ရုရွားတုိ႔ထံမွ ေဒၚလာ ၇သန္းနဲ႔ ၀ယ္ယူခဲ့တဲ့ အေမရိကန္ရဲ႕ အႀကီးဆုံးျပည္နယ္ (သုိ႔) အလက္စကား

Posted on

ေရးသားသူ – Ko Kyaw Min Aung

၁၉၅၉ခုႏွစ္​ ဇန္​နဝါရီလ ၃ ရက္​​ေန႔မွာ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုရဲ႕ ၄၉ ခုေျမာက္ျပည္နယ္ျဖစ္​လာခဲ႔တဲ႔ အလက္စကားေဒသဟာ စတုရန္းမိုင္ေပါင္း ၆၆၀၀၀၀ေက်ာ္က်ယ္ဝန္းၿပီး လူဦးေရကေတာ့ ခုႏွစ္သိန္းေက်ာ္ပဲရိွပါတယ္။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုမွာ အက်ယ္​ဆံုးျပည္​နယ္​ျဖစ္​ၿပီး အျခားျပည္နယ္ ၄၈ခုေပါင္းထားတဲ့ အက်ယ္အဝန္းရဲ႕ ငါးပံုႏွစ္ပံု​ေလာက္ရိွပါတယ္။ လူဦး​ေရသိပ္​သည္​းမူက တစ္စတုရန္​းမိုင္​မွာ ၁.၂၆ဦး သာ ရိွတဲ႔အတြက္​ အ​ေမရိကန္​ျပည္​​ေထာင္​စုမွာ လူ​ေနအက်ဲပါးဆံုးျပည္​နယ္​ျဖစ္​ပါတယ္​။ အႀကီးဆံုးၿမိဳ႕က အန္​းကား​ေရ႕ ျဖစ္​ၿပီး ၿမိဳ႕​ေတာ္​က Juneau ျဖစ္​ပါတယ္​။

အလက္​စကား ဆိုတဲ႔နာမည္​ က ဌာ​ေနတိုင္​းရင္​း​သား Alutတို႔ရဲ႔ ဘာသာစကားက ဆင္​းသက္​လာတာျဖစ္​ၿပီး “ပင္​လယ္​ရဲ႕ အာဏာသက္​​ေရာက္​မူမ်ားဦးတည္​ရာဌာ​ေန” လို႔ အဓိပၸါယ္​ရပါတယ္​။

အလက္စကားေဒသကို ၁၇၄၁ခုႏွစ္​မွာ ဒိန္​းမတ္​လူစြန႔္​စားဘားရင္​းက႐ွာေဖြ​ေတြ႔ရိွခဲ့ပါတယ္​။ အဲဒီ​ေနာက္​မွာ႐ု႐ွား လူမ်ိဳး​ေဝလငါးဖမ္​းသမား​ေတြ၊ သား​ေမြးကုန္​သည္​​ေတြက ကမ္းလြန္​ကကြၽန္​း​ေတြမွာ စအ​ေျခခ်လာခဲ႔ပါတယ္​။ အလက္​စကားဟာ ၁၈၆၇ ခုႏွစ္အထိရုရွားအင္ပါယာရဲ႕အစိတ္အပ္ိုင္းတခု အျဖစ္သာရိွေနခဲ့ရာမွ အဲဒီခုႏွစ္မွာ ရုရွားဇာဘုရင္ကဘာမွသံုးစားမရတဲ့ လြင္တီးေခါင္ ေဒသတခုအျဖစ္ယူဆၿပီး အေမရိကန္ကို ေဒၚလာခုႏွစ္သန္းစြန္းစြန္းေလာက္နဲ႔ ေရာင္းခ်ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ တစ္ဧကကိုႏွစ္ဆင့္ေလာက္ပဲက်ပါတယ္။

ဒီဝယ္ယူမူကိုအဓိကစီစဥ္ေဆာင္႐ြက္ခဲ့သူက အေမရိကန္သမၼတလင္ကြန္းအစိုးရအဖြဲ႔က ႏိုင္ငံျခားေရးဝန္ႀကီးဆီးဝပ္ ​Seward ျဖစ္ပါတယ္။ အလက္စကားေဒသလို ဘာမွသံုးစားမရတဲ့ ေရခဲျပင္ႀကီးကို ဝယ္ယူတာဟာ ရူးနွမ္းမူတစ္ခုအျဖစ္ အားလံုးကရူတ္ခ်ၾကပါတယ္။အဲဒါေၾကာင့္ အလက္စကားအေရာင္းအဝယ္ ကိစၥကို Seward’s folly လို႔​ေလွာင္​​ေျပာင္​ေခၚၾကပါတယ္။ အလက္စကားကိုလည္း ဆီးဝပ္ရဲ႕ေရခဲပံုးႀကီး လို႔​ အဲဒီ​ေခတ္​ကသတင္​းစာ​ေတြမွာ တင္​စား​ေရးသား​ေလ႔ရိွပါတယ္​။

၁၉ရာစု အ​ေစာပိုင္​းကာလ​ေတြအထိ အလက္​စကားရဲ႕ လူဦး​ေရ သံုး​ေသာင္​းခြဲမွာ ျပင္​ပကလာ​ေရာက္​​ေနထိုင္​သူငါးရာ​ေလာက္​သာရိွပါတယ္​။ အက္​စကီမိုး၊ အလူး နဲ႔ အင္​ဒီးယန္​း​ေတြက အလက္​စကားရဲ႕ မူလဘူတတိုင္​းရင္​းသား​ေတြျဖစ္​ပါတယ္​။ ၁၈၉၇ ​ခုႏွစ္​ေရႊငမ္း​ဖမ္​းမူႀကီးအတြင္​းမွာ အလက္​စကားကို ျပင္​ပက​ေရႊ႔​ေျပာင္​း​ေနထိုင္​သူ​ေတြ အမ်ားအျပား​ေရာက္​လာပါတယ္​။ အဲဒီ​ေနာက္​ပိုင္းမွာ​​ေတာ႔ ျပင္​ပက​ေရႊ႕​ေျပာင္​းအ​ေျခခ်သူဦး​ေရက ဌာ​ေနတုိင္​းရင္​း သားဦး​ေရထက္​ ပိုသာလြန္​သြားပါတယ္​။ ၂၀၁၇ခုႏွစ္မွာေတာ့ အလက္စကားရဲ႕ ခန္႔မွန္းေျခလူဦးေရဟာ ၇သိန္း ၄ေသာင္းခန္႔ ရွိသြားၿပီျဖစ္ပါတယ္။

အခုေတာ့အလက္စကားဟာ ​ေရနံနဲ႔ သဘာဝဓာတ္ေငြ႔လြန္ေပါႂကြယ္ဝၿပီး ပင္လယ္ငါးဖမ္းလုပ္ငန္းေတြ အႀကီးအက်ယ္ျဖစ္ထြန္းတဲ့ ျပည္နယ္တစ္ခုအျဖစ္အေမရိကန္ကို အက်ိဳးျပဳေနပါၿပီ။ ေရနံထုတ္လုပ္မူႏႈန္း အျမင့္ဆံုးေရာက္ခဲ့တဲ့ ၁၉၈၈ခုႏွစ္​ ဝန္းက်င္ကာလေတြမွာ အလက္စကားကေန တစ္ေန႔ကို ​ေရနံစိမ္းစည္ေပါင္းႏွစ္သန္းအထိ ထုတ္ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ အခုအခါမွာေတာ့ တစ္ေန႔ကုိ စည္ေပါင္းေျခာက္သိန္းေလာက္ ထုတ္ေနနိုင္ပါေသးတယ္။ ဘူမိေဗဒပညာရွင္ေတြရဲ႕ခန္႔မွန္းခ်က္အရ အလက္စကားေျမာက္ပိုင္း ဆင္ေျခေလ်ာေဒသမွာမထုတ္ယူရေသးတဲ့ သဘာဝဓာတ္ေငြ႕ကုပေဗ ၈၅ထရီလီယံေလာက္ကိန္းေအာင္းေနတယ္ လို႔ သိရပါတယ္။

Denali ေတာင္

​ေျမာက္​အ​ေမရိကရဲ႕အျမင္​႔ဆံုး​ေတာင္​ထိပ္​ျဖစ္​တဲ႔ Denali ဟာ ​အလက္​စကားမွာရိွၿပီး​ေပ​ေပါင္​း ၂၀၃၁၀ျမင္​့ပါတယ္​။ အလက္​စကားမွာသက္​ဝင္​လူပ္​႐ွား​ေနဆဲမီး​ေတာင္​႐ွင္​မ်ားစြာရိွပါတယ္​။ ၁၉၁၂ခုႏွစ္​က Novarupta မီး​ေတာင္​​ေပါက္​ကြဲခဲ႔ရာ ႏွစ္​ဆယ္​ရာစုမွာအျပင္​းထန္​ဆံုးျဖစ္​ခဲ႔ပါတယ္​။ အလက္​စကား​ျပည္​နယ္​ ပရင္​႔ဝီလ်ံ​ေဆာင္​း​ေဒသမွာ ၁၉၆၄ခုႏွစ္​မတ္​လ၂၇ ရက္​က ျပင္​းအားရစ္​တာ စ​ေကး ၉.၂ ရိွတဲ႔ငလ်င္​ႀကီးလူပ္​ခဲ႔ရာ ကမာၻမွာ ဒီ​ေန႔အထိ မွတ္​တမ္​းတင္​ထားသမ်ွ ဒုတိယ​ေျမာက္​အျပင္​းထန္​ဆံုးငလ်င္​ႀကီးျဖစ္​ပါတယ္​။ ၁၉၀၅ခုႏွစ္​က ဆန္​ဖရန္​စစၥကိုမွာ လႈပ္​ခဲ႔တဲ့ငလ်င္​ထက္​ စြမ္​းအားႏွစ္​ဆပိုျပင္​းထန္​ပါတယ္​။ လူဦး​ေရက်ဲပါးတဲ႔​ေဒသျဖစ္​တဲ႔ အတြက္​သာ အ​ေသအ​ေပ်ာက္​နည္​းပါးခဲ႔တာျဖစ္​ပါတယ္​။

၁၉၆၄ခုႏွစ္ ငလွ်င္ျမင္ကြင္းတစ္ခု

အလက္​စကား​ေတာင္​ပိုင္​းမွာ​ေရခဲျပင္​ႀကီး​ေတြတျဖည္​းုျဖည္​းဆုတ္​ယုတ္​လာတာဟာ အဲဒီ​ေဒသမွာငလ်င္​ႀကီး​ေတြလူပ္​ဖို႔အ​ေၾကာင္​း အခ်က္​တခု ျဖစ္​လာတယ္​လို႔ဆိုပါတယ္​။ ဘာျဖစ္​လို႔လဲဆို​ေတာ႔ ဘာရင္​း​ေရခဲလႊာထုႀကီးရဲ႕အ​ေလးခ်ိန္​က ပစိဖိတ္​​ေျမလႊာခ်ပ္​ကို ​ေျမာက္​အ​ေမရိကေျမလႊာခ်ပ္​ထဲတုိးဝင္​​ေနမႈကို ေႏွး​ေကြး​ေအာင္​ထိန္​းထား​ေပးပါတယ္​။

အလက္​စကား​ေဒသဟာ သဘာဝ​ေတာ​ေတာင္​​ေရ​ေျမ ​ျပည္​့စံုႂကြယ္​ဝတဲ႔​ေနရာတခုျဖစ္​တာနဲ႔အညီ ျမစ္​​ေခ်ာင္​း​မ်ား၊ အင္​းအိုင္​မ်ား​ ေျမာက္​ျမားစြာရိွပါတယ္​။ ျမစ္​​ေခ်ာင္​း​ေပါင္​းသံုး​ေထာင္​​ေက်ာ္​နဲ႔ ဧကႏွစ္​ဆယ္​ထက္​ပိုက်ယ္​တဲ႔​ေရအိုင္​​​ေပါင္​း သံုးသန္​းခြဲ​ေက်ာ္​ရိွပါတယ္​။ အလက္​စကားျပည္​နယ္​ရဲ႕ ဧရိယာစတုရန္​း မ္ိုင္​​ေပါင္​း ၃၀၀၀၀​ေလာက္​ကို ​ေရခဲျပင္​​ေတြကဖံုးအုပ္​ထားပါတယ္​။ အ​ေမရိကန္​ျပည္​​ေထာင္​စုရဲ႕အႀကီးဆံုးျဖစ္​တဲ႔ Wrangell-St.Ellas အမ်ိဳးသားဥယ်ာဥ္​ႀကီးဟာ အလက္​စကားမွာရိွၿပီးစတုရန္​းမိုင္​​ေပါင္​း ၂၀၀၀၀​ေက်ာ္​ရိွတဲ႔အတြက္​ ဆြစ္​ဇာလန္​ႏိုင္​ငံထက္​ က်ယ္​ဝန္​းပါတယ္​။

Wrangell-St.Ellas အမ်ိဳးသားဥယ်ာဥ္​ႀကီး

အဲဒီ အမ်ိဳသားဥယ်ာဥ္​နယ္​​ေျမထဲမွာ အလက္​စကားရဲ႔အျမင္​့ဆံုး​ေတာင္​ထြဋ္​​ေတြ၊​ေရခဲျပင္​ႀကီး​ေတြတည္​ရိွပါတယ္​။ Tongass အမ်ိဳးသား​ေဘးမဲ႔ေတာက​ေတာ႔အ​ေ႐ွ႕​ေတာင္​ပိုင္​းမွာရိွၿပီး ဧက၁၇သန္​း​ေက်ာ္​က်ယ္​ဝန္​းပါတယ္​။ အဲဒီသမပိုင္​း မိုးသစ္​​ေတာဟာ မ်ိဳးသုဥ္​း​ေတာ႔မယ္​့ သတၱဝါနဲ႔အပင္​မ်ိဳးစိတ္​ တို႔ရဲ႕ တည္​မီွရာျဖစ္​​ေနပါတယ္​။ ဝက္​ဝံညိဳ​ေတြ၊ ဝင္​႐ိုးစြန္​းဝက္​ဝံ​ေတြ၊ အ​ေအးပိုင္​း​​ေဒသ​ေန ဆတ္​နဲ႔သမင္​​ေတြ ​ေနထိုင္​က်က္စား​ၾကပါတယ္​။

Tongass အမ်ိဳးသား​ေဘးမဲ႔ေတာ

ထူးဆန္​းတဲ႔ ဖားမ်ိဳးစိတ္​တခုလည္​းအလက္​စကားသစ္​​ေတာ​ေတြထဲမွာ​ေတြ႔ရပါတယ္​။ အဲဒီဖား​ေတြဟာ ​အလြန္​​ေအးတဲ႔​ေဆာင္​းတြင္​း မွာအသက္​မ႐ူ၊ ႏွလံုးမခုန္​​ လူပ္​႐ွားမူမရိွ​ေတာ႔႔ပဲ လ​ေပါင္​းမ်ားစြာၾကာသည္​အထိ တကိုယ္​လံုး​ေအးခဲ​ၿငိမ္​သက္​​ေနၿပီး အပူခ်ိန္​ျမင္​႔တက္​လာတဲ႔​ေႏြအခါ​ေရာက္​မွျပန္​လည္​လူပ္​႐ွားသက္​ဝင္​လာ​ေလ့ရိွပါတယ္​။

ထူးဆန္​းတဲ႔ ဖားမ်ိဳးစိတ္​

အလက္​စကားရဲ႕ ႐ွည္​လ်ားတဲ႔​ေဆာင္​းရာသီည​ေတြမွာ ေျမာက္​ဖက္​​ေကာင္​းကင္​ယံမွာ ထူးဆန္​းတဲ႔အလင္​းတန္​း​ေတြကိုျမင္​​ေတြ႕ရ​ေလ႔ရိွပါတယ္​။ ကမၻာ႔သံလိုက္​စက္​ကြင္​း​ေတြ​ေၾကာင္​႔ျဖစ္​​ေပၚ လာတဲ႔သဘာဝရဲ႕ ရင္​သပ္​႐ူ​ေမာစရာလက္​​ေဆာင္​​တခုပါ။ အ​ေကာင္​းဆံုးျမင္​ႏိုင္​တဲ႔​ေနရာက​ေတာ႔ Fairbanks ဧရိယာမွာပါ။ Aurora (ဥတၱရအလင္းတန္း)လို႔​ေခၚတဲ့ အဲဒီအလင္​းတန္​း​ေတြကို အထူးသျဖင္​့ သန္​း​ေခါင္​လြန္​အခ်ိန္​​ေတြမွာ ​ေတြ႔ရ​ေလ႔ရိွၿပီး ကိုယ္​တည္​းတဲ႔ ဟိုတယ္​မွာ အလင္​းတန္​း​ေတြထြက္​​ေပၚတဲ့အခ်ိန္​ကို Wakeup call ​ေခၚ​ေပးဖို႔ကို မွာထားႏိုင္​ပါတယ္​။

Aurora (ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ား)

အလက္​စကားဟာအ​ေမရိကရဲ႕ အ​ေအးဆံုးနဲ႔ရာသီဥတုအစြန္​း​ေရာက္​ဆံုးေဒသတခုလည္​းျဖစ္​ပါတယ္​။ ​ေႏြရာသီမွာအျမင္​႔ဆံုးအ​ေနနဲ႔ ၉၀ဒီကရီဖာရင္​ဟိုက္​အထိရိွၿပီး​ေဆာင္​းရာသီမွာ အႏူတ္​၅၀ဒီကရီဖာရင္​ဟိုက္​အထိက်ဆင္​းသြားတတ္​ပါတယ္​။ အလက္​စကားရဲ႕ ​ေျမာက္​ဖက္​အစြန္​မွာရိွတဲ႔ ဘား႐ိုးၿမိဳ႔ဟာ ​ေဆာင္​းရာသီမွာ​ေနကို ၆၇ ရက္​တိုင္​မျမင္​​ေတြ႔ရပဲ ​ေႏြရာသီ​ေရာက္​ရင္​​ေတာ႔ ရက္​​ေပါင္​း ၈၀ တိုင္​​ေအာင္​​ေနမဝင္​ပါဘူး။

အလက္စကားျပည္နယ္ရဲ႕ၿမဳိ႕ေတာ္ Juneau

​ေႏြအခါမွာ ႐ွည္​ၾကာ​စြာေန​ေရာင္​ရရိွမူက အလက္​စကားကထြက္​ရိွတဲ႔သီးႏွံ​ေတြကို ထူးထူးျခားျခားႀကီးထြား​ေစပါတယ္​။ ႏိုင္​ငံတဝွမ္​းမွာက်င္​းပတဲ႔ ဟင္​းသီးဟင္​းရြက္​နဲ႔သစ္​သီးဝလံၿပိဳင္​ပြဲ​ေတြမွာ အလက္​စကားက ထြက္​ရိွတဲ႔ဧရာမ​ေဂၚဖီထုပ္​ႀကီး​ေတြ၊လူတကိုယ္စာ​လာက္ရိွတဲ႕ဖရံုသီးႀကီးေတြ၊ဥနီႀကီးေတြကသာအၿမဲလိုလိုဗိုလ္​စြဲ​ေလ႔ရိွပါတယ္​။

အလက္​စကားမွာ ​ေလ​ေၾကာင္​း သြားလာမူကိုသာအဓိကအားထားရတာ​ေၾကာင္​႔​ေလယာဥ္​​ေမာင္​းပညာ အ​ေတာ္​​ေလး​ေခတ္​စားၿပီးလူအ​ေတာ္​မ်ားမ်ားမွာ ​ေလယာဥ္​​ေမာင္​း လိုင္​စင္​​ေတြရိွၾကပါတယ္​။ အလက္​စကားျပည္​နယ္​သား ၅၉ဦးမွာ ​ေလယာဥ္​တစ္စီးႏူန္​းပိုင္​ဆိုင္​ၾကပါတယ္​။

Written by Kyaw Min Aung

 

Leave a Reply