ကမာၻ႔အေရးပါဆုံး ျမစ္ႀကီး ၁၀ စင္း

Posted on

ျမစ္ေတြဟာ လူသားေတြရဲ့အသက္ရွင္ေနထိုင္ရာဘဝေတြအတြက္ အလြန္အေရးပါတဲ့ အခန္းက႑မွာပါဝင္ပါတယ္။ လူေတြအတြက္ေသာက္သံုးရန္၊ အစားအစာရရွိရန္၊ ေျမၾသဇာေကာင္းမြန္ေစရန္၊ကုန္ပစၥည္းေတြတစ္ေနရာမွတစ္ေနရာ သယ္ေဆာင္ရန္ ၊လ်ွပ္စစ္ဓာတ္ထုတ္လုပ္ရန္အတြတ္အဓိကအရင္းအျမစ္ဟာျမစ္ေတြဆီကပဲရရွိေနတာပါ။ ဒါ့အျပင္ ငါးအပါအဝင္ ေရသတၱဝါအားလံုးအတြက္ အားကိုးမွီတည္စရာ ေနရာလည္းျဖစ္ပါတယ္။

မုိးသစ္ေတာေတြနဲ႔ စြတ္စုိတဲ့ေဒသေတြရဲ့ပတ္ ဝန္းက်င္အေျခအေနကိုျပဳျပင္ထိန္းသိမ္းရာမွာ အေရးၾကီးတဲ့ေနရာကေနပါဝင္ပါတယ္။ ျမစ္၊ေခ်ာင္းေတြဟာ ကမာၻေျမၾကီးကို တစ္ေထာင့္တစ္ေနရာကေန အက်ိဳးျပဳေနတာပါ။ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာဆုိရင္ေတာ့ ဧရာ၀တီျမစ္ဟာ မရွိမျဖစ္ အေရးပါတယ္ဆုိတာ အားလုံးသိၿပီးျဖစ္မွာပါ။ ဒီေနရာမွာ ေဖာ္ျပေပးခ်င္တာကေတာ့ ကမာၻေပၚကအေရးပါဆံုးေသာျမစ္ေတြရဲ့ အေၾကာင္းပဲျဖစ္ပါတယ္။

(၁၀) Sepik River

ဒီျမစ္ဟာပစိဖိတ္သမုဒၵရာအတြင္းရွိ က်ြန္းစုနိုင္ငံျဖစ္တဲ့ New Guinea နိုင္ငံရဲ့ အရွည္လ်ား ဆံုးေသာျမစ္ျဖစ္ပါတယ္။ Sepik ျမစ္ဟာ နယူးဂီနီနိုင္ငံရဲ့ အလယ္ပိုင္း ေတာင္တန္းေဒသမွာရွိတဲ့ Emanuel ေတာင္တန္းေတြမွ စတင္ျမစ္ဖ်ားခံပါတယ္။ အေမဇံုျမစ္ကဲ့သို႔ ေျမြပံုသ႑ာန္ရွိကာ Bismarck ပင္လယ္အတြင္းသို႔စီးဝင္ပါတယ္။ အျခားျမစ္ၾကီးေတြ နဲ႔မတူတာကေတာ့ Sepik Riverမွာ ျမစ္ဝက်ြန္းေပၚျဖစ္ထြန္းျခင္းေတာ့ မရွိပဲ ပင္လယ္သမုဒၵရာထဲကို တစ္ေျဖာင့္တည္းစီးဝင္တာပါ။ ဒီျမစ္ဟာ မိုင္(၇၀၀)ေလာက္ ရွည္လ်ားျပီး ေရသတၱဝါေတြ အေႏွာက္အယွက္ကင္းကင္းနဲ႔ ရွင္သန္ေနထိုင္နိုင္တဲ့ ကမာၻ႔ေနာက္ဆံုးေသာ ျမစ္အျဖစ္ သတ္မွတ္ျခင္းကိုခံထားရတာပါ။

(၉) Mississippi River

Mississippi ျမစ္ကိုေတာ့ ေျမာက္အေမရိကတိုက္မွာရွိတဲ့ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုရဲ့ အၾကီးဆံုးေသာ ျမစ္အျဖစ္သတ္မွတ္ျခင္းခံခဲ့ရျပီး ဒီျမစ္ဟာ ၂၃၂၀ မိုင္ရွည္လ်ားပါ တယ္။ ဒီျမစ္ဟာ Itasca ေရကန္မွစတင္ျမစ္ဖ်ားခံလာျပီး မကၠဆီကိုပင္လယ္ေကြ႔ထဲ ကိုစီးဆင္းပါတယ္။ ၁၈၂၀ခုႏွစ္ေလာက္ကတည္းက Mississippiျမစ္ထဲမွာ အဲဒီေခတ္က လူသိမ်ားထင္ရွားတဲ့ ေရေႏြးေငြ႔ အင္ဂ်င္သံုး သေဘာၤေတြ ခုတ္ေမာင္းေျပးဆြဲေနခဲ့တာပါ။ ဒီသေဘာၤေတြဟာ ေဆာက္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းသံုးသစ္ေတြ၊ အစားအစာေတြ၊ ဝါ၊ ခ်ည္ထည္ အပ္ထည္ေတြကို သယ္ေဆာင္ျပီး အေမရိကန္နိုင္ငံရဲ့ ကုန္စည္စီးဆင္းေရးက႑ မွာအေရးပါဆံုးေသာ ပင္မအရင္းအျမစ္ျဖစ္လာခဲ့တာပါ။

၁၈၈၀ ခုႏွစ္ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ မီးရထားလမ္းေၾကာင္းေတြေပၚေပါက္လာတာေၾကာင့္ ေရေႏြးေငြ႔သေဘၤာေတြရဲ့ သယ္ယူပို႔ေဆာင္ေရးက႑ဟာ တျဖည္းျဖည္းေမွးမွိန္လာခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့လည္း ၁၉၂၀ခုႏွစ္ ေလာက္အထိ ေတာ့ ေရေႏြးေငြ႔သေဘၤာေတြဟာ Mississippi ျမစ္ထဲမွာ ျမင္ခဲ့ရပါေသး တယ္။ ယေန႔ေခတ္အထိလည္း Delta Queen ကဲ့သို႔ေသာ ေရေႏြးေငြ႔သေဘာၤအနည္းငယ္ကို အမွတ္တရ အထိန္းအမွတ္အေနနဲ႔ Mississippi ျမစ္အတြင္း သယ္ယူ ပို႔ေဆာင္ေရးလုပ္ငန္းေတြမွာ ထည့္သြင္းအသံုးျပဳလ်က္ ရွိေနေသးတာပါ။

(၈) Volga River

ဥေရာပတိုက္မွာရွိတဲ့၊ ရုရွားနိုင္ငံအတြက္ ဒီျမစ္ဟာအရွည္လ်ားဆံုးနဲ႔ အေရးပါဆံုးေသာ ျမစ္အျဖစ္ သတ္မွတ္ျခင္္းခံထားရတာပါ။ ရုရွားနိုင္ငံရဲ့အၾကီးဆံုးျမိဳ႔ (၂၀)ရွိတဲ့အနက္ ျမိဳ႔ေတာ္ ေမာ္စကိုအပါအဝင္ အျခားျမိဳ႔ၾကီး (၁၁)ျမိဳ႔ဟာ Volga ျမစ္၀ွမ္း အတြင္းတည္ရွိေနတာပါ။ Volga Riverျမစ္ဟာေမာ္စကိုျမဳိ႔ရဲ့ အေနာက္ေျမာက္ဘက္ပိုင္း မွာရွိတဲ့ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္ထက္ (၇၄၀)ေပျမင့္တဲ့ Valday ေတာင္ကုန္းေဒသက ေနစတင္ျမစ္ဖ်ားခံလာျပီး ေနာက္ထပ္(၂၂၆၆)မိုင္ ခရီးသြားကာ Caspian ပင္လယ္ထဲကို စီးဝင္ပါတယ္။

ဒီျမစ္ဟာ နွစ္စဥ္ (၃)လေလာက္ေရခဲတဲ့အေျခအေနျဖစ္ေပၚေနတာေတာင္ ရုရွားနိုင္ငံရဲ့ျပည္တြင္းကုန္စည္သယ္ယူပို႔ေဆာင္ေရးက႑မွာ အေရးၾကီးတဲ့ ေနရာမွာပါဝင္ေနပါတယ္။ ကမာၻေပၚက အႀကီးဆုံးေသာ ေရေလွာင္ကန္မ်ားကို ေဗာ္လ္ဂါျမစ္ တေလၽွာက္တြင္ ေတြ႕ႏိုင္ပါတယ္။ ေဗာ္လ္ဂါျမစ္ဟာ ႐ုရွားယဥ္ေက်းမႈတြင္ ျပယုဂ္တစ္ခု အျဖစ္ တည္ရွိၿပီး ႐ုရွားစာေပႏွင့္ ဒ႑ာရီမ်ားတြင္ မိခင္ေဗာ္လ္ဂါ ဟု ရည္ၫႊန္းေလ့ ရွိၾကပါတယ္။

(၇) Zambezi River

Zambeziျမစ္ဟာ ၁၆၀၀မိုင္ အရွည္ရွိျပီး အာဖရိကတိုက္ရဲ့ စတုတၳေျမာက္ အရွည္ဆံုးျမစ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီျမစ္ဟာ ဇမ္ဘီယာနိုင္ငံရဲ့ အေနာက္ေျမာက္ဘက္က ရြံႏြံထူထပ္တဲ့ စိမ့္ေဒသတစ္ခုျဖစ္တဲ့ ဇမ္ဘီယာအမ်ိဳးသားသစ္ေတာ ကေနစတင္ျမစ္ဖ်ားခံလာျပီး အန္ဂိုလာနိုင္ငံ၊ ေဘာ့ဝါနာနိုင္ငံ၊ နမ္ဘီးယားနို္င္္ငံ၊ ဇင္ဘာ ေတြနိုင္ငံ၊ ေတြကိုျဖတ္သန္းစီးဆင္းျပီး ဇမ္ဘီယာနိုင္ငံရဲ့ Mozambique က်ြန္းစုကေန အိႏိၵယ သမုဒၵရာထဲကိုစီးဝင္ပါတယ္။

ဇမ္ဗီဇီျမစ္ဝကၽြန္းေပၚ ေဒသဟာ စတုရန္းမိုင္ ၂၅ဝဝ ခန္႔က်ယ္ဝန္းပါတယ္။ ဒီျမစ္ဟာ အထက္ပိုင္းတြင္ ညီညာေသာ ကုန္းေျမျပင္ကို ျဖတ္သန္းလာ၍၊ ဝိတိုရိယေရတံခြန္မွာေတာ့ ေျမနိမ့္သို႔ စီးဆင္းေလသည္။ ဇမ္ဘီယာနိုင္ငံမွာတည္ရွိတဲ့ ၀ိတုိရိယေရတံခြန္ဟာ ကမာၻေပၚမွာအံံ့ၾသစရာအေကာင္းဆံုးေရတံခြန္(၁၀)ခုစာရင္းမွာ ပါ၀င္ပါတယ္။ ဇမ္ဗီဇီျမစ္မွာ ႏွစ္စဥ္ေရလႊမ္းမိုးျခင္းေၾကာင့္ ျမစ္ကမ္းႏွစ္ဘက္တို႔တြင္ ႐ြံ႕ၫြန္မ်ားဖုံးလႊမ္းမိုးၿပီး ေျမဩဇာေကာင္းမြန္ပါတယ္။

(၆) Mekhong River

ကမာၻေပၚမွာ (၁၂)ခုေျမာက္ အရွည္ဆံုး ၊ အာရွမွာ ၇ခုေျမာက္အရွည္ဆုံး ျဖစ္တဲ့ မဲေခါင္ျမစ္ဟာ အာရွတိုက္မွာတည္ရွိျပီး (၂၇၀၃)မိုင္ရွည္လ်ားပါတယ္။ ဒီျမစ္ဟာ တရုတ္နိုင္ငံ၊ ခ်င္ဟိုင္းျပည္နယ္မွာရွိတဲ့ တိဗတ္ကုန္းျပင္ျမင့္ကေနစတင္စီးဆင္းျပီး တရုတ္နိုင္ငံ ယူနန္ျပည္နယ္၊ လာအိုနိုင္ငံ၊ ထိုင္းနိုင္ငံ၊ ျမန္မာနိုင္ငံ၊ ကေမာၻဒီးယား ႏွင့္ ဗီယက္နမ္နို္င္ငံတို႔ကိုျဖတ္လ်က္ ေတာင္တရုတ္ပင္လယ္အတြင္းကို စီးပါတယ္။ မဲေခါင္ျမစ္ရဲ့ ရာသီအလိုက္ ျပင္းထန္တဲ့ေရစီးေၾကာင္းေၿပာင္းလဲမႈနဲ႔ ေရစီးသန္တဲ့ ေရတံခြန္ေတြ အမ်ားအျပားရွိမႈတို႔ေၾကာင့္ မဲေခါင္ျမစ္ဟာ ေလွ၊ သေဘၤာမ်ား သြားလာရန္ ခက္ခဲပါတယ္။

တန္ဖိုးရွိ ေရေအာက္သယံဇာတေတြျဖစ္တဲ့ အပင္မ်ိဳးစိတ္၊ တိရိစာၦန္မ်ိဳးစိတ္ ေပါမ်ားၾကြယ္ဝမႈမွာ မဲေခါင္ျမစ္ဝွမ္းထက္ပို မ်ားတာဆိုလို႔ ေတာင္အေမရိက တိုက္ကအေမဇံုျမစ္တစ္ျမစ္သာ ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မဲေခါင္လင္းပိုင္ အပါအဝင္ အျခားမ်ားစြာေသာ ေရေနသတၱဝါအမ်ားစုဟာ ေမြးဖြားခ်ိန္ကစျပီး အဆင့္ဆင့္ၾကီးထြားလာတဲ့ အထိ မဲေခါင္ျမစ္တစ္ေလ်ာတ္မွာ အႏၱရာယ္ကင္းကင္းနဲ႔ ရွင္သန္ေနထိုင္နိုင္ၾက တာပါ။

(၅) Ganges River

Ganges ျမစ္(သို႔) ျမတ္ဗုဒၶရဲ့ျဖစ္စဥ္ေတြမွာ ပါဝင္ေလ့ရွိတဲ့ ဂဂၤါျမစ္ဟာ အိႏိၵယနိုင္ငံရွိ အေရွဘက္ Himalayas ေတာင္တန္းေတြက အျမင့္ေပ ၁၀၄၀၀ေက်ာ္ရွိတဲ့ေဒသကေနစတင္ျပီး ဘဂၤလားေဒ့ရွ္နိုင္ငံမွာရွိတဲ့ Sudernanban ျမစ္ဝကၽြန္းေပၚေဒသအထိ စီးဆင္းကာ sagar ကၽြန္းစုနားကေန ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္ထဲကို စီးဝင္တာပါ။ ဟိႏၵဴဘာသာဝင္ေတြအတြက္ ဒီျမစ္ဟာ သူတို႕ရဲ့နတ္ဘုရား Ganga ရဲ့အမွတ္အသားအျဖစ္ေလးေလးစားစား သတ္မွတ္ထားၾက တာပါ။

အရွည္အားျဖင့္ေတာ့ မုိင္ေပါင္း ၁၆၅၀ ရွည္လ်ားပါတယ္။ သမိုင္းဆိုင္ရာ အခ်က္အလက္ေတြအရေတာ့ ေရွးေခတ္ကထင္ရွားခဲ့တဲ့ အိႏၵိယအင္ပါယာေတြရဲ့ ျမိဳ႔ေတာ္ေတြဟာ ဒီဂဂါၤျမစ္ရဲ့ကမ္းနဖူး မွာတည္ထားခဲ့တယ္လို႔ ေဖာ္ျပၾကပါတယ္။ ျမန္မာကေလးငယ္ေတြရဲ့ အိပ္ရာဝင္ပံုျပင္ေတြထဲမွာ အသံုးမ်ားဆံုးျဖစ္ခဲ့တဲ့ ဗာရာဏသီျမိဳ႔ေတာ္ဟာလည္း ဂဂၤါျမစ္ရဲ့ကမ္းနဖူးမွာသာ တည္ရွိခဲ့တာျဖစ္ျပီး ဟိႏၵဴေတြ ရဲ့သမိုင္းမွာလည္း ဒီျမိဳ႔ေတာ္ဟာ အေရးပါတဲ့ေနရာမွာပါဝင္ေနတာပါ။

ဒါအျပင္ ပါတလိပုတ္ဟု တြင္ခဲ့တဲ့ ပတၱနာၿမိဳ႕ႏွင့္ ကြန္ပိုၿမိဳ႕ႀကီးမ်ားလည္း ဒီျမစ္ကမ္းေဘးမွာပဲ ရွိေနပါတယ္။ ဟိႏၵဴလူမ်ိဳးေတြရဲ့ အယူအရေတာ့ ဂဂၤါျမစ္ေရနဲ႔ေရခ်ိဳးခဲ့ဖူးျခင္းမရွိရင္ေတာ့ ဘဝဟာမျပည့္စံုဘူးလို႔ခံယူထား ၾကတာပါ။ ဒါအျပင္ သူတို႔မ်ိဳးႏြယ္ေတြ ေသဆံုးသြားတဲ့အခါ မီးသျဂိဳလ္ျပီး က်န္ခဲ့တဲ့ ျပာေတြကို ဒီျမစ္ထဲကို ၾကဲျဖန္႔ျပီး ဆုေတာင္းေမတၱာပို႔သေလ့ရွိၾကတာပါ။

ဒါေၾကာင့္ဟိႏၵဴ မ်ိဳးႏြယ္စု အမ်ားအျပားေနထိုင္တဲ့ အိႏိၵယနိုင္ငံအတြက္ ဂဂါၤျမစ္ဟာ အလြန္အေရးပါတဲ့ က႑ကေန ပါဝင္လာတာပါ။ ဂဂၤါျမစ္ႏွင့္ လက္တက္မ်ားဟာ မိုးတြင္းမွာ ပတ္ဝန္းက်င္ေဒသမ်ားကို ေရလႊမ္းမိုးလ်က္ ႏုန္းေျမမ်ားကို တင္ေစသျဖင့္ ထိုအရပ္မ်ား၌ ေျမဩဇာ အလြန္ထက္သန္ ေကာင္းမြန္ၿပီးလၽွင္ သန္းေပါင္းမ်ားစြာေသာ လူတို႔၏ ေနထိုင္စားေသာက္မႈကို လြယ္ကူေစပါတယ္။

(၄) Danube River

Danube(Donau)ျမစ္ဟာ ဥေရာပတိုက္အတြက္ အလြန္အေရးပါတဲ့ျမစ္ျဖစ္တဲ့အျပင္ Volgaျမစ္ျပီးရင္ ဒုတိယေျမာက္ အရွည္ဆံုးျမစ္ျဖစ္ပါတယ္။ Danubeျမစ္ဟာ ကမာၻသမိုင္းမွာအခ်ိန္အၾကာၾကီးရပ္တည္လာခဲ့တဲ့ေရာမအင္ပါယာရဲ့နယ္နိမိတ္အဆံုး သတ္မ်ဥ္းလည္းျဖစ္ပါတယ္လို႔ သမိုင္းပညာရွင္ေတြကယူဆၾကတာပါ။ ယခုအခ်ိန္မွာ ေတာ့Danubeျမစ္ဟာ ဥေရာပ(၁၀)နိုင္ငံရဲ့ နယ္နိမိတ္မ်ဥ္းအမွတ္အသားအျဖစ္တည္ရွိေနပါတယ္။

ဒီျမစ္ဟာဂ်ာမနီနိုင္ငံ Black Forest ကေန စတင္စီးဆင္းျပီး အေရွဘက္စူးစူး (၁၇၇၁)မိုင္အထိ စီးဆင္းကာ ၾသစတီးယား၊ ဆလိုဗက္ကီးယား၊ ဟန္ေဂရီ၊ ခရိုေအးရွား၊ ဆားဘီးယား ၊ရိုေမနီးယား၊ ဘူေဂးရီးယား ၊ေမာ္ဒိုဗာ၊ ယူကရိန္းနိုင္ငံေတြရဲ့ နယ္နိမိတ္မ်ဥ္းေတြကို ျဖတ္သန္းစီးဆင္းကာ ပင္လယ္နက္(BlackSea)ထဲကို စီးဆင္းပါတယ္။ ၁၉၉၂ခုနွစ္ မွာေတာ့ ဂ်ာမနီနိုင္ငံက Rhine.Main.Danube(or)Europa တူးေျမာင္း ကို ေဆာက္လုပ္ျပီးသြားခ်ိန္မွာေတာ့ Black Sea ကေန ေျမာက္ဘက္ပင္ လယ္မွာရွိတဲ့ နယ္သာလန္နိုင္ငံ ရိုသာဟန္ ျမိဳ႔အထိသြားေရာက္နိုင္တဲ့ ဥေရာပ ေရေၾကာင္းဆက္သြယ္သြားလာေရး လမ္းေၾကာင္းမွာ အေရးပါတဲ့ေနရာကေန ပါဝင္ေနတာပါ။

(၃) Yangtze River

တရုတ္နိုင္ငံအတြင္း မွာပဲစီးဆင္းတဲ့ Yangtze ျမစ္ဟာ ကမာၻရဲ့တတိယေျမာက္ အရွည္ဆံုးျမစ္ျဖစ္ျပီး (၃၉၅၀)မိုင္ရွည္လ်ားပါတယ္။ အာရွတိုက္မွာေတာ့အရွည္ဆံုး ျမစ္ျဖစ္ျပီး တိဗက္ကုန္းျပင္ျမင့္ရဲ့ အေရွဘက္ပိုင္း Jari ေတာင္ၾကားကေန စတင္ျမစ္ဖ်ားခံျပီး ယင္းျမစ္ကို အေျချပဳတည္ေဆာက္ထားတဲ့ ေရအားလ်ွပ္စစ္ဓာက္ခြဲရံုေတြကို ေက်ာ္ျဖတ္ကာ တရုတ္အေရွ႕ပိုင္းပင္လယ္ထဲကို စီးဝင္ပါတယ္။

ဒီျမစ္ကို အေျချပဳတည္ေဆာက္ထားတဲ့ ေရအားလ်ွပ္စစ္စက္ရံု(၃)ရံုရွိျပီး ဒီစက္ရံုေတြဟာ ကမာၻေပၚမွာအားၾကီးဆံုး ေရအားလ်ွပ္စစ္စြမ္းအင္ထုတ္ေပးနိုင္တဲ့ ေနရာေတြျဖစ္ပါတယ္။ ဒီျမစ္ရဲ႕စီးဆင္းေနတဲ့ဧရိယာဟာ တရုတ္နိုင္ငံစုစုေပါင္းရဲ႕ ငါးပံုတစ္ပံု အထိပါဝင္ေနပါတယ္။ ဒါအျပင္တရုတ္နိုင္ငံလူဦးေရရဲ့ သံုးပံုတစ္ပံုဟာ ဒီျမစ္ဝွမ္း အနီးမွာေနထိုင္ၾကတာပါ။ တရုတ္လူမ်ဳိးေတြကေတာ့ ဒီျမစ္ကို ခ်န္က်န္း (ရွည္လ်ားေသာျမစ္) လုိ႔ေခၚၾကပါတယ္။

ယန္ဆီျမစ္ နဲ႔ တကြ ၎၏ ျမစ္လက္တက္မ်ားတို႔ ျဖတ္သန္းစီးဆင္း ေသာ ျမစ္ဝွမ္းေဒသမွာ စတုရန္းမိုင္ေပါင္း ၇ဝဝဝဝဝ နီးပါး မၽွ ရွိပါတယ္။ Yangtze ျမစ္ဟာ ကမာၻေပၚမွာ ေရေၾကာင္းဆက္သြယ္ေရးလမ္းေၾကာင္းအမ်ားဆံုးျမစ္ျဖစ္ၿပီး တရုတ္နိုင္ငံရဲ့ ေဒသတြင္းကုန္စည္ပို႔ေဆာင္ေရးလုပ္ငန္းေတြမွာ အလြန္အေရးပါပါတယ္။  ဒါ့အျပင္ Yangtze ျမစ္ဟာ တရုတ္နိုင္ငံရဲ႕ယဥ္ေက်းမႈ အနုပညာ၊ သမိုင္း အေမြအနွစ္ နဲ႔ စီးပြားေရးက႑ေတြမွာ အေရးပါတဲ့ေနရာမွာ ပါဝင္ေနပါေသးတယ္။ ယန္ဆီျမစ္တစ္ေလၽွာက္ရွိ ထင္ရွားေသာၿမိဳ႕မ်ားမွာ ရွန္ဟိုင္းၿမိဳ႕၊ နန္းကင္းၿမိဳ႕၊ က်ဴက်န္ၿမိဳ႕၊ အန္ကင္းၿမိဳ႕၊ ဟန္ေကာင္ၿမိဳ႕၊ ဝူခ်န္ၿမိဳ႕၊ အီခ်န္ၿမိဳ႕ႏွင့္ ခ်ဳန္ကင္းၿမိဳ႕မ်ား ျဖစ္ၾကပါတယ္။

(၂) Nile

ကမာၻေပၚမွာ အရွည္လ်ားဆံုးေသာ ျမစ္ျဖစ္တဲ့ Nile ျမစ္ဟာ အာဖရိကတိုက္အေရွပိုင္း ကေန Mediterranean ပင္လယ္ထဲကိုစီးဝင္တာပါ။ ဒီျမစ္ဟာမိုင္ေပါင္း (၄၂၅၈)မိုင္အ ရွည္ရွိျပီး Blue Nile နဲ႔ White Nile အမည္ရတဲ့ ျမစ္ခြဲႏွစ္ခုကေန ပူးေပါင္းစီးဆင္းမႈကေနျဖစ္ေပၚလာတာပါ။ Blue Nile အီသီယိုးပီးယားနိုင္ငံမွာရွိတဲ့ Tana ေရကန္မွစတင္ျမစ္ဖ်ားခံစီးဆင္းျပီး White Nile ကေတာ့ အာဖရိကတိုက္အ လယ္ပိုင္းေဒသမွာရွိတဲ့ Great ေရကန္ေတြကေနျမစ္ဖ်ားခံစီးဆင္းလာတာပါ။ သမိုငး္ဆရာေတြရဲ့အဆိုအရေတာ့ Nile ျမစ္ဟာ ကမာၻ႔စဦးယဥ္ေက်းမႈလုိ႔ဆုိရမယ့္ အီဂ်စ္နိုင္ငံရဲ့ ယဥ္ေက်းမႈအနုပညာရပ္ေတြ ေပါက္ပြား ရွင္သန္ရာမွာ မရွိမျဖစ္အေရးပါတဲ့ေနရာကေနပါဝင္တယ္လို႔ဆိုၾကပါတယ္။

Nile ျမစ္ေရနွစ္စဥ္လႊမ္းမိုးျခင္းခံရတဲ့ေဒသေတြရဲ့ ေျမဟာ ဒီျမစ္ကပို့ခ်တဲ့အနည္ေတြ ေၾကာင့္ေျမၾသဇာေကာင္းမြန္လာျပီး ဂ်ဳံ အပါအဝင္ ေကာက္ပဲသီးႏွံမ်ား အမ်ားအျပား ကိုစိုက္ပ်ိဳးေအာင္ျမင္နို္င္ပါတယ္။ ေရွးေခတ္ အီဂ်စ္ေတြကေတာ့ Nileျမစ္ဟာသူတို႕ လူမ်ိဳးရဲ့ ယံုၾကည္ကိုးကြယ္မႈမွာ အေရးပါတဲ့ျမစ္အျဖစ္သတ္မွတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။အီဂ်စ္ နိုင္ငံကို အုပ္စိုးခဲ့တဲ့ ဖာရိုးဘုရင္ေတြကေတာ့ Nile ျမစ္ရဲ့ႏွစ္စဥ္ေရလႊမ္းမိုးမႈေတြကို အဓိက ခ်ဳပ္ကိုင္ဖန္တီးေနသူက သူတို႔ရဲ့ နတ္ဘုရားအျဖစ္ယံုၾကည္ကိုးကြယ္ခဲ့ၾကတဲ့ Hapy နတ္ဘုရားျဖစ္တယ္လို႔ သမိုင္းတစ္ေလ်ာတ္ ယူဆလက္ခံလာခဲ့ၾကတာပါ။

(ဘရာဇီး သိပၸံပညာရွင္တစ္စုရဲ႕ တုိင္းတာခ်က္အရ အေမဇုန္ဟာ ႏုိင္းျမစ္ထက္ မုိင္အနည္းငယ္ပုိရွည္တယ္လုိ႔ သိရေပမယ့္ တခ်ဳိ႕ကသာလက္ခံၿပီး ပညာရွင္အမ်ားစုကေတာ့ ဒါကုိ လက္မခံၾကပါဘူး။ Wikipedia မွာေတာ့ အေမဇုန္ျမစ္ကို အရွည္ဆုံးအျဖစ္ေဖာ္ျပထားပါတယ္)

(၁) Amazon River

ေတာင္အေမရိကတိုက္မွာရွိတဲ့ Amazon ျမစ္ဟာ (၄၁၃၂)မိုင္ ရွည္လ်ားျပီး ထုထည္အရဆိုရင္ေတာ့ကမာၻေပၚမွာအၾကီးဆံုးျမစ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီျမစ္မွာရွိတဲ့ေရသယံဇာတအရင္းအျမစ္ေတြဟာ ကမာၻေပၚမွာရွိတဲ့ ျမစ္ေတြအားလံုးထက္ သာလြန္ေနပါတယ္။ ဒါအျပင္ ကမာၻေပၚမွာရွိတဲ့ ေရခ်ိဳသယံဇာတရဲ့ ငါးပံုတစ္ပံုဟာ ဒီျမစ္ထဲမွာစီးဆင္းေနတာပါ။

အေမဇံုျမစ္ဟာမာရာႏြန္ျမစ္ႏွင့္ အူးကာယားလီျမစ္ တို႔ ေပါင္းဆုံရာမွ စတင္ျဖစ္ေပၚလာျခင္းျဖစ္ၿပီး သူရဲ့ျမစ္ခြဲေတြဟာ ဘိုလစ္ဗီးယား၊ ပီရူး၊ ဗင္နီဇြဲလား၊ ဘရာဇီး အီေကြေဒါနိုင္ငံေတြကိုျဖတ္သန္းစီးဆင္းျပီး ေနာက္ဆံုးမွာေတာ့ အတၱလနိတ္သမုဒၵ ရာထဲကိုစီးဝင္တာပါ။  အေမဇံုျမစ္ထဲမွာငါးမ်ိဳးစိတ္ေပါင္း ၃၀၀၀ ေက်ာ္ခန္႔ရွိျပီး အျခား မ်ိဳးစိတ္ေတြလည္းက်န္ရွိနိုင္ေသးတဲ့အတြက္ စူးစမ္းရွာေဖြမႈေတြျပဳလုပ္လ်က္ရွိေနတုန္းပါပဲ။

Orinoco ျမစ္ဟာ အေမဇံုျမစ္ရဲ့မူလ ျမစ္ခြဲတစ္ခုျဖစ္ျ္ပီး အေမဇံုလင္းပိုင္ေတြအတြက္ က်ယ္ျပန္႔တဲ့ က်င္လည္က်က္စားစရာေနရာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလင္းပိုင္ေတြဟာ ၈.၅ေပ ေလာက္အထိခုန္နိုင္ၾကပါတယ္။ အေမဇံုျမစ္ရဲ့အထက္ပိုင္း မိုင္ ၂၅၀၀ ေလာက္ကိုသြား ရင္ေတာ့ Bull Shark အမ်ိဳးအစား ငါးမန္းေတြကို မွတ္တမ္းတင္နိုင္မွာပါ။ နာမည္ဆိုးနဲ႕ ေက်ာ္ၾကားတဲ့ Piranha (သတၱဝါမ်ားကိုအရွင္လတ္လတ္ဝိုင္းအံုကိုတ္ျဖတ္တတ္တဲ့အ သားစား ငါးအေသးမ်ိဳး)မ်ားလည္း အေမဇံုျမစ္ထဲမွာေတြ႔ရတတ္ျပီး ဒီငါးေတြကလည္း မ်ိဳးစိတ္မ်ားစြာရွိျပီး အနည္းငယ္ေသာမ်ိဳးစိတ္ေတြကသာ လူေတြကို အႏၱရာယ္ေပးေလ့ ရွိတာပါ။

အေမဇုံဟုေခၚေသာ စစ္တိုက္ေကာင္းလွသူ သူရဲေကာင္းအမ်ိဳးသမီးမ်ားကို အစြဲျပဳ၍ အမ်ိဳးသမီးစစ္သည္ေကာင္းမ်ားထြက္ေပၚရာေဒသျဖစ္ေသာ ထိုျမစ္ဝွမ္းကို အေမဇုံျမစ္ဝွမ္းဟု ေခၚေဝၚခဲ့ျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ ကမာၻေပၚက လူသားတုိ႔အတြက္ မရွိမျဖစ္လုိအပ္တဲ့ ေအာက္ဆီဂ်င္စုစုေပါင္းရဲ႕ ၂၀%ကို ထုတ္လႊတ္ေပးရာ အေမဇုန္မုိးသစ္ေတာႀကီးရွိတဲ့ အေမဇုန္ျမစ္ဟာ ကမာၻႀကီးရဲ႕ အေရးပါဆုံးျမစ္အျဖစ္ သတ္မွတ္ထားျခင္း ခံရပါတယ္။

သုတဇုန္

Leave a Reply