အဆင္းရဲဆုံးမွ တုိးတက္မႈအျမန္ဆုံးျဖစ္လာတဲ့ အီသီယိုပီးယား ႏုိင္ငံအေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေရးသားသူ – ေမာင္သာ(ေရွးေဟာင္းသုေတသန)

တစ္ခ်ိန္ေသာကာလက အီသီယိုပီးယားဟု ဆိုလွ်င္ ကမာၻေပၚတြင္ အဆင္းရဲဆုံး ႏွင့္ ငတ္မြတ္မြဲေတမႈ အျမင့္ဆုံးႏိုင္ငံတစ္ခု ဟု သိထားၾကသည္။ အီသီယိုပီးယားႏိုင္ငံကို အစာ အာဟာရ ခ်ိဳ႕တဲ့ကာ ပိန္လွီ၍ အရိုးၿပိဳင္းၿပိဳင္းက်ေနသည့္ ကေလးငယ္မ်ား၏ ပုံရိပ္မ်ားႏွင့္တြဲဘက္ ျမင္ခဲ့ၾကသည္။

သို႕ေသာ္လည္း ယခုအခါတြင္မူ အီသီယိုပီးယားႏိုင္ငံသည္ အာဖရိက၏ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ အျမန္ဆုံးႏိုင္ငံတစ္ခုအျဖစ္ ကမာၻက အသိအမွတ္ျပဳလာရသည္ အထိ လ်င္ျမန္စြာ တိုးတက္ေနၿပီျဖစ္ေပသည္။

ေနာက္ခံသမိုင္း

အီသီယိုပီးယားဟု အတို ေခၚၾကသည့္ ဖက္ဒရယ္ ျပည္ေထာင္စု ဒီမိုကရက္တစ္ အီသီယိုပီးယား ႏိုင္ငံသည္ အာဖရိက ဦးခ်ဳိတြင္တည္ရွိသည္။အီသီယိုပီးယား ႏိုင္ငံ၏ အေရွ႕ေျမာက္ႏွင့္ေျမာက္ဘက္တြင္ အက္စ္တိုးနီးယားႏိုင္ငံ၊အေရွ႕ဘက္တြင္ ဂ်ီဘူတီ ႏွင့္ ဆိုမာလီ ႏိုင္ငံ၊အေနာက္ဘက္တြင္ ဆူဒန္ႏိုင္ငံႏွင့္ေတာင္ဘက္တြင္ ကင္ညာႏိုင္ငံမ်ားႏွင့္ နယ္နမိတ္ခ်င္းဆက္စပ္ေနသည္။

လူဦးေရ သန္း ၁၀၀ ေက်ာ္ ရွိသည့္ အီသီယိုပီးယားသည္ ကမၻာေပၚတြင္ လူဦးေရအမ်ားဆုံး ေနထိုင္လ်က္ရွိသည့္ကုန္းတြင္းပိတ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္သည္။ ထို႕အတူပင္ အာဖရိကတိုက္တြင္ ႏိုင္ဂ်ီးရီးယားၿပီးလွ်င္ ဒုတိယ လူဦးေရ အထူထပ္ဆုံးႏိုင္ငံလည္းျဖစ္သည္။

အီသီယိုပီးယားႏိုင္ငံသည္ စတုရန္းကီလိုမီတာ ၁ ဒသမ ၁ သန္း( ၄၂၀၀၀၀ စတုရန္းမိုင္) က်ယ္၀န္းကာ ႏိုင္ငံ၏ အႀကီးဆုံး ၿမိဳ႕ သည္ ၿမိဳ႕ေတာ္ အက္ဒီစ္အဘာဘာျဖစ္သည္။ အီသီယိုပီးယားႏိုင္ငံသည္ ေရွးဦးလူသား (Homo sapien) မ်ားအေျခခ်ခဲ့သည့္ ေနရာ ဟု ပညာရွင္မ်ား ယူဆၾကသည္။ေက်ာက္ေခတ္သစ္ကာလတြင္ ပထမဆုံးေသာ အာဖရိကအာရွ ဘာသာစကားအုပ္စု၀င္ စကား ကို ေျပာၾကသူမ်ားသည္ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ ႏွစ္သန္းတြင္ အာဖရိက ဦးခ်ိဳေဒသတြင္ ေနထိုင္ခဲ့ၾကသည္။

အီသီယိုပီးယားသည ္ႏိုင္ငံ၏ သမိုင္းတစ္ေလ်ာက္ သက္ဦးဆံပိုင္စနစ္၊ ဘုရင္စနစ္မ်ားကို က်င့္သုံးခဲ့သည္။ ၁၉ ရာစု ေႏွာင္း ပိုင္းတြင္ ေအာင္ျမင္ေသာ စစ္ဘက္ ေတာ္လွန္ေရး ျဖစ္ပြားခဲ့ကာ ဥေရာပ ကိုလိုနီမ်ားကို ေအာင္ႏိုင္ခဲ့သည့္ ပထမဆုံးေသာ ႏိုင္ငံျဖစ္ လာခဲ့သည္။

ကမၻာ့ႏိုင္ငံေပါင္းစုံ အဖြဲ႕ႏွင့္ ကုလသမဂၢအဖြဲ႕ တြင္ အဖြဲ႕၀င္ျဖစ္လာခဲ့သည့္ အာဖရိက၏ ပထမဆုံးေသာ လြတ္လပ္ သည့္ ႏိုင္ငံလည္းျဖစ္သည္။ ကုလသမဂၢ G-24 ၊ ဘက္မလိုက္လႈပ္ရွားမႈအဖြဲ႕၊ G-77 ၊ အာဖရိက ညီညြတ္ေရးအဖြဲ႕ မ်ားကို ဦးေဆာင္ ဖြဲ႕စည္းခဲ့သည့္ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ တစ္ႏိုင္ငံ အပါအ၀င္ျဖစ္သည့္ အီသီယိုပီးယားတြင္ အာဖရိက ညီညြတ္ေရးအဖြဲ႕၏ ဌာနခ်ဳပ္ရုံးကို ဖြင့္လွစ္ ထားသည္။

၁၉၇၄ ခုႏွစ္တြင္ ဆုိဗီယက္ယူနီယံ၏ ေထာက္ခံမႈျဖင့္ ကြန္ျမဴနစ္ စစ္အစိုးရက အီသီယိုးပီးယားႏိုင္ငံကို အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည္။ ၁၉၉၁ ခုႏွစ္တြင္ ဆိုဗီယက္ႏိုင္ငံ ၿပိဳကြဲၿပီးေနာက္ EPRDF က အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည္။ အီသီယိုပီးယားသည္ လူမ်ိဳးစု ၈၀ ေက်ာ္ ရွိကာ ဘာသာ စကား ၈၀ ေက်ာ္ အသုံးျပဳလ်က္ရွိသည္။

အီသီယိုးပီးယားသည္ ေကာ္ဖီပင္၏ မူလရင္းျမစ္ေဒသ ျဖစ္သကဲ့သို႕ ေျမႀသဇာေကာင္းမြန္ေသာ ေရေျမေတာေတာင္မ်ား ျမစ္ေခ်ာင္းမ်ားရွိသည္။ ကမၻာေပၚတြင္အပူဆုံး ေဒသတစ္ခုျဖစ္သည့္ ဒေလာလ္ သည္ အီသီယိုးပီးယား၏ ေျမာက္ပိုင္းတြင္တည္ရွိ သည္။ အာဖရိကတိုက္၏ အႀကီးဆုံးေတာင္တန္း ႏွင့္ အႀကီးဆုံးလိုဏ္ဂူ ေဆာ့ဖ္အိုမာ လည္းရွိသည္။ ကမၻာ့ကုလသမဂၢ ယူနက္စ္ကို အဖြဲ႕၏ အေမြအႏွစ္ေဒသမ်ားသည္ အာဖရိကတိုက္ႏိုင္ငံမ်ားအတက္ အီသီယိုပီးယားႏိုင္ငံတြင္ အမ်ားဆုံးရွိေနသည္။

ဘာသာ ႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈ

အီသီယိုးပီးယားႏိုင္ငံလူဦးေရ၏ ၆၂.၈%သည္ ခရစ္ယာန္ဘာသာကုိ ကုိးကြယ္ၾကသည္။ ၃၄ % သည္ အစၥလမ္ဘာသာကိုကိုးကြယ္ၾကသည္။ အမ်ားစုက ဆြန္နီဂိုဏ္းျဖစ္ၾကသည္။ ဘီတာ အစၥေရး ဟု ေခၚၾကသည့္ အီသီယိုပီးယားဂ်ဴးမ်ားသည္ ၁၉၈၀ ခုႏွစ္ မ်ားတြင္ အီသီယိုးပီးယားတြင္အျခခ်ေနထုိင္ခဲ့ၾကကာ ယင္းတို႔အမ်ားစုသည္ အစၥေရးႏိုင္ငံမွ ေျပာင္းေရႊ႕လာၾကသူ မ်ားျဖစ္ၾကသည္။

အီသီယိုးပီးယား ဘာသာအကၡရာစာလုံးမ်ားသည္ ကမာၻေပၚတြင္ အေစာဆုံး ေပၚထြန္းခဲ့သည့္ ေရွးေဟာင္း Ge’ez စာလုံး မ်ားျဖစ္ကာ ယင္းတို႕ကို ယေန႕တိုင္သုံးစြဲလ်က္ရွိေပသည္။ အီသီယိုပီးယား ျပကၡဒိန္ သည္ လက္ရွိကမာၻသုံး ဂရီဂုိးရီးယန္း ျပကၡဒိန္ထက္ ခုနစ္ႏွစ္ သုံးလနီးပါး ေနာက္က်ေနသည္။

လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ႏွစ္သိန္းေက်ာ္၊ ေက်ာက္ေခတ္လယ္ကာလက ေရွးဦးလူ(Homo Sapiens) မ်ား သည္ အီသီယိုးပီးယား တြင္ ေနထိုင္ခဲ့ၾကၿပီး ယင္းတို႕၏ ရုပ္ၾကြင္းမ်ားအား ႏိုင္ငံအေနာက္ေျမာက္ပိုင္းမွ ေတြ႕ရွိခဲ့ၿပီး အိုမို ရုပ္ၾကြင္းမ်ားဟု ထင္ရွားခဲ့သည္။ သက္တမ္း ႏွစ္ ၁၆၀၀၀၀ ရွိသည့္ ေရွးဦးလူ ရုပ္ၾကြင္းတစ္ခုကိုလည္း အီသီယိုးပီးယားႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္း အ၀က္ရွ္တြင္ ေတြ႕ရွိခဲ့ရသည္။

စီးပြားေရး

ကမာၻေပၚတြင္ အရွည္လ်ားဆုံးျဖစ္သည့္ ႏိုင္းျမစ္ ၏ သယံဇာတ မ်ားကို ပိုင္ဆိုင္ထားခဲ့သည့္ အီသီယိုပီးယားသည္ ၁၉၈၀ ျပည့္ုႏွစ္မ်ားတြင္ အငတ္ေဘးႏွင့္ ျပည္တြင္းစစ္ေဘးမ်ားႏွင့္ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရကာ ဆင္းရဲမြဲေတခဲ့သည္။ ႏွစ္ေပါင္းၾကာရွည္စြာ ဆင္းရဲဒုကၡမ်ိဳးစုံႏွင့္ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရေသာ အီသီယိုးပီးယားသည္ မ်ားမၾကာမီ ႏွစ္မ်ားအတြင္း နလံထူခဲ့ကာ အေရွ႕ႏွင့္ ဗဟိုအာဖရိက၏ စီးပြားေရးဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ အရွိဆုံး ႏိုင္ငံျဖစ္လာခဲ့သည္။

အီသီယိုးပီးယားႏိုင္ငံ၏ စီးပြားေရးသည္ လယ္ယာစိုက္ပ်ိဳးေရးျဖစ္ၿပီး ျပည္တြင္းထုတ္ကုန္တန္ဘိုး(GDP) ၏ ၄၆ ရာခိုင္ႏႈန္း သည္ စိုက္ပ်ိဳးေရးလုပ္ငန္းမွ ရရွိသကဲ့သို႕ လုပ္သား အင္အား ၈၅ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္လည္း စိုက္ပ်ိဳးေရးလုပ္ငန္းမ်ားတြင္ လုပ္ကိုင္လ်က္ ရွိၾကသည္။

ယခင္က ႏိုင္ငံ၏ လုပ္ငန္းအမ်ားအျပားကို ႏိုင္ငံေတာ္က ပိုင္ဆိုင္ခဲ့ေသာ္လည္း ေနက္ပိုင္းတြင္ ဆက္သြယ္ေရး၊ ေငြေၾကး၊ အာမခ၊ ေလေၾကာင္းေရေၾကာင္းသြားလာေရး လုပ္ငန္းမ်ာမွ လြဲ၍ က်န္လုပ္ငန္းမ်ားကို ပုဂၢလိက ပိုင္မ်ားအျဖစ္ေျပာင္းလဲေပးခဲ့ရာ ႏိုင္ငံစီးပြားေရးက တစ္ဟန္ထိုးတိုးတက္လာခဲ့သည္။

ႏိုင္ငံ၏ လူဦးေရ တစ္၀က္နီးပါးသည္ အသက္ ၁၈ ႏွစ္ေအာက္ အရြယ္မ်ားျဖစ္ျခင္း ၊ မူလတန္းႏွင့္ အထက္တန္းေက်ာင္း ပညာသင္ၾကားမႈ သိသိသာသာ ျမင့္မားလာျခင္း၊ ပညာတတ္လူငယ္မ်ားအား အလုပ္အကိုင္ဖန္တီးေပးႏိုင္မႈ ျမင့္တက္လာျခင္း တို႕သည္ တိုင္းျပည္စီးပြားေရးတိုးတက္လာမႈ၏ အဓိက အေၾကာင္းရင္းမ်ားျဖစ္သည္။လူဦးေရတိုးတက္လာသည္ႏွင့္ အမွ် ႏွစ္စဥ္ အလုပ္အကိုင္ေနရာ ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာ ကို ဖန္တီးေပးလ်က္ရွိသည္။

စီးပြားေရးတိုးတက္မႈ တြန္းအားမ်ား

အီသီယိုးပီးယားႏိုင္ငံ၏ ဖြဲ႕စည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပုံ အေျခခံဥပေဒတြင္ ေျမယာမ်ားကို ႏိုင္ငံႏွင့္ ျပည္သူကသာ ပိုင္ဆိုင္ခြင့္ရွိသည္ဟု ျပ႒ာန္းထားသည္။သို႕ေသာ္လည္း အီသီယိုးပီးယားႏိုင္ငံသားမ်ားအား ေပါင္ႏွံ၊ေရာင္းခ်၊ပိုင္ဆိုင္ခြင့္မျပဳေသာ၉၉ ႏွစ္သက္တမ္းရွိသည့္ ေျမယာငွားရမ္းခြင့္ကိုေပးအပ္ထားသည္။

အီသီယိုးပီးယား၏ စီးပြားေရးျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈတြင္ ပုဂၢလိက ပိုင္ဆိုင္မႈမ်ားကို တိုးၿမွင့္ေပးခဲ့ သျဖင့္ ႏိုင္ငံျခားရင္းႏွီးၿမွဳပ္ႏွံမႈမ်ားကို ဆြဲေဆာင္ႏိုင္ခဲ့သည္။ လယ္ယာစိုက္ပ်ိဳးေရးႏွင့္ စက္မႈလုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ျပည္ပမွ အႀကီးစား ရင္းႏွီးၿမွဳပ္ႏွံမႈမ်ားေဆာင္ရြက္လာႏိုင္ရန္ အခြင့္အေရးမ်ားေပးခဲ့သည္။ ကမာၻ႔ကုန္သြယ္ေရးအဖြဲ႕သို႕၀င္ေရာက္ကာ ႏိုင္ငံ၏ကူးသန္း ေရာင္း၀ယ္ေရးလုပ္ငန္းမ်ား တိုးတက္လာခဲ့သည္။

စက္မႈဇုန္ ေလးခု ထူေထာင္ကာ လိုအပ္ေသာ အေျခခံအေဆာက္အုံမ်ားကို ျဖည့္ဆည္းေပးကာ ေရႊ၊ ေရနံ၊ ဓာတ္ေငြ႕၊ ေက်ာက္မ်က္ရတနာ အစရွိေသာ သယံဇာတ ႏွင့္ ကုန္ၾကမ္းပစၥည္းမ်ားကို ျပန္လည္ ဆန္းသစ္ခဲ့သည္။ ႏိုင္ငံတစ္၀န္းလမ္းကြန္ယက္ကို မိုင္ ၁၀၀၀၀ အထိ တိုးခဲ်႕ခဲ့သည္။ အဆင့္ျမင့္ ရထားလမ္းကြန္ယက္ မိုင္ ၁၅၀၀ ေဖာက္လုပ္ခဲ့သည့္အျပင္ မီးရထား စက္ေခါင္း မ်ား၊ အင္ဂ်င္မ်ားႏွင့္ လမ္းအခ်က္ျပစနစ္မ်ားကို ထုတ္လုပ္ခဲ့သည္။

လွ်ပ္စစ္စြမ္းအားထုတ္လုပ္မႈကို ေလးဆတိုးကာ မီဂါ၀ပ္ ၁၀၀၀၀ အထိ တိုးၿမွင့္ ျဖန္႕ျဖဴးခဲ့သည္။ ဓာတ္အားျဖန္႕ျဖဴးလုိင္း မိုင္ ၈၂၅၀၀ တိုးခဲ႕ကာ လက္ရွိ ဓာတ္အားထုတ္လႊတ္မႈ မိုင္၄၈၀၀ ကို ျပန္လည္ မြမ္းမံခဲ့သည္။

ျပည့္ၿဖိဳးၿမဲ စြမ္းအင္မ်ားအျဖစ္ ေရအား၊ ေလအား၊ အပူအား ႏွင့္ ဇီ၀ ေလာင္စာမ်ားကို သုံးစြဲကာ မိုဘိုင္းဖုန္း ဆက္သြယ္ေျပာဆိုႏိုင္မႈ ကို အလုံးေရ ခုနစ္သန္းမွ သန္း ၄၀ အထိ တိုးခ်ဲ႕ခဲ့သည္။ အင္တာနက္သုံးစြဲႏိုင္မႈကို ဦးေရ ႏွစ္သိန္းမွ ၃၇ သိန္းအထိ ခြင့္ျပဳေပးခဲ့သည္။

အက်ိဳးရလာဒ္မ်ား

ထိုသို႕ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားေၾကာင့္ အီသီယိုးပီးယားႏိုင္ငံ၏ စိုက္ပ်ိဳးေရးလုပ္ငန္းသည္ ငါးႏွစ္အတြင္း ႏွစ္စဥ္ ၈ ဒသမ ၁ ရာခိုင္ ႏႈန္း တိုးတက္ လ်က္ရွိသည္။ အဓိကသီးႏွံ ထုတ္လုပ္မႈသည္လည္း ၁၈ ဒသမ ၁ မက္ထရစ္တန္မွ ၃၉ ဒသမ ၅ တန္အထိရွိလာသည္။ ႏိုင္ငံ၏ စီးပြားတိုးတက္လာသည္ႏွင့္အမွ် အီသီယိုးပီးယားတပ္မေတာ္သည္လည္း ကမၻာေပၚတြင္ အင္အားႀကီးမားမႈ အဆင့္ ၄၆ သို႕ ေရာက္ရွိလာခဲ့ေပသည္။

မွန္ွကန္ေကာင္းမြန္ေသာ စနစ္တစ္ခုေအာက္တြင္ ေတာ္တည့္ ေျဖာင့္မတ္ေသာ ေခါင္းေဆာင္မ်ား၏ ဦးေဆာင္မႈေၾကာင့္ေအာက္ဆုံးအဆင့္မွသည္ အထက္သို႕ေရာက္ေအာင္ ျမန္ႏႈန္းျမင့္မားစြာ တက္ေရာက္ေနသည့္ အီသီယိုးပီးယားႏိုင္ငံ၏ ပုံရိပ္မ်ားသည္ ယေန႔ကမၻာတစ္လႊား တြင္ ထင္ရွားေက်ာ္ၾကားလ်က္ရွိေနေပသည္။

ေမာင္သာ(ေရွးေဟာင္းသုေတသန)
၂၀၁၆ ခုႏွစ္ ဇန္န၀ါရီ လထုတ္ သုတစြယ္စုံ မဂၢဇင္းမွ


အဆင်းရဲဆုံးမှ တိုးတက်မှုအမြန်ဆုံးဖြစ်လာတဲ့ အီသီယိုပီးယား နိုင်ငံအကြောင်း သိကောင်းစရာ (unicode)

ရေးသားသူ – မောင်သာ(ရှေးဟောင်းသုတေသန)

တစ်ချိန်သောကာလက အီသီယိုပီးယားဟု ဆိုလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင်းရဲဆုံး နှင့် ငတ်မွတ်မွဲတေမှု အမြင့်ဆုံးနိုင်ငံတစ်ခု ဟု သိထားကြသည်။ အီသီယိုပီးယားနိုင်ငံကို အစာ အာဟာရ ချို့တဲ့ကာ ပိန်လှီ၍ အရိုးပြိုင်းပြိုင်းကျနေသည့် ကလေးငယ်များ၏ ပုံရိပ်များနှင့်တွဲဘက် မြင်ခဲ့ကြသည်။သို့သော်လည်း ယခုအခါတွင်မူ အီသီယိုပီးယားနိုင်ငံသည် အာဖရိက၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အမြန်ဆုံးနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ဘာက အသိအမှတ်ပြုလာရသည် အထိ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်နေပြီဖြစ်ပေသည်။

နောက်ခံသမိုင်း

အီသီယိုပီးယားဟု အတို ခေါ်ကြသည့် ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု ဒီမိုကရက်တစ် အီသီယိုပီးယား နိုင်ငံသည် အာဖရိက ဦးချိုတွင်တည်ရှိသည်။အီသီယိုပီးယား နိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်နှင့်မြောက်ဘက်တွင် အက်စ်တိုးနီးယားနိုင်ငံ၊အရှေ့ဘက်တွင် ဂျီဘူတီ နှင့် ဆိုမာလီ နိုင်ငံ၊အနောက်ဘက်တွင် ဆူဒန်နိုင်ငံနှင့်တောင်ဘက်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံများနှင့် နယ်နမိတ်ချင်းဆက်စပ်နေသည်။ လူဦးရေ သန်း ၁၀၀ ကျော် ရှိသည့် အီသီယိုပီးယားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေအများဆုံး နေထိုင်လျက်ရှိသည့်ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထို့အတူပင် အာဖရိကတိုက်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားပြီးလျှင် ဒုတိယ လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံးနိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။

အီသီယိုပီးယားနိုင်ငံသည် စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁ ဒသမ ၁ သန်း( ၄၂၀၀၀၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းကာ နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး မြို့ သည် မြို့တော် အက်ဒီစ်အဘာဘာဖြစ်သည်။ အီသီယိုပီးယားနိုင်ငံသည် ရှေးဦးလူသား (Homo sapien) များအခြေချခဲ့သည့် နေရာ ဟု ပညာရှင်များ ယူဆကြသည်။ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလတွင် ပထမဆုံးသော အာဖရိကအာရှ ဘာသာစကားအုပ်စုဝင် စကား ကို ပြောကြသူများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ် နှစ်သန်းတွင် အာဖရိက ဦးချိုဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

အီသီယိုပီးယားသည ္နိုင်ငံ၏ သမိုင်းတစ်လျောက် သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်၊ ဘုရင်စနစ်များကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု နှောင်း ပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော စစ်ဘက် တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ဥရောပ ကိုလိုနီများကို အောင်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ် လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်းစုံ အဖွဲ့နှင့် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ တွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည့် အာဖရိက၏ ပထမဆုံးသော လွတ်လပ် သည့် နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ G-24 ၊ ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့၊ G-77 ၊ အာဖရိက ညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ များကို ဦးဆောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်သည့် အီသီယိုပီးယားတွင် အာဖရိက ညီညွတ်ရေးအဖွဲ့၏ ဌာနချုပ်ရုံးကို ဖွင့်လှစ် ထားသည်။

၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် ကွန်မြူနစ် စစ်အစိုးရက အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် EPRDF က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အီသီယိုပီးယားသည် လူမျိုးစု ၈၀ ကျော် ရှိကာ ဘာသာ စကား ၈၀ ကျော် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။

အီသီယိုးပီးယားသည် ကော်ဖီပင်၏ မူလရင်းမြစ်ဒေသ ဖြစ်သကဲ့သို့ မြေဩဇာကောင်းမွန်သော ရေမြေတောတောင်များ မြစ်ချောင်းများရှိသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင်အပူဆုံး ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည့် ဒလောလ် သည် အီသီယိုးပီးယား၏ မြောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိ သည်။ အာဖရိကတိုက်၏ အကြီးဆုံးတောင်တန်း နှင့် အကြီးဆုံးလိုဏ်ဂူ ဆော့ဖ်အိုမာ လည်းရှိသည်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ ယူနက်စ်ကို အဖွဲ့၏ အမွေအနှစ်ဒေသများသည် အာဖရိကတိုက်နိုင်ငံများအတက် အီသီယိုပီးယားနိုင်ငံတွင် အများဆုံးရှိနေသည်။

ဘာသာ နှင့် ယဉ်ကျေးမှု

အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၆၂.၈%သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ၃၄ % သည် အစ္စလမ်ဘာသာကိုကိုးကွယ်ကြသည်။ အများစုက ဆွန်နီဂိုဏ်းဖြစ်ကြသည်။ ဘီတာ အစ္စရေး ဟု ခေါ်ကြသည့် အီသီယိုပီးယားဂျူးများသည် ၁၉၈၀ ခုနှစ် များတွင် အီသီယိုးပီးယားတွင်အခြချနေထိုင်ခဲ့ကြကာ ယင်းတို့အများစုသည် အစ္စရေးနိုင်ငံမှ ပြောင်းရွှေ့လာကြသူ များဖြစ်ကြသည်။ အီသီယိုးပီးယား ဘာသာအက္ခရာစာလုံးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အစောဆုံး ပေါ်ထွန်းခဲ့သည့် ရှေးဟောင်း Ge’ez စာလုံး များဖြစ်ကာ ယင်းတို့ကို ယနေ့တိုင်သုံးစွဲလျက်ရှိပေသည်။

အီသီယိုပီးယား ပြက္ခဒိန် သည် လက်ရှိကမ္ဘာသုံး ဂရီဂိုးရီးယန်း ပြက္ခဒိန်ထက် ခုနစ်နှစ် သုံးလနီးပါး နောက်ကျနေသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်နှစ်သိန်းကျော်၊ ကျောက်ခေတ်လယ်ကာလက ရှေးဦးလူ(Homo Sapiens) များ သည် အီသီယိုးပီးယား တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ယင်းတို့၏ ရုပ်ကြွင်းများအား နိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းမှ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး အိုမို ရုပ်ကြွင်းများဟု ထင်ရှားခဲ့သည်။ သက်တမ်း နှစ် ၁၆၀၀၀၀ ရှိသည့် ရှေးဦးလူ ရုပ်ကြွင်းတစ်ခုကိုလည်း အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း အဝက်ရှ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။

စီးပွားရေး

ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးဖြစ်သည့် နိုင်းမြစ် ၏ သယံဇာတ များကို ပိုင်ဆိုင်ထားခဲ့သည့် အီသီယိုပီးယားသည် ၁၉၈၀ ပြည်ု့နှစ်များတွင် အငတ်ဘေးနှင့် ပြည်တွင်းစစ်ဘေးများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရကာ ဆင်းရဲမွဲတေခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းကြာရှည်စွာ ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးစုံနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော အီသီယိုးပီးယားသည် များမကြာမီ နှစ်များအတွင်း နလံထူခဲ့ကာ အရှေ့နှင့် ဗဟိုအာဖရိက၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အရှိဆုံး နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်တန်ဘိုး(GDP) ၏ ၄၆ ရာခိုင်နှုန်း သည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းမှ ရရှိသကဲ့သို့ လုပ်သား အင်အား ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည်လည်း စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြသည်။

ယခင်က နိုင်ငံ၏ လုပ်ငန်းအများအပြားကို နိုင်ငံတော်က ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော်လည်း နေက်ပိုင်းတွင် ဆက်သွယ်ရေး၊ ငွေကြေး၊ အာမခ၊ လေကြောင်းရေကြောင်းသွားလာရေး လုပ်ငန်းမျာမှ လွဲ၍ ကျန်လုပ်ငန်းများကို ပုဂ္ဂလိက ပိုင်များအဖြစ်ပြောင်းလဲပေးခဲ့ရာ နိုင်ငံစီးပွားရေးက တစ်ဟန်ထိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။

နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ တစ်ဝက်နီးပါးသည် အသက် ၁၈ နှစ်အောက် အရွယ်များဖြစ်ခြင်း ၊ မူလတန်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်း ပညာသင်ကြားမှု သိသိသာသာ မြင့်မားလာခြင်း၊ ပညာတတ်လူငယ်များအား အလုပ်အကိုင်ဖန်တီးပေးနိုင်မှု မြင့်တက်လာခြင်း တို့သည် တိုင်းပြည်စီးပွားရေးတိုးတက်လာမှု၏ အဓိက အကြောင်းရင်းများဖြစ်သည်။လူဦးရေတိုးတက်လာသည်နှင့် အမျှ နှစ်စဉ် အလုပ်အကိုင်နေရာ ထောင်ပေါင်းများစွာ ကို ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသည်။

စီးပွားရေးတိုးတက်မှု တွန်းအားများ

အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် မြေယာများကို နိုင်ငံနှင့် ပြည်သူကသာ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။သို့သော်လည်း အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံသားများအား ပေါင်နှံ၊ရောင်းချ၊ပိုင်ဆိုင်ခွင့်မပြုသော၉၉ နှစ်သက်တမ်းရှိသည့် မြေယာငှားရမ်းခွင့်ကိုပေးအပ်ထားသည်။ အီသီယိုးပီးယား၏ စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှုများကို တိုးမြှင့်ပေးခဲ့ သဖြင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် ပြည်ပမှ အကြီးစား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများဆောင်ရွက်လာနိုင်ရန် အခွင့်အရေးများပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့သို့ဝင်ရောက်ကာ နိုင်ငံ၏ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။

စက်မှုဇုန် လေးခု ထူထောင်ကာ လိုအပ်သော အခြေခံအဆောက်အုံများကို ဖြည့်ဆည်းပေးကာ ရွှေ၊ ရေနံ၊ ဓာတ်ငွေ့၊ ကျောက်မျက်ရတနာ အစရှိသော သယံဇာတ နှင့် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများကို ပြန်လည် ဆန်းသစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလမ်းကွန်ယက်ကို မိုင် ၁၀၀၀၀ အထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ အဆင့်မြင့် ရထားလမ်းကွန်ယက် မိုင် ၁၅၀၀ ဖောက်လုပ်ခဲ့သည့်အပြင် မီးရထား စက်ခေါင်း များ၊ အင်ဂျင်များနှင့် လမ်းအချက်ပြစနစ်များကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။လျှပ်စစ်စွမ်းအားထုတ်လုပ်မှုကို လေးဆတိုးကာ မီဂါဝပ် ၁၀၀၀၀ အထိ တိုးမြှင့် ဖြန့်ဖြူးခဲ့သည်။ ဓာတ်အားဖြန့်ဖြူးလိုင်း မိုင် ၈၂၅၀၀ တိုးခဲ့ကာ လက်ရှိ ဓာတ်အားထုတ်လွှတ်မှု မိုင်၄၈၀၀ ကို ပြန်လည် မွမ်းမံခဲ့သည်။

ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်များအဖြစ် ရေအား၊ လေအား၊ အပူအား နှင့် ဇီ၀ လောင်စာများကို သုံးစွဲကာ မိုဘိုင်းဖုန်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်မှု ကို အလုံးရေ ခုနစ်သန်းမှ သန်း ၄၀ အထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ အင်တာနက်သုံးစွဲနိုင်မှုကို ဦးရေ နှစ်သိန်းမှ ၃၇ သိန်းအထိ ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။

အကျိုးရလာဒ်များ

ထိုသို့ဆောင်ရွက်မှုများကြောင့် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းသည် ငါးနှစ်အတွင်း နှစ်စဉ် ၈ ဒသမ ၁ ရာခိုင် နှုန်း တိုးတက် လျက်ရှိသည်။ အဓိကသီးနှံ ထုတ်လုပ်မှုသည်လည်း ၁၈ ဒသမ ၁ မက်ထရစ်တန်မှ ၃၉ ဒသမ ၅ တန်အထိရှိလာသည်။ နိုင်ငံ၏ စီးပွားတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ အီသီယိုးပီးယားတပ်ပတော်သည်လည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အင်အားကြီးမားမှု အဆင့် ၄၆ သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပေသည်။

မှနှ်ကန်ကောင်းမွန်သော စနစ်တစ်ခုအောက်တွင် တော်တည့် ဖြောင့်မတ်သော ခေါင်းဆောင်များ၏ ဦးဆောင်မှုကြောင့်အောက်ဆုံးအဆင့်မှသည် အထက်သို့ရောက်အောင် မြန်နှုန်းမြင့်မားစွာ တက်ရောက်နေသည့် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ ပုံရိပ်များသည် ယနေ့ကမ္ဘာတစ်လွှား တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားလျက်ရှိနေပေသည်။

မောင်သာ(ရှေးဟောင်းသုတေသန)
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ လထုတ် သုတစွယ်စုံ မဂ္ဂဇင်းမှ

Leave a Reply