ေပ်ာက္ကြယ္သြားမွာ စုိးရိမ္ရတဲ့ ကမာၻ႔အေမြအႏွစ္မ်ား

Posted on

လူသားေတြေနထိုင္တဲ့ ကမာၻေျမၾကီးဟာ ပူေႏြးလာတာနဲ႔အမ်ွ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲ ျခင္းေတြ၊ ေတာေတာင္ေရေျမသဘာဝတရားေတြရဲ့ေျပာင္းလဲမႈ ေတြကိုသာ ေန႔စဥ္ ၾကားသိေနရ၊ၾကံဳေတြ႔ေနရပါတယ္။ တစ္ခ်ိန္တည္းမွာဆိုသလို ကမာၻေျမၾကီးရဲ့ အေမြအနွစ္ေတြျဖစ္တဲ့ ကမာၻေက်ာ္ေရွးေဟာင္းလက္ရာေတြဟာလည္း အထက္ မွာေဖာ္ျပတဲ့အေၾကာင္းအရာေတြအျပင္ လူသားေတြရဲ့လုပ္ရပ္ေၾကာင့္ တေျမ့ေျမ့ ပ်က္ဆီးေနပါျပီ။

ျပဳျပင္ထိမ္းသိန္းမႈေတြအားနည္းသြားခဲ့ရင္ေတာ့ ဒီအရာေတြဟာ ေနာက္ဆံုးမွာ ကမာၻေျမပံုေပၚကေတာင္ ေပ်ာက္ကြယ္သြားနိုင္တဲ့အေနအထားေတြရွိ ေနတာပါ။ ယခုမ်ွေဝေပးခ်င္တာကေတာ့ အနာဂတ္မွာ ေပ်ာက္ကြယ္သြားနိုင္တဲ့ ကမာၻေက်ာ္ေရွးေဟာင္း အေမြအနွစ္(၁၀)ခုရဲ့ အေၾကာင္းအရာပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒီစာရင္းမွာ ျမန္မာနိုင္ငံရဲ့ ပုဂံေဒသကေစတီပုထိုးေတြ ပါဝင္လာလို႔ ကၽြန္ေတာ္တို႔ကိုယ္တိုင္ သတိ ထားဖို႔လိုေနျပီဆိုတဲ့အေၾကာင္း အခ်က္ျပလိုက္သလိုပါပဲ။

(၁၀) Mount Kilimanjaro,Tanzania

အာဖရိကတိုက္၊Tanzania နိုင္ငံမွာရွိတဲ့ Mount Kilimanjaro မီးေတာင္ဟာ အာဖရိကတိုက္ ရဲ့အျမင့္ဆံုးေနရာျဖစ္ျပီး ႏွင္းေတြနဲ႕အျမဲဖုံးလႊမ္းလ်က္ ပန္းခ်ီကားတစ္ခ်ပ္ပမာတည္ရွိ ေနတာပါ။ ဒါေပမဲ့ က်န္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္(၁၀၀)ေလာက္ကစလို႔ ဒီႏွင္းေတြဟာ စတင္္အရည္ေပ်ာ္လာပါတယ္။ ကၽြမ္းက်င္သူေတြရဲ့ခန္႔မွန္းခ်က္အရေတာ့ ကမာၻၾကီး ပူေႏြးလာမႈရဲ့ ဆိုးက်ိဳးတစ္ရပ္ျဖစ္ျပီး ဒီျဖစ္စဥ္ေတြဟာ ျပီးဆံုးသြားဖို႔မရွိေၾကာင္း အတည္ျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။

သိပၸံပညာရွင္ေတြရဲ့ ေလ့လာဆန္းစစ္မႈေတြအရေတာ့ ၂၀၃၃ ခုနွစ္ေရာက္တဲ့ အခါ ဒီေတာင္မွာဖံုးလႊမ္းေနတဲ့ ႏွင္းထုေတြအားလံုးေပ်ာက္ကြယ္ သြားျပီး Mount Kilimanjaro မီးေတာင္ရဲ့ ထင္ရွားတဲ့ ပံုရိပ္ဟာထာဝရ ခ်ဳပ္ျငိမ္းသြားနိုင္တယ္လို႔ခန္႔မွန္းခဲ့ၾကပါတယ္။

(၉) Culebra Island, Puerto Rico

ေပၚတုိရီကုိ နိုင္ငံမွာရွိတဲ့ Culebra Island ဟာအလြန္လွပတဲ့ သဘာဝပထဝီဝင္ အေနအထားအရ ကမာၻေပၚမွာအလွဆံုးကမ္းေျခစာရင္းမွာ မူလကပါဝင္ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ အစိုးရရဲ့သေဘာတူညီခ်က္နဲ႔အေမရိကန္ေရတပ္ရဲ့ စစ္ေရးေလ့က်င့္ ေရးေတြျပဳလုပ္ေနတဲ့ေဒသျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ ဗံုးဆံ၊အေျမာတ္ဆံတို႔ျဖင့္ ပစ္ခတ္မႈမ်ားစြာကိုျပဳလုပ္ခဲ့တာေၾကာင့္ ဒီကၽြန္းမွာရွားပါး တိရိစာၦန္နဲ႕ အပင္မ်ိဳးစိတ္ေတြမ်ားစြာ ပ်က္စီးဆံုးရႈံးခဲ့ရပါတယ္။

၁၉၇၅ ခုနွစ္မွာေတာ့ ဗံုးေဖာက္ခြဲမႈေတြကို ရပ္ဆဲခဲ့ေပမဲ့ လက္ရွိမွာေတာ့ လာေရာက္လည္ပတ္ၾကတဲ့ ခရီးသြားေတြရဲ့ အညစ္အေၾကးစြန္႔ပစ္မႈ နဲ႔ ဖ်တ္ဆီးမႈေတြေၾကာင့္ သက္ရွိနဲ႔သစ္ပင္ မ်ိဳးစိတ္မ်ားစြာဆက္လုပ္ဆံုးရႈံးေနရျပန္ပါတယ္။ ဒီအေနအထားကို အခ်ိန္မွီထိမ္းသိန္းနိုင္ျခင္းမရွိပါက Culebra Island မွာရွိတဲ့ ကမာၻရွားပါး အပင္နွင့္ သတၱဝါ မ်ိဳးစိတ္ေတြမ်ိဳးတုန္း ေပ်ာက္ကြယ္သြားေတာ့မွာျဖစ္ပါတယ္။

(၈) Madagascar

အိႏၵိယသမုဒၵရာအတြင္းမွာရွိတဲ့ Madagascar ကၽြန္းစုနိုင္ငံဟာ ကမာၻၾကီးရဲ့ အဖိုးတန္တဲ့ သစ္ေတာမ်ားကိုပိုင္ဆုိင္ပါတယ္။ ကမာၻေပၚက ဘယ္ေနရာမွာမွ ေတြ႔ျမင္ရဖို့ခဲယဥ္းတဲ့ သားရဲတိရိစာၦန္အားလံုးရဲ့ (၉၀)ရာခိုင္ႏူန္းခန္႔ဟာ ဒီသစ္ေတာေတြထဲမွာ တည္ရွိေနတာပါ။ ေနာက္ပိုင္းမွာ လူဦးေရအလြန္ တိုးတက္လာျပီး တရားမဝင္ သစ္ထုတ္လုပ္မႈေတြ အလြန္အက်ဴးလုပ္ကိုင္လာၾကတာေၾကာင့္ သစ္ေတာမ်ားစြာျပဳန္းတီးခဲ့ျပီး သားရဲတိရိစာၦန္ေတြရဲ့ စားက်က္ေျမမ်ားစြာေလ်ာ့နည္းသြားခဲ့ရပါျပီ။

ဒီအတိုင္းဆက္လက္ျဖစ္ပြား ေနပါက ၂၀၂၅ မတိုင္ခင္မွာပဲ Madagascar ကြ်န္းရဲ့ ပံုရိပ္ဟာေပ်ာက္ကြယ္သြားႏုိင္ပါတယ္။ဒါေပမဲ့ အခ်ိန္မီသစ္ေတာဧရိယာကို ျပန္လည္ခ်ဲ႕ထြင္နိုင္မယ္ဆိုရင္ ေတာ့ ရွားပါးတိရိစာၦန္ေတြမ်ိဳးတုန္းေပ်ာက္ကြယ္ျခင္းကေန ေရွာင္လႊဲနိုင္မဲ့ အခြင့္အေရး ေတာ့ရွိေသးပါတယ္။

(၇) The great Wall of China

တရုတ္နိုင္ငံရဲ့ မဟာတံတိုင္းၾကီးကိုေတာ့ ကမာၻ႔အံ့ဖြယ္ ခုႏွစ္ခုထဲက တစ္ခုအျဖစ္ အားလုံးသိၿပီးျဖစ္မွာပါ။ ဒီတံတုိင္းႀကီးရွိရာကို ႏွစ္စဥ္ လူသန္းနဲ႕ခ်ီျပီး လာေရာက္လည္ပတ္ ၾကပါတယ္။ လာေရာက္လည္ပတ္တဲ့ ခရီးသည္အမ်ားစုဟာ အမွတ္တရ အထိမ္းအမွတ္ အေနနဲ႔ မဟာတံတိုင္းကေန ေက်ာက္တံုး (၁)လံုး သို႔မဟုတ္ (၂)လံုးကို ယူေဆာင္သြား ေလ့ရွိၾကပါတယ္။

မဟာတံတိုင္းက ေက်ာက္တံုးေတြဆိုျပီး ေရာင္းခ်တဲ့ ေစ်းကြက္ေတာင္ တရုတ္ျပည္မွာတည္ရွိေနတာပါ။ ဒါအျပင္ လက္သရမ္းသူအခ်ိဳ႕ရဲ့ ဖ်က္ဆီးျခင္း၊ တံတိုင္းၾကီးပတ္ဝန္းက်င္မွာရွိတဲ့ လယ္သမားေတြက အကာအရံ အတြက္ေက်ာက္တုံးေတြကို ခိုးယူျခင္း၊ အပါအဝင္ သဲမုန္တိုင္းေတြေၾကာင့္ တံတိုင္းၾကီး ရဲ့ (၂၂)ရာခိုင္နူန္း (၂၀၀၀km) ေလာက္ဟာ ပ်က္စီးခဲ့ျပီးျဖစ္ပါတယ္။

(၆) Nuuk,Greenland

အာတိတ္နဲ႕ အတၱလႏၱိတ္သမုဒၵရာအၾကားမွာရွိတဲ့ ဂရင္းလန္းကၽြန္းရဲ့ျမိဳ႕ေတာ္ Nukk ဟာ ဆီႏွင္းမ်ားအစဥ္ဖံုးလႊမ္းတဲ့ လွပတဲ့ျမင္ကြင္းနဲ႕ ဝင္ရိုးစြန္းဝက္ဝံေတြေၾကာင့္ နာမည္ေက်ာ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒိန္းမတ္အစိုးရက ဒီေနရာမွာ ေက်ာက္ရိုင္းတုံုးစက္မႈဇံုတည္ေထာင္ခဲ့တာေၾကာင့္ ယင္းေဒသရဲ့ ေဂဟ စနစ္ကို ဆိုးဆိုးရြားရြားထိခိုက္ေစခဲ့ပါတယ္။ ေက်ာက္ရိုင္းတံုးေတြကိုေဖာက္ခြဲရာမွာ ျပင္းထန္တဲ့မိႈင္းေတြကို အသံုးျပဳရတာေၾကာင့္ ေဒသမွာရွိတဲ့ အပင္နဲ႔ တိရိစာၦန္မ်ိဳးစိတ္ေတြရဲ့ အေျခေနကိုၾကီးမားတဲ့ ေျပာင္းလဲမႈေတြကိုျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။

ဒါအျပင္ ကမာၻၾကီးပူေႏြးလာမႈရဲ့ ဆိုးက်ိဳးတစ္ ရပ္အေနနဲ႔ Greenlandကၽြန္းရဲ့ ေရခဲျပင္ဟာ ၂၁၀၀ အေရာက္မွာ အရည္ေပ်ာ္သြားနိုင္ တယ္လို႔ ပညာရွင္ေတြက ခန္႔မွန္းထားၾကတာပါ။ အဲအခ်ိန္ေရာက္ရင္ေတာ့ ယခု Nukk ျမိဳ႕ေတာ္ကို Greenlandကၽြန္းရဲ့ အစြန္အဖ်ားေဒသေတြဆီ ေရြေျပာင္းရပါေတာ့မယ္။

(၅) Lake Nicaragua

အလယ္အေမရိကမွာရွိတဲ့ Nicaragua ေရကန္ဟာ ကမာၻေပၚမွာ ပထမဆံုးေသာ ေရခ်ိဳငါးမန္းေတြရွင္သန္က်က္စားတဲ့ေနရာျဖစ္ပါတယ္။ ၂၀၁၄ ခုနွစ္ဇူလိုင္လမွာေတာ့ Nicaraguaအစိုးရတာဝန္ရွိသူေတြဟာ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာနဲ႕ အတၱလနိတ္သမုဒၵရာကို ဆက္စပ္ေပးမဲ့ Nicaragua တူးေျမာင္းကိုတည္ေဆာက္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီစီမံကိန္းေၾကာင့္ တူးေျမာင္းတည္ေဆာက္တဲ့ေဒသမွာရွိတဲ့ ရာေပါင္းမ်ားစြာေသာ ရြာသားေတြဟာ မိမိတို႔ေနရပ္ကိုစြန္႔ခြာခဲ့ရပါတယ္။ ဒါအျပင္ Nicaragua ကန္ရဲ့ (0.5M) hectares အတိုင္း အတာေလာက္ရွိတဲ့ သစ္ေတာေတြနဲ႔ စိမ့္ေတာေတြဟာ လည္းေပ်ာက္ကြယ္သြားခဲ့ရပါတယ္။

(၄)The Seychelle Islands

အိႏၵိယသမုဒၵရာအတြင္းမွာရွိတဲ့ The Seychelle Islands ကကမ္းေျခ ေတြဟာ တျဖည္းျဖည္းပင္လယ္ေရေအာက္ကို က်ေရာက္လွ်က္ရွိပါတယ္။ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲျခင္းနဲ႔ပင္လယ္ေရမ်က္နွာျပင္ျမင့္တက္ျခင္း၊သဲေက်ာက္ေတြရဲ့တိုက္စားျခင္းေၾကာင့္ သႏၱာေက်ာက္တန္းေတြဟာ ေပ်ာက္ကြယ္သြားခဲ့ရပါတယ္။ သိပၸံပညာရွင္ေတြက ယခုလိုဆိုးရြားတဲ့အေျခေနကို ဘယ္လိုေက်ာ္ျဖတ္မလဲလို႔ ေမးခြန္း မထုတ္ရေသးခင္မွာပဲ The Seychelle ကၽြန္းေတြဟာေရေအာက္ကို ေရာက္ရွိသြားႏုိင္တဲ့ အေျခအေနပါ။

(၃) The Great Barrier Reef,Australia

ၾသစေတးလ်နိုင္ငံ Queensland ကမ္းေျခ၊မွာရွိတဲ့ The Great Barrier ေက်ာက္တန္းေတြဟာ ကမာၻေပၚမွာအၾကီးဆံုးေသာသႏၱာေက်ာက္တန္းအစုအေဝးေတြ ျဖစ္ျပီး စုစုေပါင္း ေက်ာက္တန္း(၂၉၀၀)ေလာက္နဲ႔ဖြဲ႕စည္းထားတာပါ။ကမာၻၾကီးပူေႏြး လာတာနဲ႔အမ်ွ The Great Barrier Reefေတြဟာ စိုးရိမ္စရာအေျခအေနေတြနဲ႕ၾကံဳ ေတြ႕လာရပါတယ္။

ေရေအာက္အပူခ်ိန္ဟာသာမန္ထက္ 1 ံC အထက္ရွိေနရင္ ပင္လယ္ဒိုက္ပင္ေတြဟာေျခာက္ေသြ႕လာပါတယ္။ ဒါအျပင္သႏာၱေက်ာက္တန္းေတြဟာ ျပင္းထန္တဲ့ေနအပူခ်ိန္နဲ႔ထိေတြ႔တဲ့အခါ ယင္းသႏာၱေက်ာက္တန္းေတြမွာ မွီတင္း ေနထိုင္ၾကတဲ့ သႏာၱေကာင္ေလးေတြဟာ ျပင္းထန္တဲ့ေဝဒနာကိုခံစားရျပီးေနာက္ အဆံုးမွာေပ်ာက္ကြယ္သြားနိုင္ပါတယ္။

(၂) Easter Island,Chile

ေတာင္အေမရိကတိုက္ ခ်ီလီနိုင္ငံ ေတာင္ပစိဖိတ္ သမုဒၵရာအတြင္းမွာ ရွိတဲ့ Easter ကၽြန္းဟာ ယေန႔ထက္တိုင္တည္ရွိဆဲျဖစ္တဲ့ နွစ္ ၁၂၅၀ ကေန ၁၅၀၀ သက္တမ္းအၾကား သက္တမ္းရွိတဲ့ မြဳိင္လို႔ေခၚတဲ့ အေရအတြက္ ၁၀၀၀ နီးပါးရွိတဲ့ ရုပ္တုေတြေၾကာင့္ ထင္ရွားပါတယ္။ ကမာၻေျမရဲ႕ခ်က္လုိ႔ တင္စားေခၚေ၀ၚၾကတဲ့ Easter ကၽြန္းဟာ ၁၉၉၅ ခုနွစ္မွာ UNESCO အဖြဲ႕ရဲ့ကမာၻ႕အေမြအနွစ္စာရင္းဝင္ေနရာအျဖစ္ သတ္မွတ္ခံခဲ့ရျပီးလည္းျဖစ္ပါတယ္။

ယေန႔အခ်ိန္မွာေတာ့ Easter ကၽြန္းဟာ ခက္ခဲတဲ့အ ေနအထားေတြနဲ႔ ႀကံဳေတြ႕ေနရပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ အဆမတန္လာေရာက္ ၾကတဲ့ ကမာၻအရပ္ရပ္က ေလ့လာသူေတြဟာ လာေရာက္လည္ပတ္ျပီးခ်ိန္မွာေတာ့ မ်ားစြာေသာ အညစ္အေၾကးနဲ႔ စြန္႔ပစ္ပစၥည္းေတြကို ခ်န္ခဲ့လို႔ပါ။ ဒါအျပင္ ရုပ္တုေတြကို လည္းအလြယ္တကူ ဖ်က္ဆီးမႈေတြကို ျပဳလုပ္ခဲ့တာေၾကာင့္ ေရရွည္မွာရပ္တည္နိုင္ဖို႔ ခဲယဥ္းေနတာပါ။

(၁) Bagan,Myanmar

ျမန္မာနိုင္ငံရဲ့ေရွးေဟာင္းျမိဳ႕ေတာ္ျဖစ္တဲ့ပုဂံဟာ(၁၁) ရာစုကေန(၁၂)ရာစုအတြင္းတည္ ေဆာက္ခဲ့တဲ့ ေစတီပုထုိးေပါင္း (၂၀၀၀)ေက်ာ္ေၾကာင့္ ကမာၻမွာထင္ရွားတဲံေနရာတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ ပုဂံေဒသဟာ ငလ်င္ဒဏ္ကိုမ်ားစြာခံရျပီး ၁၉၇၅ ခုနွစ္ ဇူလိုင္(၈)ရက္ေန႔ကလႈပ္ခတ္ခဲ့တဲ့ ျပင္းအား အဆင့္(၈)တဲ့ငလ်င္ဒဏ္ေၾကာင့္ နာမည္ ေက်ာ္ ဘူးဘုရားအပါအဝင္ ေစတီပုထိုးမ်ားစြာ ပ်က္စီးခဲ့ရပါတယ္။ နိုင္ငံေတာ္အဆင့္ အေနနဲ႔ ၁၉၉၅ ခုနွစ္ကေန ၂၀၀၈ခုနွစ္အထိ ျပဳျပင္ထိန္းသိမ္းမႈေတြကိုလုပ္ေဆာင္ခဲ့ ၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တတ္ကြ်မ္းနားလည္သူပညာရွင္ေတြနဲ႔ စနစ္တက်မျပင္ပဲ ျဖစ္သလုိျပဳျပင္မႈေတြေၾကာင့္ တခ်ဳိ႕ေစတီပုထုိးေတြဟာ ေရွးေခတ္လက္ရာေတြ ကြယ္ေပ်ာက္ခဲ့ပါၿပီ။ ၂၀၁၆ခုႏွစ္ကလည္း ျပင္းထန္တဲ့ငလွ်င္ဒါဏ္ကို ထပ္မံခံခဲ့ရၿပီး ေစတီပုထုိးအခ်ဳိ႕ပ်က္စီးခဲ့ရျပန္ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ ဟုိတယ္ဇုန္မ်ား အိမ္ယာမ်ားခ်ဲ႕ထြင္မႈေၾကာင့္ တခ်ဳိ႕ေရွးေဟာင္းဘုရားေတြဟာ လူမသိသူမသိျဖစ္ခဲ့ရၿပီး နာမည္ႀကီးဘုရားေတြေလာက္သာ လူေတြက သိၾကေတာ့ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ပုဂံေဒသကို ႏွစ္စဥ္ကမာၻလွည့္ခရီးသည္ ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာ လာေရာက္ၾက ပါတယ္။ လာေရာက္လည္ပတ္သူေတြဟာ ပုဂံျမိဳ႕ရဲ႕ရႈခင္းေတြကို ၾကည့္ရႈရန္၊ ပုဂံရဲ႕နာမည္ေက်ာ္ ေနထြက္ခ်ိန္/ေနဝင္ခိ်န္ေတြကိုၾကည့္ရႈအတြက္ ဒီဂူဘုရားေတြေပၚကို တက္ေရာက္ျပီးေလ့လာၾကပါတယ္။ ရလဒ္အေနနဲ႕ကေတာ့ ေရွးေဟာင္းအေမြအႏွစ္ လက္ရာအေဆာက္အအံုေတြ တျဖည္းျဖည္းယိုယြင္းလာခဲ့ရတာျဖစ္ပါတယ္။ လက္ရွိမွာေတာ့ ပုဂံခ်စ္သူေတြက ပုဂံကို UNESCO ကမာၻ႔အေမြအႏွစ္ စာရင္း၀င္ျဖစ္ေစဖုိ႔ အစြမ္းကုန္ႀကဳိးစားလွ်က္ရွိပါတယ္။ အကယ္၍သာ ေရွးေဟာင္းအေမြအႏွစ္အေဆာက္အအုံေတြကို စနစ္က်က်ထိမ္းသိမ္းႏုိင္စြမ္းမရွိေတာ့ရင္ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ခ်စ္တဲ့ ပုဂံရဲ႕အနာဂါတ္ဟာ စုိးရိမ္စရာပါ။

သုတဇုန္

——————-

ပျောက်ကွယ်သွားမှာ စိုးရိမ်ရတဲ့ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်များ (unicode)

လူသားတွေနေထိုင်တဲ့ ကမ္ဘာမြေကြီးဟာ ပူနွေးလာတာနဲ့အမျှ ရာသီဥတုပြောင်းလဲ ခြင်းတွေ၊ တောတောင်ရေမြေသဘာဝတရားတွေရဲ့ပြောင်းလဲမှု တွေကိုသာ နေ့စဉ် ကြားသိနေရ၊ကြုံတွေ့နေရပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာဆိုသလို ကမ္ဘာမြေကြီးရဲ့ အမွေအနှစ်တွေဖြစ်တဲ့ ကမ္ဘာကျော်ရှေးဟောင်းလက်ရာတွေဟာလည်း အထက် မှာဖော်ပြတဲ့အကြောင်းအရာတွေအပြင် လူသားတွေရဲ့လုပ်ရပ်ကြောင့် တမြေ့မြေ့ ပျက်ဆီးနေပါပြီ။

ပြုပြင်ထိမ်းသိန်းမှုတွေအားနည်းသွားခဲ့ရင်တော့ ဒီအရာတွေဟာ နောက်ဆုံးမှာ ကမ္ဘာမြေပုံပေါ်ကတောင် ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်တဲ့အနေအထားတွေရှိ နေတာပါ။ ယခုမျှဝေပေးချင်တာကတော့ အနာဂတ်မှာ ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်တဲ့ ကမ္ဘာကျော်ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ်(၁၀)ခုရဲ့ အကြောင်းအရာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစာရင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပုဂံဒေသကစေတီပုထိုးတွေ ပါဝင်လာလို့ ကျွန်တော်တို့ကိုယ်တိုင် သတိ ထားဖို့လိုနေပြီဆိုတဲ့အကြောင်း အချက်ပြလိုက်သလိုပါပဲ။

(၁၀) Mount Kilimanjaro,Tanzania

အာဖရိကတိုက်၊Tanzania နိုင်ငံမှာရှိတဲ့ Mount Kilimanjaro မီးတောင်ဟာ အာဖရိကတိုက် ရဲ့အမြင့်ဆုံးနေရာဖြစ်ပြီး နှင်းတွေနဲ့အမြဲဖုံးလွှမ်းလျက် ပန်းချီကားတစ်ချပ်ပမာတည်ရှိ နေတာပါ။ ဒါပေမဲ့ ကျန်ခဲ့တဲ့ နှစ်(၁၀၀)လောက်ကစလို့ ဒီနှင်းတွေဟာ စတင်အရည်ပျော်လာပါတယ်။ ကျွမ်းကျင်သူတွေရဲ့ခန့်မှန်းချက်အရတော့ ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှုရဲ့ ဆိုးကျိုးတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ဒီဖြစ်စဉ်တွေဟာ ပြီးဆုံးသွားဖို့မရှိကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ကြပါတယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ လေ့လာဆန်းစစ်မှုတွေအရတော့ ၂၀၃၃ ခုနှစ်ရောက်တဲ့ အခါ ဒီတောင်မှာဖုံးလွှမ်းနေတဲ့ နှင်းထုတွေအားလုံးပျောက်ကွယ် သွားပြီး Mount Kilimanjaro မီးတောင်ရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ ပုံရိပ်ဟာထာဝရ ချုပ်ငြိမ်းသွားနိုင်တယ်လို့ခန့်မှန်းခဲ့ကြပါတယ်။

(၉) Culebra Island, Puerto Rico

ပေါ်တိုရီကို နိုင်ငံမှာရှိတဲ့ Culebra Island ဟာအလွန်လှပတဲ့ သဘာဝပထဝီဝင် အနေအထားအရ ကမ္ဘာပေါ်မှာအလှဆုံးကမ်းခြေစာရင်းမှာ မူလကပါဝင်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာတော့ အစိုးရရဲ့သဘောတူညီချက်နဲ့အမေရိကန်ရေတပ်ရဲ့ စစ်ရေးလေ့ကျင့် ရေးတွေပြုလုပ်နေတဲ့ဒေသဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဗုံးဆံ၊အမြောတ်ဆံတို့ဖြင့် ပစ်ခတ်မှုများစွာကိုပြုလုပ်ခဲ့တာကြောင့် ဒီကျွန်းမှာရှားပါး တိရိစ္ဆာန်နဲ့ အပင်မျိုးစိတ်တွေများစွာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။

၁၉၇၅ ခုနှစ်မှာတော့ ဗုံးဖောက်ခွဲမှုတွေကို ရပ်ဆဲခဲ့ပေမဲ့ လက်ရှိမှာတော့ လာရောက်လည်ပတ်ကြတဲ့ ခရီးသွားတွေရဲ့ အညစ်အကြေးစွန့်ပစ်မှု နဲ့ ဖျတ်ဆီးမှုတွေကြောင့် သက်ရှိနဲ့သစ်ပင် မျိုးစိတ်များစွာဆက်လုပ်ဆုံးရှုံးနေရပြန်ပါတယ်။ ဒီအနေအထားကို အချိန်မှီထိမ်းသိန်းနိုင်ခြင်းမရှိပါက Culebra Island မှာရှိတဲ့ ကမ္ဘာရှားပါး အပင်နှင့် သတ္တဝါ မျိုးစိတ်တွေမျိုးတုန်း ပျောက်ကွယ်သွားတော့မှာဖြစ်ပါတယ်။

(၈)Madagascar

အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းမှာရှိတဲ့ Madagascar ကျွန်းစုနိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ အဖိုးတန်တဲ့ သစ်တောများကိုပိုင်ဆိုင်ပါတယ်။ ကမ္ဘာပေါ်က ဘယ်နေရာမှာမှ တွေ့မြင်ရဖို့ခဲယဉ်းတဲ့ သားရဲတိရိစ္ဆာန်အားလုံးရဲ့ (၉၀)ရာခိုင်နူန်းခန့်ဟာ ဒီသစ်တောတွေထဲမှာ တည်ရှိနေတာပါ။ နောက်ပိုင်းမှာ လူဦးရေအလွန် တိုးတက်လာပြီး တရားမဝင် သစ်ထုတ်လုပ်မှုတွေ အလွန်အကျူးလုပ်ကိုင်လာကြတာကြောင့် သစ်တောများစွာပြုန်းတီးခဲ့ပြီး သားရဲတိရိစ္ဆာန်တွေရဲ့ စားကျက်မြေများစွာလျော့နည်းသွားခဲ့ရပါပြီ။

ဒီအတိုင်းဆက်လက်ဖြစ်ပွား နေပါက ၂၀၂၅ မတိုင်ခင်မှာပဲ Madagascar ကျွန်းရဲ့ ပုံရိပ်ဟာပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပါတယ်။ဒါပေမဲ့ အချိန်မီသစ်တောဧရိယာကို ပြန်လည်ချဲ့ထွင်နိုင်မယ်ဆိုရင် တော့ ရှားပါးတိရိစ္ဆာန်တွေမျိုးတုန်းပျောက်ကွယ်ခြင်းကနေ ရှောင်လွှဲနိုင်မဲ့ အခွင့်အရေး တော့ရှိသေးပါတယ်။

(၇) The great Wall of China

တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ မဟာတံတိုင်းကြီးကိုတော့ ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ် ခုနှစ်ခုထဲက တစ်ခုအဖြစ် အားလုံးသိပြီးဖြစ်မှာပါ။ ဒီတံတိုင်းကြီးရှိရာကို နှစ်စဉ် လူသန်းနဲ့ချီပြီး လာရောက်လည်ပတ် ကြပါတယ်။ လာရောက်လည်ပတ်တဲ့ ခရီးသည်အများစုဟာ အမှတ်တရ အထိမ်းအမှတ် အနေနဲ့ မဟာတံတိုင်းကနေ ကျောက်တုံး (၁)လုံး သို့မဟုတ် (၂)လုံးကို ယူဆောင်သွား လေ့ရှိကြပါတယ်။

မဟာတံတိုင်းက ကျောက်တုံးတွေဆိုပြီး ရောင်းချတဲ့ ဈေးကွက်တောင် တရုတ်ပြည်မှာတည်ရှိနေတာပါ။ ဒါအပြင် လက်သရမ်းသူအချို့ရဲ့ ဖျက်ဆီးခြင်း၊ တံတိုင်းကြီးပတ်ဝန်းကျင်မှာရှိတဲ့ လယ်သမားတွေက အကာအရံ အတွက်ကျောက်တုံးတွေကို ခိုးယူခြင်း၊ အပါအဝင် သဲမုန်တိုင်းတွေကြောင့် တံတိုင်းကြီး ရဲ့ (၂၂)ရာခိုင်နူန်း (၂၀၀၀km) လောက်ဟာ ပျက်စီးခဲ့ပြီးဖြစ်ပါတယ်။

(၆) Nuuk,Greenland

အာတိတ်နဲ့ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာအကြားမှာရှိတဲ့ ဂရင်းလန်းကျွန်းရဲ့မြို့တော် Nukk ဟာ ဆီနှင်းများအစဉ်ဖုံးလွှမ်းတဲ့ လှပတဲ့မြင်ကွင်းနဲ့ ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံတွေကြောင့် နာမည်ကျော်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒိန်းမတ်အစိုးရက ဒီနေရာမှာ ကျောက်ရိုင်းတုံးစက်မှုဇုံတည်ထောင်ခဲ့တာကြောင့် ယင်းဒေသရဲ့ ဂေဟ စနစ်ကို ဆိုးဆိုးရွားရွားထိခိုက်စေ ခဲ့ပါတယ်။ ကျောက်ရိုင်းတုံးတွေကိုဖောက်ခွဲရာမှာ ပြင်းထန်တဲ့မှိုင်းတွေကို အသုံးပြုရတာကြောင့် ဒေသမှာရှိတဲ့ အပင်နဲ့ တိရိစ္ဆာန်မျိုးစိတ်တွေရဲ့ အခြေနေကိုကြီးမားတဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေကိုဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။

ဒါအပြင် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုရဲ့ ဆိုးကျိုးတစ် ရပ်အနေနဲ့ Greenlandကျွန်းရဲ့ ရေခဲပြင်ဟာ ၂၁၀၀ အရောက်မှာ အရည်ပျော်သွားနိုင် တယ်လို့ ပညာရှင်တွေက ခန့်မှန်းထားကြတာပါ။ အဲအချိန်ရောက်ရင်တော့ ယခု Nukk မြို့တော်ကို Greenlandကျွန်းရဲ့ အစွန်အဖျားဒေသတွေဆီ ရွေပြောင်းရပါတော့မယ်။

(၅) Lake Nicaragua

အလယ်အမေရိကမှာရှိတဲ့ Nicaragua ရေကန်ဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ပထမဆုံးသော ရေချိုငါးမန်းတွေရှင်သန်ကျက်စားတဲ့နေရာဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ဇူလိုင်လမှာတော့ Nicaraguaအစိုးရတာဝန်ရှိသူတွေဟာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနဲ့ အတ္တလနိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဆက်စပ်ပေးမဲ့ Nicaragua တူးမြောင်းကိုတည်ဆောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီစီမံကိန်းကြောင့် တူးမြောင်းတည်ဆောက်တဲ့ဒေသမှာရှိတဲ့ ရာပေါင်းများစွာသော ရွာသားတွေဟာ မိမိတို့နေရပ်ကိုစွန့်ခွာခဲ့ရပါတယ်။ ဒါအပြင် Nicaragua ကန်ရဲ့ (0.5M) hectares အတိုင်း အတာလောက်ရှိတဲ့ သစ်တောတွေနဲ့ စိမ့်တောတွေဟာ လည်းပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရပါတယ်။

(၄)The Seychelle Islands

အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းမှာရှိတဲ့ The Seychelle Islands ကကမ်းခြေ တွေဟာ တဖြည်းဖြည်းပင်လယ်ရေအောက်ကို ကျရောက်လျှက်ရှိပါတယ်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းနဲ့ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မြင့်တက်ခြင်း၊သဲကျောက်တွေရဲ့တိုက်စားခြင်းကြောင့် သန္တာကျောက်တန်းတွေဟာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ယခုလိုဆိုးရွားတဲ့အခြေနေကို ဘယ်လိုကျော်ဖြတ်မလဲလို့ မေးခွန်း မထုတ်ရသေးခင်မှာပဲ The Seychelle ကျွန်းတွေဟာရေအောက်ကို ရောက်ရှိသွားနိုင်တဲ့ အခြေအနေပါ။

(၃) The Great Barrier Reef,Australia

ဩစတေးလျနိုင်ငံ Queensland ကမ်းခြေ၊မှာရှိတဲ့ The Great Barrier ကျောက်တန်းတွေဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာအကြီးဆုံးသောသန္တာကျောက်တန်းအစုအဝေးတွေ ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း ကျောက်တန်း(၂၉၀၀)လောက်နဲ့ဖွဲ့စည်းထားတာပါ။ကမ္ဘာကြီးပူနွေး လာတာနဲ့အမျှ The Great Barrier Reefတွေဟာ စိုးရိမ်စရာအခြေအနေတွေနဲ့ကြုံ တွေ့လာရပါတယ်။

ရေအောက်အပူချိန်ဟာသာမန်ထက် 1 ံC အထက်ရှိနေရင် ပင်လယ်ဒိုက်ပင်တွေဟာခြောက်သွေ့လာပါတယ်။ ဒါအပြင်သန္တာကျောက်တန်းတွေဟာ ပြင်းထန်တဲ့နေအပူချိန်နဲ့ထိတွေ့တဲ့အခါ ယင်းသန္တာကျောက်တန်းတွေမှာ မှီတင်း နေထိုင်ကြတဲ့ သန္တာကောင်လေးတွေဟာ ပြင်းထန်တဲ့ဝေဒနာကိုခံစားရပြီးနောက် အဆုံးမှာပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပါတယ်။

(၂) Easter Island,Chile

တောင်အမေရိကတိုက် ချီလီနိုင်ငံ တောင်ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှာ ရှိတဲ့ Easter ကျွန်းဟာ ယနေ့ထက်တိုင်တည်ရှိဆဲဖြစ်တဲ့ နှစ် ၁၂၅၀ ကနေ ၁၅၀၀ သက်တမ်းအကြား သက်တမ်းရှိတဲ့ မွိုင်လို့ခေါ်တဲ့ အရေအတွက် ၁၀၀၀ နီးပါးရှိတဲ့ ရုပ်တုတွေကြောင့် ထင်ရှားပါတယ်။ ကမ္ဘာမြေရဲ့ချက်လို့ တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြတဲ့ Easter ကျွန်းဟာ ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှာ UNESCO အဖွဲ့ရဲ့ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပြီးလည်းဖြစ်ပါတယ်။

ယနေ့အချိန်မှာတော့ Easter ကျွန်းဟာ ခက်ခဲတဲ့အ နေအထားတွေနဲ့ ကြုံတွေ့နေရပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အဆမတန်လာရောက် ကြတဲ့ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်က လေ့လာသူတွေဟာ လာရောက်လည်ပတ်ပြီးချိန်မှာတော့ များစွာသော အညစ်အကြေးနဲ့ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတွေကို ချန်ခဲ့လို့ပါ။ ဒါအပြင် ရုပ်တုတွေကို လည်းအလွယ်တကူ ဖျက်ဆီးမှုတွေကို ပြုလုပ်ခဲ့တာကြောင့် ရေရှည်မှာရပ်တည်နိုင်ဖို့ ခဲယဉ်းနေတာပါ။

(၁) Bagan,Myanmar

မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ရှေးဟောင်းမြို့တော်ဖြစ်တဲ့ပုဂံဟာ(၁၁) ရာစုကနေ(၁၂)ရာစုအတွင်းတည် ဆောက်ခဲ့တဲ့ စေတီပုထိုးပေါင်း (၂၀၀၀)ကျော်ကြောင့် ကမ္ဘာမှာထင်ရှားတံနေရာတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ပုဂံဒေသဟာ ငလျင်ဒဏ်ကိုများစွာခံရပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်(၈)ရက်နေ့ကလှုပ်ခတ်ခဲ့တဲ့ ပြင်းအား အဆင့်(၈)တဲ့ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် နာမည် ကျော် ဘူးဘုရားအပါအဝင် စေတီပုထိုးများစွာ ပျက်စီးခဲ့ရပါတယ်။ နိုင်ငံတော်အဆင့် အနေနဲ့ ၁၉၉၅ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၀၈ခုနှစ်အထိ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုတွေကိုလုပ်ဆောင်ခဲ့ ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တတ်ကျွမ်းနားလည်သူပညာရှင်တွေနဲ့ စနစ်တကျမပြင်ပဲ ဖြစ်သလိုပြုပြင်မှုတွေကြောင့် တချို့စေတီပုထိုးတွေဟာ ရှေးခေတ်လက်ရာတွေ ကွယ်ပျောက်ခဲ့ပါပြီ။ ၂၀၁၆ခုနှစ်ကလည်း ပြင်းထန်တဲ့ငလျှင်ဒါဏ်ကို ထပ်မံခံခဲ့ရပြီး စေတီပုထိုးအချို့ပျက်စီးခဲ့ရပြန်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဟိုတယ်ဇုန်များ အိမ်ယာများချဲ့ထွင်မှုကြောင့် တချို့ရှေးဟောင်းဘုရားတွေဟာ လူမသိသူမသိဖြစ်ခဲ့ရပြီး နာမည်ကြီးဘုရားတွေလောက်သာ လူတွေက သိကြတော့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ပုဂံဒေသကို နှစ်စဉ်ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည် ထောင်ပေါင်းများစွာ လာရောက်ကြ ပါတယ်။ လာရောက်လည်ပတ်သူတွေဟာ ပုဂံမြို့ရဲ့ရှုခင်းတွေကို ကြည့်ရှုရန်၊ ပုဂံရဲ့နာမည်ကျော် နေထွက်ချိန်/နေဝင်ချိန်တွေကိုကြည့်ရှုအတွက် ဒီဂူဘုရားတွေပေါ်ကို တက်ရောက်ပြီးလေ့လာကြပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ကတော့ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် လက်ရာအဆောက်အအုံတွေ တဖြည်းဖြည်းယိုယွင်းလာခဲ့ရတာဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိမှာတော့ ပုဂံချစ်သူတွေက ပုဂံကို UNESCO ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် စာရင်းဝင်ဖြစ်စေဖို့ အစွမ်းကုန်ကြိုးစားလျှက်ရှိပါတယ်။ အကယ်၍သာ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်အဆောက်အအုံတွေကို စနစ်ကျကျထိမ်းသိမ်းနိုင်စွမ်းမရှိတော့ရင် ကျွန်တော်တို့ချစ်တဲ့ ပုဂံရဲ့အနာဂါတ်ဟာ စိုးရိမ်စရာပါ။

သုတဇုန်

Leave a Reply