ကမာၻ႔အႀကီးဆုံးေရအုိင္ (သုိ႔) ကက္စပီယံ ပင္လယ္ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေရးသားသူ – Academy

ကမာၻေပၚတြင္ အႀကီးဆုံး အုိင္မွာ ဥေရာပ အေရွ ့ေတာင္ပိုင္း ႏွင့္ အာရွ အေနာက္ေတာင္ဖက္ေဒသတြင္ တည္ရွိသည့္ ကက္စပီယံ ပင္လယ္ ျဖစ္သည္။ ေရအုိင္ျဖစ္ေသာ္လည္း အလြန္ႀကီးမားက်ယ္၀န္းလွသျဖင့္ ပင္လယ္ဟုေခၚၾကျခင္းျဖစ္သည္။ အက်ယ္အ၀န္းအားျဖင့္ ေတာင္မွေၿမာက္သို ့ မိုင္ ၆၄၀မုိင္ ရွိၿပီး အေရွ ့မွ အေနာက္သို ့ မိုင္ ( ၁၃၀ မွ ၂၇၁ ) အထိ ရွိကာ ဧရိယာ စတုရန္းမိုင္၁၄၃,၂၀၀ စတုရန္းမိုင္ (၃၇၁,၀၀၀ စတုရန္းကီလိုမီတာ) မၽွ ရွိၿပီး ေရထုထည္အားျဖင့္ ၁၈,၈၀၀ ကုဗမိုင္ (၇၈,၂၀၀ ကုဗ ကီလိုမီတာ) မၽွ ရွိသည္။ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္ ေအာက္ ၉၂ေပ တြင္တည္ရွိေနၿပီး ဆားငံေရအုိင္ျဖစ္သည္။ ဆားေပ်ာ္၀င္မႈမွာ ၁.၂%(၁လီတာတြင္ ၁၂ဂရမ္) ရွိသည္။ ၎သည္ ျပင္ပသို႔ စီးထြက္ျခင္း မရွိေသာ ပင္လယ္ ျဖစ္ၿပီး ေျမာက္ဘက္တြင္ ႐ုရွားႏိုင္ငံ၊ ေတာင္ဘက္တြင္ အီရန္ႏိုင္ငံ၊ အေနာက္ဘက္တြင္ အဇာဘိုင္ဂ်န္ႏိုင္ငံ၊ အေရွ႕ဘက္တြင္ ကာဇက္စတန္ႏိုင္ငံ ႏွင့္ တပ္မင္နစၥတန္ႏိုင္ငံ တို႔က ဝန္းရံ ထားၾကသည္။

ေရွးေခတ္အခါက ကက္စပီယံ ပင္လယ္၏ အနီးအနားတြင္ ေနထိုင္ၾကသူမ်ားသည္ ကက္စပီယံ ပင္လယ္အား သမုဒၵရာဟု ထင္မွတ္မွားခဲ့ၾကသည္။ အေၾကာင္းမွာ ေရငန္မ်ား ရွိျခင္းေၾကာင့္ႏွင့္ အဆုံးအစမရွိဟု ထင္မွတ္ စရာ ရွိေသာေၾကာင့္ပင္ ျဖစ္သည္။ ဆားငန္ေရပါဝင္မႈသည္ ၁.၂ ရာခိုင္ႏႈန္း မၽွသာ ရွိၿပီး ပင္လယ္အမ်ားစု ဆားပါဝင္မႈ၏ ၃ ပုံ ၁ပုံမၽွ သာ ရွိသည္။ ကက္စပီယံပင္လယ္ကို ေရွးေခတ္ ေျမပုံမ်ားတြင္ ဂီလန္ ဟု ေခၚဆိုေလ့ ရွိၾကသည္။ အီရန္ႏိုင္ငံတြင္မူ “မဇန္ဒရန္၏ ပင္လယ္” ဟု အဓိပၸာယ္ရေသာ ပါရွန္းဘာသာစကားျဖင့္ ေခၚဆိုေလ့ ရွိၾကသည္။ ကတ္စပီယံ ဟူေသာစကားလုံးသည္ ေရွးယခင္က ပင္လယ္ႀကီး၏ အေနာက္ေတာင္ဘက္တြင္ ေနထုိင္ခဲ့သည့္ ကတ္စပီလူမ်ဳိးမ်ားမွ ဆင္းသက္လာျခင္းျဖစ္သည္။

၁၉၆၀-၇၀ ခုႏွစ္အခ်ိန္က ၿမစ္သြယ္ ၊ ျမစ္လက္တက္မ်ားမွ ေရ၀င္ေရာက္မႈ နည္းပါးသၿဖင့္ ပင္လယ္ၾကီး၏ ေရမ်က္ႏွာၿပင္ က်ဆင္းခဲ့ဖူးသည္ ။ ထို ့ေၾကာင့္ ၁၉၈၀ – ခုႏွစ္အခ်ိန္က အေရွ ့ဖက္ရွိ တာကက္မန္ နစၥတန္ ေဒသ တြင္
တူးေၿမာင္းမ်ား ၊ ေရကာတာမ်ားထိန္းသိမ္းခဲ့ၾက သၿဖင့္ ပင္လယ္ၾကီးသည္ေရမ်က္ႏွာၿပင္ ျပန္လည္ၿမင့္တက္လာခဲ့သည္ ။ ပင္လယ္ထဲသို ့၀င္ေရာက္စီးဆင္းသည့္ ျမစ္သြယ္ ၊ ၿမစ္လက္တက္ ႏွင့္ ေခ်ာင္းငယ္မ်ားစြာရွိသည္ ။ျမစ္ႀကီးေပါင္းပင္ ၁၃၀ ခန္႔ရွိၿပီး ေဗာ္ဂါျမစ္မွာ အႀကီးဆုံးျဖစ္သည္။ ပင္လယ္ၾကီးတြင္ ထြက္ေပါက္မရွိေသာ္လည္း ကုန္းတြင္းပိုင္းေဒသမ်ားကို ၿဖတ္စီးဆင္းေနသည့္ ျမစ္မ်ားသည္ ေဘာ္လ္တစ္ပင္လယ္ ၊ ပင္လယ္ျဖဴ ၊ ပင္လယ္နက္ မ်ားအထိစီးဆင္းလွ်က္ရွိသည္ ။ ပင္လယ္ႀကီး၏ ပ်မ္းမွ်ေရအနက္မွာ ၆၉၀ေပျဖစ္ၿပီး အနက္ဆုံးေနရာတြင္ ၃၃၆၀ေပ အထိ နက္ရႈိင္းသည္။

ပင္လယ္ၾကီးသည္ကုန္းတြင္းပိုင္း ျဖစ္ေသာ္လည္း ၿပင္းထန္သည့္ ေလၿပင္းမုန္တိုင္းမ်ား က်ေရာက္ တတ္သၿဖင့္ ေရလမ္းခရီးမွာ အလြန္ၾကမ္းတမ္းေလ့ရွိတတ္သည္ ။ ေဆာင္းရာသီအခ်ိန္တြင္ ပင္လယ္ၾကီး၏ ေျမာက္ဖက္ေဒသသည္ ေရခဲမ်ားၿဖင့္ ဖံုးလႊမ္းေနေလ့ ရွိတတ္သည္ ။ ပင္လယ္ၾကီးရွိ အဓိက ဆိပ္ကမ္းၿမိဳ ့မ်ားမွာ တာကက္မန္ နစၥတန္ နိင္ငံမွ Krasnovodsk ၊ အဇာဘုိင္ဂ်န္ နိင္ငံ Baku ၊ ရုရွားနိင္ငံမွ Makhachkala တို ့ၿဖစ္ၾကသည္ ။

ဤပင္လယ္ေဒသ သည္ အေရွ ့အလယ္ပိုင္း ၊ ရုရွားေဒသၿပီးလွ်င္ တတိယ ေရနံ ႏွင့္ သဘာ၀ဓါတ္ေငြ ့ သိုက္မ်ားစြာရွိသည့္ေဒသၿဖစ္သည္ ။ သို ့ေသာ္လည္း ပင္လယ္ထဲရွိ ေရနံ ႏွင့္  သဘာ၀ဓါတ္ေငြ ့တူးေဖၚမႈ မွာ နယ္နမိတ္ထိစပ္ေနသည့္ နိင္ငံမ်ား အၾကား အဓိက အၿငင္းပြားေလ့ရွိသည့္ ၿပသနာတခု ျဖစ္သည္ ။ ၂၀၀၃ – ခုႏွစ္ေမလ အခ်ိန္က အဇာဘုိင္ဂ်န္ နိင္ငံ ၊ ကာဇက္စတန္ ႏွင့္ ရုရွားနိင္ငံ မ်ားသည္ ပင္လယ္ၾကီး၏ နယ္နမိတ္ အား သေဘာတူညီမွဳရယူကာခြဲေ၀ သတ္မွတ္နိင္ခဲ့ၾကသည္ ။ သို ့ေသာ္လည္း အီရန္ ႏွင့္ တာကက္မန္ နစၥတန္ နိင္ငံမ်ားသည္ခြဲေ၀မွဳကိုသေဘာမတူၾကေပ ။

အဇာဘဂ်န္ နိင္ငံ၏ၿမိဳ ့ေတာ္ Baku ၿမိဳ ့သည္ ဤေဒသ၏ အဓိက ကမ္းလြန္ေရနံ ထုတ္လုပ္ရာၿမိဳ ့ ၿဖစ္ၿပီး ထိုဆိပ္ကမ္းမွ ေျမထဲပင္လယ္ေဒသရွိ တူရကီနိင္ငံ သို ့၎ ၊ Black Sea ေဒသ သို ့၎ ေရနံ ပိုက္လိုင္းသြယ္တန္းကာ ေရနံမ်ားတင္ပို ့ေရာင္းခ်လွ်က္ရွိသည္ ။ ကက္စပီယံ ပင္လယ္ ေဒသတြင္ေရနံမ်ား တူးေဖၚထုတ္လုပ္လာမွဳ ႏွင့္အတူ ေရနံယိုဖိတ္မႈျပသနာမ်ား ေၾကာင့္ Volga ၿမစ္ အပါအ၀င္ၿမစ္သြယ္ၿမစ္လက္တက္ မ်ား၌ ေရထုညစ္ညမ္းမွဳမ်ားၾကံဳေတြ ့ခဲ့ၿပီး ေရေနသတၱ၀ါမ်ားကို မ်ားစြာၿခိမ္းေၿခာက္ခဲ့သည္ ။ ထို ့ေၾကာင့္ ၂၀၀၃ – ခုႏွစ္နိဳ၀င္ဘာလ အခ်ိန္က ပင္လယ္ၾကီးပါတ္၀န္းက်င္ေဒသမွ နိင္ငံမ်ားသည္ ပင္လယ္ၾကီး ၏ သဘာ၀ပါတ္၀န္းက်င္ကို ပူးေပါင္းထိန္းသိမ္းရန္ သေဘာတူညီခဲ့ၾကသည္ ။ သို ့ေသာ္လည္း ထိုေဒသ၏ သဘာ၀ပါတ္၀န္းက်င္အားထိန္းသိမ္းမွဳ နည္းဥပေဒမ်ားမွာ အားနည္းေနဆဲဟု ဆိုသည္ ။ ပင္လယ္ႀကီးထဲတြင္ေနထုိင္သည့္ ေရသတၱ၀ါမ်ဳိးစိတ္ေပါင္း ၈၅၀ခန္႔ ရွိၿပီး အပင္မ်ဳိးစိတ္ေပါင္း ၅၀၀ ခန္႔ ရွိသည္။

Academy

—————

ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးရေအိုင် (သို့) ကက်စပီယံ ပင်လယ် အကြောင်း သိကောင်းစရာ (unicode)

ရေးသားသူ – Academy

ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး အိုင်မှာ ဥရောပ အရှေ့တောင်ပိုင်း နှင့် အာရှ အနောက်တောင်ဖက်ဒေသတွင် တည်ရှိသည့် ကက်စပီယံ ပင်လယ် ဖြစ်သည်။ ရေအိုင်ဖြစ်သော်လည်း အလွန်ကြီးမားကျယ်ဝန်းလှသဖြင့် ပင်လယ်ဟုခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် တောင်မှမြောက်သို့ မိုင် ၆၄ဝမိုင် ရှိပြီး အရှေ့မှ အနောက်သို့ မိုင် ( ၁၃၀ မှ ၂၇၁ ) အထိ ရှိကာ ဧရိယာ စတုရန်းမိုင်၁၄၃,၂၀၀ စတုရန်းမိုင် (၃၇၁,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိပြီး ရေထုထည်အားဖြင့် ၁၈,၈၀၀ ကုဗမိုင် (၇၈,၂၀၀ ကုဗ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အောက် ၉၂ပေ တွင်တည်ရှိနေပြီး ဆားငံရေအိုင်ဖြစ်သည်။ ဆားပျော်ဝင်မှုမှာ ၁.၂%(၁လီတာတွင် ၁၂ဂရမ်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ပြင်ပသို့ စီးထွက်ခြင်း မရှိသော ပင်လယ် ဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် အီရန်နိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ နှင့် တပ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ တို့က ဝန်းရံ ထားကြသည်။

ရှေးခေတ်အခါက ကက်စပီယံ ပင်လယ်၏ အနီးအနားတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ကက်စပီယံ ပင်လယ်အား သမုဒ္ဒရာဟု ထင်မှတ်မှားခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ရေငန်များ ရှိခြင်းကြောင့်နှင့် အဆုံးအစမရှိဟု ထင်မှတ် စရာ ရှိသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ဆားငန်ရေပါဝင်မှုသည် ၁.၂ ရာခိုင်နှုန်း မျှသာ ရှိပြီး ပင်လယ်အများစု ဆားပါဝင်မှု၏ ၃ ပုံ ၁ပုံမျှ သာ ရှိသည်။ ကက်စပီယံပင်လယ်ကို ရှေးခေတ် မြေပုံများတွင် ဂီလန် ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ အီရန်နိုင်ငံတွင်မူ “မဇန်ဒရန်၏ ပင်လယ်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ပါရှန်းဘာသာစကားဖြင့် ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ ကတ်စပီယံ ဟူသောစကားလုံးသည် ရှေးယခင်က ပင်လယ်ကြီး၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည့် ကတ်စပီလူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
၁၉၆၀-၇၀ ခုနှစ်အချိန်က မြစ်သွယ် ၊ မြစ်လက်တက်များမှ ရေဝင်ရောက်မှု နည်းပါးသဖြင့် ပင်လယ်ကြီး၏ ရေမျက်နှာပြင် ကျဆင်းခဲ့ဖူးသည် ။ ထို့ကြောင့် ၁၉၈၀ – ခုနှစ်အချိန်က အရှေ့ဖက်ရှိ တာကက်မန် နစ္စတန် ဒေသ တွင်
တူးမြောင်းများ ၊ ရေကာတာများထိန်းသိမ်းခဲ့ကြ သဖြင့် ပင်လယ်ကြီးသည်ရေမျက်နှာပြင် ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့သည် ။ ပင်လယ်ထဲသို့ဝင်ရောက်စီးဆင်းသည့် မြစ်သွယ် ၊ မြစ်လက်တက် နှင့် ချောင်းငယ်များစွာရှိသည် ။မြစ်ကြီးပေါင်းပင် ၁၃၀ ခန့်ရှိပြီး ဗော်ဂါမြစ်မှာ အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ကြီးတွင် ထွက်ပေါက်မရှိသော်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသများကို ဖြတ်စီးဆင်းနေသည့် မြစ်များသည် ဘော်လ်တစ်ပင်လယ် ၊ ပင်လယ်ဖြူ ၊ ပင်လယ်နက် များအထိစီးဆင်းလျှက်ရှိသည် ။ ပင်လယ်ကြီး၏ ပျမ်းမျှရေအနက်မှာ ၆၉၀ပေဖြစ်ပြီး အနက်ဆုံးနေရာတွင် ၃၃၆၀ပေ အထိ နက်ရှိုင်းသည်။

ပင်လယ်ကြီးသည်ကုန်းတွင်းပိုင်း ဖြစ်သော်လည်း ပြင်းထန်သည့် လေပြင်းမုန်တိုင်းများ ကျရောက် တတ်သဖြင့် ရေလမ်းခရီးမှာ အလွန်ကြမ်းတမ်းလေ့ရှိတတ်သည် ။ ဆောင်းရာသီအချိန်တွင် ပင်လယ်ကြီး၏ မြောက်ဖက်ဒေသသည် ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေလေ့ ရှိတတ်သည် ။ ပင်လယ်ကြီးရှိ အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့များမှာ တာကက်မန် နစ္စတန် နိင်ငံမှ Krasnovodsk ၊ အဇာဘိုင်ဂျန် နိင်ငံ Baku ၊ ရုရှားနိင်ငံမှ Makhachkala တို့ဖြစ်ကြသည် ။

ဤပင်လယ်ဒေသ သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ၊ ရုရှားဒေသပြီးလျှင် တတိယ ရေနံ နှင့် သဘာဝဓါတ်ငွေ့ သိုက်များစွာရှိသည့်ဒေသဖြစ်သည် ။ သို့သော်လည်း ပင်လယ်ထဲရှိ ရေနံ နှင့်  သဘာဝဓါတ်ငွေ့တူးဖေါ်မှု မှာ နယ်နမိတ်ထိစပ်နေသည့် နိင်ငံများ အကြား အဓိက အငြင်းပွားလေ့ရှိသည့် ပြသနာတခု ဖြစ်သည် ။ ၂၀၀၃ – ခုနှစ်မေလ အချိန်က အဇာဘိုင်ဂျန် နိင်ငံ ၊ ကာဇက်စတန် နှင့် ရုရှားနိင်ငံ များသည် ပင်လယ်ကြီး၏ နယ်နမိတ် အား သဘောတူညီမှုရယူကာခွဲဝေ သတ်မှတ်နိင်ခဲ့ကြသည် ။ သို့သော်လည်း အီရန် နှင့် တာကက်မန် နစ္စတန် နိင်ငံများသည်ခွဲဝေမှုကိုသဘောမတူကြပေ ။

အဇာဘဂျန် နိင်ငံ၏မြို့တော် Baku မြို့သည် ဤဒေသ၏ အဓိက ကမ်းလွန်ရေနံ ထုတ်လုပ်ရာမြို့ ဖြစ်ပြီး ထိုဆိပ်ကမ်းမှ မြေထဲပင်လယ်ဒေသရှိ တူရကီနိင်ငံ သို့၎င်း ၊ Black Sea ဒေသ သို့၎င်း ရေနံ ပိုက်လိုင်းသွယ်တန်းကာ ရေနံများတင်ပို ့ရောင်းချလျှက်ရှိသည် ။ ကက်စပီယံ ပင်လယ် ဒေသတွင်ရေနံများ တူးဖေါ်ထုတ်လုပ်လာမှု နှင့်အတူ ရေနံယိုဖိတ်မှုပြသနာများ ကြောင့် Volga မြစ် အပါအဝင်မြစ်သွယ်မြစ်လက်တက် များ၌ ရေထုညစ်ညမ်းမှုများကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး ရေနေသတ္တဝါများကို များစွာခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည် ။ ထို့ကြောင့် ၂၀၀၃ – ခုနှစ်နိုဝင်ဘာလ အချိန်က ပင်လယ်ကြီးပါတ်ဝန်းကျင်ဒေသမှ နိင်ငံများသည် ပင်လယ်ကြီး ၏ သဘာဝပါတ်ဝန်းကျင်ကို ပူးပေါင်းထိန်းသိမ်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည် ။ သို့သော်လည်း ထိုဒေသ၏ သဘာဝပါတ်ဝန်းကျင်အားထိန်းသိမ်းမှု နည်းဥပဒေများမှာ အားနည်းနေဆဲဟု ဆိုသည် ။ ပင်လယ်ကြီးထဲတွင်နေထိုင်သည့် ရေသတ္တဝါမျိုးစိတ်ပေါင်း ၈၅ဝခန့် ရှိပြီး အပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၅၀၀ ခန့် ရှိသည်။

Academy

Leave a Reply