အာဖရိကအေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ ႏွင့္ စိတ္၀င္စားဖြယ္အခ်က္မ်ား

Posted on

ကမာၻမွာ တုိက္ႀကီး ၇ တုိက္ရွိတဲ့အထဲမွာ အျခားတုိက္ႀကီးေတြရဲ႕ အေၾကာင္းကို မၾကာခဏေတြ႔ေနရေပမယ့္ အာဖရိကတုိက္ရဲ႕အေၾကာင္းကိုေတာ့ သိပ္မေတြ႔ရပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ သုတဇုန္ မိတ္ေဆြမ်ားအတြက္ အာဖရိကတုိက္အေၾကာင္း နဲ႔ ထူးထူးျခားျခားအခ်က္ကေလးေတြကုိ ဗဟုသုတအျဖစ္ ေ၀မွ်လုိက္ပါတယ္။

အာဖရိကတုိက္ဟာ ကမာၻေပၚမွာ အာရွတုိက္ၿပီးလွ်င္ ဒုတိယေျမာက္အႀကီးဆုံးတုိက္ျဖစ္ၿပီး ဒုတိယလူဦးေရအမ်ားဆုံးတုိက္လည္းျဖစ္ပါတယ္။ လူဦးေရစုစုေပါင္းရဲ႕ ၅၀%ဟာ အသက္ ၂၅ႏွစ္ေအာက္ေတြျဖစ္ပါတယ္။ အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူ စုစုေပါင္းရဲ႕ ၄၀% ဟာ စာမတတ္ၾကပါဘူး။ ကမာၻေပၚက အဆင္းရဲဆုံး နဲ႔ တုိးတက္မႈအေႏွးဆုံးတုိက္လည္းျဖစ္ပါတယ္။ ဆာဟာရသဲကႏၱာရအနီးမွာေနထုိင္သူေတြရဲ႕ ပ်မ္းမွ်တစ္ေန႔၀င္ေငြဟာ ၀.၇ေဒၚလာ သာရွိပါတယ္။ ဒီေနရာတစ္၀ုိက္ လူေပါင္း ၅၈၉သန္းခန္႔ေနထုိင္ၿပီး ၈၀ရာခုိင္ႏႈန္းဟာ လ််ပ္စစ္ဓာတ္ကုိလုံး၀ မရပါဘူး။ အလင္းေရာင္ နဲ႔ မီး အတြက္ ထင္းမီးေသြးတုိ႔ေပၚမွာ မွီခုိေနရဆဲျဖစ္ပါတယ္။

အာဖရိကတုိက္မွာ ႏုိင္ငံေပါင္း ၅၄ႏုိင္ငံပါ၀င္ၿပီး လူဦးေရအမ်ားဆုံး ႏုိင္ငံ ၁၀ ႏိုင္ငံကေတာ့ Nigeria, Ethiopia, Egypt, DR Congo,Tanzania, South Africa, Kenya, Uganda, Algeria, Sudan ႏုိင္ငံေတြျဖစ္ၾကပါတယ္။ အာဖရိကတြင္ အႀကီးဆုံးႏိုင္ငံမွာ အယ္လ္ဂ်ီးရီးယားႏိုင္ငံ ျဖစ္ၿပီး အေသးဆုံးႏိုင္ငံမွာ အေရွ႕ဘက္ ကမ္း႐ိုးတန္း ကၽြန္းစုမ်ားတြင္ ရွိေသာ ေဆးရွဲႏိုင္ငံ ျဖစ္ပါတယ္။

သိပၸံပညာရွင္ေတြက အာဖရိကတုိက္ကုိ လူသားမ်ားအစျပဳရာေနရာအျဖစ္ မွတ္ယူထားၾကပါတယ္။ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေပါင္း ၇သန္း၀န္းက်င္က လူ၀ံႀကီးမ်ား အေထာက္အထားနဲ႔ လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္ေပါင္း ၂သိန္းေက်ာ္က လူသားမ်ားရဲ႕ အေထာက္အထားမ်ားကို ေတြ႔ရွိခဲ့ရတာေၾကာင့္ျဖစ္ပါတယ္။

အီေကြတာကို ခြလွ်က္ထားတဲ့တုိက္ျဖစ္တာေၾကာင့္ ရာသီဥတုမ်ဳိးစုံတဲ့တုိက္လည္းျဖစ္ပါတယ္။ ေျမာက္ဘက္ပိုင္း တျခမ္းမွာ သဲကႏၲာရ သို႔မဟုတ္ မိုးနည္းေရရွား ေဒသမ်ိဳးျဖစ္ၿပီး အလယ္ပိုင္းႏွင့္ ေတာင္ပိုင္းေဒသမ်ားမွာ ဆာဗားနား လြင္ျပင္မ်ားႏွင့္ အလြန္သိပ္သည္းေသာ ေတာအုပ္ (မိုးေရေတာ) ေဒသမ်ား ျဖစ္ၾကပါတယ္။ အာဖရိကဟာ ကမၻာေပၚတြင္ အပူဆုံးတိုက္ျဖစ္ၿပီး ေျခာက္ေသြ႕ေသာေျမႏွင့္ သဲကႏၲာရမ်ားသည္ ေျမမ်က္ႏွာျပင္၏ ၆၀ ရာခိုင္ႏႈန္းကို ဖုံးလႊမ္းထားတဲ့တုိက္လည္းျဖစ္ပါတယ္။

ေတာ႐ိုင္းတိရိစၧာန္ အမ်ားဆုံး ႏွင့္ အမ်ိဳးအစုံဆုံး ေဒသျဖစ္ၿပီး အသားစား တိရိစၧာန္႐ိုင္းမ်ား ျဖစ္ၾကေသာ ျခေသၤ့ ၊ ေခြးအ၊ က်ားသစ္ မွ စ၍ အ႐ြက္စားသတၱဝါမ်ား ျဖစ္ၾကေသာ အာဖရိကကၽြဲ၊ ဆင္၊ ကုလားအုပ္၊ သစ္ကုလားအုပ္ စသည္တို႔သည္ အမ်ားပိုင္ လြင္ျပင္မ်ား ေပၚတြင္ လြတ္လပ္စြာ သြားလာ လႈပ္ရွားလၽွက္ ရွိၾကပါတယ္။ ဒါအျပင္ အျခားေသာ ေတာ႐ိုင္းတိရိစၧာန္မ်ားျဖစ္ၾကေသာ ေႁမြမ်ား ႏွင့္ မိေက်ာင္းမ်ား၊ ကုန္းေနေရေန သတၱဝါမ်ားလည္း အာဖရိကတိုက္မွာရွိပါတယ္။ ေရခဲေခတ္က သတၱဝါမ်ား အစုလိုက္ အၿပဳံလိုက္ မ်ိဳးသုဥ္းျခင္းတြင္ အနည္းငယ္မၽွသာ အာဖရိကတုိက္တြင္ျဖစ္ေပၚခဲ့ပါတယ္။ ကမာၻေပၚက ငွက္စုစုေပါင္းရဲ႕ ၂၅% ဟာ အာဖရိကတုိက္မွာ ရွိပါတယ္။ အာဖရိကမွာ လူေတြအတြက္ အႏၱရာယ္အရွိဆုံးတိရစာၦန္္ကေတာ့ ေရျမင္းျဖစ္ပါတယ္။ အျခားတိရစာၦန္ေပါင္းမ်ားစြာ ရွိေပမယ့္ က်ား လုံး၀မရွိပါဘူး။ လက္ရွိရွိေနတဲ့ က်ားအနည္းငယ္က အျခားေနရာကေန ယူလာတဲ့က်ားေတြျဖစ္ပါတယ္။

စုစုေပါင္း လူဦးေရ ၁.၂လီလ်ံေက်ာ္ရွိတဲ့အထဲမွာ အမ်ဳိးသမီးဦးေရဟာ ၃ပုံ ၂ပုံ ရွိပါတယ္။

လူဦးေရ ၂၅သန္းေက်ာ္မွာ HIV ေရာဂါကူးစက္ခံေနရၿပီး ၁၇သန္းေက်ာ္ဟာ အဲဒီေရာဂါနဲ႔ပဲေသဆုံးခဲ့ရပါတယ္။

အာဖရိကတစ္တုိက္လုံးရဲ႕ အင္တာနက္အသုံးျပဳႏုိင္မႈဟာ နယူးေယာက္ၿမဳိ႕အင္တာနက္သုံးႏုိင္မႈရဲ႕ တစ္၀က္ေတာင္မရွိပါဘူး။

ငွက္ဖ်ားေရာဂါ အျဖစ္ပြားဆုံးတုိက္ျဖစ္ၿပီး ကမာၻေပၚက စုစုေပါင္း ငွက္ဖ်ားေရာဂါျဖစ္ပြားသူရဲ႕ ၉၀ရာခုိင္ႏႈန္းဟာ အာဖရိကတုိက္က ျဖစ္ပါတယ္။

၀ိတုိရိယေရအုိင္ ဟာ အာဖရိကတုိက္ရဲ႕အႀကီးဆုံးအုိင္ ျဖစ္ၿပီး ကမာၻေပၚမွာ ဒုတိယအႀကီးဆုံးေရခ်ဳိအုိင္လည္းျဖစ္ပါတယ္။

အာဖရိကတုိက္မွာရွိတဲ့ အီဂ်စ္ဟာ ပိရမစ္မ်ားေၾကာင့္ ကမာၻေပၚမွာအေက်ာ္ၾကားဆုံးေနရာတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အီဂ်စ္မွာ ပိရမစ္ ၁၃၈ခုသာ ရွိၿပီး ဆူဒန္ႏုိင္ငံမွာ ၂၂၃ခုရွိတာကိုေတာ့ လူသိနည္းပါတယ္။

ေရရရွိဖုိ႔အတြက္ အာဖရိကတုိက္က အမ်ဳိးသမီးေတြနဲ႔ ကေလးေတြရဲ႕ ေန႔စဥ္ပွ်မ္းမွ်လမ္းေလွ်ာက္ႏႈန္းဟာ ၃.၇မုိင္ခန္႔ရွိပါတယ္။

ကမာၻေက်ာ္ Star War ရုပ္ရွင္ကို အာဖရိကတုိက္ တူနီးရွားႏုိင္ငံက ဆာဟာရသဲကႏာၱရထဲမွာ ရုိက္ကူးပါတယ္။

၇ ရာစု နဲ႔ ၂၀ ရာစုအတြင္း အာရတ္ ကြ်န္ကုန္သည္ေတြဟာ အာဖရိက က လူေပါင္း ၁၈သန္းခန္႔ကို ဖမ္းဆီးၿပီး ကြ်န္ဘ၀ကိုေရာက္ေစခဲ့ပါတယ္။

အီသီယိုးပီးယားဟာ အာဖရိကရဲ႕ ကိုယ္ပုိင္အကၡရာပိုင္ဆုိင္တဲ့တစ္ခုတည္းေသာႏုိင္ငံျဖစ္ပါတယ္။ ဒီဘာသာစကားမွာ အကၡရာေပါင္း ၃၄၅လုံးပါ၀င္ပါတယ္။

အာဖရိကတုိက္မွာ တရုတ္လူမ်ဳိး ၁သန္းေက်ာ္ေနထုိင္ၾကၿပီး အန္ဂုိလာတစ္ႏုိင္ငံတည္းမွာတင္ တရုတ္လူမ်ဳိး ၃သိန္းခြဲေနထုိင္ပါတယ္။

ကမာၻေပၚက ထုတ္လုပ္သမွ်ေရႊစုစုေပါင္းရဲ႕ တစ္၀က္ကုိ ေတာင္အာဖရိကႏုိင္ငံ Witwatersrand ကေန ရရွိပါတယ္။

အာဖရိကတုိက္ကဆင္းသက္လာၿပီး အဂၤလိပ္စာမွာအသုံးမ်ားတဲ့ အရာေတြကေတာ့ aardvark, banjo, chigger, chimpanzee, cola, coffee, gumbo, jamboree, jazz, jumbo, impala, safari, tango, voodoo, yam, zebra, နဲ႔ zombie တုိ႔ျဖစ္ပါတယ္။

အာဖရိကတုိက္အေနာက္ပိုင္းမွာရွိတဲ့ တင္တူဘက္ၿမဳိ႕ဟာ အလယ္ေခတ္တုန္းက ကမာၻေပၚမွာ အေက်္ာၾကားဆုံး နဲ႔ အစည္ကားဆုံးၿမဳိ႕ျဖစ္ခဲ့ဖူးပါတယ္။

ယေန႔ အာဖရိက အေၾကာင္း အံ့ၾသစရာ (၉) ခ်က္ကိုလည္းေအာက္တြင္ ေ၀မွ်ပါဦးမည္။

၁။       ကမၻာ့ဘာသာစကား (၂၅) ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ အာဖရိကတြင္သာ ေျပာေသာစကားမ်ား ျဖစ္သည္။ အာဖရိကတိုက္တြင္ ဘာသာ စကားေပါင္း ႏွစ္ေထာင္ေလာက္ထိ ေျပာဆို သံုးႏႈန္းေနၾကသည္။ အားလံုးကို အာဖရိကသမဂၢ၏ ႐ံုးသံုး ဘာသာစကားအျဖစ္ သတ္မွတ္ထားသည္။ ႏုိင္ဂ်ီးရီးယား တစ္ႏုိင္ငံတည္းမွာပင္ ဘာသာစကားေပါင္း (၅၀၀) ေက်ာ္ ရွိသည္။

၂။      ကမၻာ့ေျမာက္ပိုင္း သမပိုင္းဇံုမွ ေတာင္ပုိင္း သမပိုင္းဇံုထိ ျဖန္႔က်က္ တည္ရွိသည့္ တစ္ခု တည္းေသာ တုိက္လည္းျဖစ္သည္။ ကမၻာေပၚတြင္ အပူဆံုးတိုက္လည္း ျဖစ္သည္။ ၾသစေၾတးလ်တိုက္ၿပီးလွ်င္ ကမၻာေပၚတြင္ ဒုတိယေျမာက္ အေျခာက္ေသြ႕ဆံုးတိုက္လည္း ျဖစ္သည္။ ဥေရာပတိုက္ထက္ ေလးဆပိုႀကီးသည့္တိုင္ အာဖရိကတိုက္ ကမ္း႐ိုးတန္းသည္ အမ်ားအားျဖင့္ အေျဖာင့္အတိုင္း တည္ရွိသျဖင့္ ဥေရာပထက္ ကမ္း႐ိုးတန္းမိုင္ ပိုတိုသည္။

၃။     အာဖရိက လူဦးေရသည္ က်န္တစ္ကမၻာလံုးထက္ ပိုငယ္ရြယ္ႏုပ်ဳိသည္။ အာဖရိက တိုက္သား (၅၀) ရာခိုင္ႏႈန္းေက်ာ္သည္ အသက္ (၂၀) ေအာက္မ်ား ျဖစ္သည္။ ကမၻာ့လူဦးေရ ငါးဆယ္ရာခိုင္ႏႈန္း၏ ပ်မ္းမွ် အသက္သည္ပင္ (၃၀) ႏွစ္ ျဖစ္သည္။ အာဖရိကတိုက္သည္ ကေလး အခ်ဳိးအစား အမ်ားဆံုးတိုက္လည္း ျဖစ္သည္။ အလုပ္ လုပ္ႏိုင္ေသာလူႀကီး (၁၀၀) လွ်င္ အသက္ (၁၅) ႏွစ္ေအာက္ မွီခိုကေလးငယ္ (၇၃) ဦးထိရွိသည္။ ကမၻာ့ပ်မ္းမွ်ႏႈန္း၏ ႏွစ္ဆျဖစ္သည္။

၄။     ၂၀၅၀ ျပည့္ႏွစ္ေရာက္လွ်င္ အာဖရိက လူဦးေရသည္ သန္း (၂၃၀၀) ထိ ရွိလာမည္။ ႏုိင္ဂ်ီးရီးယား တစ္ႏုိင္ငံတည္းသည္ပင္ လက္ရွိလူဦးေရ (၁၇၄) သန္းမွ သန္း (၄၄၀) သို႔ ေရာက္ရွိမည္ ျဖစ္သည္။ ၂၁၀၀ ျပည့္ႏွစ္ေရာက္လွ်င္ ကမၻာ့လူဦးေရ (၄၀) ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ အာဖရိကတိုက္သားမ်ား ျဖစ္လိမ့္မည္။ ၁၉၅၀ ျပည့္ႏွစ္က ကမၻာ့လူဦးေရ၏ (၉) ရာခိုင္ႏႈန္းသာ ရွိခဲ႔ရာမွ တစ္ဟုန္ထိုး တက္လာျခင္း ျဖစ္သည္။

၅။       ကမၻာ့မိုဘိုင္းဘဏ္ အေကာင့္ ထက္၀က္ေက်ာ္သည္ အာဖရိကမွခ်ည္း ျဖစ္သည္။ အာဖရိကတိုက္သား (၁၂) ရာခိုင္ႏႈန္းထိသည္ မိုဘိုင္းဘဏ္အေကာင့္ ရွိၾကသည္။ ကမၻာ့ပ်မ္းမွ်ႏႈန္း (၂) ရာခိုင္ႏႈန္းထက္ သိသိသာသာ ပိုမ်ားသည္။ ကင္ညာႏုိင္ငံသား (၅၈) ရာခိုင္ႏႈန္းထိတြင္ မိုဘိုင္းဘဏ္အေကာင့္ ရွိသည္။ အာဖရိကတြင္ အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူ သံုးပံုတစ္ပံုသည္ သမား႐ိုးက် ဘဏ္အေကာင့္မ်ားလည္း ရွိၾကသည္။

၆။   ၂၀၁၅ တြင္ အီသီယိုးပီးယားသည္ ကမၻာ့ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈ အျမန္ဆံုးၿမိဳ႕ အျဖစ္ ရပ္တည္သည္။ အီသီယိုးပီးယား ဂ်ီဒီပီသည္ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္တြင္ ေရွ႕ႏွစ္ကထက္ (၁၀ ဒသမ ၂) ရာခိုင္ႏႈန္း တိုးတက္ခဲ့သည္။ အာဖရိကတိုက္ ဆာဟာရ သဲကႏၲာရေတာင္ပုိင္းျခမ္း ေဒသသည္ ၂၀၁၅ တြင္ စီးပြားဖြံ႕ၿဖိဳးႏႈန္း (၃ ဒသမ ၅) ရာခိုင္ႏႈန္း က်ဆင္းသြားသည့္တိုင္ အီသီယိုးပီးယားက သိသိသာသာ တက္လာျခင္း ျဖစ္သည္။

၇။    အာဖရိကတြင္ အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူ (၄၀) ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ စာမတတ္သူမ်ား ျဖစ္သည္။ စာမတတ္သူမ်ား အနက္ သံုးပံုႏွစ္ပံုသည္ အမ်ဳိးသမီးမ်ား ျဖစ္သည္။ အာဖရိကလ တိုက္တစ္ခြင္ စာတတ္ေျမာက္ေရး လႈပ္ရွားမႈမ်ား လုပ္ေနသည့္တိုင္ တိုးတက္မႈက ေႏွးေကြးေနဆဲ ျဖစ္သည္။ ၁၉၉၀ ခုႏွစ္မ်ားက အရြယ္ေရာက္ၿပီး သူမ်ားထဲတြင္ စာမတတ္သူ (၄၈) ရာခိုင္ႏႈန္း ရွိခဲ့ရာ၊ ယခုအခါ (၄၀) ရာခုိင္ႏႈန္း ျဖစ္ေနေသးသည္မွာ အားမရဖြယ္ ျဖစ္သည္။

၈။     ႏုိင္ဂ်ီးရီးယားတြင္ စိုက္ပ်ဳိးေရး လုပ္ငန္းၿပီးလွ်င္ ေနာလီး၀ုဒ္သည္ ဒုတိယေျမာက္ အလုပ္အကိုင္ ဖန္တီးေပးႏုိင္ဆံုး က႑ျဖစ္သည္။ ႏိုင္ ဂ်ီးရီးယား၏ ေနာလီး၀ုဒ္ ႐ုပ္ရွင္လုပ္ငန္းသည္ လူတစ္သန္းနီးပါး အတြက္ အလုပ္အကိုင္မ်ား ဖန္တီးေပးလ်က္ ရွိသည္။ သီတင္းပတ္ တစ္ပတ္လွ်င္ ႐ုပ္ရွင္ကား (၅၀) ခန္႔ ထြက္ရွိေနသည္။ ေနာလီး၀ုဒ္ေရွ႕တြင္ အိႏၵိယမွ ေဘာလီး၀ုဒ္သာ ရွိေတာ့သည္။ ေနာလီး၀ုဒ္သည္ ေဒၚလာသန္း (၃၃၀၀) တန္ ေစ်းကြက္အျဖစ္သို႔ ေရာက္ရွိေနၿပီ ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္က ႏုိင္ဂ်ီးရီးယား အစိုးရ ထုတ္ျပန္ခ်က္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။

၉။     ကမၻာ့တစ္၀န္း ထုတ္မသံုးရေသးေသာ လက္က်န္ ဓာတ္သတၱဳမ်ား၏ (၃၀) ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ အာဖရိကတြင္ ရွိေနသည္။ ေရႊလက္က်န္ (၄၀) ရာခိုင္ႏႈန္း၊ ပလက္တီနမ္ လက္က်န္ (၉၀) ရာခိုင္ႏႈန္းထိသည္လည္း အာဖရိက ေျမတြင္ ရွိေနသည္။ လူသားမ်ား ထုတ္သံုးမည့္ အခ်ိန္ကို ေစာင့္ဆိုင္းလ်က္ ရွိသည္။ ႏုိင္ဂ်ီးရီးယားသည္ ကမၻာေပၚတြင္ ပဥၥမေျမာက္ ေရနံတင္ပုိ႔သူ ႏုိင္ငံျဖစ္သည္။ အီရတ္၊ ကူ၀ိတ္ တို႔ထက္ပင္ တင္ပို႔မႈ ပိုမ်ားသည္။

ဟန္လင္းေအာင္ (Messenger News Journal)
Myanmar WIkipedia
သုတဇုန္

———-

အာဖရိကအကြောင်းသိကောင်းစရာ (သို့) အာဖရိကရဲ့ ထူးခြားအချက်အလက်များ (unicode)

ကမ္ဘာမှာ တိုက်ကြီး ၇ တိုက်ရှိတဲ့အထဲမှာ အခြားတိုက်ကြီးတွေရဲ့ အကြောင်းကို မကြာခဏတွေ့နေရပေမယ့် အာဖရိကတိုက်ရဲ့အကြောင်းကိုတော့ သိပ်မတွေ့ရပါဘူး။ ဒါကြောင့် သုတဇုန် မိတ်ဆွေများအတွက် အာဖရိကတိုက်အကြောင်း နဲ့ ထူးထူးခြားခြားအချက်ကလေးတွေကို ဗဟုသုတအဖြစ် ဝေမျှလိုက်ပါတယ်။

အာဖရိကတိုက်ဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အာရှတိုက်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးတိုက်ဖြစ်ပြီး ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံးတိုက်လည်းဖြစ်ပါတယ်။ လူဦးရေစုစုပေါင်းရဲ့ ၅၀%ဟာ အသက် ၂၅နှစ်အောက်တွေဖြစ်ပါတယ်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသူ စုစုပေါင်းရဲ့ ၄၀% ဟာ စာမတတ်ကြပါဘူး။ ကမ္ဘာပေါ်က အဆင်းရဲဆုံး နဲ့ တိုးတက်မှုအနှေးဆုံးတိုက်လည်းဖြစ်ပါတယ်။ ဆာဟာရသဲကန္တာရအနီးမှာနေထိုင်သူတွေရဲ့ ပျမ်းမျှတစ်နေ့ဝင်ငွေဟာ ၀.၇ဒေါ်လာ သာရှိပါတယ်။ ဒီနေရာတစ်ဝိုက် လူပေါင်း ၅၈၉သန်းခန့်နေထိုင်ပြီး ၈ဝရာခိုင်နှုန်းဟာ လျပ်စစ်ဓာတ်ကိုလုံး၀ မရပါဘူး။ အလင်းရောင် နဲ့ မီး အတွက် ထင်းမီးသွေးတို့ပေါ်မှာ မှီခိုနေရဆဲဖြစ်ပါတယ်။

အာဖရိကတိုက်မှာ နိုင်ငံပေါင်း ၅၄နိုင်ငံပါဝင်ပြီး လူဦးရေအများဆုံး နိုင်ငံ ၁၀ နိုင်ငံကတော့ Nigeria, Ethiopia, Egypt, DR Congo,Tanzania, South Africa, Kenya, Uganda, Algeria, Sudan နိုင်ငံတွေဖြစ်ကြပါတယ်။ အာဖရိကတွင် အကြီးဆုံးနိုင်ငံမှာ အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အသေးဆုံးနိုင်ငံမှာ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်း ကျွန်းစုများတွင် ရှိသော ဆေးရှဲနိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက အာဖရိကတိုက်ကို လူသားများအစပြုရာနေရာအဖြစ် မှတ်ယူထားကြပါတယ်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇သန်းဝန်းကျင်က လူဝံကြီးများ အထောက်အထားနဲ့ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂သိန်းကျော်က လူသားများရဲ့ အထောက်အထားများကို တွေ့ရှိခဲ့ရတာကြောင့်ဖြစ်ပါတယ်။

အီကွေတာကို ခွလျှက်ထားတဲ့တိုက်ဖြစ်တာကြောင့် ရာသီဥတုမျိုးစုံတဲ့တိုက်လည်းဖြစ်ပါတယ်။ မြောက်ဘက်ပိုင်း တခြမ်းမှာ သဲကန္တာရ သို့မဟုတ် မိုးနည်းရေရှား ဒေသမျိုးဖြစ်ပြီး အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဒေသများမှာ ဆာဗားနား လွင်ပြင်များနှင့် အလွန်သိပ်သည်းသော တောအုပ် (မိုးရေတော) ဒေသများ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အာဖရိကဟာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူဆုံးတိုက်ဖြစ်ပြီး ခြောက်သွေ့သောမြေနှင့် သဲကန္တာရများသည် မြေမျက်နှာပြင်၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ဖုံးလွှမ်းထားတဲ့တိုက်လည်းဖြစ်ပါတယ်။

တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန် အများဆုံး နှင့် အမျိုးအစုံဆုံး ဒေသဖြစ်ပြီး အသားစား တိရိစ္ဆာန်ရိုင်းများ ဖြစ်ကြသော ခြင်္သေ့ ၊ ခွေးအ၊ ကျားသစ် မှ စ၍ အရွက်စားသတ္တဝါများ ဖြစ်ကြသော အာဖရိကကျွဲ၊ ဆင်၊ ကုလားအုပ်၊ သစ်ကုလားအုပ် စသည်တို့သည် အများပိုင် လွင်ပြင်များ ပေါ်တွင် လွတ်လပ်စွာ သွားလာ လှုပ်ရှားလျှက် ရှိကြပါတယ်။ ဒါအပြင် အခြားသော တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်များဖြစ်ကြသော မြွေများ နှင့် မိကျောင်းများ၊ ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါများလည်း အာဖရိကတိုက်မှာရှိပါတယ်။ ရေခဲခေတ်က သတ္တဝါများ အစုလိုက် အပြုံလိုက် မျိုးသုဉ်းခြင်းတွင် အနည်းငယ်မျှသာ အာဖရိကတိုက်တွင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။ ကမ္ဘာပေါ်က ငှက်စုစုပေါင်းရဲ့ ၂၅% ဟာ အာဖရိကတိုက်မှာ ရှိပါတယ်။ အာဖရိကမှာ လူတွေအတွက် အန္တရာယ်အရှိဆုံးတိရစ္ဆာန်ကတော့ ရေမြင်းဖြစ်ပါတယ်။ အခြားတိရစ္ဆာန်ပေါင်းများစွာ ရှိပေမယ့် ကျား လုံးဝမရှိပါဘူး။ လက်ရှိရှိနေတဲ့ ကျားအနည်းငယ်က အခြားနေရာကနေ ယူလာတဲ့ကျားတွေဖြစ်ပါတယ်။

စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၁.၂လီလျံကျော်ရှိတဲ့အထဲမှာ အမျိုးသမီးဦးရေဟာ ၃ပုံ ၂ပုံ ရှိပါတယ်။

လူဦးရေ ၂၅သန်းကျော်မှာ HIV ရောဂါကူးစက်ခံနေရပြီး ၁၇သန်းကျော်ဟာ အဲဒီရောဂါနဲ့ပဲသေဆုံးခဲ့ရပါတယ်။

အာဖရိကတစ်တိုက်လုံးရဲ့ အင်တာနက်အသုံးပြုနိုင်မှုဟာ နယူးယောက်မြို့အင်တာနက်သုံးနိုင်မှုရဲ့ တစ်ဝက်တောင်မရှိပါဘူး။

ငှက်ဖျားရောဂါ အဖြစ်ပွားဆုံးတိုက်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်က စုစုပေါင်း ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားသူရဲ့ ၉ဝရာခိုင်နှုန်းဟာ အာဖရိကတိုက်က ဖြစ်ပါတယ်။

ဝိတိုရိယရေအိုင် ဟာ အာဖရိကတိုက်ရဲ့အကြီးဆုံးအိုင် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဒုတိယအကြီးဆုံးရေချိုအိုင်လည်းဖြစ်ပါတယ်။

အာဖရိကတိုက်မှာရှိတဲ့ အီဂျစ်ဟာ ပိရမစ်များကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်မှာအကျော်ကြားဆုံးနေရာတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အီဂျစ်မှာ ပိရမစ် ၁၃၈ခုသာ ရှိပြီး ဆူဒန်နိုင်ငံမှာ ၂၂၃ခုရှိတာကိုတော့ လူသိနည်းပါတယ်။

ရေရရှိဖို့အတွက် အာဖရိကတိုက်က အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ကလေးတွေရဲ့ နေ့စဉ်ပျှမ်းမျှလမ်းလျှောက်နှုန်းဟာ ၃.၇မိုင်ခန့်ရှိပါတယ်။

ကမ္ဘာကျော် Star War ရုပ်ရှင်ကို အာဖရိကတိုက် တူနီးရှားနိုင်ငံက ဆာဟာရသဲကန္တာရထဲမှာ ရိုက်ကူးပါတယ်။

၇ ရာစု နဲ့ ၂၀ ရာစုအတွင်း အာရတ် ကျွန်ကုန်သည်တွေဟာ အာဖရိက က လူပေါင်း ၁၈သန်းခန့်ကို ဖမ်းဆီးပြီး ကျွန်ဘဝကိုရောက်စေခဲ့ပါတယ်။

အီသီယိုးပီးယားဟာ အာဖရိကရဲ့ ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာပိုင်ဆိုင်တဲ့တစ်ခုတည်းသောနိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘာသာစကားမှာ အက္ခရာပေါင်း ၃၄၅လုံးပါဝင်ပါတယ်။

အာဖရိကတိုက်မှာ တရုတ်လူမျိုး ၁သန်းကျော်နေထိုင်ကြပြီး အန်ဂိုလာတစ်နိုင်ငံတည်းမှာတင် တရုတ်လူမျိုး ၃သိန်းခွဲနေထိုင်ပါတယ်။

ကမ္ဘာပေါ်က ထုတ်လုပ်သမျှရွှေစုစုပေါင်းရဲ့ တစ်ဝက်ကို တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ Witwatersrand ကနေ ရရှိပါတယ်။

အာဖရိကတိုက်ကဆင်းသက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်စာမှာအသုံးများတဲ့ အရာတွေကတော့ aardvark, banjo, chigger, chimpanzee, cola, coffee, gumbo, jamboree, jazz, jumbo, impala, safari, tango, voodoo, yam, zebra, နဲ့ zombie တို့ဖြစ်ပါတယ်။

အာဖရိကတိုက်အနောက်ပိုင်းမှာရှိတဲ့ တင်တူဘက်မြို့ဟာ အလယ်ခေတ်တုန်းက ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကျေ်ာကြားဆုံး နဲ့ အစည်ကားဆုံးမြို့ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါတယ်။

ယနေ့ အာဖရိက အကြောင်း အံ့ဩစရာ (၉) ချက်ကိုလည်းအောက်တွင် ဝေမျှပါဦးမည်။

၁။ ကမ္ဘာ့ဘာသာစကား (၂၅) ရာခိုင်နှုန်းသည် အာဖရိကတွင်သာ ပြောသောစကားများ ဖြစ်သည်။ အာဖရိကတိုက်တွင် ဘာသာ စကားပေါင်း နှစ်ထောင်လောက်ထိ ပြောဆို သုံးနှုန်းနေကြသည်။ အားလုံးကို အာဖရိကသမဂ္ဂ၏ ရုံးသုံး ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ နိုင်ဂျီးရီးယား တစ်နိုင်ငံတည်းမှာပင် ဘာသာစကားပေါင်း (၅၀၀) ကျော် ရှိသည်။

၂။ ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်း သမပိုင်းဇုံမှ တောင်ပိုင်း သမပိုင်းဇုံထိ ဖြန့်ကျက် တည်ရှိသည့် တစ်ခု တည်းသော တိုက်လည်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူဆုံးတိုက်လည်း ဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျတိုက်ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အခြောက်သွေ့ဆုံးတိုက်လည်း ဖြစ်သည်။ ဥရောပတိုက်ထက် လေးဆပိုကြီးသည့်တိုင် အာဖရိကတိုက် ကမ်းရိုးတန်းသည် အများအားဖြင့် အဖြောင့်အတိုင်း တည်ရှိသဖြင့် ဥရောပထက် ကမ်းရိုးတန်းမိုင် ပိုတိုသည်။

၃။ အာဖရိက လူဦးရေသည် ကျန်တစ်ကမ္ဘာလုံးထက် ပိုငယ်ရွယ်နုပျိုသည်။ အာဖရိက တိုက်သား (၅၀) ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် အသက် (၂၀) အောက်များ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ငါးဆယ်ရာခိုင်နှုန်း၏ ပျမ်းမျှ အသက်သည်ပင် (၃၀) နှစ် ဖြစ်သည်။ အာဖရိကတိုက်သည် ကလေး အချိုးအစား အများဆုံးတိုက်လည်း ဖြစ်သည်။ အလုပ် လုပ်နိုင်သောလူကြီး (၁၀၀) လျှင် အသက် (၁၅) နှစ်အောက် မှီခိုကလေးငယ် (၇၃) ဦးထိရှိသည်။ ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှနှုန်း၏ နှစ်ဆဖြစ်သည်။

၄။ ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်ရောက်လျှင် အာဖရိက လူဦးရေသည် သန်း (၂၃၀၀) ထိ ရှိလာမည်။ နိုင်ဂျီးရီးယား တစ်နိုင်ငံတည်းသည်ပင် လက်ရှိလူဦးရေ (၁၇၄) သန်းမှ သန်း (၄၄၀) သို့ ရောက်ရှိမည် ဖြစ်သည်။ ၂၁၀၀ ပြည့်နှစ်ရောက်လျှင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ (၄၀) ရာခိုင်နှုန်းသည် အာဖရိကတိုက်သားများ ဖြစ်လိမ့်မည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်က ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ (၉) ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိခဲ့ရာမှ တစ်ဟုန်ထိုး တက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

၅။ ကမ္ဘာ့မိုဘိုင်းဘဏ် အကောင့် ထက်ဝက်ကျော်သည် အာဖရိကမှချည်း ဖြစ်သည်။ အာဖရိကတိုက်သား (၁၂) ရာခိုင်နှုန်းထိသည် မိုဘိုင်းဘဏ်အကောင့် ရှိကြသည်။ ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှနှုန်း (၂) ရာခိုင်နှုန်းထက် သိသိသာသာ ပိုများသည်။ ကင်ညာနိုင်ငံသား (၅၈) ရာခိုင်နှုန်းထိတွင် မိုဘိုင်းဘဏ်အကောင့် ရှိသည်။ အာဖရိကတွင် အရွယ်ရောက်ပြီးသူ သုံးပုံတစ်ပုံသည် သမားရိုးကျ ဘဏ်အကောင့်များလည်း ရှိကြသည်။

၆။ ၂၀၁၅ တွင် အီသီယိုးပီးယားသည် ကမ္ဘာ့ဖွံ့ဖြိုးမှု အမြန်ဆုံးမြို့ အဖြစ် ရပ်တည်သည်။ အီသီယိုးပီးယား ဂျီဒီပီသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ရှေ့နှစ်ကထက် (၁၀ ဒသမ ၂) ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့သည်။ အာဖရိကတိုက် ဆာဟာရ သဲကန္တာရတောင်ပိုင်းခြမ်း ဒေသသည် ၂၀၁၅ တွင် စီးပွားဖွံ့ဖြိုးနှုန်း (၃ ဒသမ ၅) ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းသွားသည့်တိုင် အီသီယိုးပီးယားက သိသိသာသာ တက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

၇။ အာဖရိကတွင် အရွယ်ရောက်ပြီးသူ (၄၀) ရာခိုင်နှုန်းသည် စာမတတ်သူများ ဖြစ်သည်။ စာမတတ်သူများ အနက် သုံးပုံနှစ်ပုံသည် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ အာဖရိကလ တိုက်တစ်ခွင် စာတတ်မြောက်ရေး လှုပ်ရှားမှုများ လုပ်နေသည့်တိုင် တိုးတက်မှုက နှေးကွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များက အရွယ်ရောက်ပြီး သူများထဲတွင် စာမတတ်သူ (၄၈) ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ရာ၊ ယခုအခါ (၄၀) ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်နေသေးသည်မှာ အားမရဖွယ် ဖြစ်သည်။

၈။ နိုင်ဂျီးရီးယားတွင် စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းပြီးလျှင် နောလီးဝုဒ်သည် ဒုတိယမြောက် အလုပ်အကိုင် ဖန်တီးပေးနိုင်ဆုံး ကဏ္ဍဖြစ်သည်။ နိုင် ဂျီးရီးယား၏ နောလီးဝုဒ် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် လူတစ်သန်းနီးပါး အတွက် အလုပ်အကိုင်များ ဖန်တီးပေးလျက် ရှိသည်။ သီတင်းပတ် တစ်ပတ်လျှင် ရုပ်ရှင်ကား (၅၀) ခန့် ထွက်ရှိနေသည်။ နောလီးဝုဒ်ရှေ့တွင် အိန္ဒိယမှ ဘောလီးဝုဒ်သာ ရှိတော့သည်။ နောလီးဝုဒ်သည် ဒေါ်လာသန်း (၃၃၀၀) တန် ဈေးကွက်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်က နိုင်ဂျီးရီးယား အစိုးရ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

၉။ ကမ္ဘာ့တစ်ဝန်း ထုတ်မသုံးရသေးသော လက်ကျန် ဓာတ်သတ္တုများ၏ (၃၀) ရာခိုင်နှုန်းသည် အာဖရိကတွင် ရှိနေသည်။ ရွှေလက်ကျန် (၄၀) ရာခိုင်နှုန်း၊ ပလက်တီနမ် လက်ကျန် (၉၀) ရာခိုင်နှုန်းထိသည်လည်း အာဖရိက မြေတွင် ရှိနေသည်။ လူသားများ ထုတ်သုံးမည့် အချိန်ကို စောင့်ဆိုင်းလျက် ရှိသည်။ နိုင်ဂျီးရီးယားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဥ္စမမြောက် ရေနံတင်ပို့သူ နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အီရတ်၊ ကူဝိတ် တို့ထက်ပင် တင်ပို့မှု ပိုများသည်။

ဟန်လင်းအောင်
Messenger News Journal

 

Leave a Reply