ကမာၻ႔ အႏၲရာယ္အရွိဆုံး မီးေတာင္ႀကီး ၁၀ ခု

Posted on

မီးေတာင္တစ္ေတာင္ကို အေဝးကၾကည့္ၿပီး သိပ္လွတာပဲလို႔ ေတြးဖူးၾကပါလိမ့္မယ္။ ကၽြန္ေတာ့္အတြက္ေတာ့ မီးေတာင္ေတြရဲ႕အလွအပေၾကာင့္ ဘဝအေမာေတြေျပခဲ့ဖူးပါတယ္။ မီးေတာင္ေတြဟာ သဘာဝအတိုင္းလွပေနေပမယ့္လည္း တခ်ဳိ႕အခ်ိန္ေတြမွာလူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားရဲ႕အသက္ေတြကိုယူသြားတဲ့အထိ ေျပာင္းလဲႏိုင္ပါတယ္။

သာမာန္အားျဖင့္ေတာ့ မီးေတာင္တိုင္းက အႏၲရာယ္မေပးတတ္ၾကပါဘူး။ အခုေျပာျပမယ့္ မီးေတာင္ (၁၀)ခုကေတာ့ ကမာၻေပၚမွာအႏၲရာယ္အမ်ားဆုံးမီးေတာင္ စာရင္းဝင္ေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။

၁၀။ ကင္မရြန္းမီးေတာင္ ၊ ကင္မရြန္းႏုိင္ငံ

ကင္မ႐ြန္းႏိုင္ငံက ကင္မ႐ြန္းေတာင္လို႔ေခၚတဲ့ မီးေတာင္ဟာဆိုရင္ အေနာက္ဘက္ ဆာဟာရကႏၲာရ နဲ႔ အာဖရိက အလယ္ပိုင္းမွာ တည္ရွိတာျဖစ္ပါတယ္။ Fako လို႔အမည္တြင္ၿပီး အာဖရိကရဲ႕ ေလးခုေျမာက္ အျမင့္ဆုံးေတာင္တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ ၁၈၀၀ခုႏွစ္ေလာက္က မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈႀကီးျဖစ္ေပၚခဲ့ပါတယ္။

ေပါက္ကြဲမႈကအရမ္းျပင္းထန္ ခဲ့တာေၾကာင့္ ေခ်ာ္ရည္ေတြဟာ ေျမျပင္ကေန အျမင့္ ၂၀၀၀မီတာ ေလာက္အထိေရာက္ေအာင္ ေပါက္ကြဲထြက္ခဲ့တာပါ။ ေခ်ာ္ရည္စီးေၾကာင္းႀကီးဟာ Mapanja ႐ြာတစ္ေလၽွာက္စီးဆင္းခဲ့ပါတယ္။ ေပါက္ကြဲၿပီးေနာက္ပိုင္းေလ့လာခ်က္မ်ားအရ ေတာင္ေပၚမွာ မီးေသြးတုံးလိုအတုံးေတြအမ်ားႀကီးရွိေနတာေတြ႕ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီအတုံးႀကီးေတြ ထုထည္ႀကီးမာစြာတည္ရွိေနေစတဲ့အျပင္ ျပင္းထန္တဲ့ငလ်င္ေတြကိုျဖစ္ေပၚေစတဲ့အစြမ္းသတၱိတဲ့ မီးေတာင္ႀကီးျဖစ္ပါတယ္။

၉။ Aira Caldera, ဂ်ပန္ႏုိင္ငံ

Supervolcano လို႔သတ္မွတ္ထားၾကတဲ့ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံက Aira Calderna မီးေတာင္ဟာ ကမၻာ့ေျမဆီလႊာထဲက ေက်ာက္ရည္ပူ ကီလိုမီတာ ၁၀၀၀ေက်ာ္ေလာက္ကို ထုတ္ႏိုင္စြမ္းရွိပါတယ္။ ဒီမီးေတာင္ရဲ႕ အႏၲရာယ္ေၾကာင့္ ကမာၻ႔အစိတ္အပုိင္းတခ်ဳိ႕ေတာင္ ပ်က္စီးသြားေစႏိုင္တယ္လို႔ သုေတသနပညာရွင္တခ်ိဳ႕က ခန္႔မွန္းထားၾကပါတယ္။ မီးေတာင္ရဲ႕အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈေတြဟာ ေလထုဖိအားကို ကေမာက္ကမျဖစ္ေစၿပီး ဖန္လုံအိမ္နိယာမဖ်က္စီးမႈကို အားေပးေနပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ ျပင္းထန္တဲ့ဖိအားေၾကာင့္ ႏ်ဳကလိယားေပါက္ကြဲထြက္သလိုမ်ိဳး ေပါက္ကြဲႏိုင္ပါေသးတယ္။Aira Caldera မီးေတာင္ကမာၻေပၚမွာရွိေနတာ ဘယ္ေလာက္ အႏၲရာယ္မ်ားလဲသိခ်င္ရင္ ႏ်ဴကလိယား ဗုံးတစ္လုံးေပါက္ကြဲထြက္တာကို စိတ္ကူးယဥ္ၾကည့္လိုက္ရင္ သိႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။

၈။ Mayon, ဖိလစ္ပိုင္ႏုိင္ငံ

Mayonမီးေတာင္ကေတာ့ ဖိလစ္ပိုင္ႏိုင္ငံ၊ Bicol ျပည္နယ္က Albay နယ္ဘက္မွာတည္ရွိတာပဲျဖစ္ပါတယ္။ Mayon ဆိုတဲ့နာမည္ျဖစ္လာပုံက ဒ႑ာရီထဲက မင္းသမီး Daragang Magayon ရဲ႕နာမည္ကို အစြဲျပဳၿပီးေပးထားတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။ ဖိလစ္ပိုင္ႏိုင္ငံမွာရွိတဲ့ မီးေတာင္ေတြထဲက အျပင္းထန္ႏုိင္ဆုံး မီးေတာင္ရွင္တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈမ်ားေၾကာင့္ ေတာင္ရဲ႕ပုံစံဟာ ကန္ေတာ့ခြ်န္ပုံစံျဖစ္ေနတာ အခ်ိန္ေတာ္ေတာ္ၾကာေနၿပီျဖစ္ပါတယ္။

၁၈၁၄ခုႏွစ္ကတည္းက စတင္ၿပီး ေပါက္ကြဲမႈအႀကိမ္ေရေပါင္း ၄၇ႀကိမ္ထိေအာင္ရွိခဲ့ပါတယ္။ ေပါက္ကြဲမႈတိုင္းမွာ လူေတြရဲ႕အသက္ေပါင္းမ်ားစြာ စေတးခံခဲ့ရပါတယ္။ မီးေတာင္ေပါက္ကြဲေနစဥ္မွာ ထြက္လာတဲ့ေခ်ာ္ရည္ေတြဟာ ေျမျပင္ေပၚမေရာက္ခင္ ေပ ရာေပါင္းမ်ားစြာအထိ ျမင့္တက္ေပါက္ကြဲထြက္ခဲ့ပါတယ္။ ေျမေပၚေရာက္တဲ့အခါမွာေတာ့ အနီးနားက႐ြာေတြဆီကို ပ်ံ႕ႏွံသြားၿပီး ျပာေတြနဲ႔ မီးခိုးေတြဟာ ေလထုထဲမွာ ကီလိုမီတာ ၁၆၀ေလာက္အထိကို အေမွာင္အတိ ဖုံးလႊမ္းသြားပါေတာ့တယ္။

၇။ Taal, ဖိလစ္ပုိင္ႏုိင္ငံ

Taal မီးေတာင္ဟာ ဖိလစ္ပိုင္မွာပဲတည္ရွိၿပီး ေပါက္ကြဲတဲ့ေနရာမွာေတာ့ အလြန္ျပင္းထန္ပါတယ္။ မနီလာၿမဳိအနီးမွာတည္ရွိကာ ၿမိဳ႕နဲ႔ ၅၀ကီလိုမီတာပဲေဝးပါတယ္။ မီးေတာင္ရဲ႕ အေပၚဘက္ ျမင္ကြင္းကိုၾကည့္မယ္ဆိုရင္ ႀကီးမားတဲ့ မီးေတာင္ဝႀကီးကို အလယ္တည့္တည့္မွာျမင္ေတြ႕ရမွာပဲျဖစ္ပါတယ္။

လူေပါင္း ၅၀၀၀ ကေန ၆၀၀၀အထိေသဆုံးေစခဲ့တဲ့မီးေတာင္ျဖစ္တာေၾကာင့္ ေသမင္းတံခါးဝလို႔ေခၚေဝၚရေလာက္ေအာင္ကို အႏၲရာယ္မ်ားတဲ့ မီးေတာင္တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ မီးေတာင္ရဲ႕ေခါင္းေပါက္ေပၚမွာ သဘာဝအတိုင္းျဖစ္ေနတဲ့ ေရကန္တစ္ခုလဲရွိေနပါတယ္။Taal မီးေတာင္ဟာစုစုေပါင္း အႀကိမ္ေရ ၃၃ႀကိမ္ခန္႔ေပါက္ကြဲခဲ့ၿပီးဖိလစ္ပိုင္ႏိုင္ငံရဲ႕ ဒုတိယ active အျဖစ္ဆုံး မီးေတာင္တစ္ခုပဲျဖစ္ပါတယ္။

၆။ Nevado del Ruiz, ကုိလံဘီယာႏုိင္ငံ

Nevado del Ruiz မီးေတာင္ဟာ ေခ်ာ္ရည္၊ မီးေတာင္ျပာ အမ်ားအျပားနဲ႔ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ထားၿပီး ကုိလံဘီယာႏုိင္ငံရဲ႕ Caldas နဲ႔ Tolima နယ္ေတြရဲ႕အစပ္မွာ တည္ရွိေနပါတယ္။ ကုိလံဘီယာႏုိင္ငံရဲ႕ ထိတ္လန္႔ဖြယ္ေကာင္းတဲ့ မီးေတာင္တစ္ခုပဲျဖစ္ပါတယ္။ သူ႕ရဲ႕အႏၲရာယ္ကေတာ့ “pyroclastic flows” လို႔ေခၚတဲ့ ေလပူေတြနဲ႔ မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈေၾကာင့္ထြက္လာတဲ့ အေငြ႕အသက္ေတြဟာ လူေနမႈပတ္ဝန္းက်င္မွာပ်ံ႕ႏွံေနတာ ႏွစ္ေပါင္းၾကာေနတာေၾကာင့္ျဖစ္ပါတယ္။

၁၉၈၅ခုႏွစ္ကျဖစ္ေပၚခဲ့တဲ့မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈေၾကာင့္ လူေပါင္း ၂၅၀၀၀ေက်ာ္ေသဆုံးခဲ့ၿပီး အနီးနားက Armero ရဲ႕ၿမိဳ႕ေတြပ်က္ဆီးခဲ့ရပါတယ္။ Nevado del Ruiz မီးေတာင္က ထြက္ေနတဲ့ အဆိပ္ေငြ႕ေတြဟာ ေသဆုံးမႈေတြရဲ႕ သမိုင္းဝင္အေငြ႕အသက္ေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။

၅။ Mount Pelée, ျပင္သစ္ႏုိင္ငံ

ျပင္သစ္ႏုိင္ငံ Martinique ေဒသရဲ႕ ေျမာက္ဘက္အဆုံးမွာတည္ရွိတဲ့ Mount Pelée မီးေတာင္ဟာ ယခုအခါ သိပ္Active မျဖစ္ေတာ့ေပမယ့္လည္း အနီးနားပတ္ဝန္းက်င္မွာ လႈပ္ခတ္ခဲ့တဲ့ ငလ်င္ေတြဟာ မီးေတာင္ရဲ႕ ယခင္ေပါက္ကြဲမႈေတြေၾကာင့္ဆိုတာ သက္ေသတည္ေနပါတယ္။ Mount Pelée မီးေတာင္ဟာ ၂၀ရာစုမွာ မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈေၾကာင့္ သတ္မွတ္ခဲ့တဲ့ အႏၲရာယ္ရွိဆုံး မီးေတာင္စာရင္းရဲ႕ ေအာက္ဆုံးကိုေရာက္ခဲ့ပါတယ္။

မီးေတာင္ေတြရဲ႕ပုံစံျဖစ္တဲ့ ကန္ေတာ့ပုံသ႑ာန္မီးေတာင္တစ္ခုျဖစ္ၿပီး ေခ်ာ္ရည္ေတြဖြဲ႕စည္းမႈအတိုင္း တည္ရွိေနပါတယ္။ ေပါက္ကြဲမႈျဖစ္စဥ္ကဆိုရင္ Saint-Pierre တစ္ၿမိဳ႕လုံးကို ရစရာမရွိေအာင္ပ်က္စီးသြားေစတဲ့အျပင္ လူေပါင္း ၃၀၀၀၀ေက်ာ္ရဲ႕ အသက္ေတြေပးခဲ့ရပါတယ္။ ၎ရဲ႕အလြန္ပူေလာင္လွတဲ့ ဓာတ္ေငြ႕ေတြနဲ႔ မီးေတာင္ေခ်ာ္ရည္ေတြကို ေရွာင္ရွားဖို႔ခက္ခဲလြန္းလွတာေၾကာင့္ျဖစ္ပါတယ္။

၄။ Michoacan-Guanajuato, မကၠဆီကုိႏုိင္ငံ

Michoacan-Guanajuato မီးေတာင္ဝရဲ႕ပတ္ဝန္းက်င္မွာဆိုရင္ေတာ့ ေတာင္ႀကီးဟာ တကယ့္ကို အႏၲရာယ္ရွိတဲ့ပုံစံေပၚေနပါတယ္။မကၠဆီကိုႏိုင္ငံရဲ႕အလယ္တည့္တည့္ မွာတည္ရွိၿပီး ဧရိယာအားျဖင့္၂၀၀ကီလိုမီတာခန္႔ရွိပါတယ္။ ေတာင္ဧရိယာတစ္ခုလုံးကေတာ့ မီးေသြးခဲႀကီးလိုမဲနက္ေနပါတယ္။

ပထမဆုံးအႀကိမ္အေနနဲ႔ ၁၇၅၆ခုႏွစ္မွာ ေပါက္ကြဲခဲ့ၿပီး ေနာက္ပိုင္းဆက္တိုက္ေပါက္ကြဲမႈေတြ ျဖစ္ေပၚခဲ့ပါတယ္။ေျမာက္ဘက္မွ အေနာက္ဘက္သို႔ စီးဆင္းေနတဲ့ ေခ်ာ္ရည္စီးေၾကာင္းေတြအခုထိရွိေနတုန္းပါပဲ။ ေပါက္ကြဲမႈေတြကေတာ့ ၁၉၄၃ ခုႏွစ္ကေန ၁၉၅၂အတြင္းေပၚေပါက္ခဲ့ၿပီး အနီးနားမွာရွိတဲ့႐ြာေတြကို ေခ်ာ္ရည္စီးေၾကာင္းက ဝါးၿမိဳသြားခဲ့ပါတယ္။

၃။ Mount Vesuvius , အီတလီ

ဗီဆူးဗီးယပ္မီးေတာင္သည္ ကမၻာ ေပၚတြင္ အထင္ရွားဆုံးေသာ မီးေတာင္တစ္ခုျဖစ္ၿပီး ဥေရာပတိုက္၏ တစ္လုံးတည္း ေသာ မီးရွင္ေတာင္ ျဖစ္ပါတယ္။ အီတလီႏိုင္ငံ ေနပယ္ပင္လယ္ေအာ္ေပၚတြင္ တည္ရွိၿပီး ေနပယ္ၿမိဳ႕မွ အေရွ႕ေတာင္ဘက္ ၇ မိုင္ခန္႔ ကြာေ၀းပါတယ္။ အႀကိမ္ႀကိမ္ေပါက္ကြဲခဲ့ဖူးတဲ့ မီးေတာင္ႀကီးျဖစ္ပါတယ္။ ေအဒီ ၇၉ ခုႏွစ္မတိုင္ခင္အထိ ဒီေတာင္ကို မီးေတာင္ဟု မသိၾကပဲ သာမန္ေတာင္တစ္ခုလုိ႔ပဲ ထင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ေအဒီ ၆၃ ခုႏွစ္မွစ၍ ၁၆ ႏွစ္လုံးလုံး အဲဒီေတာင္ ပတ္ဝန္းက်င္ေဒသမ်ားတြင္ ငလ်င္လႈပ္ခဲ့ၿပီးေနာက္ ၇၉ ခုႏွစ္ ဩဂုတ္လ ၂၄ ရက္ေန႔တြင္ မီးေတာင္အႀကီးအက်ယ္ ေပါက္ကြဲ ခဲ့ရာ၊ ဟာက်ဴေလနီယမ္၊ ပြန္ပီ ႏွင့္ စတာဗီေယးၿမိဳ႕တို႔သည္ ျပာႏွင့္ ေခ်ာ္မ်ားေအာက္တြင္ နစ္ျမဳပ္သြားတဲ့အထိ အႀကီးအက်ယ္ပ်က္စီးခဲ့ရပါတယ္။

ေအဒီ ၄၇၂ ခုႏွစ္တြင္လည္း မီးေတာင္ဝမွ ျပာမ်ား အႀကီးအက်ယ္ လြင့္တက္ျပန္ရာ ကြန္စတန္တီႏိုပယ္ၿမိဳ႕တိုင္ေအာင္ပင္ ျပားမ်ား ေရာက္သည္ဟု ဆိုၾကပါတယ္။ ၁၆၃၁ ခုႏွစ္တြင္ ေခ်ာ္ရည္မ်ား ႏွင့္ ေရပူမ်ားသည္ ေတာင္ေျခရင္းသို႔ စီးဆင္းက်လာသျဖင့္ ထိုေနရာတစ္ဝိုက္ရွိ ႐ြာမ်ားမွ လူေပါင္း ၁၈ဝဝဝ ခန္႔ ေသခဲ့ရဖူးပါတယ္။ ၁၇၉၄ ခုႏွစ္၊ ၁၈၂၂ ခုႏွစ္၊ ၁၈၅၅ ခုႏွစ္၊ ၁၈၇၂ ခုႏွစ္၊ ၁၈၈ဝ ျပည့္ႏွစ္၊ ၁၈၉၅ ခုႏွစ္၊ ၁၉ဝ၆ ခုႏွစ္၊ ၁၉၂၉ ခုႏွစ္၊ ၁၉၄၄ ခုႏွစ္မ်ားတြင္လည္း မီးေတာင္ေပါက္ကြဲ ခဲ့ရာ ၁၉ဝ၆ ခုႏွစ္တြင္ အျပင္းထန္ဆုံး ျဖစ္ခဲ့ၿပီး ၿမဳိ႕ ရြာ ႏွင့္ လူေပါင္းမ်ားစြာ ေသေၾကခဲ့ရျပန္ပါတယ္။

ဗီဆူးဗီးယပ္မီးေတာင္ႀကီးသည္ ယင္းသို႔ အႀကိမ္ႀကိမ္ ေပါက္ကြဲ၍ ပတ္ဝန္းက်င္ေဒသမ်ားကို ဒုကၡေပးခဲ့ေပမယ့္ ဒီ ေတာင္ေျခရင္းႏွင့္ ေအာက္ဘက္ေတာင္ေစာင္းမ်ားက ေျမဩဇာေကာင္း၍ စပ်စ္ၿခံလုပ္ငန္းအလြန္ျဖစ္ထြန္းေသာေၾကာင့္ လူမ်ားဆက္လက္ေနထုိင္ၾကတုန္းပါ။ ဒါေပမယ့္ မီးေတာင္မွ မီးခိုး ထြက္တဲ့ အရိပ္အကဲၾကည့္ကာ တထိတ္ထိတ္ႏွင့္ ေနထုိင္ၾကရျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။

၂။ Krakatao, Indonesia

Krakatao မီးေတာင္ဟာ အင္ဒိုနီးရွား ပင္လယ္ေရပိုင္နက္ျဖစ္တဲ့ ဂ်ားဘားကြ်န္းနဲ႔ ဆူမားၾတားကြ်န္းၾကားမွာတည္ရွိပါတယ္။ ၁၈၈၃ခုႏွစ္မွာျဖစ္ေပၚခဲ့တဲ့ ျပင္းထန္တဲ့ ေပါက္ကြဲမႈဟာဆိုရင္ အနီးနားကလူေတြဘယ္ေတာ့မွ မေမ့ႏိုင္ေအာင္ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

ေပါက္ကြဲမႈေၾကာင့္ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ အသံဟာဆို ႏ်ဴကလိယားဗုံးေပါက္ကြဲမႈအတိုင္း အႀကိမ္မ်ားစြာေပၚေပါက္လာၿပီး World War II မွာ က်ဲခဲ့တဲ့ Hiroshima ဗုံးသံနဲ႔ေတာင္သြားတူေနတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။ ဒီေပါက္ကြဲသံေတြကို ၄၈၀၀ကီလိုမီတာ အကြာအေဝးကေနေတာင္ၾကားရပါတယ္တဲ့။ Krakatao မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚခဲ့တဲ့ ဆူနာမီမုန္တိုင္းေၾကာင့္ လူေပါင္း ၃၅၀၀၀ေက်ာ္ေသဆုံးခဲ့ရပါတယ္။

၁။ Mount Tambora, Indonesia

အႏၲရာယ္အမ်ားဆုံးမီးေတာင္တစ္ခုျဖစ္တဲ့ Mount Tambora ဟာ အင္ဒိုနီးရွားႏိုင္ငံ Lesser Sunda ကၽြန္းေပၚမွာတည္ရွိပါတယ္။ အင္ဒိုနီးရွားကၽြန္းစုမွာ အျမင့္ဆုံးေတာင္တစ္ခုလည္းျဖစ္ပါတယ္။ ေပါက္ကြဲမႈေပၚေပါက္ခဲ့တဲ့ ကာလကေတာ့ ၁၈၁၅ခုႏွစ္မွာျဖစ္ၿပီး ကီလိုမီတာ ၂၀၀၀ အကြာကေနေတာင္ ေပါက္ကြဲသံေတြေၾကာက္စရာေကာင္းေအာင္ၾကားခဲ့ရပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ လူေပါင္း ၇၁၀၀၀ေလာက္ေသဆုံးခဲ့ၿပီး အဲ့ဒီထဲက ၁၂၀၀၀ခန္႔ကေတာ့ ခ်က္ခ်င္းဆိုသလိုေသဆုံးခဲ့ၾကတာပါ။ မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈကထြက္ေပၚလာတဲ့ ျပာေတြရဲ႕ ေၾကာက္စရာေကာင္းတဲ့ရလဒ္ကေတာ့ အနီးနားမွာရွိတဲ့႐ြာေတြက ေနထိုင္သူေတြကိုေရာဂါေတြနဲ႔အတူ ေသဆုံးျခင္းေတြ ျဖစ္ေပၚေစေတာ့တာပါပဲ။

သုတဇုန္

Leave a Reply