ကမာၻ႔အၾကီးဆံုးသမုဒၵရာ (သုိ႔) ပစိဖိတ္အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ပစိဖိတ္သမုဒၵရာသည္ ကမၻာေပၚတြင္ အႀကီးမားဆုံး သမုဒၵရာျဖစ္သည္။ ၎၏အမည္မွာ လက္တင္ဘာသာ Mare Pacificum မွဆင္းသက္လာၿပီး “ဆိတ္ၿငိမ္ေသာပင္လယ္”ဟု အဓိပၸာယ္ရသည္။ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာသည္ ေျမာက္ဖက္ အာတိတ္စက္ဝိုင္းမွ ေတာင္ဖက္ အႏၲာတိကတိုက္အထိ က်ယ္ဝန္းသည္။ အေနာက္ဖက္တြင္ အာရွတိုက္ႏွင့္ ဩစေၾတးလ်တိုက္၊ အေရွ႕ဖက္တြင္ အေမရိကတိုက္တို႔ တည္ရွိသည္။

ပစိဖိတ္သမုဒၵရာသည္ စတုရန္း ကီလိုမီတာ ၁၆၉.၂ သန္း (စတုရန္းမိုင္ ၆၃.၈ သန္း) က်ယ္ဝန္းၿပီး ကမၻာ့သမုဒၵရာႀကီးမ်ားအနက္ အႀကီးမားဆုံး ျဖစ္သည္။ ကမၻာ့ေရမ်က္ႏွာျပင္၏ ၄၆ % ရွိကာ ကမၻာ့မ်က္ႏွာျပင္ တခုလုံး၏ ၃၂ % ရွိသည္။ ကမၻာေပၚရွိ ကုန္းေျမအားလုံး စုစုေပါင္းထက္ ပိုမိုက်ယ္ဝန္းသည္။ ပ်မ္းမွ်အနက္မွာ ၁၄၀၄၀ေပ ျဖစ္သည္။

သမုဒၵရာႀကီးမ်ားအနက္ ဥေရာပတုိက္သားမ်ားေနာက္ဆုံးရွာေတြ႔ေသာ သမုဒၵရာႀကီးျဖစ္သည္။ ပထမဆုံးရွာေဖြေတြ႔ရွိခဲ့သူ ဥေရာပသားမွာ စပိန္လူမ်ဳိးနယ္ေျမရွာေဖြေရးသမား Balboa ျဖစ္ၿပီး ၁၅၁၃ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၂၅ရက္ေန႔တြင္ ရွာေဖြေတြ႔ရွိခဲ့သည္ဟု မွတ္တမ္းတင္ထားသည္။

အီေကြတာသည္ ၎အား ေျမာက္ပစိဖိတ္သမုဒၵရာ ႏွင့္ ေတာင္ပစိဖိတ္သမုဒၵရာ အျဖစ္ ႏွစ္ပိုင္းခြဲထားသည္။ ေျမာက္ပစိဖိတ္သမုဒၵရာ၏ အေနာက္ပိုင္းတြင္ တည္ရွိသည့္ မာရီယာနာေခ်ာက္ (Mariana Trench) သည္ ၁၀၉၁၁ မီတာ (၃၅၇၉၈ ေပ) နက္႐ႈိင္းၿပီး ပစိဖိတ္သမုဒၵရာတြင္ လည္းေကာင္း ကမၻာေပၚတြင္ လည္းေကာင္း အနက္႐ႈိင္းဆုံး ေခ်ာက္တခုျဖစ္သည္။

မာရီယာနာေခ်ာက္ ကုိ ဧ၀ရက္ေတာင္ႏွင့္ ႏႈိင္းယွဥ္ထားပုံ

ရာနဲ႔ခ်ီေသာ မီးေတာင္ရွင္ႀကီးမ်ားသည္ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာထဲတြင္ ရွိၾကသည္။ ကမာၻေပၚရွိ မီးေတာင္ရွင္အားလုံး၏ ၇၅% မွာ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာႀကီး၏ ေအာက္ေျခတြင္ ရွိသည္။

ေရသတၱ၀ါမ်ဳိးစိတ္ေပါင္းမ်ားစြာ မွီတင္းေနထုိင္ေသာ Coral သႏာၱေက်ာက္တန္း ႏွင့္ ကမာၻ႔အရွည္ဆုံး မဟာသႏာၱေက်ာက္တန္းႀကီး Great Barrier Reef တုိ႔သည္ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာထဲတြင္ ရွိသည္။

တုိက္ဖုန္းမႈန္တုိင္းသည္ ေလ ၊ မုိး ၊ မုိးႀကဳိးတုိ႔ပါ၀င္သည့္ အလြန္ျပင္းထန္စြာတုိက္ခတ္သည့္ မုန္တုိင္းအမ်ဳိးအစားျဖစ္သည္။ ထုိတုိက္ဖုန္းမုန္တုိင္းႀကီးမ်ားသည္ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာ အေနာက္ေျမာက္ပိုင္းမွ စတင္ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိၿပီး အပူပုိင္းဆုိင္ကလုန္းမုန္တုိင္းဟုလည္း ေခၚေလ့ရွိၾကသည္။

ပစိတ္ဖိတ္သမုဒၵရာကမ္းရုိးတန္းတစ္ေလွ်ာက္တြင္ ကေနဒါ ၊ အေမရိကန္ ၊ တရုတ္ ၊ ၾသစေၾတးလ် ၊ ဂ်ပန္ ႏွင့္ မကၠဆီကုိ တုိ႔အပါအ၀င္ ႏုိင္ငံေပါင္း ၅၅ႏုိင္ငံႏွင့္ ထိစပ္လွ်က္ရွိသည္။

ပစိဖိတ္သမုဒၵရာထဲတြင္ အင္ဒုိနီးရွားႏုိင္ငံပုိင္ဆုိင္သည့္ မီးေတာင္ကြ်န္းတစ္ကြ်န္းရွိသည္။ ထုိကြ်န္းကုိ Krakatoa ဟု လည္းေခၚသည္။ ထုိကြ်န္္းတြင္ ၁၈၈၃ခုႏွစ္က သမုိင္းတစ္ေလွ်ာက္ အျပင္းထန္ဆုံးမီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈတြင္ ထိပ္ဆုံးမွပါ၀င္သည့္ မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈျဖစ္ခဲ့သည္။ မီးေတာင္ေပါက္ကြဲသည္ကုိ မုိင္ေပါင္း ၃၀၀၀ခန္႔ အကြာမွ ၾကားႏုိင္သည္အထိ ျပင္းထန္ခဲ့သည္။ မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈ ညႊန္းကိန္း ၆ ရွွိၿပီး ဒုတိယကမာၻစစ္အတြင္းက ဟီရုိရွီးမားတြင္ေပါက္ကြဲခဲ့ေသာ ႏ်ဴဗုံးထက္ အဆ ၁၃၀၀၀ ျပင္းထန္သည္။ ၂ရက္ဆက္မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈေၾကာင့္ အနီးအနားမွ ၿမဳိ႕ရြာေပါင္း ၁၆၅ခုပ်က္စီးခဲ့ၿပီး လူေပါင္း ၄၀၀၀၀ ခန္႔ေသဆုံးခဲ့ရသည္။

Krakatoa မီးေတာင္ေပါက္ကြဲပုံကုိ သရုပ္ေဖာ္ထားပုံ

ကမာၻ႔ဒုတိယအႀကီးဆုံးကြ်န္းျဖစ္သည့္ New Guinea ကြ်န္းသည္ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာထဲတြင္ တည္ရွိသည္။ ကမာၻ႔အႀကီးဆုံးကြ်န္းမွာ ဂရင္းလန္ကြ်န္းျဖစ္သည္။

ကမာၻေပၚတြင္ မည္သည့္ေနရာမွမရွိေသာ သတၱ၀ါမ်ဳိးစိတ္ ႏွင့္ အပင္မ်ားတည္ရွိရာ ကမာၻေက်ာ္ကြ်န္းတစ္ကြ်န္းျဖစ္သည့္ Galapagos ကြ်န္းစုသည္ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာ အေရွ႕ေတာင္ပိုင္းတြင္ တည္ရွိသည္။ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာတြင္ ကြ်န္းေပါင္း ၂၅၀၀၀ ေက်ာ္တည္ရွိၿပီး ကြ်န္းအမ်ားစုမွာ အီေကြဒါေတာင္ပိုင္းတြင္ တည္ရွိၾကသည္။

Galapagos ကြ်န္းစု

ပစိဖိတ္သမုဒၵရာထဲမွ ဂ်ပန္ ၊ ၾသစေၾတးလ် ၊ ပနားမား ၊ နီကာရာကြာ ၊ ဖိလစ္ပုိင္ ႏွင့္ ပါပူအာနယူးဂီနီ ကမ္းရုိးတန္းမ်ားတြင္ ပုလဲမ်ားကုိ ေပါမ်ားစြာ ရရွိႏုိင္သည္။

ပစိဖိတ္သမုဒၵရာထဲတြင္ ႀကီးမားေသာ အမႈိက္ပုံ အပ်က္အစီးမ်ားေမ်ာပါလွ်က္ရွိသလုိ ေရထုညစ္ညမ္းမႈမ်ားလည္းရွိေနၿပီး အားလုံး၏တရားခံမွာ လူသားမ်ားသာ ျဖစ္သည္။


ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးသမုဒ္ဒရာ (သို့) ပစိဖိတ်အကြောင်း သိကောင်းစရာ (unicode)

ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံး သမုဒ္ဒရာဖြစ်သည်။ ၎င်း၏အမည်မှာ လက်တင်ဘာသာ Mare Pacificum မှဆင်းသက်လာပြီး “ဆိတ်ငြိမ်သောပင်လယ်”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာသည် မြောက်ဖက် အာတိတ်စက်ဝိုင်းမှ တောင်ဖက် အန္တာတိကတိုက်အထိ ကျယ်ဝန်းသည်။ အနောက်ဖက်တွင် အာရှတိုက်နှင့် ဩစတြေးလျတိုက်၊ အရှေ့ဖက်တွင် အမေရိကတိုက်တို့ တည်ရှိသည်။

ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာသည် စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၁၆၉.၂ သန်း (စတုရန်းမိုင် ၆၃.၈ သန်း) ကျယ်ဝန်းပြီး ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာကြီးများအနက် အကြီးမားဆုံး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေမျက်နှာပြင်၏ ၄၆ % ရှိကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် တခုလုံး၏ ၃၂ % ရှိသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေအားလုံး စုစုပေါင်းထက် ပိုမိုကျယ်ဝန်းသည်။ ပျမ်းမျှအနက်မှာ ၁၄၀၄၀ပေ ဖြစ်သည်။

သမုဒ္ဒရာကြီးများအနက် ဥရောပတိုက်သားများနောက်ဆုံးရှာတွေ့သော သမုဒ္ဒရာကြီးဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဥရောပသားမှာ စပိန်လူမျိုးနယ်မြေရှာဖွေရေးသမား Balboa ဖြစ်ပြီး ၁၅၁၃ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ရက်နေ့တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

အီကွေတာသည် ၎င်းအား မြောက်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ နှင့် တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အဖြစ် နှစ်ပိုင်းခွဲထားသည်။ မြောက်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် မာရီယာနာချောက် (Mariana Trench) သည် ၁၀၉၁၁ မီတာ (၃၅၇၉၈ ပေ) နက်ရှိုင်းပြီး ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် လည်းကောင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် လည်းကောင်း အနက်ရှိုင်းဆုံး ချောက်တခုဖြစ်သည်။

ရာနဲ့ချီသော မီးတောင်ရှင်ကြီးများသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာထဲတွင် ရှိကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မီးတောင်ရှင်အားလုံး၏ ၇၅% မှာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကြီး၏ အောက်ခြေတွင် ရှိသည်။

ရေသတ္တဝါမျိုးစိတ်ပေါင်းများစွာ မှီတင်းနေထိုင်သော Coral သန္တာကျောက်တန်း နှင့် ကမ္ဘာ့အရှည်ဆုံး မဟာသန္တာကျောက်တန်းကြီး Great Barrier Reef တို့သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာထဲတွင် ရှိသည်။

တိုက်ဖုန်းမှုန်တိုင်းသည် လေ ၊ မိုး ၊ မိုးကြိုးတို့ပါဝင်သည့် အလွန်ပြင်းထန်စွာတိုက်ခတ်သည့် မုန်တိုင်းအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ထိုတိုက်ဖုန်းမုန်တိုင်းကြီးများသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အနောက်မြောက်ပိုင်းမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး အပူပိုင်းဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိကြသည်။

ပစိတ်ဖိတ်သမုဒ္ဒရာကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ကနေဒါ ၊ အမေရိကန် ၊ တရုတ် ၊ ဩစတြေးလျ ၊ ဂျပန် နှင့် မက္ကဆီကို တို့အပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်း ၅၅နိုင်ငံနှင့် ထိစပ်လျှက်ရှိသည်။

ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာထဲတွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပိုင်ဆိုင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ကျွန်းရှိသည်။ ထိုကျွန်းကို Krakatoa ဟု လည်းခေါ်သည်။ ထိုကျွန်းတွင် ၁၈၈၃ခုနှစ်က သမိုင်းတစ်လျှောက် အပြင်းထန်ဆုံးမီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုတွင် ထိပ်ဆုံးမှပါဝင်သည့် မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ခဲ့သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲသည်ကို မိုင်ပေါင်း ၃၀၀ဝခန့် အကွာမှ ကြားနိုင်သည်အထိ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု ညွှန်းကိန်း ၆ ရှိပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဟီရိုရှီးမားတွင်ပေါက်ကွဲခဲ့သော နျူဗုံးထက် အဆ ၁၃၀၀၀ ပြင်းထန်သည်။ ၂ရက်ဆက်မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အနီးအနားမှ မြို့ရွာပေါင်း ၁၆၅ခုပျက်စီးခဲ့ပြီး လူပေါင်း ၄၀၀၀၀ ခန့်သေဆုံးခဲ့ရသည်။

ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သည့် New Guinea ကျွန်းသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာထဲတွင် တည်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ ဂရင်းလန်ကျွန်းဖြစ်သည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်နေရာမှမရှိသော သတ္တဝါမျိုးစိတ် နှင့် အပင်များတည်ရှိရာ ကမ္ဘာကျော်ကျွန်းတစ်ကျွန်းဖြစ်သည့် Galapagos ကျွန်းစုသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် ကျွန်းပေါင်း ၂၅၀၀၀ ကျော်တည်ရှိပြီး ကျွန်းအများစုမှာ အီကွေဒါတောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။

ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာထဲမှ ဂျပန် ၊ ဩစတြေးလျ ၊ ပနားမား ၊ နီကာရာကွာ ၊ ဖိလစ်ပိုင် နှင့် ပါပူအာနယူးဂီနီ ကမ်းရိုးတန်းများတွင် ပုလဲများကို ပေါများစွာ ရရှိနိုင်သည်။

ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာထဲတွင် ကြီးမားသော အမှိုက်ပုံ အပျက်အစီးများမျောပါလျှက်ရှိသလို ရေထုညစ်ညမ်းမှုများလည်းရှိနေပြီး အားလုံး၏တရားခံမှာ လူသားများသာ ဖြစ်သည်။

Leave a Reply