အင္ကာအင္ပါယာ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေရးသားသူ – Academy

အင္ကာအင္ပါယာသည္ ေတာင္အေမရိကတိုက္ အင္ဒီးေတာင္တန္းေဒသတြင္ တည္ရွိခဲ့သည့္ ေဒသခံ အေမရိကန္ တုိင္းရင္းသားမ်ား၏ အင္ပါယာၿဖစ္သည္ ။ ဘုရင့္ အင္ပါယာေဒသၿဖစ္ၿပီး ၾကီးမားက်ယ္ၿပန္ ့သည့္ ဧရိယာေဒသမ်ားကို ပိုင္ဆိုင္ ထိန္းခ်ဳပ္ခဲ့ၾကသည္ ။ ႀကီးမားသည့္ အေဆာက္အဦးမ်ားကို တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကၿပီး ခ်မ္းသာၾကြယ္၀ သူမ်ားလည္းၿဖစ္သည္ ။

ေတာင္အေမရိကေဒသ သို႔ ဥေရာပတိုက္သားမ်ား ေရာက္မလာမွီ ၁၆ ရာစုအခ်ိန္အထိ ဤေဒသ၏ အၾကီးဆံုး ယဥ္ေက်းမႈထြန္းကားရာ အင္ပါယာၿဖစ္ကာ ထိုအခ်ိန္က လူဦးေရ ၁၀သန္း ခန္ ့ရွိခဲ့သည္ ။

အင္ပါယာၾကီးထြားၿဖစ္တည္လာပံု

ဤေဒသတြင္ ဘီစီ ၂၅၀၀ ခန္ ့အခ်ိန္မွစ၍ လူမ်ားေနထိုင္ခဲ့ၾကၿပီး လူမ်ိဳးစုေပါင္းမ်ားစြာ ရွိခဲ့သည္ဟုဆိုသည္ ။ ေအဒီ ၁၂၀၀ ခန္ ့တြင္ warlike လူမ်ိုးစုဝင္ Manco Capac ႏွင့္ သူ၏ ညီအစ္ကိုေမာင္မမ်ားသည္ ပီရူးနိင္ငံေတာင္ဖက္တြင္ Cuzco ဟု အမည္ရေသာ ၿမိဳ ့ငယ္ေလးထူ ေထာင္ရာမွ “ အင္ကာ ယဥ္ေက်းမႈ ” စတင္ခဲ့သည္ဟု ဒ႑ာရီမ်ား ၊ ပံုၿပင္မ်ားမွ ဆိုသည္ ။

Manco Capac မွာ ပထမဆံုးဘုရင္ၿဖစ္ကာ Cuzco တြင္စတင္ၿမိဳ ့ေတာ္တည္ခဲ့ၾကသည္ ။ ထို ့ေနာက္သူတို႔သည္အနီးပါတ္၀န္းက်င္ရွိ အုပ္စုငယ္မ်ားကိုစစ္ေအာင္နိင္ၿပီး အင္ပါယာက်ယ္ၿပန္ ့လာခဲ့သည္ ။ အင္ပါယာ၏ အၿမင့္ဆံုးအခ်ိန္သည္ ၁၄၉၃ခုႏွစ္ Huayna Capac အုပ္ခ်ဳပ္ခ်ိန္ ၿဖစ္ၿပီးပီရူး ၊ အီေကြးဒိုး၊ ဘိုလီးဗီးယား ၊ ခ်ီလီေၿမာက္ပိုင္း ၊ အာဂ်င္တီးနားအေနာက္ေတာင္ပိုင္းေဒသမ်ား ပါ၀င္သည္ ။

ၾကီးမားသည့္အေဆာက္အဦးမ်ား

“ အင္ကာ” မ်ားသည္ၾကီးမားသည့္ ေက်ာက္တံုးမ်ားၿဖင့္တံတားမ်ား ၊ လမ္းမ်ား ၊ ေစ်းမ်ား ၊ နန္းေတာ္မ်ား ၊ အေဆာက္အဦးမ်ားကို တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကသည္။ သူတို႔၏ အဓိကၿမိဳ ့မ်ားမွာ ပီရူးနိင္ငံေတာင္ဖက္ရွိ Cuzco ၿမိဳ ့ႏွင့္ အင္ဒီးေတာင္တန္းေပၚမွ Machu Picchu ၿမိဳ ့မ်ားၿဖစ္သည္ ။ “ အင္ကာ” တို ့၏ ၾကီးက်ယ္ခန္းနားသည့္ Machu Picchu ၿမိဳ ့အား ၁၉၁၁ – ခုႏွစ္ အခ်ိန္ကရွာေဖြ ေတြ ့ရွိခဲ့ၾကသည္ ။

“ အင္ကာ” ဘုရင္မ်ားသည္ သူတို ့အုပ္ခ်ဳပ္စဥ္အခ်ိန္က ေက်ာက္တံုးခင္းထားသည့္ လမ္းမ်ားကို တဆက္တစပ္တည္းအရွည္မိုင္ ၁- ေသာင္းခန္ ့ၿပဳလုပ္ခဲ့ၾကသည္ ။ အုပ္ခ်ဳပ္သူမ်ားသည္ ထိုလမ္းမ်ားမွတဆင့္ သူတို ့အင္ပါယာတိုင္းရွိ ေက်းရြာတိုင္းသို ့ သြားေရာက္ႏုိင္သည္ ။ ေတာင္ေပၚတြင္ ၾကိဳးတံတားမ်ားဖန္တီးခဲ့ၾကသည္ ။ ေတာင္ေပၚေဒသတြင္စိုက္ပ်ိဳးနိင္ရန္ ေက်ာက္တံုးမ်ားကာရံကာ တူးေၿမာင္းမ်ား ၊ စိုက္ခင္းမ်ား ဖန္တီးခဲ့ၾကသည္ ။

“ အင္ကာ” လူ ့အဖြဲ ့အစည္း

“ အင္ကာ” လူ ့အဖြဲ ့အစည္းတြင္ ဘုရင္ႏွင့္ ဘုရင့္မိသားစုသည္ အုပ္ခ်ဳပ္သူမ်ား ၿဖစ္သည္ ။ ဘုရင္၏ ေအာက္တြင္ အစိုးရ ၊ စစ္တပ္ ႏွင့္ ဘာသာေရးဆိုင္ရာ ရာထူးမ်ားကို ရယူထားသည့္ Nobility လူတန္းစားရွိသည္ ။ လယ္သမားမ်ားမွာေအာက္ေၿခ လူတန္းစားမ်ားၿဖစ္ၾကသည္ ။ သူတို႔၏လူ ့အဖြဲ ့အစည္းတြင္ ဖန္ဆင္းရွင္ဘုရား ၊ ေနဘုရား ၊ စသည္ၿဖင့္ ဘုရားမ်ားစြာရွိသည္ ။

သရဲ ေၿခာက္တဲ့ေနရာ၊ အရာဝထၳဳမ်ားကို ယံုႀကည္ခဲ့ႀကသည္၊ ယင္းကို huacas ဟုေခၚၿပီး “ အင္ကာ” မိသားစုအိမ္တိုင္းတြင္ ရုပ္တု ၿပဳလုပ္ ကိုးကြယ္ႀကသည္။ အၿခားထူးဆန္းသည့္ အေတြးအေခၚ အယူအဆေပါင္းေၿမာက္မ်ားစြာသည္လည္း ဤေဒသတြင္ရွိခဲ့သည္။

Inca ဘုရင္၏ၾသဇာအာဏာႏွင့္ခ်မ္းသာမွဳကို
ေဖါ ္ၿပသည့္ေရႊႏွင့္ၿပဳလုပ္ထားသည့္ Sun Mask သည္ အီေကြးဒိုးနိင္ငံကြီတို ့ၿမိဳ ့၏ Central Bank Museum တြင္ တည္ရွိသည္။

ေဒသတခုႏွင့္တခု အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ၊ အယူဝါဒ ၊ ေဆာက္လုပ္သည့္အေဆာက္အဦးပံုစံမ်ားလဲ ကြဲၿပားကာ written language မေတြ ့ရွိရဟုဆိုသည္ ။ သူတို ့သည္ေရႊထည္မ်ား ၊ ကုန္းေၿမမ်ား ၊ သီးႏွံမ်ားတို႔ကိုသိမ္းဆည္းစုေဆာင္းေလ့ရွိၿပီး အေရအတြက္မ်ားကိုက်စ္ထားသည့္ၾကိဳးမ်ားႏွင့္ မွတ္ထားေလ့ရွိတတ္သည္ ။ ၾကိဳးအရွည္ ၊ အေရာင္ ၊ အထံုး စသည္မ်ား အားလံုးသည္အဓိပၸါယ္ရွိၿပီး ကၽြမ္းက်င္သူမ်ားသာ ဖတ္ရွဳ႕နိင္သည္ ။

ေရႊထည္ ၊ ေငြထည္မ်ားကို ျပဳလုပ္စုေဆာင္းခဲ့ၾကေသာ္လည္း စပိန္မ်ား သိမ္းယူၿပီးေနာက္ အရည္ေဖ်ာ္ကာ ဥေရာပသို ့ယူေဆာင္သြားခဲ့ၾကသၿဖင့္ သူတို ့၏ လက္ရာအနည္းငယ္သာ သမိုင္းအၿဖစ္က်န္ရွိသည္ ။ သူတို႔၏ေရွးေခတ္အေဆာက္အဦးမ်ား ၊ ေရႊထည္ ေငြထည္ အႏုပညာပစၥည္းမ်ားမွ သူတို႔၏ ခ်မ္းသာၾကြယ္၀မွဳကိုေဖၚျပေနသည္ ။

“ အင္ကာ” တို ့၏ေနာက္ဆံုးဘုရင္မွာ Atahualpa

Inca ေခတ္ေပ်ာက္ကြယ္ၿခင္း

“ အင္ကာ” တို ့၏ေနာက္ဆံုးဘုရင္မွာ Atahualpa ၿဖစ္သည္ ။ ၁၅၃၂ ခုတြင္ စပိန္လူမ်ိဳး Francisco Pizarro ဦးေဆာင္သည့္ စပိန္စစ္သား ၁၈၀ ခန္ ့သည္ ပီရူး ကမ္းေၿခကိုေရာက္ရွိလာခဲ့သည္ ။ အစပထမတြင္“ အင္ကာ” မ်ားသည္ Francisco Pizarro ကိုသူတို႔၏ဘုရားဟု ယံုၾကည္ၾကသည္ ။ ေနာက္ပိုင္းတြင္စပိန္မ်ားသည္ ၁၅၃၃ – ခုႏွစ္တြင္ ဘုရင္ကိုဖမ္ဆီးသတ္ၿဖတ္ကာ ရတနာမ်ားကို ရယူၿပီးေဒသခံမ်ားကိုကၽြန္အၿဖစ္ အသံုးခ်ခဲ့ၾကသည္ ။

“ အင္ကာ” လူမ်ိဳးအမ်ားအၿပားသည္လည္း ဥေရာပလူမ်ိဳးမ်ား၏ရန္ေၾကာင့္ ေသဆံုးခဲ့ရသည္ ။ “ အင္ကာ” အင္ပါယာ က်ဆံုး ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ၿပီးေနာက္ ဤေဒသတြင္ စပိန္ကိုလိုနီခ်ဲ ့ထြင္မႈလမ္းပြင့္သြားခဲ့သည္။ ယေန႔အခ်ိန္တြင္ထိလည္း အင္ကာ လူမ်ိဳး ၈သန္းခန္ ့သည္ တခ်ိန္ကသူတို ့၏ အင္ပါယာေဒသတြင္ ေနထိုင္ၾကၿပီး သူတို႔၏ ေရွးေခတ္ ဘာသာစကားမ်ားကို ေၿပာဆိုကာ ေရွးေခတ္အယူ၀ါဒမ်ားကို ယံုၾကည္ေနၾကဆဲဟုဆိုသည္ ။

Academy

ကမာၻ႔အံဖြယ္ ၇ခု စာရင္း၀င္ အင္ကာလူမ်ဳိးတုိ႔၏ ၿမဳိ႕ေတာ္ မာခ်ဴးပီခ်ဴး

မာခ်ဴးပီခ်ဴးဟာ ပီရူးႏုိင္ငံ Cusco ေဒသ အင္ဒီးစ္ေတာင္တန္းေပၚမွာ တည္ရွိတဲ့ အင္ကာအင္ပါယာ ေရွးေဟာင္းၿမဳိ႕ေတာ္တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ Machu Picchu ကို အင္ကာအင္ပါယာအင္အားႀကီးထြားခ်ိန္ ၁၄၅၀ ေလာက္မွာ တည္ေဆာက္ခဲ့ပါတယ္။ စတင္တည္ေဆာက္ၿပီး ႏွစ္ေပါင္း ၁၀၀ေက်ာ္အၾကာ ၁၅၇၀ ခုႏွစ္ စပိန္ေတြသိမ္းပိုက္ခ်ိန္မွာ စြန္႔ပစ္ျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။

ဒီၿမဳိ႕ေတာ္ကုိ ခရစ္ႏွစ္ ၁၄၅၀ ၀န္းက်င္ေလာက္မွာ အင္ကာအင္ပါယာ ဧကရာဇ္ Pachacuti (၁၄၃၈-၁၄၇၂) မွ Andes ေတာင္တန္းေတြေပၚမွာ တည္ေထာင္ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ လ်ိွဳ႕၀ွက္ဆန္းၾကယ္တဲ့ မာခ်ဴးပီခ်ဴးၿမဳိ႕ဟာ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္အထက္ ေပေပါင္း ၇၉၇၀ အျမင့္မွာ တည္ရွိေနပါတယ္။

အစပိုင္းမွာ ခံတပ္အျဖစ္တည္ေဆာက္ခဲ့ေပမယ့္ ေနာက္ပိုင္းမွာ အင္ကာလူမ်ိဳးတို႔ရဲ႕ ျမိဳ႕ေတာ္ ျဖစ္လာျပီး လူေပါင္း ၁၂၀၀ ၀န္းက်င္ေလာက္ေနထိုင္ခဲ့ၾကတယ္လို႔ ဆုိပါတယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ လက္လုပ္လက္စား သမားေတြ မင္းမႈထမ္းေတြနဲ႔ အေစခံေတြ ေနထိုင္ၾကတယ္။ ကေလးေတြနဲ႔ မိန္းမေတြဟာ ေယာက်္ားေတြထက္ ဦးေရ ပိုမ်ားတယ္။ အဓိက အသယ္ေမြးဝမ္းေက်ာင္းအျဖစ္ စိုက္ပ်ိဳးေရးကို လုပ္ကိုင္ၾကတယ္ ။ အဓိက ထြက္ကုန္ကေတာ့ အာလူးနဲ႔ ေျပာင္းတို႔ျဖစ္တယ္။ေယာက်္ားေတြက လယ္အလုပ္ကို လုပ္ကိုင္ၿပီး မိန္းမေတြကေတာ့ အိမ္မွာေနၿပီး ရက္ကန္းခတ္ျခင္း ၊ အိုးလုပ္ငန္းနဲ႔ လက္လုပ္ပစၥည္း မ်ားကို ျပဳလုပ္ၾကတယ္။

Machu Picchu ျမိဳ႔ကို စိုက္ပ်ိဳးေရးအပိုင္း၊ ဘာသာေရးအပိုင္း၊ လူေနထိုင္သည့္အပိုင္း စသျဖင့္ အပိုင္းအပိုင္းလိုက္ အံ့ၾသဖြယ္ တည္ေဆာက္ထားတာကိုေ တြ႔ရပါတယ္။ ေလွကားထစ္စိုက္ပ်ိဳးနည္းနဲ႔ ေတာင္ေစာင္းေတြေပၚမွာ စိုက္ပ်ိဳးေရးလုပ္ကိုင္ၾကျပီး ေအာက္ဆံုးအပိုင္းမွာ လူေနအေဆာက္အဦးမ်ားရွိျပီး အေရးအၾကီးဆံုး ဘာသာေရးအေဆာက္အဦးေတြကေတာ့ေတာင္ရဲ႕ထိပ္ဆံုးအပိုင္းမွာ တည္ရွိပါတယ္။ အေဆာက္အအုံစုစုေပါင္း ၁၅၀ေက်ာ္ရွိၿပီး ေက်ာက္တုံးေတြကုိထြင္းထုထားတဲ့ ေက်ာက္ေလွကားေပါင္း ၁၀၀ခန္႔ရွိပါတယ္။ ေတာင္ထိပ္မွ ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ ဟိုးေအာက္ဆံုးက စိမ္းစိုလွပတဲ့ Urubamba ေတာင္ၾကားအလွကို ျမင္ေတြ႔ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

အံ့ၾသဖြယ္တည္ေဆာက္မွုပံုေတြနဲ႔ Machu Picchu ျမိဳ႕ မွာ ခရီးသြားေတြဟာ ထူျခားလွတဲ့ အိမ္ေတြ၊ ဘုရားေက်ာင္းေတြ အပါအ၀င္ လွပတဲ့ေလွကားထစ္စိုက္ပ်ိဳးေရး စနစ္ေတြကိိုလည္း ေလ့လာနိုင္တဲ့အျပင္ လ်ွိဳ႕၀ွက္ဆန္းၾကယ္လွတဲ့ Intihuatana ေက်ာက္တံုးၾကီးကိုလည္း ျမင္ေတြ႕ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ေက်ာက္တုံးႀကီးေတြရဲ႕ မ်က္ႏွာျပင္မွာ ေဆာက္လုပ္ေရး အလုပ္သမားေတြရဲ႕ အားျပဳထားတဲ့ လက္ရာေတြကို ျမင္ေတြ႔ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ငလွ်င္ဒါဏ္ကို ေကာင္းစြာခံႏုိင္ဖုိ႔ကုိေတာ့ အင္ကာ ဗိသုကာေတြက စိတ္ကူးဆန္းဆန္းႀကံဆထားခဲ့ပါတယ္။ အေဆာက္အအုံေတြအားလုံးကို အဂၤေတမသုံးပဲ ေက်ာက္တုံးစြန္းခ်င္း ခ်ိတ္ဆက္တဲ့နည္းပညာကုိ သုံးထားခဲ့တာပါ။ ဒီနည္းပညာေၾကာင့္ ျပင္းထန္တဲ့ေရႊ႕လ်ားမႈျဖစ္ခ်ိန္မွာ အေဆာက္အအုံေတြဟာ အလုိက္သင့္ေရႊ႕လ်ားေနေစတယ္လုိ႔ သုေတသနပညာရွင္ေတြက ဆုိပါတယ္။

ႏွစ္ေပါင္း ၆၂ ႏွစ္ၾကာ တည္ရွိၿပီးတဲ့ေနာက္ Machu Picchu ရဲ႕ သက္တမ္း ကုန္ဆံုးခဲ့တယ္။ လူဦးေရရဲ႕ ငါးဆယ္ ရာခိုင္ႏႈန္းက အေရျပားကူးစက္ေရာဂါတစ္မ်ိဳးေၾကာင့္ ကပ္ဆိုက္ ေသဆံုးခဲ့ၿပီး က်န္လူမ်ားသည္ စပိန္က်ဴးေက်ာ္သူေတြရဲ႕ တိုက္ခိုက္သိမ္းပုိက္မႈကို ခံရၿပီးတဲ့ေနာက္မွာ ၿမဳိ႕ကုိစြန္႔ပစ္ခဲ့ၾကတာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ေတာ့ ဒီၿမဳိ႕ေတာ္ရွိေနခဲ့တာကို လူသိပ္မသိေတာ့ပဲ တစတစတိမ္ျမဳပ္ သြားခဲ့ပါတယ္။

၁၉ရာစုရဲ့ ရွာေဖြသူေတြဟာလည္း ေ၀းလံ ျမင့္မားလွတဲ့ Machu Picchu ကို ဘယ္ေတာ့မွ မေရာက္ခဲ့တာေၾကာင့္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေပ်ာက္ဆံုးတဲ့ ၿမိဳ႕ႀကီး အျဖစ္တည္ရွိေနခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၁၁ခုႏွစ္မွာမွ Yale တကၠသုိလ္က အေမရိကန္သမိုင္းပညာရွင္ Hiram Bingham မွ ျပန္လည္ရွာေဖြေတြ႕ရွိခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ Bingham ဟာ ဒီၿမဳိ႕ေတာ္ကုိ ရွာေဖြေတြ႔ရွိဖုိ႔ အခ်ိန္ ၄ႏွစ္ခန္႔ၾကာျမင့္ခဲ့ၿပီး ေဒသခံတုိင္းရင္းသားေတြနဲ႔အတူ ရွာေဖြခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။

Machu Picchu ျမိဳ႔ဟာ ၁၉၈၃ခုနွစ္မွာ ကမာၻ႔အေမြအႏွစ္ ယူနက္စကိုမွတ္တမ္း၀င္ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ အျခား အင္ကာၿမဳိ႕ေတြလုိ က်ဴးေက်ာ္သူေတြရဲ႕ လုံး၀ဖ်က္စီးျခင္းမခံရတဲ့အေၾကာင္းကေတာ့ ဒီၿမဳိ႕ေတာ္ဟာ ေတာ္ရုံနဲ႔ ရွာေဖြမေတြ႔ႏုိင္တဲ့ ေတာင္ထိပ္ေပၚမွာ တည္ရွိေနလုိ႔ျဖစ္ပါတယ္။ အင္ကာအင္ပါယာၿမဳိ႕ေတြအနက္ အေကာင္းပကတိက်န္ခဲ့တဲ့ၿမဳိ႕ဆုိလုိ႔ မာခ်ဴးပီခ်ဴး တစ္ၿမဳိ႕ပဲ ရွိပါတယ္။ ၂၀၀၇ ခုႏွစ္မွာေတာ့ ေခတ္သစ္ကမာၻ႔အံ့ဖြယ္ခုႏွစ္ခု စာရင္း၀င္ခဲ့ပါတယ္။ ကမာၻ႔အလွဆုံးေနရာေတြထဲက ေနရာတစ္ခုအျဖစ္တည္ရွိေနၿပီး ႏွစ္စဥ္ ကမာၻလွည့္ခရီးသြားေပါင္း သန္းနဲ႔ခ်ီၿပီးလာေရာက္ေလ့ရွိတဲ့ ေနရာလည္းျဖစ္ပါတယ္။

Leave a Reply