မြန္ဂုိ တုိ႔ရဲ႕ ႏုိင္ငံအေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

မြန္ဂုိ ဆုိတာနဲ႔ တခ်ိန္က ကမာၻ႔အႀကီးဆုံး နယ္ေျမတစ္ဆက္တည္း အင္ပါယာပုိင္ဆုိင္သူ စစ္ဘုရင္ႀကီး ဂ်င္ဂ်စ္ခန္ရဲ႕ ႏုိင္ငံ ဆုိတာ အားလုံးသိၿပီးျဖစ္မွာပါ။ တစ္ခ်ိန္က အာရွမွာ ထင္ရွားခဲ့တဲ့ မြန္ဂုိလီးယားႏုိင္ငံရဲ႕ အေၾကာင္းကုိ သုတဇုန္ မိတ္ေဆြမ်ားအတြက္ ဗဟုသုတ အျဖစ္ေ၀မွ်လုိက္ပါတယ္။

မြန္ဂိုးလီးယားႏိုင္ငံဟာ အာရွတိုက္ အေရွ႕ပိုင္း ႏွင့္ အလယ္ပိုင္းတြင္ တည္ရွိေသာ ကုန္းတြင္းပိတ္ ႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္ပါတယ္။ ရုရွားႏုိင္ငံ ၊ တရုတ္ႏုိင္ငံ တုိ႔ ႏွင့္ နယ္နိမိတ္ျခင္း ထိစပ္လွ်က္ရွိၿပီး မြန္ဂုိလူမ်ဳိးမ်ားေနထုိင္ရာ ႏုိင္ငံျဖစ္ပါတယ္။ ပထ၀ီ၀င္အရမူ မြန္ဂုိႏုိင္ငံ ကုိ သုံးပုိင္းခြဲျခားႏုိင္ပါတယ္။ ေတာင္ထူထပ္တဲ့ အေနာက္ေျမာက္ပုိင္းကုိ အျပင္မြန္ဂုိလီးယား ၊ အေရွ႕ေတာင္ဘက္ ေျမျပန္႔ေဒသကုိ အတြင္းမြန္ဂုိလီးယားဟုေခၚၿပီး ၎တုိ႔ႏွစ္ခု အၾကားတြင္ ဂုိဘီသဲကႏာၱရႀကီးတည္ရွိပါတယ္။

မြန္ဂုိအင္ပါယာႀကီးကုိ ဂ်င္ဂ်စ္ခန္က ၁၂၀၆ခုႏွစ္မွာ တစ္ႏုိင္ငံလုံးနယ္ေျမေတြကုိ စုစည္းသိမ္းသြင္းၿပီး ထူေထာင္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ ဆက္တုိက္ဆုိသလုိ တျခားႏုိင္ငံမ်ားကိုပါ တုိက္ခုိက္သိမ္းသြင္းရင္း ကမာၻ႔အႀကီးဆုံး နယ္ေျမတစ္ဆက္တည္း အင္ပါယာႀကီးျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ အလ်ားမုိင္ေပါင္း ၆၀၀၀ခန္႔ရွည္ၿပီး စတုရန္းမုိင္ ၁၂.၄၇သန္းခန္႔ က်ယ္၀န္းတဲ့ ကမာၻ႔ေျမဧရိယာရဲ႕ ၂၂% ရွိတဲ့ အင္ပါယာႀကီးျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ဂ်င္ဂ်စ္ခန္လက္ထက္မွ ေျမးျဖစ္သူ ကူဗလုိင္ခန္လက္ထက္တုိင္ေအာင္ ပါ၀ါႀကီးမားခဲ့တဲ့ မြန္ဂုိအင္ပါယာႀကီးဟာ ကူဗလုိင္ခန္ ကြယ္လြန္ၿပီးေနာက္မွာေတာ့ နယ္ေျမ ၄ခု ကြဲသြားခဲ့ပါတယ္။

၁၆၀၀ ျပည့္ႏွစ္မွာေတာ့ ခ်င္းမင္းဆက္ရဲ႕ ပုိင္နက္ အစိတ္အပုိင္းတစ္ခု ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၇ ရာစုမွာေတာ့ မန္ခ်ဴးရီးယား မြန္ဂုိ နဲ႔ တရုတ္ႏုိင္ငံတုိ႔ဟာ မန္ခ်ဴးဘုရင္ရဲ႕ လက္ေအာက္ခံမ်ားျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၁၁ခုႏွစ္မွာေတာ့ တရုတ္ေတာ္လွန္ေရးေပၚေပါက္ခဲ့ၿပီး မန္ခ်ဴးတုိ႔လက္ေအာက္မွ လြတ္ေျမာက္ခဲ့ရပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ေတာ့ မြန္ဂုိႏုိင္ငံကုိ လာမားဘုန္းေတာ္ႀကီးမ်ားက အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ၿပီး ၁၉၂၄ခုႏွစ္မွာေတာ့ ရုရွားႏုိင္ငံရဲ႕ အကူအညီနဲ႔ ျပည္သူ႔ သမၼတႏုိင္ငံအျဖစ္ေၾကညာႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၉၂ခုႏွစ္က စလုိ႔ ပါလီမန္ သမၼတႏိုင္ငံေရးစနစ္ကုိ သုံးစြဲတဲ့ ႏုိင္ငံံျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။

မြန္ဂုိလီးယားႏုိင္ငံ ဟာ အက်ယ္အ၀န္းအားျဖင့္ စတု၇န္းမုိင္ ၆၀၅၀၀၀ က်ယ္၀န္းၿပီး ကမာၻ႔ ၁၈ခုေျမာက္ အက်ယ္ဆုံးႏုိင္ငံျဖစ္ပါတယ္။ ဧရိယာက်ယ္၀န္းလွေပမယ့္ ေနထုိင္သူ ဦးေရကေတာ့ အလြန္နည္းပါးလွပါတယ္။ တစ္ႏုိင္ငံလုံးေပါင္းမွ လူေပါင္း ၃သန္း ျပည္ရုံပဲ ရွိပါတယ္။ ဒီ ၃သန္းမွာ မြန္ဂုိလူမ်ဳိး ၉၆% နဲ႔ တာခစ္လူမ်ဳိး ၄% ပါ၀င္ပါတယ္။ အမ်ားဆုံးကုိးကြယ္သည့္ ဘာသာမွာ တိဘက္ဗုဒၶဘာသာ နဲ႔ ဆင္တူတဲ့ လာမာအယူ၀ါဒ ကုိ ကုိးကြယ္ၾကပါတယ္။

ဟြန္ဟိုျမစ္ဟာ အတြင္းမြန္ဂိုးလီးယားတာင္ပိုင္းကို ျဖတ္သန္း စီးဆင္းပါတယ္။ ျပင္းထန္လြန္ကဲေသာ ရာသီဥတုရွိၿပီး အပူအေအး မညီမၽွေခ်။ ေလျပင္း အစဥ္ တိုက္ခတ္လွ်က္ရွိကာ မိုးအလြန္ပါး၍ တစ္ႏွစ္လၽွင္ မိုးေရခ်ိန္ ရွစ္လက္မမွ ၁၂ လက္မအထိသာ ႐ြာသြန္းတတ္ပါတယ္။

မြန္ဂိုလီးယားႏိုင္ငံရဲ႕ထင္ရွားေသာ အခ်က္မ်ား

ယေန႔ အူလန္ဘာတာၿမဳိ႕

မြန္ဂိုလီးယားရဲ႕ၿမိဳ႕ေတာ္ကေတာ့ အူလန္ဘာတာ ၿမဳိ႕ ျဖစ္ၿပီး အဓိပၸာယ္က အနီေရာင္သူရဲေကာင္း(red hero)လုိ႔ ဆုိပါတယ္။၂၀၁၃ ခုႏွစ္ စာရင္းအရ လူဦးေရ ၁.၃သန္းေက်ာ္ရွိၿပီး တစ္ႏုိင္ငံလုံလူဦးေရစုစုေပါင္းရဲ႕တစ္၀က္ခန္႔ကို ပုိင္ဆုိင္ထားပါတယ္။ အပူခ်ိန္ကေတာ့ အပူဆုံးလတစ္လျဖစ္တဲ့ ဧၿပီလမွာေတာင္ -၁ ဒီဂရီ Celsius ပဲရွိပါတယ္။

ကမာၻေပၚမွာလူဦးေရအနည္းဆံုး ႏုိင္ငံံတစ္ႏုိင္ငံလည္းျဖစ္ပါတယ္။ လူဦးေရ ၃သန္းပဲရွိပါတယ္။ ကမာၻ႔လူဦးေရသိပ္သည္းဆ အနည္းဆုံးႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံ ျဖစ္ၿပီး ၁မုိင္ပတ္လည္မွာ ၅ေယာက္၀န္းက်င္သာ ေနထုိင္ႏုိင္ပါတယ္။

မြန္ဂိုလီးယားက ျမင္းစီးသမားေတြဟာ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၇၀၀ခန္႕ေလာက္ထဲက ေရခဲမုန္႔တစ္မ်ဳိးကုိ တီထြင္ခဲ့ၾကသူေတြလုိ႔ ဆုိပါတယ္။ သူတို႕ေတြဟာCream ထည့္ထားတဲ့ ထည့္စရာေတြကုိ ျမင္းေတြရဲ႕ေက်ာကုန္းေပၚတင္ေဆာင္လာၿပီး ေဆာင္းရာသီမွာ ဂုိဘီ သဲကႏာၱကုိ ေက်ာ္ျဖတ္ကာ ခရီးသြားခဲ့ပါတယ္။ ျမင္းေက်ာေပၚမွာ တင္ထားတဲ့ ခရမ္ေတြဟာ ခရီးတစ္ေလွ်ာက္ျမင္းရဲ႕ခါယမ္းမႈေၾကာင့္ သဲကႏာၱရကို ေက်ာ္ျဖတ္ၿပီးခ်ိန္မွာေတာ့ ေရခဲမုန္႕ေတြျဖစ္လာတယ္ လုိ႔ ဆုိပါတယ္။

ဂုိဘီသဲကႏာၱရ

သိုးေတြ ဆိတ္ေတြ အလြန္ေပါတဲ့ ႏုိင္ငံပါ။ အဲဒီထက္ ပုိေပါမ်ားတာကေတာ့ ျမင္းေတြပါ။ ျမင္းေတြရဲ႕ အေရအတြက္ဟာဆုိရင္ လူဦးေရစုစုေပါင္းထက္ ၁၃ဆေတာင္ပုိမ်ားပါသတဲ့။

Bactrian ကုလားအုတ္လုိ႕ေခၚတဲ့ဘို႔ႏွစ္ခုပါတဲ့ ကုလားအုတ္ေတြကဟာဆုိရင္လည္း မြန္ဂုိလီးယားရဲ႕မူရင္းမ်ိဳးစိတ္ပဲျဖစ္ပါတယ္။

မြန္ဂိုလူမ်ိဳးတို႔ဟာ မိမိတို႔အတြက္ လိုသမၽွပစၥည္းေတြကို ေမြးျမဴထာသည့္ တိရစၧာန္ မ်ားမွ ရရွိပါတယ္။ အစားအစာအတြက္ အသား၊ ႏို႔၊ ေထာပတ္၊ ဒိန္ခဲကိုလည္းေကာင္း၊ ေနထိုင္ရန္ တဲအတြက္ သားေရကို လည္းေကာင္း ထိုတိရစၧာန္မ်ားမွ ရရွိၾကပါတယ္။ ကုလားအုပ္ႏွင့္ ျမင္းကို ဝန္တင္ တိရစၧာန္အျဖစ္ အသုံးျပဳၾကပါတယ္။ ထြက္ကုန္မ်ားျဖစ္ေသာ ေ႐ႊ၊ သားေမြး၊ သားေရ၊ သိုးေမြးတို႔ကို လက္ဖက္ေျခာက္၊ ဂ်ဳံ၊ သၾကား၊ ေဆး၊ ခ်ည္ထည္၊ သားေရထည္ပစၥည္း၊ လက္ဝတ္လက္စားတို႔ႏွင့္ လဲလွယ္ၾကပါတယ္။

တစ္ဆယ့္ကိုးရာစုႏွစ္ ေနာက္ပိုင္းမွာ အတြင္းမြန္ဂိုးလီးယား သို႔ တ႐ုတ္လူမ်ိဳး ေျမာက္ျမားစြာ ဝင္ေရာက္လာ ၿပီးလၽွင္ ေခတ္မီစိုက္ပ်ိဳးနည္းမ်ားျဖင့္ ထြန္ယက္စိုက္ပ်ိဳးလုပ္ကိုင္လ်က္ ရွိၾကပါတယ္။

မြန္ဂိုေတြဟာ တစ္ၿပိဳင္တည္း အသံႏွစ္သံထြက္ေအာင္သီဆုိႏုိင္ၾကပါတယ္။ ဒါဟာ သူတုိ႕ရဲ႕သီခ်င္းဆုိနည္းတစ္ခုျဖစ္ၿပီး throat singing လုိ႕ေခၚပါတယ္။

ကမာၻ႔ ရွားပါးက်ားသစ္တစ္မ်ဳိးျဖစ္တဲ့ ႏွင္းက်ားသစ္ သံုးပံုတစ္ပံုခန္႕ကို ဒီႏုိင္ငံမွာေတြ႕ႏုိင္ပါတယ္။ ႏွင္းက်ားသစ္ေတြကလည္း ဒီႏိုင္ငံရဲ႕ မူလမ်ိဳးစိတ္ေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။

ယက္အိမ္တစ္လုံး ေဆာက္လုပ္ပုံ

လူဦးေရရဲ႕ ၃ပံု ၁ပံုကေတာ့ ၁၈ႏွစ္ေအာက္ေတြျဖစ္ပါတယ္။ တစ္ႏွစ္မွာ ရက္ေပါင္း ၂၆၆ရက္ေလာက္ကေတာ့ ေနသာတဲ့ေန႕ေတြပါပဲ။ အဲ့ဒါေၾကာင့္ သူ႕ကုိ ‘Land of Blue Sky’ ေကာင္းကင္ျပာႏုိင္ငံလုိ႕ တင္စားေခၚေဝၚၾကပါတယ္။

လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကေတာ့ yurts ေတြမွာေနထုိင္ၾကပါတယ္။ yurts ဆုိတာ သူတို႕ႏိုင္ငံရဲ႕ ရိုးရာတဲအိမ္ေလးေတြျဖစ္ၿပီး သစ္သား သုိ႔ ဝါးေတြနဲ႔ ေဆာက္လုပ္ထားတာျဖစ္ပါတယ္။ ၎ တဲအိမ္ေလးေတြကုိ ‘ger’လုိ႔လည္း ေခၚၾကၿပီး အလြယ္တကူေရြ႕ေျပာင္းႏုိင္ေအာင္ ျပဳလုပ္ထားပါတယ္။

ေရွးအက်ဆံုး ဗုဒၶဘာသာ ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းတစ္ခုျဖစ္တဲ့ Erdene Zuu ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းရွိပါတယ္။ ဒီဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းကုိေတာ့ ၁၅၈၅ ခုႏွစ္ကတည္းက တည္ေဆာက္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

ေရွးအက်ဆုံး ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းတစ္ေက်ာင္းျဖစ္တဲ့ Erdene Zuu ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္း

ကမာၻ႔ ကုလသမၼဂၢအဖြဲ႕မွ ၁၉၆၁ခုႏွစ္ကတည္းက ကုလသမၼဂၢအဖြဲ႔၀င္ ႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံအေနနဲ႕လက္ခံခဲ့ေသာ္လည္း ၁၉၈၇ခုႏွစ္တုိင္ေအာင္ ႏိုင္ငံေပါင္း ၁၀၀ေက်ာ္က ႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံအေနနဲ႕ အသိမွတ္ျပဳဖုိ႕ကုိ ျငင္းဆုိခဲ့ၾကပါတယ္။

၂၀၀၅ ခုႏွစ္မွာ အေမရိကန္ႏုိင္ငံရဲ႕ ၄၃ဆက္ေျမာက္ သမၼတျဖစ္တဲ့ George W. Bush က မြန္ဂိုလီးယားကုိ လာေရာက္လည္ပတ္ခဲ့ပါတယ္။

ႏုိင္ငံရဲ႕အဓိက အစားေသာက္ကုိေျပာပါဆုိရင္ေတာ့ ေပါက္စီပဲျဖစ္ပါတယ္။ သုိးသားေပါက္စီ အမဲသားေပါက္စီေတြအမ်ားဆံုးေတြ႕ရပါတယ္။ အငန္ဘက္ကဲတဲ့ မြန္ဂုိလီးယား ႏြားႏုိ႔လက္ဖက္ရည္ကုိ Suutei tsai လုိ႔ေခၚပါတယ္။

ရုိးရာလက္ဖက္ရည္ Suutei tsai

ၿမိဳ႕ေတာ္ရဲ႕အျပင္ကုိိထြက္လုိက္တာနဲ႕ Genghis Khan ရုပ္ထုႀကီးကုိျမင္ေတြ႕ရမွာျဖစ္ၿပီး ဒီရုပ္ထုရဲ႕ အျမင့္ကေတာ့ ၁၃၁ေပျမင့္ကာ ကမာၻေပၚက အျမင့္ဆံုး ျမင္းစီးရုပ္ထုပဲျဖစ္ပါတယ္။

ပထမဆံုး ဒိုင္ႏုိေဆာဥကုိ ၁၉၂၀ခုႏွစ္က ဂုိဘီသဲကႏာၱရ မွာရွာေတြ႕ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

ဂ်င္ဂ်စ္ခန္ျမင္းစီးရုပ္တု
ဂုိဘီသဲကႏာၱရထဲမွ ရရွိခဲ့တဲ့ ဒုိင္ႏုိေဆာဥ ရုပ္ၾကြင္းမ်ား

Leave a Reply