ရုရွားတုိ႔ထံမွ ေဒၚလာ ၇သန္းနဲ႔ ၀ယ္ယူခဲ့တဲ့ အေမရိကန္ရဲ႕ အႀကီးဆုံးျပည္နယ္ (သုိ႔) အလက္စကား

Posted on

ေရးသားသူ – Ko Kyaw Min Aung

၁၉၅၉ခုႏွစ္​ ဇန္​နဝါရီလ ၃ ရက္​​ေန႔မွာ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုရဲ႕ ၄၉ ခုေျမာက္ျပည္နယ္ျဖစ္​လာခဲ႔တဲ႔ အလက္စကားေဒသဟာ စတုရန္းမိုင္ေပါင္း ၆၆၀၀၀၀ေက်ာ္က်ယ္ဝန္းၿပီး လူဦးေရကေတာ့ ခုႏွစ္သိန္းေက်ာ္ပဲရိွပါတယ္။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုမွာ အက်ယ္​ဆံုးျပည္​နယ္​ျဖစ္​ၿပီး အျခားျပည္နယ္ ၄၈ခုေပါင္းထားတဲ့ အက်ယ္အဝန္းရဲ႕ ငါးပံုႏွစ္ပံု​ေလာက္ရိွပါတယ္။ လူဦး​ေရသိပ္​သည္​းမူက တစ္စတုရန္​းမိုင္​မွာ ၁.၂၆ဦး သာ ရိွတဲ႔အတြက္​ အ​ေမရိကန္​ျပည္​​ေထာင္​စုမွာ လူ​ေနအက်ဲပါးဆံုးျပည္​နယ္​ျဖစ္​ပါတယ္​။ အႀကီးဆံုးၿမိဳ႕က အန္​းကား​ေရ႕ ျဖစ္​ၿပီး ၿမိဳ႕​ေတာ္​က Juneau ျဖစ္​ပါတယ္​။

အလက္​စကား ဆိုတဲ႔နာမည္​ က ဌာ​ေနတိုင္​းရင္​း​သား Alutတို႔ရဲ႔ ဘာသာစကားက ဆင္​းသက္​လာတာျဖစ္​ၿပီး “ပင္​လယ္​ရဲ႕ အာဏာသက္​​ေရာက္​မူမ်ားဦးတည္​ရာဌာ​ေန” လို႔ အဓိပၸါယ္​ရပါတယ္​။

အလက္စကားေဒသကို ၁၇၄၁ခုႏွစ္​မွာ ဒိန္​းမတ္​လူစြန႔္​စားဘားရင္​းက႐ွာေဖြ​ေတြ႔ရိွခဲ့ပါတယ္​။ အဲဒီ​ေနာက္​မွာ႐ု႐ွား လူမ်ိဳး​ေဝလငါးဖမ္​းသမား​ေတြ၊ သား​ေမြးကုန္​သည္​​ေတြက ကမ္းလြန္​ကကြၽန္​း​ေတြမွာ စအ​ေျခခ်လာခဲ႔ပါတယ္​။ အလက္​စကားဟာ ၁၈၆၇ ခုႏွစ္အထိရုရွားအင္ပါယာရဲ႕အစိတ္အပ္ိုင္းတခု အျဖစ္သာရိွေနခဲ့ရာမွ အဲဒီခုႏွစ္မွာ ရုရွားဇာဘုရင္ကဘာမွသံုးစားမရတဲ့ လြင္တီးေခါင္ ေဒသတခုအျဖစ္ယူဆၿပီး အေမရိကန္ကို ေဒၚလာခုႏွစ္သန္းစြန္းစြန္းေလာက္နဲ႔ ေရာင္းခ်ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ တစ္ဧကကိုႏွစ္ဆင့္ေလာက္ပဲက်ပါတယ္။

ဒီဝယ္ယူမူကိုအဓိကစီစဥ္ေဆာင္႐ြက္ခဲ့သူက အေမရိကန္သမၼတလင္ကြန္းအစိုးရအဖြဲ႔က ႏိုင္ငံျခားေရးဝန္ႀကီးဆီးဝပ္ ​Seward ျဖစ္ပါတယ္။ အလက္စကားေဒသလို ဘာမွသံုးစားမရတဲ့ ေရခဲျပင္ႀကီးကို ဝယ္ယူတာဟာ ရူးနွမ္းမူတစ္ခုအျဖစ္ အားလံုးကရူတ္ခ်ၾကပါတယ္။အဲဒါေၾကာင့္ အလက္စကားအေရာင္းအဝယ္ ကိစၥကို Seward’s folly လို႔​ေလွာင္​​ေျပာင္​ေခၚၾကပါတယ္။ အလက္စကားကိုလည္း ဆီးဝပ္ရဲ႕ေရခဲပံုးႀကီး လို႔​ အဲဒီ​ေခတ္​ကသတင္​းစာ​ေတြမွာ တင္​စား​ေရးသား​ေလ႔ရိွပါတယ္​။

၁၉ရာစု အ​ေစာပိုင္​းကာလ​ေတြအထိ အလက္​စကားရဲ႕ လူဦး​ေရ သံုး​ေသာင္​းခြဲမွာ ျပင္​ပကလာ​ေရာက္​​ေနထိုင္​သူငါးရာ​ေလာက္​သာရိွပါတယ္​။ အက္​စကီမိုး၊ အလူး နဲ႔ အင္​ဒီးယန္​း​ေတြက အလက္​စကားရဲ႕ မူလဘူတတိုင္​းရင္​းသား​ေတြျဖစ္​ပါတယ္​။ ၁၈၉၇ ​ခုႏွစ္​ေရႊငမ္း​ဖမ္​းမူႀကီးအတြင္​းမွာ အလက္​စကားကို ျပင္​ပက​ေရႊ႔​ေျပာင္​း​ေနထိုင္​သူ​ေတြ အမ်ားအျပား​ေရာက္​လာပါတယ္​။ အဲဒီ​ေနာက္​ပိုင္းမွာ​​ေတာ႔ ျပင္​ပက​ေရႊ႕​ေျပာင္​းအ​ေျခခ်သူဦး​ေရက ဌာ​ေနတုိင္​းရင္​း သားဦး​ေရထက္​ ပိုသာလြန္​သြားပါတယ္​။ ၂၀၁၇ခုႏွစ္မွာေတာ့ အလက္စကားရဲ႕ ခန္႔မွန္းေျခလူဦးေရဟာ ၇သိန္း ၄ေသာင္းခန္႔ ရွိသြားၿပီျဖစ္ပါတယ္။

အခုေတာ့အလက္စကားဟာ ​ေရနံနဲ႔ သဘာဝဓာတ္ေငြ႔လြန္ေပါႂကြယ္ဝၿပီး ပင္လယ္ငါးဖမ္းလုပ္ငန္းေတြ အႀကီးအက်ယ္ျဖစ္ထြန္းတဲ့ ျပည္နယ္တစ္ခုအျဖစ္အေမရိကန္ကို အက်ိဳးျပဳေနပါၿပီ။ ေရနံထုတ္လုပ္မူႏႈန္း အျမင့္ဆံုးေရာက္ခဲ့တဲ့ ၁၉၈၈ခုႏွစ္​ ဝန္းက်င္ကာလေတြမွာ အလက္စကားကေန တစ္ေန႔ကို ​ေရနံစိမ္းစည္ေပါင္းႏွစ္သန္းအထိ ထုတ္ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ အခုအခါမွာေတာ့ တစ္ေန႔ကုိ စည္ေပါင္းေျခာက္သိန္းေလာက္ ထုတ္ေနနိုင္ပါေသးတယ္။ ဘူမိေဗဒပညာရွင္ေတြရဲ႕ခန္႔မွန္းခ်က္အရ အလက္စကားေျမာက္ပိုင္း ဆင္ေျခေလ်ာေဒသမွာမထုတ္ယူရေသးတဲ့ သဘာဝဓာတ္ေငြ႕ကုပေဗ ၈၅ထရီလီယံေလာက္ကိန္းေအာင္းေနတယ္ လို႔ သိရပါတယ္။

Denali ေတာင္

​ေျမာက္​အ​ေမရိကရဲ႕အျမင္​႔ဆံုး​ေတာင္​ထိပ္​ျဖစ္​တဲ႔ Denali ဟာ ​အလက္​စကားမွာရိွၿပီး​ေပ​ေပါင္​း ၂၀၃၁၀ျမင္​့ပါတယ္​။ အလက္​စကားမွာသက္​ဝင္​လူပ္​႐ွား​ေနဆဲမီး​ေတာင္​႐ွင္​မ်ားစြာရိွပါတယ္​။ ၁၉၁၂ခုႏွစ္​က Novarupta မီး​ေတာင္​​ေပါက္​ကြဲခဲ႔ရာ ႏွစ္​ဆယ္​ရာစုမွာအျပင္​းထန္​ဆံုးျဖစ္​ခဲ႔ပါတယ္​။ အလက္​စကား​ျပည္​နယ္​ ပရင္​႔ဝီလ်ံ​ေဆာင္​း​ေဒသမွာ ၁၉၆၄ခုႏွစ္​မတ္​လ၂၇ ရက္​က ျပင္​းအားရစ္​တာ စ​ေကး ၉.၂ ရိွတဲ႔ငလ်င္​ႀကီးလူပ္​ခဲ႔ရာ ကမာၻမွာ ဒီ​ေန႔အထိ မွတ္​တမ္​းတင္​ထားသမ်ွ ဒုတိယ​ေျမာက္​အျပင္​းထန္​ဆံုးငလ်င္​ႀကီးျဖစ္​ပါတယ္​။ ၁၉၀၅ခုႏွစ္​က ဆန္​ဖရန္​စစၥကိုမွာ လႈပ္​ခဲ႔တဲ့ငလ်င္​ထက္​ စြမ္​းအားႏွစ္​ဆပိုျပင္​းထန္​ပါတယ္​။ လူဦး​ေရက်ဲပါးတဲ႔​ေဒသျဖစ္​တဲ႔ အတြက္​သာ အ​ေသအ​ေပ်ာက္​နည္​းပါးခဲ႔တာျဖစ္​ပါတယ္​။

၁၉၆၄ခုႏွစ္ ငလွ်င္ျမင္ကြင္းတစ္ခု

အလက္​စကား​ေတာင္​ပိုင္​းမွာ​ေရခဲျပင္​ႀကီး​ေတြတျဖည္​းုျဖည္​းဆုတ္​ယုတ္​လာတာဟာ အဲဒီ​ေဒသမွာငလ်င္​ႀကီး​ေတြလူပ္​ဖို႔အ​ေၾကာင္​း အခ်က္​တခု ျဖစ္​လာတယ္​လို႔ဆိုပါတယ္​။ ဘာျဖစ္​လို႔လဲဆို​ေတာ႔ ဘာရင္​း​ေရခဲလႊာထုႀကီးရဲ႕အ​ေလးခ်ိန္​က ပစိဖိတ္​​ေျမလႊာခ်ပ္​ကို ​ေျမာက္​အ​ေမရိကေျမလႊာခ်ပ္​ထဲတုိးဝင္​​ေနမႈကို ေႏွး​ေကြး​ေအာင္​ထိန္​းထား​ေပးပါတယ္​။

အလက္​စကား​ေဒသဟာ သဘာဝ​ေတာ​ေတာင္​​ေရ​ေျမ ​ျပည္​့စံုႂကြယ္​ဝတဲ႔​ေနရာတခုျဖစ္​တာနဲ႔အညီ ျမစ္​​ေခ်ာင္​း​မ်ား၊ အင္​းအိုင္​မ်ား​ ေျမာက္​ျမားစြာရိွပါတယ္​။ ျမစ္​​ေခ်ာင္​း​ေပါင္​းသံုး​ေထာင္​​ေက်ာ္​နဲ႔ ဧကႏွစ္​ဆယ္​ထက္​ပိုက်ယ္​တဲ႔​ေရအိုင္​​​ေပါင္​း သံုးသန္​းခြဲ​ေက်ာ္​ရိွပါတယ္​။ အလက္​စကားျပည္​နယ္​ရဲ႕ ဧရိယာစတုရန္​း မ္ိုင္​​ေပါင္​း ၃၀၀၀၀​ေလာက္​ကို ​ေရခဲျပင္​​ေတြကဖံုးအုပ္​ထားပါတယ္​။ အ​ေမရိကန္​ျပည္​​ေထာင္​စုရဲ႕အႀကီးဆံုးျဖစ္​တဲ႔ Wrangell-St.Ellas အမ်ိဳးသားဥယ်ာဥ္​ႀကီးဟာ အလက္​စကားမွာရိွၿပီးစတုရန္​းမိုင္​​ေပါင္​း ၂၀၀၀၀​ေက်ာ္​ရိွတဲ႔အတြက္​ ဆြစ္​ဇာလန္​ႏိုင္​ငံထက္​ က်ယ္​ဝန္​းပါတယ္​။

Wrangell-St.Ellas အမ်ိဳးသားဥယ်ာဥ္​ႀကီး

အဲဒီ အမ်ိဳသားဥယ်ာဥ္​နယ္​​ေျမထဲမွာ အလက္​စကားရဲ႔အျမင္​့ဆံုး​ေတာင္​ထြဋ္​​ေတြ၊​ေရခဲျပင္​ႀကီး​ေတြတည္​ရိွပါတယ္​။ Tongass အမ်ိဳးသား​ေဘးမဲ႔ေတာက​ေတာ႔အ​ေ႐ွ႕​ေတာင္​ပိုင္​းမွာရိွၿပီး ဧက၁၇သန္​း​ေက်ာ္​က်ယ္​ဝန္​းပါတယ္​။ အဲဒီသမပိုင္​း မိုးသစ္​​ေတာဟာ မ်ိဳးသုဥ္​း​ေတာ႔မယ္​့ သတၱဝါနဲ႔အပင္​မ်ိဳးစိတ္​ တို႔ရဲ႕ တည္​မီွရာျဖစ္​​ေနပါတယ္​။ ဝက္​ဝံညိဳ​ေတြ၊ ဝင္​႐ိုးစြန္​းဝက္​ဝံ​ေတြ၊ အ​ေအးပိုင္​း​​ေဒသ​ေန ဆတ္​နဲ႔သမင္​​ေတြ ​ေနထိုင္​က်က္စား​ၾကပါတယ္​။

Tongass အမ်ိဳးသား​ေဘးမဲ႔ေတာ

ထူးဆန္​းတဲ႔ ဖားမ်ိဳးစိတ္​တခုလည္​းအလက္​စကားသစ္​​ေတာ​ေတြထဲမွာ​ေတြ႔ရပါတယ္​။ အဲဒီဖား​ေတြဟာ ​အလြန္​​ေအးတဲ႔​ေဆာင္​းတြင္​း မွာအသက္​မ႐ူ၊ ႏွလံုးမခုန္​​ လူပ္​႐ွားမူမရိွ​ေတာ႔႔ပဲ လ​ေပါင္​းမ်ားစြာၾကာသည္​အထိ တကိုယ္​လံုး​ေအးခဲ​ၿငိမ္​သက္​​ေနၿပီး အပူခ်ိန္​ျမင္​႔တက္​လာတဲ႔​ေႏြအခါ​ေရာက္​မွျပန္​လည္​လူပ္​႐ွားသက္​ဝင္​လာ​ေလ့ရိွပါတယ္​။

ထူးဆန္​းတဲ႔ ဖားမ်ိဳးစိတ္​

အလက္​စကားရဲ႕ ႐ွည္​လ်ားတဲ႔​ေဆာင္​းရာသီည​ေတြမွာ ေျမာက္​ဖက္​​ေကာင္​းကင္​ယံမွာ ထူးဆန္​းတဲ႔အလင္​းတန္​း​ေတြကိုျမင္​​ေတြ႕ရ​ေလ႔ရိွပါတယ္​။ ကမၻာ႔သံလိုက္​စက္​ကြင္​း​ေတြ​ေၾကာင္​႔ျဖစ္​​ေပၚ လာတဲ႔သဘာဝရဲ႕ ရင္​သပ္​႐ူ​ေမာစရာလက္​​ေဆာင္​​တခုပါ။ အ​ေကာင္​းဆံုးျမင္​ႏိုင္​တဲ႔​ေနရာက​ေတာ႔ Fairbanks ဧရိယာမွာပါ။ Aurora (ဥတၱရအလင္းတန္း)လို႔​ေခၚတဲ့ အဲဒီအလင္​းတန္​း​ေတြကို အထူးသျဖင္​့ သန္​း​ေခါင္​လြန္​အခ်ိန္​​ေတြမွာ ​ေတြ႔ရ​ေလ႔ရိွၿပီး ကိုယ္​တည္​းတဲ႔ ဟိုတယ္​မွာ အလင္​းတန္​း​ေတြထြက္​​ေပၚတဲ့အခ်ိန္​ကို Wakeup call ​ေခၚ​ေပးဖို႔ကို မွာထားႏိုင္​ပါတယ္​။

Aurora (ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ား)

အလက္​စကားဟာအ​ေမရိကရဲ႕ အ​ေအးဆံုးနဲ႔ရာသီဥတုအစြန္​း​ေရာက္​ဆံုးေဒသတခုလည္​းျဖစ္​ပါတယ္​။ ​ေႏြရာသီမွာအျမင္​႔ဆံုးအ​ေနနဲ႔ ၉၀ဒီကရီဖာရင္​ဟိုက္​အထိရိွၿပီး​ေဆာင္​းရာသီမွာ အႏူတ္​၅၀ဒီကရီဖာရင္​ဟိုက္​အထိက်ဆင္​းသြားတတ္​ပါတယ္​။ အလက္​စကားရဲ႕ ​ေျမာက္​ဖက္​အစြန္​မွာရိွတဲ႔ ဘား႐ိုးၿမိဳ႔ဟာ ​ေဆာင္​းရာသီမွာ​ေနကို ၆၇ ရက္​တိုင္​မျမင္​​ေတြ႔ရပဲ ​ေႏြရာသီ​ေရာက္​ရင္​​ေတာ႔ ရက္​​ေပါင္​း ၈၀ တိုင္​​ေအာင္​​ေနမဝင္​ပါဘူး။

အလက္စကားျပည္နယ္ရဲ႕ၿမဳိ႕ေတာ္ Juneau

​ေႏြအခါမွာ ႐ွည္​ၾကာ​စြာေန​ေရာင္​ရရိွမူက အလက္​စကားကထြက္​ရိွတဲ႔သီးႏွံ​ေတြကို ထူးထူးျခားျခားႀကီးထြား​ေစပါတယ္​။ ႏိုင္​ငံတဝွမ္​းမွာက်င္​းပတဲ႔ ဟင္​းသီးဟင္​းရြက္​နဲ႔သစ္​သီးဝလံၿပိဳင္​ပြဲ​ေတြမွာ အလက္​စကားက ထြက္​ရိွတဲ႔ဧရာမ​ေဂၚဖီထုပ္​ႀကီး​ေတြ၊လူတကိုယ္စာ​လာက္ရိွတဲ႕ဖရံုသီးႀကီးေတြ၊ဥနီႀကီးေတြကသာအၿမဲလိုလိုဗိုလ္​စြဲ​ေလ႔ရိွပါတယ္​။

အလက္​စကားမွာ ​ေလ​ေၾကာင္​း သြားလာမူကိုသာအဓိကအားထားရတာ​ေၾကာင္​႔​ေလယာဥ္​​ေမာင္​းပညာ အ​ေတာ္​​ေလး​ေခတ္​စားၿပီးလူအ​ေတာ္​မ်ားမ်ားမွာ ​ေလယာဥ္​​ေမာင္​း လိုင္​စင္​​ေတြရိွၾကပါတယ္​။ အလက္​စကားျပည္​နယ္​သား ၅၉ဦးမွာ ​ေလယာဥ္​တစ္စီးႏူန္​းပိုင္​ဆိုင္​ၾကပါတယ္​။

Written by Kyaw Min Aung


ရုရှားတို့ထံမှ ဒေါ်လာ ၇သန်းနဲ့ ဝယ်ယူခဲ့တဲ့ အမေရိကန်ရဲ့ အကြီးဆုံးပြည်နယ် (သို့) အလက်စကား (unicode)

ရေးသားသူ – Ko Kyaw Min Aung

၁၉၅၉ခုနှစ်​ ဇန်​နဝါရီလ ၃ ရက်​​နေ့မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ ၄၉ ခုမြောက်ပြည်နယ်ဖြစ်​လာခဲ့တဲ့ အလက်စကားဒေသဟာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၆၆၀၀၀၀ကျော်ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေကတော့ ခုနှစ်သိန်းကျော်ပဲရှိပါတယ်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာ အကျယ်​ဆုံးပြည်​နယ်​ဖြစ်​ပြီး အခြားပြည်နယ် ၄၈ခုပေါင်းထားတဲ့ အကျယ်အဝန်းရဲ့ ငါးပုံနှစ်ပုံ​လောက်ရှိပါတယ်။ လူဦး​ရေသိပ်​သည်​းမူက တစ်စတုရန်​းမိုင်​မှာ ၁.၂၆ဦး သာ ရှိတဲ့အတွက်​ အ​မေရိကန်​ပြည်​​ထောင်​စုမှာ လူ​နေအကျဲပါးဆုံးပြည်​နယ်​ဖြစ်​ပါတယ်​။ အကြီးဆုံးမြို့က အန်​းကား​ရေ့ ဖြစ်​ပြီး မြို့​တော်​က Juneau ဖြစ်​ပါတယ်​။

အလက်​စကား ဆိုတဲ့နာမည်​ က ဌာ​နေတိုင်​းရင်​း​သား Alutတို့ရဲ့ ဘာသာစကားက ဆင်​းသက်​လာတာဖြစ်​ပြီး “ပင်​လယ်​ရဲ့ အာဏာသက်​​ရောက်​မူများဦးတည်​ရာဌာ​နေ” လို့ အဓိပ္ပါယ်​ရပါတယ်​။

အလက်စကားဒေသကို ၁၇၄၁ခုနှစ်​မှာ ဒိန်​းမတ်​လူစွန့်​စားဘားရင်​းကရှာဖွေ​တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်​။ အဲဒီ​နောက်​မှာရုရှား လူမျိုး​ဝေလငါးဖမ်​းသမား​တွေ၊ သား​မွေးကုန်​သည်​​တွေက ကမ်းလွန်​ကကျွန်​း​တွေမှာ စအ​ခြေချလာခဲ့ပါတယ်​။ အလက်​စကားဟာ ၁၈၆၇ ခုနှစ်အထိရုရှားအင်ပါယာရဲ့အစိတ်အပ်ိုင်းတခု အဖြစ်သာရှိနေခဲ့ရာမှ အဲဒီခုနှစ်မှာ ရုရှားဇာဘုရင်ကဘာမှသုံးစားမရတဲ့ လွင်တီးခေါင် ဒေသတခုအဖြစ်ယူဆပြီး အမေရိကန်ကို ဒေါ်လာခုနှစ်သန်းစွန်းစွန်းလောက်နဲ့ ရောင်းချခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ဧကကိုနှစ်ဆင့်လောက်ပဲကျပါတယ်။

ဒီဝယ်ယူမူကိုအဓိကစီစဉ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူက အမေရိကန်သမ္မတလင်ကွန်းအစိုးရအဖွဲ့က နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဆီးဝပ် ​Seward ဖြစ်ပါတယ်။ အလက်စကားဒေသလို ဘာမှသုံးစားမရတဲ့ ရေခဲပြင်ကြီးကို ဝယ်ယူတာဟာ ရူးနှမ်းမူတစ်ခုအဖြစ် အားလုံးကရူတ်ချကြပါတယ်။အဲဒါကြောင့် အလက်စကားအရောင်းအဝယ် ကိစ္စကို Seward’s folly လို့​လှောင်​​ပြောင်​ခေါ်ကြပါတယ်။ အလက်စကားကိုလည်း ဆီးဝပ်ရဲ့ရေခဲပုံးကြီး လို့​ အဲဒီ​ခေတ်​ကသတင်​းစာ​တွေမှာ တင်​စား​ရေးသား​လေ့ရှိပါတယ်​။

၁၉ရာစု အ​စောပိုင်​းကာလ​တွေအထိ အလက်​စကားရဲ့ လူဦး​ရေ သုံး​သောင်​းခွဲမှာ ပြင်​ပကလာ​ရောက်​​နေထိုင်​သူငါးရာ​လောက်​သာရှိပါတယ်​။ အက်​စကီမိုး၊ အလူး နဲ့ အင်​ဒီးယန်​း​တွေက အလက်​စကားရဲ့ မူလဘူတတိုင်​းရင်​းသား​တွေဖြစ်​ပါတယ်​။ ၁၈၉၇ ​ခုနှစ်​ရွှေငမ်း​ဖမ်​းမူကြီးအတွင်​းမှာ အလက်​စကားကို ပြင်​ပက​ရွှေ့​ပြောင်​း​နေထိုင်​သူ​တွေ အများအပြား​ရောက်​လာပါတယ်​။ အဲဒီ​နောက်​ပိုင်းမှာ​​တော့ ပြင်​ပက​ရွှေ့​ပြောင်​းအ​ခြေချသူဦး​ရေက ဌာ​နေတ်ိုင်​းရင်​း သားဦး​ရေထက်​ ပိုသာလွန်​သွားပါတယ်​။ ၂၀၁၇ခုနှစ်မှာတော့ အလက်စကားရဲ့ ခန့်မှန်းခြေလူဦးရေဟာ ၇သိန်း ၄သောင်းခန့် ရှိသွားပြီဖြစ်ပါတယ်။

အခုတော့အလက်စကားဟာ ​ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့လွန်ပေါကြွယ်ဝပြီး ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတွေ အကြီးအကျယ်ဖြစ်ထွန်းတဲ့ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ်အမေရိကန်ကို အကျိုးပြုနေပါပြီ။ ရေနံထုတ်လုပ်မူနှုန်း အမြင့်ဆုံးရောက်ခဲ့တဲ့ ၁၉၈၈ခုနှစ်​ ဝန်းကျင်ကာလတွေမှာ အလက်စကားကနေ တစ်နေ့ကို ​ရေနံစိမ်းစည်ပေါင်းနှစ်သန်းအထိ ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အခုအခါမှာတော့ တစ်နေ့က်ို စည်ပေါင်းခြောက်သိန်းလောက် ထုတ်နေနိုင်ပါသေးတယ်။ ဘူမိဗေဒပညာရှင်တွေရဲ့ခန့်မှန်းချက်အရ အလက်စကားမြောက်ပိုင်း ဆင်ခြေလျောဒေသမှာမထုတ်ယူရသေးတဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကုပဗေ ၈၅ထရီလီယံလောက်ကိန်းအောင်းနေတယ် လို့ သိရပါတယ်။

​မြောက်​အ​မေရိကရဲ့အမြင်​႔ဆုံး​တောင်​ထိပ်​ဖြစ်​တဲ့ Denali ဟာ ​အလက်​စကားမှာရှိပြီး​ပေ​ပေါင်​း ၂၀၃၁၀မြင်​့ပါတယ်​။ အလက်​စကားမှာသက်​ဝင်​လူပ်​ရှား​နေဆဲမီး​တောင်​ရှင်​များစွာရှိပါတယ်​။ ၁၉၁၂ခုနှစ်​က Novarupta မီး​တောင်​​ပေါက်​ကွဲခဲ့ရာ နှစ်​ဆယ်​ရာစုမှာအပြင်​းထန်​ဆုံးဖြစ်​ခဲ့ပါတယ်​။ အလက်​စကား​ပြည်​နယ်​ ပရင်​႔ဝီလျံ​ဆောင်​း​ဒေသမှာ ၁၉၆၄ခုနှစ်​မတ်​လ၂၇ ရက်​က ပြင်​းအားရစ်​တာ စ​ကေး ၉.၂ ရှိတဲ့ငလျင်​ကြီးလူပ်​ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှာ ဒီ​နေ့အထိ မှတ်​တမ်​းတင်​ထားသမျှ ဒုတိယ​မြောက်​အပြင်​းထန်​ဆုံးငလျင်​ကြီးဖြစ်​ပါတယ်​။ ၁၉၀၅ခုနှစ်​က ဆန်​ဖရန်​စစ္စကိုမှာ လှုပ်​ခဲ့တဲ့ငလျင်​ထက်​ စွမ်​းအားနှစ်​ဆပိုပြင်​းထန်​ပါတယ်​။ လူဦး​ရေကျဲပါးတဲ့​ဒေသဖြစ်​တဲ့ အတွက်​သာ အ​သေအ​ပျောက်​နည်​းပါးခဲ့တာဖြစ်​ပါတယ်​။

အလက်​စကား​တောင်​ပိုင်​းမှာ​ရေခဲပြင်​ကြီး​တွေတဖြည်​းုဖြည်​းဆုတ်​ယုတ်​လာတာဟာ အဲဒီ​ဒေသမှာငလျင်​ကြီး​တွေလူပ်​ဖို့အ​ကြောင်​း အချက်​တခု ဖြစ်​လာတယ်​လို့ဆိုပါတယ်​။ ဘာဖြစ်​လို့လဲဆို​တော့ ဘာရင်​း​ရေခဲလွှာထုကြီးရဲ့အ​လေးချိန်​က ပစိဖိတ်​​မြေလွှာချပ်​ကို ​မြောက်​အ​မေရိကမြေလွှာချပ်​ထဲတိုးဝင်​​နေမှုကို နှေး​ကွေး​အောင်​ထိန်​းထား​ပေးပါတယ်​။

အလက်​စကား​ဒေသဟာ သဘာဝ​တော​တောင်​​ရေ​မြေ ​ပြည်​့စုံကြွယ်​ဝတဲ့​နေရာတခုဖြစ်​တာနဲ့အညီ မြစ်​​ချောင်​း​များ၊ အင်​းအိုင်​များ​ မြောက်​မြားစွာရှိပါတယ်​။ မြစ်​​ချောင်​း​ပေါင်​းသုံး​ထောင်​​ကျော်​နဲ့ ဧကနှစ်​ဆယ်​ထက်​ပိုကျယ်​တဲ့​ရေအိုင်​​​ပေါင်​း သုံးသန်​းခွဲ​ကျော်​ရှိပါတယ်​။ အလက်​စကားပြည်​နယ်​ရဲ့ ဧရိယာစတုရန်​း မ်ိုင်​​ပေါင်​း ၃၀၀၀၀​လောက်​ကို ​ရေခဲပြင်​​တွေကဖုံးအုပ်​ထားပါတယ်​။ အ​မေရိကန်​ပြည်​​ထောင်​စုရဲ့အကြီးဆုံးဖြစ်​တဲ့ Wrangell-St.Ellas အမျိုးသားဥယျာဉ်​ကြီးဟာ အလက်​စကားမှာရှိပြီးစတုရန်​းမိုင်​​ပေါင်​း ၂၀၀၀၀​ကျော်​ရှိတဲ့အတွက်​ ဆွစ်​ဇာလန်​နိုင်​ငံထက်​ ကျယ်​ဝန်​းပါတယ်​။

အဲဒီ အမျိုသားဥယျာဉ်​နယ်​​မြေထဲမှာ အလက်​စကားရဲ့အမြင်​့ဆုံး​တောင်​ထွဋ်​​တွေ၊​ရေခဲပြင်​ကြီး​တွေတည်​ရှိပါတယ်​။ Tongass အမျိုးသား​ဘေးမဲ့တောက​တော့အ​ရှေ့​တောင်​ပိုင်​းမှာရှိပြီး ဧက၁၇သန်​း​ကျော်​ကျယ်​ဝန်​းပါတယ်​။ အဲဒီသမပိုင်​း မိုးသစ်​​တောဟာ မျိုးသုဉ်​း​တော့မယ်​့ သတ္တဝါနဲ့အပင်​မျိုးစိတ်​ တို့ရဲ့ တည်​မှီရာဖြစ်​​နေပါတယ်​။ ဝက်​ဝံညို​တွေ၊ဝင်​ရိုးစွန်​းဝက်​ဝံ​တွေ၊ အ​အေးပိုင်​း​​ဒေသ​နေ ဆတ်​နဲ့သမင်​​တွေ ​နေထိုင်​ကျက်စား​ကြပါတယ်​။ ထူးဆန်​းတဲ့ ဖားမျိုးစိတ်​တခုလည်​းအလက်​စကားသစ်​​တော​တွေထဲမှာ​တွေ့ရပါတယ်​။ အဲဒီဖား​တွေဟာ ​အလွန်​​အေးတဲ့​ဆောင်​းတွင်​း မှာအသက်​မရူ၊ နှလုံးမခုန်​​ လူပ်​ရှားမူမရှိ​တော့ပဲ လ​ပေါင်​းများစွာကြာသည်​အထိ တကိုယ်​လုံး​အေးခဲ​ငြိမ်​သက်​​နေပြီး အပူချိန်​မြင်​႔တက်​လာတဲ့​နွေအခါ​ရောက်​မှပြန်​လည်​လူပ်​ရှားသက်​ဝင်​လာ​လေ့ရှိပါတယ်​။

အလက်​စကားရဲ့ ရှည်​လျားတဲ့​ဆောင်​းရာသီည​တွေမှာ မြောက်​ဖက်​​ကောင်​းကင်​ယံမှာ ထူးဆန်​းတဲ့အလင်​းတန်​း​တွေကိုမြင်​​တွေ့ရ​လေ့ရှိပါတယ်​။ ကမ္ဘာ့သံလိုက်​စက်​ကွင်​း​တွေ​ကြောင်​႔ဖြစ်​​ပေါ် လာတဲ့သဘာဝရဲ့ ရင်​သပ်​ရူ​မောစရာလက်​​ဆောင်​​တခုပါ။ အ​ကောင်​းဆုံးမြင်​နိုင်​တဲ့​နေရာက​တော့ Fairbanks ဧရိယာမှာပါ။ Aurora (ဥတ္တရအလင်းတန်း)လို့​ခေါ်တဲ့ အဲဒီအလင်​းတန်​း​တွေကို အထူးသဖြင်​့ သန်​း​ခေါင်​လွန်​အချိန်​​တွေမှာ ​တွေ့ရ​လေ့ရှိပြီး ကိုယ်​တည်​းတဲ့ ဟိုတယ်​မှာ အလင်​းတန်​း​တွေထွက်​​ပေါ်တဲ့အချိန်​ကို Wakeup call ​ခေါ်​ပေးဖို့ကို မှာထားနိုင်​ပါတယ်​။

အလက်​စကားဟာအ​မေရိကရဲ့ အ​အေးဆုံးနဲ့ရာသီဥတုအစွန်​း​ရောက်​ဆုံးဒေသတခုလည်​းဖြစ်​ပါတယ်​။ ​နွေရာသီမှာအမြင်​႔ဆုံးအ​နေနဲ့ ၉ဝဒီကရီဖာရင်​ဟိုက်​အထိရှိပြီး​ဆောင်​းရာသီမှာ အနူတ်​၅ဝဒီကရီဖာရင်​ဟိုက်​အထိကျဆင်​းသွားတတ်​ပါတယ်​။ အလက်​စကားရဲ့ ​မြောက်​ဖက်​အစွန်​မှာရှိတဲ့ ဘားရိုးမြို့ဟာ ​ဆောင်​းရာသီမှာ​နေကို ၆၇ ရက်​တိုင်​မမြင်​​တွေ့ရပဲ ​နွေရာသီ​ရောက်​ရင်​​တော့ ရက်​​ပေါင်​း ၈၀ တိုင်​​အောင်​​နေမဝင်​ပါဘူး။

​နွေအခါမှာ ရှည်​ကြာ​စွာနေ​ရောင်​ရရှိမူက အလက်​စကားကထွက်​ရှိတဲ့သီးနှံ​တွေကို ထူးထူးခြားခြားကြီးထွား​စေပါတယ်​။ နိုင်​ငံတဝှမ်​းမှာကျင်​းပတဲ့ ဟင်​းသီးဟင်​းရွက်​နဲ့သစ်​သီးဝလံပြိုင်​ပွဲ​တွေမှာ အလက်​စကားက ထွက်​ရှိတဲ့ဧရာမ​ဂေါ်ဖီထုပ်​ကြီး​တွေ၊လူတကိုယ်စာ​လာက်ရှိတဲ့ဖရုံသီးကြီးတွေ၊ဥနီကြီးတွေကသာအမြဲလိုလိုဗိုလ်​စွဲ​လေ့ရှိပါတယ်​။ အလက်​စကားမှာ ​လေ​ကြောင်​း သွားလာမူကိုသာအဓိကအားထားရတာ​ကြောင်​႔​လေယာဉ်​​မောင်​းပညာ အ​တော်​​လေး​ခေတ်​စားပြီးလူအ​တော်​များများမှာ ​လေယာဉ်​​မောင်​း လိုင်​စင်​​တွေရှိကြပါတယ်​။ အလက်​စကားပြည်​နယ်​သား ၅၉ဦးမှာ ​လေယာဉ်​တစ်စီးနူန်​းပိုင်​ဆိုင်​ကြပါတယ်​။

Written by Kyaw Min Aung

Leave a Reply