တခ်ိန္က နယ္ေျမတစ္ဆက္တည္း အႀကီးဆုံး အင္ပါယာျဖစ္တဲ့ မြန္ဂုိ တုိ႔ရဲ႕ ႏုိင္ငံအေၾကာင္း

Posted on

မြန္ဂုိ ဆုိတာနဲ႔ တခ်ိန္က ကမာၻ႔အႀကီးဆုံး နယ္ေျမတစ္ဆက္တည္း အင္ပါယာပုိင္ဆုိင္သူ စစ္ဘုရင္ႀကီး ဂ်င္ဂ်စ္ခန္ရဲ႕ ႏုိင္ငံ ဆုိတာ အားလုံးသိၿပီးျဖစ္မွာပါ။ တစ္ခ်ိန္က အာရွမွာ ထင္ရွားခဲ့တဲ့ မြန္ဂုိလီးယားႏုိင္ငံရဲ႕ အေၾကာင္းကုိ သုတဇုန္ မိတ္ေဆြမ်ားအတြက္ ဗဟုသုတ အျဖစ္ေ၀မွ်လုိက္ပါတယ္။

မြန္ဂိုးလီးယားႏိုင္ငံဟာ အာရွတိုက္ အေရွ႕ပိုင္း ႏွင့္ အလယ္ပိုင္းတြင္ တည္ရွိေသာ ကုန္းတြင္းပိတ္ ႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္ပါတယ္။ ရုရွားႏုိင္ငံ ၊ တရုတ္ႏုိင္ငံ တုိ႔ ႏွင့္ နယ္နိမိတ္ျခင္း ထိစပ္လွ်က္ရွိၿပီး မြန္ဂုိလူမ်ဳိးမ်ားေနထုိင္ရာ ႏုိင္ငံျဖစ္ပါတယ္။ ပထ၀ီ၀င္အရမူ မြန္ဂုိႏုိင္ငံ ကုိ သုံးပုိင္းခြဲျခားႏုိင္ပါတယ္။ ေတာင္ထူထပ္တဲ့ အေနာက္ေျမာက္ပုိင္းကုိ အျပင္မြန္ဂုိလီးယား ၊ အေရွ႕ေတာင္ဘက္ ေျမျပန္႔ေဒသကုိ အတြင္းမြန္ဂုိလီးယားဟုေခၚၿပီး ၎တုိ႔ႏွစ္ခု အၾကားတြင္ ဂုိဘီသဲကႏာၱရႀကီးတည္ရွိပါတယ္။

မြန္ဂုိအင္ပါယာႀကီးကုိ ဂ်င္ဂ်စ္ခန္က ၁၂၀၆ခုႏွစ္မွာ တစ္ႏုိင္ငံလုံးနယ္ေျမေတြကုိ စုစည္းသိမ္းသြင္းၿပီး ထူေထာင္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ ဆက္တုိက္ဆုိသလုိ တျခားႏုိင္ငံမ်ားကိုပါ တုိက္ခုိက္သိမ္းသြင္းရင္း ကမာၻ႔အႀကီးဆုံး နယ္ေျမတစ္ဆက္တည္း အင္ပါယာႀကီးျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ အလ်ားမုိင္ေပါင္း ၆၀၀၀ခန္႔ရွည္ၿပီး စတုရန္းမုိင္ ၁၂.၄၇သန္းခန္႔ က်ယ္၀န္းတဲ့ ကမာၻ႔ေျမဧရိယာရဲ႕ ၂၂% ရွိတဲ့ အင္ပါယာႀကီးျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ဂ်င္ဂ်စ္ခန္လက္ထက္မွ ေျမးျဖစ္သူ ကူဗလုိင္ခန္လက္ထက္တုိင္ေအာင္ ပါ၀ါႀကီးမားခဲ့တဲ့ မြန္ဂုိအင္ပါယာႀကီးဟာ ကူဗလုိင္ခန္ ကြယ္လြန္ၿပီးေနာက္မွာေတာ့ နယ္ေျမ ၄ခု ကြဲသြားခဲ့ပါတယ္။

၁၆၀၀ ျပည့္ႏွစ္မွာေတာ့ ခ်င္းမင္းဆက္ရဲ႕ ပုိင္နက္ အစိတ္အပုိင္းတစ္ခု ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၇ ရာစုမွာေတာ့ မန္ခ်ဴးရီးယား မြန္ဂုိ နဲ႔ တရုတ္ႏုိင္ငံတုိ႔ဟာ မန္ခ်ဴးဘုရင္ရဲ႕ လက္ေအာက္ခံမ်ားျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၁၁ခုႏွစ္မွာေတာ့ တရုတ္ေတာ္လွန္ေရးေပၚေပါက္ခဲ့ၿပီး မန္ခ်ဴးတုိ႔လက္ေအာက္မွ လြတ္ေျမာက္ခဲ့ရပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ေတာ့ မြန္ဂုိႏုိင္ငံကုိ လာမားဘုန္းေတာ္ႀကီးမ်ားက အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ၿပီး ၁၉၂၄ခုႏွစ္မွာေတာ့ ရုရွားႏုိင္ငံရဲ႕ အကူအညီနဲ႔ ျပည္သူ႔ သမၼတႏုိင္ငံအျဖစ္ေၾကညာႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၉၂ခုႏွစ္က စလုိ႔ ပါလီမန္ သမၼတႏိုင္ငံေရးစနစ္ကုိ သုံးစြဲတဲ့ ႏုိင္ငံံျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။

မြန္ဂုိလီးယားႏုိင္ငံ ဟာ အက်ယ္အ၀န္းအားျဖင့္ စတု၇န္းမုိင္ ၆၀၅၀၀၀ က်ယ္၀န္းၿပီး ကမာၻ႔ ၁၈ခုေျမာက္ အက်ယ္ဆုံးႏုိင္ငံျဖစ္ပါတယ္။ ဧရိယာက်ယ္၀န္းလွေပမယ့္ ေနထုိင္သူ ဦးေရကေတာ့ အလြန္နည္းပါးလွပါတယ္။ တစ္ႏုိင္ငံလုံးေပါင္းမွ လူေပါင္း ၃သန္း ျပည္ရုံပဲ ရွိပါတယ္။ ဒီ ၃သန္းမွာ မြန္ဂုိလူမ်ဳိး ၉၆% နဲ႔ တာခစ္လူမ်ဳိး ၄% ပါ၀င္ပါတယ္။ အမ်ားဆုံးကုိးကြယ္သည့္ ဘာသာမွာ တိဘက္ဗုဒၶဘာသာ နဲ႔ ဆင္တူတဲ့ လာမာအယူ၀ါဒ ကုိ ကုိးကြယ္ၾကပါတယ္။

ဟြန္ဟိုျမစ္ဟာ အတြင္းမြန္ဂိုးလီးယားတာင္ပိုင္းကို ျဖတ္သန္း စီးဆင္းပါတယ္။ ျပင္းထန္လြန္ကဲေသာ ရာသီဥတုရွိၿပီး အပူအေအး မညီမၽွေခ်။ ေလျပင္း အစဥ္ တိုက္ခတ္လွ်က္ရွိကာ မိုးအလြန္ပါး၍ တစ္ႏွစ္လၽွင္ မိုးေရခ်ိန္ ရွစ္လက္မမွ ၁၂ လက္မအထိသာ ႐ြာသြန္းတတ္ပါတယ္။

မြန္ဂိုလီးယားႏိုင္ငံရဲ႕ထင္ရွားေသာ အခ်က္မ်ား

ယေန႔ အူလန္ဘာတာၿမဳိ႕

မြန္ဂိုလီးယားရဲ႕ၿမိဳ႕ေတာ္ကေတာ့ အူလန္ဘာတာ ၿမဳိ႕ ျဖစ္ၿပီး အဓိပၸာယ္က အနီေရာင္သူရဲေကာင္း(red hero)လုိ႔ ဆုိပါတယ္။၂၀၁၃ ခုႏွစ္ စာရင္းအရ လူဦးေရ ၁.၃သန္းေက်ာ္ရွိၿပီး တစ္ႏုိင္ငံလုံလူဦးေရစုစုေပါင္းရဲ႕တစ္၀က္ခန္႔ကို ပုိင္ဆုိင္ထားပါတယ္။ အပူခ်ိန္ကေတာ့ အပူဆုံးလတစ္လျဖစ္တဲ့ ဧၿပီလမွာေတာင္ -၁ ဒီဂရီ Celsius ပဲရွိပါတယ္။

ကမာၻေပၚမွာလူဦးေရအနည္းဆံုး ႏုိင္ငံံတစ္ႏုိင္ငံလည္းျဖစ္ပါတယ္။ လူဦးေရ ၃သန္းပဲရွိပါတယ္။ ကမာၻ႔လူဦးေရသိပ္သည္းဆ အနည္းဆုံးႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံ ျဖစ္ၿပီး ၁မုိင္ပတ္လည္မွာ ၅ေယာက္၀န္းက်င္သာ ေနထုိင္ႏုိင္ပါတယ္။

မြန္ဂိုလီးယားက ျမင္းစီးသမားေတြဟာ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၇၀၀ခန္႕ေလာက္ထဲက ေရခဲမုန္႔တစ္မ်ဳိးကုိ တီထြင္ခဲ့ၾကသူေတြလုိ႔ ဆုိပါတယ္။ သူတို႕ေတြဟာCream ထည့္ထားတဲ့ ထည့္စရာေတြကုိ ျမင္းေတြရဲ႕ေက်ာကုန္းေပၚတင္ေဆာင္လာၿပီး ေဆာင္းရာသီမွာ ဂုိဘီ သဲကႏာၱကုိ ေက်ာ္ျဖတ္ကာ ခရီးသြားခဲ့ပါတယ္။ ျမင္းေက်ာေပၚမွာ တင္ထားတဲ့ ခရမ္ေတြဟာ ခရီးတစ္ေလွ်ာက္ျမင္းရဲ႕ခါယမ္းမႈေၾကာင့္ သဲကႏာၱရကို ေက်ာ္ျဖတ္ၿပီးခ်ိန္မွာေတာ့ ေရခဲမုန္႕ေတြျဖစ္လာတယ္ လုိ႔ ဆုိပါတယ္။

ဂုိဘီသဲကႏာၱရ

သိုးေတြ ဆိတ္ေတြ အလြန္ေပါတဲ့ ႏုိင္ငံပါ။ အဲဒီထက္ ပုိေပါမ်ားတာကေတာ့ ျမင္းေတြပါ။ ျမင္းေတြရဲ႕ အေရအတြက္ဟာဆုိရင္ လူဦးေရစုစုေပါင္းထက္ ၁၃ဆေတာင္ပုိမ်ားပါသတဲ့။

Bactrian ကုလားအုတ္လုိ႕ေခၚတဲ့ဘို႔ႏွစ္ခုပါတဲ့ ကုလားအုတ္ေတြကဟာဆုိရင္လည္း မြန္ဂုိလီးယားရဲ႕မူရင္းမ်ိဳးစိတ္ပဲျဖစ္ပါတယ္။

မြန္ဂိုလူမ်ိဳးတို႔ဟာ မိမိတို႔အတြက္ လိုသမၽွပစၥည္းေတြကို ေမြးျမဴထာသည့္ တိရစၧာန္ မ်ားမွ ရရွိပါတယ္။ အစားအစာအတြက္ အသား၊ ႏို႔၊ ေထာပတ္၊ ဒိန္ခဲကိုလည္းေကာင္း၊ ေနထိုင္ရန္ တဲအတြက္ သားေရကို လည္းေကာင္း ထိုတိရစၧာန္မ်ားမွ ရရွိၾကပါတယ္။ ကုလားအုပ္ႏွင့္ ျမင္းကို ဝန္တင္ တိရစၧာန္အျဖစ္ အသုံးျပဳၾကပါတယ္။ ထြက္ကုန္မ်ားျဖစ္ေသာ ေ႐ႊ၊ သားေမြး၊ သားေရ၊ သိုးေမြးတို႔ကို လက္ဖက္ေျခာက္၊ ဂ်ဳံ၊ သၾကား၊ ေဆး၊ ခ်ည္ထည္၊ သားေရထည္ပစၥည္း၊ လက္ဝတ္လက္စားတို႔ႏွင့္ လဲလွယ္ၾကပါတယ္။

တစ္ဆယ့္ကိုးရာစုႏွစ္ ေနာက္ပိုင္းမွာ အတြင္းမြန္ဂိုးလီးယား သို႔ တ႐ုတ္လူမ်ိဳး ေျမာက္ျမားစြာ ဝင္ေရာက္လာ ၿပီးလၽွင္ ေခတ္မီစိုက္ပ်ိဳးနည္းမ်ားျဖင့္ ထြန္ယက္စိုက္ပ်ိဳးလုပ္ကိုင္လ်က္ ရွိၾကပါတယ္။

မြန္ဂိုေတြဟာ တစ္ၿပိဳင္တည္း အသံႏွစ္သံထြက္ေအာင္သီဆုိႏုိင္ၾကပါတယ္။ ဒါဟာ သူတုိ႕ရဲ႕သီခ်င္းဆုိနည္းတစ္ခုျဖစ္ၿပီး throat singing လုိ႕ေခၚပါတယ္။

ကမာၻ႔ ရွားပါးက်ားသစ္တစ္မ်ဳိးျဖစ္တဲ့ ႏွင္းက်ားသစ္ သံုးပံုတစ္ပံုခန္႕ကို ဒီႏုိင္ငံမွာေတြ႕ႏုိင္ပါတယ္။ ႏွင္းက်ားသစ္ေတြကလည္း ဒီႏိုင္ငံရဲ႕ မူလမ်ိဳးစိတ္ေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။

ယက္အိမ္တစ္လုံး ေဆာက္လုပ္ပုံ

လူဦးေရရဲ႕ ၃ပံု ၁ပံုကေတာ့ ၁၈ႏွစ္ေအာက္ေတြျဖစ္ပါတယ္။ တစ္ႏွစ္မွာ ရက္ေပါင္း ၂၆၆ရက္ေလာက္ကေတာ့ ေနသာတဲ့ေန႕ေတြပါပဲ။ အဲ့ဒါေၾကာင့္ သူ႕ကုိ ‘Land of Blue Sky’ ေကာင္းကင္ျပာႏုိင္ငံလုိ႕ တင္စားေခၚေဝၚၾကပါတယ္။

လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကေတာ့ yurts ေတြမွာေနထုိင္ၾကပါတယ္။ yurts ဆုိတာ သူတို႕ႏိုင္ငံရဲ႕ ရိုးရာတဲအိမ္ေလးေတြျဖစ္ၿပီး သစ္သား သုိ႔ ဝါးေတြနဲ႔ ေဆာက္လုပ္ထားတာျဖစ္ပါတယ္။ ၎ တဲအိမ္ေလးေတြကုိ ‘ger’လုိ႔လည္း ေခၚၾကၿပီး အလြယ္တကူေရြ႕ေျပာင္းႏုိင္ေအာင္ ျပဳလုပ္ထားပါတယ္။

ေရွးအက်ဆံုး ဗုဒၶဘာသာ ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းတစ္ခုျဖစ္တဲ့ Erdene Zuu ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းရွိပါတယ္။ ဒီဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းကုိေတာ့ ၁၅၈၅ ခုႏွစ္ကတည္းက တည္ေဆာက္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

ေရွးအက်ဆုံး ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းတစ္ေက်ာင္းျဖစ္တဲ့ Erdene Zuu ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္း

ကမာၻ႔ ကုလသမၼဂၢအဖြဲ႕မွ ၁၉၆၁ခုႏွစ္ကတည္းက ကုလသမၼဂၢအဖြဲ႔၀င္ ႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံအေနနဲ႕လက္ခံခဲ့ေသာ္လည္း ၁၉၈၇ခုႏွစ္တုိင္ေအာင္ ႏိုင္ငံေပါင္း ၁၀၀ေက်ာ္က ႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံအေနနဲ႕ အသိမွတ္ျပဳဖုိ႕ကုိ ျငင္းဆုိခဲ့ၾကပါတယ္။

၂၀၀၅ ခုႏွစ္မွာ အေမရိကန္ႏုိင္ငံရဲ႕ပထမဆံုး သမၼတျဖစ္တယ္ George W. Bush က မိုဂိုလီးယားကုိ လာေရာက္လည္ပတ္ခဲ့ပါတယ္။

ႏုိင္ငံရဲ႕အဓိက အစားေသာက္ကုိေျပာပါဆုိရင္ေတာ့ ေပါက္စီပဲျဖစ္ပါတယ္။ သုိးသားေပါက္စီ အမဲသားေပါက္စီေတြအမ်ားဆံုးေတြ႕ရပါတယ္။ အငန္ဘက္ကဲတဲ့ မြန္ဂုိလီးယား ႏြားႏုိ႔လက္ဖက္ရည္ကုိ Suutei tsai လုိ႔ေခၚပါတယ္။

ရုိးရာလက္ဖက္ရည္ Suutei tsai

ၿမိဳ႕ေတာ္ရဲ႕အျပင္ကုိိထြက္လုိက္တာနဲ႕ Genghis Khan ရုပ္ထုႀကီးကုိျမင္ေတြ႕ရမွာျဖစ္ၿပီး ဒီရုပ္ထုရဲ႕ အျမင့္ကေတာ့ ၁၃၁ေပျမင့္ကာ ကမာၻေပၚက အျမင့္ဆံုး ျမင္းစီးရုပ္ထုပဲျဖစ္ပါတယ္။

ပထမဆံုး ဒိုင္ႏုိေဆာဥကုိ ၁၉၂၀ခုႏွစ္က ဂုိဘီသဲကႏာၱရ မွာရွာေတြ႕ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

ဂ်င္ဂ်စ္ခန္ျမင္းစီးရုပ္တု
ဂုိဘီသဲကႏာၱရထဲမွ ရရွိခဲ့တဲ့ ဒုိင္ႏုိေဆာဥ ရုပ္ၾကြင္းမ်ား

 


တချိန်က နယ်မြေတစ်ဆက်တည်း အကြီးဆုံး အင်ပါယာဖြစ်တဲ့ မွန်ဂို တို့ရဲ့ နိုင်ငံအကြောင်း (unicode)

မွန်ဂို ဆိုတာနဲ့ တချိန်က ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး နယ်မြေတစ်ဆက်တည်း အင်ပါယာပိုင်ဆိုင်သူ စစ်ဘုရင်ကြီး ဂျင်ဂျစ်ခန်ရဲ့ နိုင်ငံ ဆိုတာ အားလုံးသိပြီးဖြစ်မှာပါ။ တစ်ချိန်က အာရှမှာ ထင်ရှားခဲ့တဲ့ မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံရဲ့ အကြောင်းကို သုတဇုန် မိတ်ဆွေများအတွက် ဗဟုသုတ အဖြစ်ဝေမျှလိုက်ပါတယ်။

မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံဟာ အာရှတိုက် အရှေ့ပိုင်း နှင့် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။ ရုရှားနိုင်ငံ ၊ တရုတ်နိုင်ငံ တို့ နှင့် နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်လျှက်ရှိပြီး မွန်ဂိုလူမျိုးများနေထိုင်ရာ နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။ ပထဝီဝင်အရမူ မွန်ဂိုနိုင်ငံ ကို သုံးပိုင်းခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။ တောင်ထူထပ်တဲ့ အနောက်မြောက်ပိုင်းကို အပြင်မွန်ဂိုလီးယား ၊ အရှေ့တောင်ဘက် မြေပြန့်ဒေသကို အတွင်းမွန်ဂိုလီးယားဟုခေါ်ပြီး ၎င်းတို့နှစ်ခု အကြားတွင် ဂိုဘီသဲကန္တာရကြီးတည်ရှိပါတယ်။

မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီးကို ဂျင်ဂျစ်ခန်က ၁၂၀၆ခုနှစ်မှာ တစ်နိုင်ငံလုံးနယ်မြေတွေကို စုစည်းသိမ်းသွင်းပြီး ထူထောင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် ဆက်တိုက်ဆိုသလို တခြားနိုင်ငံများကိုပါ တိုက်ခိုက်သိမ်းသွင်းရင်း ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး နယ်မြေတစ်ဆက်တည်း အင်ပါယာကြီးဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ အလျားမိုင်ပေါင်း ၆၀၀ဝခန့်ရှည်ပြီး စတုရန်းမိုင် ၁၂.၄၇သန်းခန့် ကျယ်ဝန်းတဲ့ ကမ္ဘာ့မြေဧရိယာရဲ့ ၂၂% ရှိတဲ့ အင်ပါယာကြီးဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဂျင်ဂျစ်ခန်လက်ထက်မှ မြေးဖြစ်သူ ကူဗလိုင်ခန်လက်ထက်တိုင်အောင် ပါဝါကြီးမားခဲ့တဲ့ မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီးဟာ ကူဗလိုင်ခန် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်မှာတော့ နယ်မြေ ၄ခု ကွဲသွားခဲ့ပါတယ်။

၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်မှာတော့ ချင်းမင်းဆက်ရဲ့ ပိုင်နက် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၇ ရာစုမှာတော့ မန်ချူးရီးယား မွန်ဂို နဲ့ တရုတ်နိုင်ငံတို့ဟာ မန်ချူးဘုရင်ရဲ့ လက်အောက်ခံများဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၁၁ခုနှစ်မှာတော့ တရုတ်တော်လှန်ရေးပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး မန်ချူးတို့လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီနောက်တော့ မွန်ဂိုနိုင်ငံကို လာမားဘုန်းတော်ကြီးများက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၄ခုနှစ်မှာတော့ ရုရှားနိုင်ငံရဲ့ အကူအညီနဲ့ ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ်ကြေညာနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၂ခုနှစ်က စလို့ ပါလီမန် သမ္မတနိုင်ငံရေးစနစ်ကို သုံးစွဲတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ ဟာ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတု၇န်းမိုင် ၆၀၅၀၀၀ ကျယ်ဝန်းပြီး ကမ္ဘာ့ ၁၈ခုမြောက် အကျယ်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။ ဧရိယာကျယ်ဝန်းလှပေမယ့် နေထိုင်သူ ဦးရေကတော့ အလွန်နည်းပါးလှပါတယ်။ တစ်နိုင်ငံလုံးပေါင်းမှ လူပေါင်း ၃သန်း ပြည်ရုံပဲ ရှိပါတယ်။ ဒီ ၃သန်းမှာ မွန်ဂိုလူမျိုး ၉၆% နဲ့ တာခစ်လူမျိုး ၄% ပါဝင်ပါတယ်။ အများဆုံးကိုးကွယ်သည့် ဘာသာမှာ တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ နဲ့ ဆင်တူတဲ့ လာမာအယူဝါဒ ကို ကိုးကွယ်ကြပါတယ်။

ဟွန်ဟိုမြစ်ဟာ အတွင်းမွန်ဂိုးလီးယားတာင်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်း စီးဆင်းပါတယ်။ ပြင်းထန်လွန်ကဲသော ရာသီဥတုရှိပြီး အပူအအေး မညီမျှချေ။ လေပြင်း အစဉ် တိုက်ခတ်လျှက်ရှိကာ မိုးအလွန်ပါး၍ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ရှစ်လက်မမှ ၁၂ လက်မအထိသာ ရွာသွန်းတတ်ပါတယ်။

မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံရဲ့ထင်ရှားသော အချက်များ

မွန်ဂိုလီးယားရဲ့မြို့တော်ကတော့ အူလန်ဘာတာ မြို့ ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်က အနီရောင်သူရဲကောင်း(red hero)လို့ ဆိုပါတယ်။၂၀၁၃ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁.၃သန်းကျော်ရှိပြီး တစ်နိုင်ငံလုံလူဦးရေစုစုပေါင်းရဲ့တစ်ဝက်ခန့်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပါတယ်။ အပူချိန်ကတော့ အပူဆုံးလတစ်လဖြစ်တဲ့ ဧပြီလမှာတောင် -၁ ဒီဂရီ Celsius ပဲရှိပါတယ်။

ကမ္ဘာပေါ်မှာလူဦးရေအနည်းဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလည်းဖြစ်ပါတယ်။ လူဦးရေ ၃သန်းပဲရှိပါတယ်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေသိပ်သည်းဆ အနည်းဆုံးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ၁မိုင်ပတ်လည်မှာ ၅ယောက်ဝန်းကျင်သာ နေထိုင်နိုင်ပါတယ်။

မွန်ဂိုလီးယားက မြင်းစီးသမားတွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၇၀ဝခန့်လောက်ထဲက ရေခဲမုန့်တစ်မျိုးကို တီထွင်ခဲ့ကြသူတွေလို့ ဆိုပါတယ်။ သူတို့တွေဟာ
Cream ထည့်ထားတဲ့ ထည့်စရာတွေကို မြင်းတွေရဲ့ကျောကုန်းပေါ်တင်ဆောင်လာပြီး ဆောင်းရာသီမှာ ဂိုဘီ သဲကန္တာကို ကျော်ဖြတ်ကာ ခရီးသွားခဲ့ပါတယ်။ မြင်းကျောပေါ်မှာ တင်ထားတဲ့ ခရမ်တွေဟာ ခရီးတစ်လျှောက်မြင်းရဲ့ခါယမ်းမှုကြောင့် သဲကန္တာရကို ကျော်ဖြတ်ပြီးချိန်မှာတော့ ရေခဲမုန့်တွေဖြစ်လာတယ် လို့ ဆိုပါတယ်။

သိုးတွေ ဆိတ်တွေ အလွန်ပေါတဲ့ နိုင်ငံပါ။ အဲဒီထက် ပိုပေါများတာကတော့ မြင်းတွေပါ။ မြင်းတွေရဲ့ အရေအတွက်ဟာဆိုရင် လူဦးရေစုစုပေါင်းထက် ၁၃ဆတောင်ပိုများပါသတဲ့။

Bactrian ကုလားအုတ်လို့ခေါ်တဲ့ဘို့နှစ်ခုပါတဲ့ ကုလားအုတ်တွေကဟာဆိုရင်လည်း မွန်ဂိုလီးယားရဲ့မူရင်းမျိုးစိတ်ပဲဖြစ်ပါတယ်။

မွန်ဂိုလူမျိုးတို့ဟာ မိမိတို့အတွက် လိုသမျှပစ္စည်းတွေကို မွေးမြူထာသည့် တိရစ္ဆာန် များမှ ရရှိပါတယ်။ အစားအစာအတွက် အသား၊ နို့၊ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲကိုလည်းကောင်း၊ နေထိုင်ရန် တဲအတွက် သားရေကို လည်းကောင်း ထိုတိရစ္ဆာန်များမှ ရရှိကြပါတယ်။ ကုလားအုပ်နှင့် မြင်းကို ဝန်တင် တိရစ္ဆာန်အဖြစ် အသုံးပြုကြပါတယ်။ ထွက်ကုန်များဖြစ်သော ရွှေ၊ သားမွေး၊ သားရေ၊ သိုးမွေးတို့ကို လက်ဖက်ခြောက်၊ ဂျုံ၊ သကြား၊ ဆေး၊ ချည်ထည်၊ သားရေထည်ပစ္စည်း၊ လက်ဝတ်လက်စားတို့နှင့် လဲလှယ်ကြပါတယ်။

တစ်ဆယ့်ကိုးရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းမှာ အတွင်းမွန်ဂိုးလီးယား သို့ တရုတ်လူမျိုး မြောက်မြားစွာ ဝင်ရောက်လာ ပြီးလျှင် ခေတ်မီစိုက်ပျိုးနည်းများဖြင့် ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြပါတယ်။

မွန်ဂိုတွေဟာ တစ်ပြိုင်တည်း အသံနှစ်သံထွက်အောင်သီဆိုနိုင်ကြပါတယ်။ ဒါဟာ သူတို့ရဲ့သီချင်းဆိုနည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး throat singing လို့ခေါ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ ရှားပါးကျားသစ်တစ်မျိုးဖြစ်တဲ့ နှင်းကျားသစ် သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ကို ဒီနိုင်ငံမှာတွေ့နိုင်ပါတယ်။ နှင်းကျားသစ်တွေကလည်း ဒီနိုင်ငံရဲ့ မူလမျိုးစိတ်တွေပဲဖြစ်ပါတယ်။

လူဦးရေရဲ့ ၃ပုံ ၁ပုံကတော့ ၁၈နှစ်အောက်တွေဖြစ်ပါတယ်။ တစ်နှစ်မှာ ရက်ပေါင်း ၂၆၆ရက်လောက်ကတော့ နေသာတဲ့နေ့တွေပါပဲ။ အဲ့ဒါကြောင့် သူ့ကို ‘Land of Blue Sky’ ကောင်းကင်ပြာနိုင်ငံလို့ တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြပါတယ်။

လူတော်တော်များများကတော့ yurts တွေမှာနေထိုင်ကြပါတယ်။ yurts ဆိုတာ သူတို့နိုင်ငံရဲ့ ရိုးရာတဲအိမ်လေးတွေဖြစ်ပြီး သစ်သား သို့ ဝါးတွေနဲ့ ဆောက်လုပ်ထားတာဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်း တဲအိမ်လေးတွေကို ‘ger’လို့လည်း ခေါ်ကြပြီး အလွယ်တကူရွေ့ပြောင်းနိုင်အောင် ပြုလုပ်ထားပါတယ်။

ရှေးအကျဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Erdene Zuu ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းရှိပါတယ်။ ဒီဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းကိုတော့ ၁၅၈၅ ခုနှစ်ကတည်းက တည်ဆောက်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ ကုလသမ္မဂ္ဂအဖွဲ့မှ ၁၉၆၁ခုနှစ်ကတည်းက ကုလသမ္မဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအနေနဲ့လက်ခံခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၇ခုနှစ်တိုင်အောင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၀ကျော်က နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအနေနဲ့ အသိမှတ်ပြုဖို့ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြပါတယ်။

၂၀၀၅ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်တယ် George W. Bush က မိုဂိုလီးယားကို လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပါတယ်။

နိုင်ငံရဲ့အဓိက အစားသောက်ကိုပြောပါဆိုရင်တော့ ပေါက်စီပဲဖြစ်ပါတယ်။ သိုးသားပေါက်စီ အမဲသားပေါက်စီတွေအများဆုံးတွေ့ရပါတယ်။ အငန်ဘက်ကဲတဲ့ မွန်ဂိုလီးယား နွားနို့လက်ဖက်ရည်ကို Suutei tsai လို့ခေါ်ပါတယ်။

မြို့တော်ရဲ့အပြင်ကိုထွက်လိုက်တာနဲ့ Genghis Khan ရုပ်ထုကြီးကိုမြင်တွေ့ရမှာဖြစ်ပြီး ဒီရုပ်ထုရဲ့ အမြင့်ကတော့ ၁၃၁ပေမြင့်ကာ ကမ္ဘာပေါ်က အမြင့်ဆုံး မြင်းစီးရုပ်ထုပဲဖြစ်ပါတယ်။

ပထမဆုံး ဒိုင်နိုဆောဥကို ၁၉၂ဝခုနှစ်က ဂိုဘီသဲကန္တာရ မှာရှာတွေ့ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

Leave a Reply