စပိန္အင္ပါယာ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေရးသားသူ – Academy

စပိန္အင္ပါယာသည္ ကမာၻေပၚတြင္ရွိခဲ့ေသာ အႀကီးဆုံးအင္ပါယာမ်ားထဲမွ တစ္ခုျဖစ္ၿပီး ၅ခုေျမာက္ ကမာၻ႔အႀကီးဆုံး အင္ပါယာျဖစ္သည္။ ၿဗိတိန္အင္ပါယာ ၊ မြန္ဂုိအင္ပါယာ ၊ ရုရွားအင္ပါယာ ႏွင့္ တရုတ္ခ်င္မင္းဆက္ အင္ပါယာၿပီးလွ်င္အႀကီးဆုံျဖစ္သည္။ ကမာၻအႏွံ႔ဧရိယာစုစုေပါင္း စတုရန္းကီလုိမီတာ ၁၃.၇သန္း ခန္႔ကုိ သိမ္းပုိက္ႏုိင္ခဲ့သည္။

၁၆ရာစု စပိန္အင္ပါယာ

ေအဒီ ၁၄၆၉ ခုႏွစ္တြင္ စပိန္ Aragón ေဒသမွ ဘုရင္ Ferdinand V ႏွင့္ Castile ေဒသမွ ဘုရင္မ Isabella တို ့လက္ဆက္ထိမ္းျမားၿပီးေနာက္ ကြဲကြာေနသည့္ ေဒသမ်ားပူးေပါင္းရာမွ စပိန္ တစ္ႏုိင္ငံ တည္းၿဖစ္လာခဲ့သည္။ ထိုအခ်ိန္က ေရာမန္တို ့၏ ေနာက္ဆံုးေခတ္ Byzantine အင္ပါယာ က်ဆံုးၿပီး မူဆလင္တို ့၏ ေအာ္တိုမင္ အင္ပါယာ ဥေရာပတြင္ၾကီးစိုးလာေနခ်ိန္ၿဖစ္သည္။

သို ့ေသာ္လဲ ဘုရင္ Ferdinand V ႏွင့္ ဘုရင္မ Isabella တို ့သည္ နယ္ေျမသစ္ရွာေဖြၿခင္းၿဖင့္ ဥေရာပ တြင္ အင္အားၾကီးႏုိင္ငံတစ္နိင္ငံၿဖစ္ တည္လာ ေအာင္ ထူေထာင္ခဲ့ၾကသည္။ စပိန္အင္ပါယာ စတင္မႈသည္ ၁၄၉၂ -ခုႏွစ္ ကိုလံဘတ္၏ ခရီးစဥ္မွစတင္ခဲ့ၿပီး ၊ ေနာက္ဆံုး ၁၈၉၈ခုႏွစ္ စပိန္ – အေမရိကန္ စစ္ပြဲတြင္ ရံွဳးနိမ့္ၿပီးေနာက္ စပိန္အင္ပါယာသည္လည္း က်ဆံုး ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ရသည္ ။

ဘုရင္ ဖာဒီနန္ ၊ ဘုရင္မ အဇဘယ္လာ ႏွင့္ ကုိလံဘတ္

ကိုလံဘတ္

ဘုရင္ Ferdinand V ႏွင့္ ဘုရင္မ Isabella တို ့သည္ မူဆလင္တို႔၏ ေအာ္တိုမင္ အင္ပါယာ ကို ေရွာင္ ဖယ္ကာ ကူးသန္းေရာင္း၀ယ္ေရး နယ္ေၿမသစ္မ်ား ရွာေဖြရန္ ကိုလံဘတ္အားကူညီခဲ့သည္။ ထိုအခ်ိန္ကကိုလံဗတ္၏ယံုၾကည္ခ်က္မွာ ဥေရာပေဒသမွအေနာက္ဖက္သို ့ခရီးဆက္လွ်င္အာရွေဒသသို ့ ေရာက္ရွိလိမ့္မည္ဟုထင္မွတ္ခဲ့ေသာ္လဲ အေမရိကေဒသသို ့ေရာက္ရွိခဲ့သည္ ။

ကိုလံဗတ္၏ခရီးစဥ္မွာလည္း စပိန္သမိုင္း၏ အလွည့္အေၿပာင္းတခုၿဖစ္လာခဲ့သည္။ စပိန္လူမ်ိဳးမ်ားသည္ အတၱလန္တိတ္သမုဒၵရာကိုၿဖတ္ကာ ရြက္လႊင့္သြားလာၿပီး ပထမဆံုး အေမရိကေဒသကိုေရာက္ရွိၿပီး နယ္ေၿမခ်ဲ ့ထြင္ခဲ့သည္။ ဥေရာပတိုက္သားမ်ားၿဖစ္သည္ ။ ထိုအခ်ိန္ ေအဒီ ၁၅ – ရာစုမွ စ၍ စပိန္မ်ား ကိုလိုနီအင္ပါယာ ခ်ဲ႕ထြင္မႈစတင္ခဲ့သည္ ။

စပိန္ေရႊေခတ္

စပိန္တို႔သည္ ေတာင္အေမရိက ႏွင့္ ေၿမာက္အေမရိကေဒသ အမ်ားအၿပားကို အလွ်င္အၿမန္သိမ္းယူခဲ့ၾကသည္ ။ ေအဒီ ၁၆ – ရာစုတြင္ အေမရိကေဒသကို ကိုလိုနီ ေဒသအၿဖစ္ ခ်ဲ ့ထြင္သိမ္းပိုက္ၿခင္းၿပီး ထိုေဒသ မ်ားမွ ေရႊ ၊ ေငြ မ်ားကို ဥေရာပသို႔ယူေဆာင္လာခဲ့ၾကသည္ ။

ဤသို ့ၿဖင့္ စပိန္ႏုိင္ငံသည္ ခ်မ္းသာ ၾကြယ္၀ၿပီးအင္အားၾကီးမားသည့္ ႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။ စပိန္တို႔သည္ ထိုေငြေၾကးၿဖင့္ ေရတပ္အင္အားကို ၾကီးမားစြာတည္ေဆာက္ကာ အေမရိကေဒသမ်ားသာမက အာရွရွိ ပစၥဖိတ္ ကၽြန္းေဒသတခ်ိဳ ့ကိုလည္း သိမ္းယူခဲ့ၾကသည္ ။

စပိန္အင္ပါယာ၏အၿမင့္ဆံုးအခ်ိန္သည္ ေအဒီ ၁၅၈၈ ခုႏွစ္အခ်ိန္ကၿဖစ္ခဲ့ၿပီး အေမရိကအေနာက္ဖက္ ၊ က်ဴးဘား ၊ ဖေလာ္ရီဒါေဒသ ၊ မကၠဆီကို ၊ အေမရိကအလယ္ပိုင္း ၊ အေမရိကန္ျပည္နယ္အမ်ားစု(တက္စ္ဆက္ ၊ နယူးမကၠဆီကုိ ၊ ကယ္လီဖုိးနီးယား ၊ ဖေလာ္ရီဒါ ႏွင့္ အရီဇုိးနား စသည္ျဖင့္) ၊ေတာင္အေမရိကေဒသ ႏွင့္ အာရွရွိ ဖိလစ္ပိုင္ႏုိင္ငံတို ့ပါ၀င္သည္ ။ ဖိလစ္ပိုင္ကြ်န္းသည္ ၁၅၄၂ တြင္ စပိန္ဘုရင္ King Philip II အား ဂုဏ္ၿပဳေသာအားၿဖင့္အမည္ ေပးခဲ့ၿခင္းၿဖစ္သည္ ။

စပိန္အင္ပါယာ ေပ်ာက္ကြယ္ၿခင္း

၁၉ – ရာစုအစတြင္ လက္တင္အေမရိကႏုိင္ငံမ်ား လြတ္လပ္ေရးလွဳပ္ရွားမႈႏွင့္အတူ စပိန္ကိုလိုနီနယ္ ေျမမ်ားဆံုးရွံဳးခဲ့သည္ ။ ၁၈၉၈ တြင္ စပိန္- အေမရိကန္ စစ္ပြဲမ်ားၿဖစ္ပြားၿပီး က်ဴးဘား ၊ ေပၚတိုရီကို ၊ ဖိလစ္ပိုင္ ႏွင့္ ဂူအမ္ႏုိင္ငံမ်ားကို ထိန္းခ်ဳပ္ခြင့္ဆံုးရွံဳးခဲ့သည္ ။

ယေန႔အခ်ိန္တြင္ အာတၱလန္တိတ္သမုဒၵရာထဲရွိ Canary ကြ်န္း ၊ အာဖရိကအေနာက္ေၿမာက္ပိုင္း ကမ္းေၿခတခ်ဳိ႕၊ ဂ်ီဗေရာ္ဒါေရလက္ၾကား ႏွင့္ စပိန္ႏုိင္ငံတို႔သာ စပိန္အပိုင္အၿဖစ္တည္ရွိသည္ ။

စပိန္ယဥ္ေက်းမႈ

စပိန္အုပ္ခ်ဳပ္စဥ္အတြင္း စပိန္ကိုလိုနီနယ္မ်ားတြင္ယဥ္ေက်းမႈ ၊ ဘာသာေရး ၊ ဘာသာစကားမ်ား အလြန္ၿပန္႔ႏွံ႔ခဲ့သည္ ။ စပိန္ေခတ္ အေဆာက္အဦးမ်ားစြာသည္လဲ လက္တင္အေမရိကေဒသတြင္ သမိုင္း အေမြအႏွစ္ၿဖစ္ တည္ရွိသည္ ။ ယေန ့အခ်ိန္တြင္ ကမာၻေပၚ၌ ဒုတိယလူဦးေရ အမ်ားဆံုး ေၿပာသည့္ ဘာသာစကားမွာ စပိန္ဘာသာ စကားၿဖစ္ၿပီး လူဦးေရ သန္း ၄၀၀ ခန္႔ေျပာဆုိသုံးစြဲလွ်က္ရွိၾကသည္။

လီပန္တုိစစ္ပြဲ

Academy


စပိန်အင်ပါယာ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

ရေးသားသူ – Academy

စပိန်အင်ပါယာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင်ရှိခဲ့သော အကြီးဆုံးအင်ပါယာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၅ခုမြောက် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အင်ပါယာဖြစ်သည်။ ဗြိတိန်အင်ပါယာ ၊ မွန်ဂိုအင်ပါယာ ၊ ရုရှားအင်ပါယာ နှင့် တရုတ်ချင်မင်းဆက် အင်ပါယာပြီးလျှင်အကြီးဆုံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာအနှံ့ဧရိယာစုစုပေါင်း စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၃.၇သန်း ခန့်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။

အေဒီ ၁၄၆၉ ခုနှစ်တွင် စပိန် Aragón ဒေသမှ ဘုရင် Ferdinand V နှင့် Castile ဒေသမှ ဘုရင်မ Isabella တို့လက်ဆက်ထိမ်းမြားပြီးနောက် ကွဲကွာနေသည့် ဒေသများပူးပေါင်းရာမှ စပိန် တစ်နိုင်ငံ တည်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရောမန်တို့၏ နောက်ဆုံးခေတ် Byzantine အင်ပါယာ ကျဆုံးပြီး မူဆလင်တို့၏ အော်တိုမင် အင်ပါယာ ဥရောပတွင်ကြီးစိုးလာနေချိန်ဖြစ်သည်။

သို့သော်လဲ ဘုရင် Ferdinand V နှင့် ဘုရင်မ Isabella တို့သည် နယ်မြေသစ်ရှာဖွေခြင်းဖြင့် ဥရောပ တွင် အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်နိင်ငံဖြစ် တည်လာ အောင် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ စပိန်အင်ပါယာ စတင်မှုသည် ၁၄၉၂ -ခုနှစ် ကိုလံဘတ်၏ ခရီးစဉ်မှစတင်ခဲ့ပြီး ၊ နောက်ဆုံး ၁၈၉၈ခုနှစ် စပိန် – အမေရိကန် စစ်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် စပိန်အင်ပါယာသည်လည်း ကျဆုံး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရသည် ။

ကိုလံ ဘတ်

ဘုရင် Ferdinand V နှင့် ဘုရင်မ Isabella တို့သည် မူဆလင်တို့၏ အော်တိုမင် အင်ပါယာ ကို ရှောင် ဖယ်ကာ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး နယ်မြေသစ်များ ရှာဖွေရန် ကိုလံဘတ်အားကူညီခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကကိုလံဗတ်၏ယုံကြည်ချက်မှာ ဥရောပဒေသမှအနောက်ဖက်သို့ခရီးဆက်လျှင်အာရှဒေသသို့ ရောက်ရှိလိမ့်မည်ဟုထင်မှတ်ခဲ့သော်လဲ အမေရိကဒေသသို့ရောက်ရှိခဲ့သည် ။

ကိုလံဗတ်၏ခရီးစဉ်မှာလည်း စပိန်သမိုင်း၏ အလှည့်အပြောင်းတခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်လူမျိုးများသည် အတ္တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်ကာ ရွက်လွှင့်သွားလာပြီး ပထမဆုံး အမေရိကဒေသကိုရောက်ရှိပြီး နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်သားများဖြစ်သည် ။ ထိုအချိန် အေဒီ ၁၅ – ရာစုမှ စ၍ စပိန်များ ကိုလိုနီအင်ပါယာ ချဲ့ထွင်မှုစတင်ခဲ့သည် ။

စပိန်ရွှေခေတ်

စပိန်တို့သည် တောင်အမေရိက နှင့် မြောက်အမေရိကဒေသ အများအပြားကို အလျှင်အမြန်သိမ်းယူခဲ့ကြသည် ။ အေဒီ ၁၆ – ရာစုတွင် အမေရိကဒေသကို ကိုလိုနီ ဒေသအဖြစ် ချဲ့ထွင်သိမ်းပိုက်ခြင်းပြီး ထိုဒေသ များမှ ရွှေ ၊ ငွေ များကို ဥရောပသို့ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည် ။

ဤသို့ဖြင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ချမ်းသာ ကြွယ်၀ပြီးအင်အားကြီးမားသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည် ။ စပိန်တို့သည် ထိုငွေကြေးဖြင့် ရေတပ်အင်အားကို ကြီးမားစွာတည်ဆောက်ကာ အမေရိကဒေသများသာမက အာရှရှိ ပစ္စဖိတ် ကျွန်းဒေသတချို့ကိုလည်း သိမ်းယူခဲ့ကြသည် ။

စပိန်အင်ပါယာ၏အမြင့်ဆုံးအချိန်သည် အေဒီ ၁၅၈၈ ခုနှစ်အချိန်ကဖြစ်ခဲ့ပြီး အမေရိကအနောက်ဖက် ၊ ကျူးဘား ၊ ဖလော်ရီဒါဒေသ ၊ မက္ကဆီကို ၊ အမေရိကအလယ်ပိုင်း ၊ အမေရိကန်ပြည်နယ်အများစု(တက်စ်ဆက် ၊ နယူးမက္ကဆီကို ၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား ၊ ဖလော်ရီဒါ နှင့် အရီဇိုးနား စသည်ဖြင့်) ၊တောင်အမေရိကဒေသ နှင့် အာရှရှိ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတို့ပါဝင်သည် ။ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းသည် ၁၅၄၂ တွင် စပိန်ဘုရင် King Philip II အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့်အမည် ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည် ။

စပိန်အင်ပါယာ ပျောက်ကွယ်ခြင်း

၁၉ – ရာစုအစတွင် လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံများ လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုနှင့်အတူ စပိန်ကိုလိုနီနယ် မြေများဆုံးရှုံးခဲ့သည် ။ ၁၈၉၈ တွင် စပိန်- အမေရိကန် စစ်ပွဲများဖြစ်ပွားပြီး ကျူးဘား ၊ ပေါ်တိုရီကို ၊ ဖိလစ်ပိုင် နှင့် ဂူအမ်နိုင်ငံများကို ထိန်းချုပ်ခွင့်ဆုံးရှုံးခဲ့သည် ။

ယနေ့အချိန်တွင် အာတ္တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာထဲရှိ Canary ကျွန်း ၊ အာဖရိကအနောက်မြောက်ပိုင်း ကမ်းခြေတချို့၊ ဂျီဗရော်ဒါရေလက်ကြား နှင့် စပိန်နိုင်ငံတို့သာ စပိန်အပိုင်အဖြစ်တည်ရှိသည် ။

စပိန်ယဉ်ကျေးမှု

စပိန်အုပ်ချုပ်စဉ်အတွင်း စပိန်ကိုလိုနီနယ်များတွင်ယဉ်ကျေးမှု ၊ ဘာသာရေး ၊ ဘာသာစကားများ အလွန်ပြန့်နှံ့ခဲ့သည် ။ စပိန်ခေတ် အဆောက်အဦးများစွာသည်လဲ လက်တင်အမေရိကဒေသတွင် သမိုင်း အမွေအနှစ်ဖြစ် တည်ရှိသည် ။ ယနေ့အချိန်တွင် ကမ္ဘာပေါ်၌ ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံး ပြောသည့် ဘာသာစကားမှာ စပိန်ဘာသာ စကားဖြစ်ပြီး လူဦးရေ သန်း ၄၀၀ ခန့်ပြောဆိုသုံးစွဲလျှက်ရှိကြသည်။

Academy

Leave a Reply