ်ဳပ္ ဒုတိယသက္တမ္း တစ္ႏွစ္ေက်ာ္ကာလ ၁၈၃၄ အေစာပိုင္းကာလမွာ သူဟာရာထူးကေနႏႈတ္ထြက္ခဲ့တာပါ။ ယင္းေနာက္သူဟာ ကြန္ဆာေဗးတစ္ပါတီကိုကူးေျပာင္းခဲ့ျပီး ျဗိတိန္ပါလီမန္ရဲ့ House of Lords (အထက္လႊတ္ေတာ္မွာ) ဆက္လက္တာဝန္ထမ္းေဆာင္ခဲ့ျပီး ၁၈၄၆ ခုႏွစ္မွာေတာ့ ႏိုင္ငံေရးေလာက ကေန အနားယူသြားခဲ့ပါတယ္။ သူဟာနိုင္ငံေရးေလာက ကအနားယူခဲ့ေပမဲ့ ျဗိတိန္စစ္တပ္ရဲ့ အေရးပါတဲ့ ညႊန္ၾကားသူတစ္ေယာက္အျဖစ္ေတာ့ ရပ္တည္ေနဆဲပါ။

ဝယ္လင္တန္ၿမိဳ႕စားႀကီးဟာ ႏိုင္ငံေရးမွာ လူထုႏွင့္ သေဘာကြဲလြဲ မႈရွိခဲ့ေသာ္လည္း  လူထုက သူ႔ရဲ႕ေစတနာကိုလည္းေကာင္း၊ စစ္မက္ေရးရာ၌ ထူးခၽြန္မႈကိုလည္းေကာင္း ေထာက္၍ ၾကည္ၫိုၿမဲ ၾကည္ၫိုခဲ့ၾကပါတယ္။ Arthur Wellesleyဟာ ၁၈၅၂ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာ(၁၄)ရက္ေန႔မွာေတာ့ အဂၤလန္နို္င္ငံ Dealျမိဳ႕မွာရွိတဲ့ Walmer ရဲတိုက္မွာကြယ္လြန္ခဲ့ပါတယ္။ ကြယ္လြန္ခ်ိန္မွာ အသက္ (၈၃)နွစ္အရြယ္ရွိေနျပီျဖစ္ပါတယ္။ အစိုးရကသူကိုဂုဏ္ျပဳတဲ့အေနနဲ႔ အထိမ္းအမွတ္ ေနရာမ်ားစြာကိုဖန္တီးေပးခဲ့ျပီး အဂၤလန္နိုင္ငံ၊လိဒ္ျမိဳ႕မွာရွိမွာေတာ့သူရဲ့ေၾကးရုပ္တုတည္ရွိပါတယ္။ သူရဲ့အုတ္ဂူကိုေတာ့ လန္ဒန္ျမိဳ႔မွာရွိတဲ့ St Paul’s ခရစ္ယာန္ဘုရားရွိခိုးေက်ာင္း မွာ ထားရွိပါတယ္။

 

Leave a Reply