လြတ္လပ္ေရးေခါင္းေလာင္း (သုိ႔) ေလဘာတီေခါင္းေလာင္းႀကီး အေၾကာင္း

Posted on

အေမရိကန္ရဲ႕ ေလဘာတီရုပ္တုကေတာ့ အားလုံးသိၿပီးၾကတဲ့အတုိင္း ကမာၻေက်ာ္ရုပ္တုျဖစ္ပါတယ္။ ေလဘာတီရုပ္တုေလာက္ နာမည္မႀကီးေပမယ့္ ေလဘာတီေခါင္းေလာင္းဟာလည္း အေမရိကရဲ႕ အထင္ကရ အမွတ္အသားတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။

သိပ္မႀကီးတဲ့ ေခါင္းေလာင္းေလးျဖစ္ေပမယ့္ အေမရိကန္ကုိ လာတဲ့ခရီးသြား ေထာင္ခ်ီၿပီး ဒီေခါင္းေလာင္းေလးကုိ တကူးတကလာၾကည့္ၾကေလ့ရွိပါတယ္။ အေမရိကန္လြတ္လပ္ေရး အတြက္ သေကၤတတစ္ခုျဖစ္ၿပီး သမုိင္း၀င္ပစၥည္းတစ္ခုျဖစ္လုိ႔ပါပဲ။ ဒီေခါင္းေလာင္းေလးရဲ႕ အေၾကာင္းကို သုတဇုန္မိတ္ေဆြမ်ားထံ ဗဟုသုတ အေနနဲ႔ မွ်ေ၀လုိက္ပါတယ္။

၁၆၈၂ခုႏွစ္ေလာက္ကတည္းက အေမရိကန္ Pennsylvania ျပည္နယ္ Philadelphia ၿမဳိ႕အုပ္ခ်ဳပ္သူေတြဟာ ၿမဳိ႕သူၿမဳိ႕သားေတြအတြက္ အစည္းအေ၀းေတြလုပ္တဲ့အခါ နဲ႔ အေရးေပၚအေျခအေနေတြႀကဳံတဲ့အခါ အသိေပးႏုိင္ဖုိ႔ ေခါင္းေလာင္းတစ္လုံးကို ျပဳလုပ္လုိခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာတုိင္ေအာင္ ဒီအစီအစဥ္ကို အေကာင္အထည္မေဖာ္ႏုိင္ခဲ့ပဲ ၁၇၅၁ခုႏွစ္မွာမွ ပထမဆုံးေခါင္းေလာင္းကို ျပည္နယ္အိမ္ေတာ္ (ယခုလြတ္လပ္ေရးခန္းမ) ရဲ႕ေနာက္ဘက္က သစ္ပင္တစ္ပင္မွာ ခ်ိတ္ဆြဲႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။

အဲဒီေနာက္ေတာ့ ေခါင္းေလာင္းတာ၀ါတစ္ခုကို ေဆာက္ခဲ့ပါတယ္။ charter of privileges ႏွစ္ငါးဆယ္ျပည့္ အထိမ္းအမွတ္္အျဖစ္ ဒီတာ၀ါမွာ ထားဖုိ႔အတြက္ ေခါင္းေလာင္းေကာင္းေကာင္းတစ္လုံးကို ရွာေဖြခဲ့ၾကၿပီး ျပည္တြင္းမွာမေတြ႔တဲ့အတြက္ ေခါင္းေလာင္းျပဳလုပ္ရာမွာနာမည္ႀကီးတဲ့ အဂၤလန္ႏုိင္ငံကေန မွာယူခဲ့ရပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ၁၇၅၂ခုႏွစ္မွာ အဂၤလန္ လန္ဒန္မွာရွိတဲ့ Lester & pack ကုမၸဏီက ေခါင္းေလာင္းတစ္လုံးကို အေမရိကန္အတြက္ သြန္းလုပ္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ေခါင္းေလာင္းဟာ အရွည္ ၃ေပသာရွိၿပီး အ၀အက်ုယ္(စက္၀န္းမ်ဥ္း) ကေတာ့ ၁၂ေပ ရွိကာ ေပါင္ ၂၀၈၀ ေလးပါတယ္။ ေခါင္းေလာင္းကုိ သံျဖဴ ၂၅% ၊ေၾကးနီ ၇၀% နဲ႔ က်န္ ၅%မွာေတာ့ ေရႊ ၊ ေငြ ၊ အာဆင္းနစ္ ၊ သြပ္ ၊ ခဲ တုိ႔ကုိေရာစပ္သြန္းလုပ္ထားပါတယ္။ သယ္ယူပုိ႔ေဆာင္ခပါ အပါအ၀င္ေခါင္းေလာင္းရဲ႕တန္ဖုိးဟာ ေပါင္စတာလင္ ၁၅၀၁၃ ျဖစ္ပါတယ္။

ေခါင္းေလာင္းေပၚမွာေတာ့ ေအာက္ပါစာကုိေရးထုိးထားပါတယ္။
“Proclaim LIBERTY throughout all the land unto all the inhabitants thereof.”
အဓိပၸါယ္ကေတာ့ ‘ေဒသတုိင္းက ေနထုိင္သူ လူသားမ်ားအား လြတ္လပ္ျခင္းတရားကို ေၾကညာၾကေလာ့’ ဆုိတဲ့အဓိပၸါယ္ပါ။ မွန္ပါတယ္ ၊ ဒီစာသားဟာ ဟီးဘရူးက်မ္းစာထဲက စာသားျဖစ္ပါတယ္။

သြန္းလုပ္ၿပီးတဲ့ေခါင္းေလာင္းကို အေမရိကန္ ကိုပုိ႔ေဆာင္ခဲ့ၿပီးတဲ့ေနာက္ Philadelphia က နယ္ေျမအိိမ္ေတာ္မွာ ေခါင္းေလာင္းကုိ ခ်ိတ္ဆြဲခဲ့ပါတယ္။ ေခါင္းေလာင္းကို ပထမစမ္းသပ္တီးတဲ့အခ်ိန္မွာပဲ အက္ကြဲရာေပၚခဲ့ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ပညာရွင္ႏွစ္ေယာက္ျဖစ္တဲ့ John Pass နဲ႔ John Stow တုိ႔က ႏွစ္ႀကိမ္ျပန္လည္ျပဳျပင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေခါင္းေလာင္းေပၚမွာ သူတုိ႔ႏွစ္ေယာက္နာမည္ေနာက္ဆုံးစာလုံးျဖစ္တဲ့ Pass Stow ကုိေတြ႔ရတာျဖစ္ပါတယ္။ ေခါင္းေလာင္းေပၚမွာ အမွားအယြင္းတစ္ခုရွိပါေသးတယ္။ ဒါကေတာ့ ျပည္နယ္္ရဲ႕နာမည္ Pennsylvania လို႔ေရးရမွာ n တစ္လုံးက်န္ခဲ့ၿပီး Pensylvania လုိ႔ပဲေရးထားျခင္းပါ။

အစပထမတုန္းက ဒီေခါင္းေလာင္းရဲ႕နာမည္ဟာ နယ္ေျမအိမ္ေတာ္မွာထားတဲ့အတြက္ နယ္ေျမအိမ္ေတာ္ေခါင္းေလာင္းလုိ႔ပဲ ေခၚၾကပါတယ္။ အခ်က္ေပးေခါင္းေလာင္းအျဖစ္အသုံးၿပဳခဲ့ပါတယ္။ ဒီေခါင္းေလာင္းတီးၿပီဆုိတာနဲ႔ ၿမဳိ႕ေနျပည္သူေတြဟာ အေရးႀကီးကိစၥတစ္ခုခုရွိၿပီ (သုိ႔) အစည္းအေ၀းပြဲစၿပီလုိ႔ နားလည္ၾကပါတယ္။

ၿဗိတိသွ်ေတြ Pensylvania ကုိ၀င္ေရာက္ၿပီး ေခါင္းေလာင္းေတြသိမ္း က်ည္ဆန္ေတြလုပ္တဲ့အခ်ိန္မွာ ဒီေခါင္းေလာင္းကို ခရစ္ယာန္ဘုရားေက်ာင္းတစ္ခုမွာ ၁၀လၾကာ ၀ွက္ထားခဲ့ရပါေသးတယ္။ ၁၇၇၆ခုႏွစ္ ဇူလုိင္မွာေတာ့ အေမရိကန္ဟာ လြတ္လပ္ေရးရခဲ့ပါတယ္။

အေမရိကန္ျပည္တြင္းစစ္ကာလအတြင္းမွာ အေမရိကန္ရဲ႕ အမွတ္အသားသေကၤတအရာႏွစ္ခုရွိပါတယ္။ တစ္ခုက အလံျဖစ္ၿပီး တစ္ခုကေတာ့ ဒီေခါင္းေလာင္းျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေခါင္းေလာင္းႀကီးဟာ အေမရိကန္လြတ္လပ္ေရးေၾကျငာစာတမ္းဖတ္တဲ့ေန႔မွာ ထုိးခဲ့ၿပီးအသံျမည္ခဲ့တယ္ ဆုိတာကုိ စာေရးဆရာတစ္ေယာက္က စေရးလုိက္ရာကေန စၿပီးနာမည္ႀကီးသြားခဲ့ပါတယ္။

(သမုိင္းပညာရွင္ေတြကေတာ့ အဲဒီေန႔မွာ ဒီေခါင္းေလာင္းႀကီးကို တကယ္မထုိးခဲ့ဘူးလုိ႔ ဆုိပါတယ္)။ ဒါေပမယ့္ အမ်ားစုကေတာ့ တကယ္ထုိးခဲ့တယ္ဆုိတာကုိပဲယုံၾကည္ၾကၿပီး ကြ်န္စနစ္ လြတ္ေျမာက္ေရးအသင္းအဖြဲ႔ေတြက ေခါင္းေလာင္းႀကီးကို လြတ္လပ္ေရးေခါင္းေလာင္း (Liberty Bell) လုိ႔ေျပာင္းလဲ အမည္ေပးခဲ့ပါတယ္။

ျပည္တြင္းစစ္ကာလအတြင္း လြတ္ေျမာက္ေရးရဲ႕ သေကၤတအျဖစ္ ျပည္သူေတြကုိ စိတ္ဓာတ္တက္ၾကြေစဖုိ႔ ဒီေခါင္းေလာင္းႀကီးကို ၿမဳိ႕ေပါင္းမ်ားစြာထံ ပို႔ေဆာင္ျပသခဲ့ပါတယ္။ ၁၈၄၆ ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလ ၂၂ရက္ေန႔မွာ သမၼတေဂ်ာ့ဂ်္၀ါရွင္တန္ရဲ႕ ၁၁၄ႏွစ္ေျမာက္ ေမြးေန႔အခမ္းအနားပြဲက်င္းပစဥ္မွာ ဒီေခါင္းေလာင္းႀကီးကုိ ေနာက္ဆုံးအႀကိမ္အျဖစ္ တီးခဲ့ပါတယ္။

အဲဒီေနာက္ပုိင္းကစၿပီးေတာ့ ေခါင္းေလာင္းသံမျမည္ေတာ့ပါဘူး။ ေနာက္ဆုံးအႀကိမ္ျဖစ္တီးစဥ္မွာ ႀကီးမားတဲ့အက္ကြဲေၾကာင္းႀကီး ျဖစ္သြားခဲ့လုိ႔ပါ။ အက္ကြဲေၾကာင္းႀကီးဟာ၂၄.၅လက္မခန္႔ ရွည္ကာ ၀.၅လက္မအက်ယ္ေလာက္ထိရွိပါတယ္။

ဒီေခါင္းေလာင္းႀကီးဟာ ၁၉၆၀ ကစလုိ႔ ဆႏၵျပသူေတြ အဓိကစုေ၀းရာ ေနရာတစ္ခုျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ စစ္ေအးကာလအတြင္းမွာလည္း အေမရိကန္ရဲ႕ အမွတ္အသားျဖစ္တဲ့ ဒီေခါင္းေလာင္းႀကီးရဲ႕ပုံရိပ္ေတြကုိ တံဆိပ္ေခါင္းေတြ နဲ႔ ေငြဒဂၤါးျပားေတြမွာအသုံးျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။

၁၉၉၆ခုႏွစ္ ဧၿပီ ၁ရက္ေန႔မွာ ေခါင္းေလာင္းႀကီးကို Taco Bell လုိ႔ေျပာင္းတဲ့ သတင္းတစ္ပုဒ္ထြက္လာတာေၾကာင့္ ျပည္သူေပါင္းမ်ားစြာဟာ ကန္႔ကြက္ခဲ့ၿပီး ေခါင္းေလာင္းေစာင့္ေရွာက္ေရးအဖြဲ႔ကုိ ျပသနာရွာခဲ့ၾကပါေသးတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒါဟာ ဧပရယ္ဖူး သတင္းသာျဖစ္ၿပီး ေစာင့့္ေရွာက္ေရးအဖြဲ႔ဟာ ျပသနာကို မနည္းရွင္းခဲ့ရပါေသးတယ္။

ေလဘာတီေခါင္းေလာင္းႀကီးကို ျပည္နယ္အိမ္ေတာ္မွာ ၁၇၅၃ခုႏွစ္ကေန ၁၉၇၆ခုႏွစ္အထိ ထားခဲ့ၿပီးေနာက္ ေလဘာတီေခါင္းေလာင္းပြဲၾကည့္စဥ္ကုိ ေျပာင္းၿပီး ၁၈၇၆ခုႏွစ္ကေန ၂၀၀၃ခုႏွစ္ အထိထားခဲ့ပါတယ္။ ၂၀၀၃ခုႏွစ္မွာေတာ့ ေလာဘာတီေခါင္းေလာင္းစင္တာကို တည္ေဆာက္ဖြင့္လွစ္ၿပီး အဲဒီမွာ ယေန႔ထက္တုိင္ ထားရွိျပသထားပါတယ္။

ေလဘာတီေခါင္းေလာင္းစင္တာကို တစ္ႏွစ္မွာ ၃၆၄ရက္ဖြင့္လွစ္ျပသပါတယ္။ ပိတ္တဲ့တစ္ရက္ေတာ့ ခရစ္စမတ္ေန႔ျဖစ္ပါတယ္။ ေလဘာတီေခါင္းေလာင္းစင္တာမွာ ဒီေခါင္းေလာင္းႀကီးရဲ႕အေၾကာင္းကို ဒတ္ခ်္ ၊ ဟင္ဒီ ၊ ဂ်ပန္ဘာသာအပါအ၀င္ ဘာသာေပါင္း ၁၂ဘာသာနဲ႔ ေရးသားရွင္းျပထားပါတယ္။

ႏွစ္စဥ္ လူေပါင္း ၁သန္းေက်ာ္ဟာ ေလဘာတီေခါင္းေလာင္းကို လာေရာက္ၾကည့္ရႈ႕ၾကပါတယ္။ ၁၉၇၆ခုႏွစ္ကေတာ့ စံခ်ိန္တင္ႏွစ္ျဖစ္ခဲ့ၿပီး လူေပါင္း ၃.၂သန္းဟာ ေလဘာတီသမုိင္း၀င္ေခါင္းေလာင္းႀကီးကုိ လာေရာက္ၾကည့္ရႈ႕ခဲ့ၾကပါတယ္။

VIDEO

သုတဇုန္

Leave a Reply