ထင္ရွားေက်ာ္ၾကား ကမာၻတစ္လႊားက ေရတံခြန္ႀကီးမ်ားအေၾကာင္း

Posted on

၅။ အိန္ဂ်ယ္လ္ေရတံခြန္ (ကမာၻ႔အျမင့္ဆုံးေရတံခြန္ )

အိန္ဂ်ယ္လ္ေရတံခြန္ ( Angel Falls) သည္ ဗင္နီဇြဲလားႏိုင္ငံ Bolívar ျပည္နယ္၊ Gran Sabana ေဒသအတြင္းရွိ ယူနက္စကို ကမၻာ့အေမြအႏွစ္တစ္ခုျဖစ္ေသာ Canaima National Park အတြင္းရွိ Auyantepuiေတာင္ေပၚမွ စီးဆင္းေနေသာေရတံခြန္ျဖစ္သည္။ ကမၻာ့အျမင့္ဆုံး ေရတံခြန္ ျဖစ္ၿပီး စုစုေပါင္းအျမင့္မွာ ၉၂၉ မီတာ (၃၂၁၂ ေပ) ရွိသည္။ အထက္တြင္ ေဖာ္ျပခဲ့ေသာ ၉၂၉ မီတာ (၃၂၁၂ ေပ) တြင္ ေရတံခြန္၏ အဓိက ေရစတင္စီးဆင္းရာမွ ေအာက္သို႔ အျမင့္၊ နိမ့္ဆင္းသြားေသာ ေရတံခြန္ငယ္၏ အျမင့္ ၄၀၀ မီတာ (၀.၂၅ မိုင္) ခန္႔ႏွင့္ ေရတံခြန္၏ေအာက္ စမ္းေခ်ာင္းအျဖစ္ စီးဆင္းသြားေသာ အျမင့္ ၃၀ မီတာ (၉၈ ေပ) တို႔ကိုပါ ထည့္သြင္းထားျခင္း ျဖစ္သည္။ ေရမ်ားသည္ Rio Kerepacupai ျမစ္ဆုံတစ္ေလ်ာက္ စီးဆင္းၾကၿပီး Carrao River ျမစ္၏ ျမစ္လက္တက္တစ္ခုျဖစ္ေသာ Churun River အတြင္းသို႔ စီးဝင္သည္။ ေရတံခြန္ေအာက္ေျခအက်ယ္မွာမူ ၁၅၀မီတာခန္႔ရွိသည္။

၂၀ ရာစုအလယ္ပိုင္းကတည္းက အိန္ဂ်ယ္လ္ေရတံခြန္ဟု လူသိမ်ားခဲ့သည္။ ၎မွာ ဂ်င္မီအိန္ဂ်ယ္လ္(Jimmie Angel) ကိုအစြဲျပဳ၍ ေပးထားျခင္းျဖစ္သည္။ Jimmie Angel သည္ အေမရိကန္ ေလယာဥ္မႉးတစ္ဦးလည္းျဖစ္သည္။ ေရတံခြန္မ်ားအထက္တြင္ ပ်ံသန္းေသာ ပထမဆုံးသူလည္း ျဖစ္သည္။ ၁၉၆၀ ခုႏွစ္၊ ဇူလိုင္လ၊ ၂ ရက္ေန႔တြင္ အိန္ဂ်ယ္လ္၏ အ႐ိုးျပာမ်ားကို ေရတံခြန္ထဲသို႔ ႀကဲျဖန္႔ခဲ့သည္။

အိန္ဂ်ယ္လ္ေရတံခြန္သည္ ဗင္နီဇြဲလားႏုိင္ငံအတြက္ ခရီးသြားမ်ားကို အဓိက ဆြဲေဆာင္ေသာ ေနရာမ်ားထဲမွ တစ္ခုျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္လည္း ေရတံခြန္သို႔သြားေသာ ခရီးမွာ ပုံမွန္ခရီးသြားတုိ႔အတြက္ ခက္ခဲေသာ ခရီးတစ္ခုျဖစ္သည္။ ေရတံခြန္သည္ သီးျခားျဖစ္၍ ထူထပ္ေသာ ေတာႀကီးတြင္တည္ရွိသည္။ အိန္ဂ်ယ္ေရတံခြန္သည္ Disney ၏ နာမည္ႀကီးလူႀကဳိက္မ်ားေသာ UP ရုပ္ရွင္ကားတြင္ အဓိကေနရာတစ္ခုအျဖစ္ပါ၀င္ခဲ့သည္။ ထို႐ုပ္ရွင္တြင္ Angel-Falls အစား Paradise Falls ဟု ေခၚေဝၚခဲ့သည္။

၄။ ဒက္တီေဖာ့ေရတံခြန္ ( ဥေရာပရဲ႕ ေရစီးအားအျပင္းဆုံးေရတံခြန္)

Dettifoss ေရတံခြန္ဟာ အုိက္စလန္ႏုိင္ငံရဲ႕ အေရွ႕ေျမာက္ဘက္က Vatnajökull အမ်ဳိးသားဥယ်ာဥ္နယ္ေျမထဲမွာ တည္ရွိၿပီး ဥေရာပရဲ႕ေရစီးအားအျပင္းဆုံးေရတံခြန္အျဖစ္ နာမည္ေက်ာ္ပါတယ္။  Dettifoss ရဲ႕အဓိပၸါယ္က ပူေပါင္းထေနေသာ လုိ႔အဓိပၸါယ္ရၿပီး ဒီေရတံခြန္ကုိ ဥေရာပရဲ႕ ႏုိင္ဂါရာေရတံခြန္လုိ႔လည္းေခၚၾကပါေသးတယ္။ ပ်မ္းမွ်အားျဖင့္ တစ္စကၠန္႔ကုိ ၁၉၃ကုဗမီတာ ေရစီးအားရွိၿပီး ရာသီဥတုျပင္းထန္တဲ့အခါ နဲ႔ မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈေတြရွိတဲ့ အခါေတြမွာေတာ့ ၅၀၀ ကုဗမီတာခန္႔အထိ ရွိတတ္ပါတယ္။ ဒီလုိအခါမ်ဳိးမွာ ေရတံခြန္၀န္းက်င္က ေက်ာက္ေဆာင္ေတြဟာ ျပင္းထန္စြာတုန္ခါေနေလ့ရွိပါတယ္။

ဒီေရတံခြန္ဟာ Vatnajökull ေရခဲေတာင္ကေန စီးဆင္းေနတဲ့ Jökulsá á Fjöllum ျမစ္မွာတည္ရွိတာျဖစ္ၿပီး အက်ယ္အားျဖင့္ မီတာ ၁၀၀ အနက္အားျဖင့္ ၄၅မီတာ ရွိပါတယ္။ ေရတံခြန္က ေရေတြဟာ Jökulsárgljúfur ေခ်ာက္ထဲကို အဆက္မျပတ္စီးဆင္းေနပါတယ္။ ဒီေရတံခြန္မွာ ဒုတိယေရတံခြန္ႏွစ္ခုရွိေနပါေသးတယ္။ ဒီေရတံခြန္ေတြကေတာ့ ေတာင္ဘက္ကီလုိမီတာ အနည္းငယ္မွာရွိေနတဲ့ Selfoss ေရတံခြန္ နဲ႔ ေျမာက္ဘက္ ကီလုိမီတာ အနည္းငယ္မွာရွိေနတဲ့ Hafragilsfoss ေရတံခြန္ေတြျဖစ္ပါတယ္။

ေရတံခြန္က စီးက်ေနတဲ့ေရအေရာင္ဟာ ပုံမွန္ အုိင္စလန္ျမစ္ေတြကေရအေရာင္နဲ႔ မတူပဲ ညဳိညစ္ညစ္ျဖစ္ေနတာကိုေတြ႔ရမွာပါ။
ကမာၻလွည့္ခရီးသြားေတြဟာ ဒီေရတံခြန္ရဲ႕ မ်က္ႏွာျခင္းဆုိင္ကမ္းပါးေပၚကေန ေရတံခြန္ကိုၾကည့္ရင္း ဆူညံေနတဲ့ေရစီးက်သံေတြကုိ နားေထာင္ရတဲ့ အရသာကုိ အလြန္ႏွစ္သက္ၾကပါတယ္။

၃။ ႏိုင္အာဂရာ ေရတံခြန္ (ကမာၻ႔ေရစီးအားအျပင္းဆုံး ေရတံခြန္)

ႏိုင္အာဂရာ ေရတံခြန္သည္ ႏိုင္အာဂရာျမစ္ေပၚတြင္ တည္ရွိေသာ ထုထည္ႀကီးမားသည့္ ေရတံခြန္ႀကီး တစ္ခု ျဖစ္သည္။ ကေနဒါႏိုင္ငံ အြန္ေတရီအို ေဒသႏွင့္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု နယူးေယာက္ျပည္နယ္တို႔အၾကားတြင္ ႏိုင္ငံတကာ နယ္နိမိတ္ အျဖစ္ တည္ရွိသည္။ ေရတံခြန္သည္ နယူးေယာက္ျပည္နယ္ ဘတ္ဖဲလိုးၿမိဳ႕၏ အေနာက္ေျမာက္ဘက္ ၁၇မိုင္ (၂၇ ကီလိုမီတာ) အကြာႏွင့္ ကေနဒါႏိုင္ငံ အြန္ေတရီအိုၿမိဳ႕၏ အေရွ႕ေတာင္ဘက္ ၇၅ မိုင္ (၁၂၁ ကီလိုမီတာ အကြာတြင္ တည္ရွိၿပီး အႁမႊာၿမိဳ႕ႏွစ္ၿမိဳ႕ျဖစ္ေသာ ႏိုင္အာဂရာေဖာလ္ၿမိဳ႕ အြန္ေတရီအို ႏွင့္ ႏိုင္အာဂရာေဖာလ္ၿမိဳ႕ နယူးေယာက္ တို႔၏ၾကားတြင္ တည္ရွိသည္။

ႏိုင္အာဂရာ ေရတံခြန္ တြင္ ဂုတ္ကၽြန္းျဖင့္ ခြဲျခားထားေသာ အဓိက အစိတ္အပိုင္း ႏွစ္ခုရွိသည္။ ပထမတစ္ခုမွာ ေဟာ့စ္႐ႉး (ျမင္းခြာ) ေရတံခြန္ ျဖစ္ၿပီး ယေန႔တြင္ ကေနဒါ ႏိုင္ငံဘက္တြင္ တည္ရွိကာ အေမရိကန္ ဘက္တြင္ အေမရိကန္ေဖာလ္ ဟူ၍ ရွိသည္။ အေသးစား ေရတံခြန္ ျဖစ္ေသာ ဘ႐ိုက္ဒယ္ေဘးလ္ေဖာလ္ (သတို႔သမီး မ်က္ႏွာဖုံး ေရတံခြန္) သည္လည္း အေမရိကန္ဘက္ အျခမ္းတြင္ တည္ရွိၿပီး ပင္မေရတံခြန္မွ လူနာကၽြန္းျဖင့္ ခြဲျခားထားသည္။

ႏိုင္အာဂရာ ေရတံခြန္သည္ အလြန္အမင္း ျမင့္မားျခင္းမရွိေသာ္လည္း အလြန္က်ယ္ဝန္းသည္။ ေရတံခြန္အစပ္မွ မိနစ္တိုင္းတြင္ ေရထုထည္ ၆သန္း စတုရန္းေပ (၁၆၈,၀၀၀ စတုရန္းမီတာ) ခန္႔ စီးက်လၽွက္ ရွိၿပီး ပ်မ္းမၽွအားျဖင့္ စတုရန္းေပ ၄ သန္း (၁၁၀,၀၀၀ စတုရန္းမီတာ) ခန္႔ ရွိသည္။ ေျမာက္အေမရိကတြင္ အင္အားအႀကီးဆုံးေသာ ေရတံခြန္ပင္ ျဖစ္သည္။

ႏိုင္အာဂရာ ေရတံခြန္သည္ ၎၏ အလွအပ ႏွင့္ ေရအားလၽွပ္စစ္အတြက္ အေရးပါေသာ ရင္းျမစ္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ထင္ရွားေက်ာ္ၾကားသည္။ ေရတံခြန္ကို ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္သူမ်ား အေနႏွင့္ အပန္းေျဖေရး၊ စီးပြားေရး၊ ကုန္ထုတ္လုပ္ေရး လုပ္ငန္းမ်ား အၾကား ဘက္မၽွေအာင္ ႀကိဳးပမ္းရျခင္းသည္ စိန္ေခၚမႈ တရပ္အျဖစ္ တည္ရွိခဲ့သည္ မွာ ၁၉ ရာစု ကတည္းကပင္ ျဖစ္သည္။

၂။ ဝိတိုရိယေရတံခြန္ (အေက်ာ္ၾကားဆုံးေရတံခြန္)

ဝိတိုရိယေရတံခြန္သည္ အာဖရိက တိုက္ေတာင္ပိုင္း ဇင္ဘာေဘြႏိုင္ငံႏွင့္ ဇမ္ဗီယာႏိုင္ငံတို႔၏ နယ္ျခား ဇစ္ဗီဇီျမစ္ေပၚတြင္ တည္ရွိသည္။ ကမာၻေပၚတြင္ အေက်ာ္ၾကားဆုံးေရတံခြန္လည္းျဖစ္သည္။ ၁၈၅၅ ခုႏွစ္၌ စေကာ့လူမ်ဳိး စူးစမ္းရွာေဖြသူ ေဒါက္တာေဒးဗစ္လစ္ဗင္းစတုန္း( Doctor David Livingstone) သည္ ထိုေရတံခြန္သို႔ ေရာက္ရွိသည္တြင္ ဝိတိုရိယဘုရင္မကို အစြဲျပဳ၍ ဝိတိုရိယ ေရတံခြန္ဟု အမည္ေပးခဲ့သည္။ ဇမ္ဗီဇီျမစ္သည္ အာဖရိကတိုက္အလယ္ပိုင္း ကုန္းျမင့္တစ္ေလၽွာက္ စီးဆင္းလာၿပီးေနာက္ ဝိတိုရိယေရတံခြန္ေနရာသို႔ ေရာက္ေသာ္ ႐ုတ္တရက္ေအာက္ေျခရွိ ေခ်ာက္ထဲသို႔ အဟုန္ျပင္းစြာ ထိုး ဆင္းေလသည္။

က်ဆင္းသည့္ ေရတံခြန္အျမင့္သည္ ေပ ၃၆ဝ ခန္႔ျဖစ္၍ အက်ယ္မွာ တစ္မိုင္ေက်ာ္(၅၆၀၄ေပ) ျဖစ္သည္။ ေခ်ာက္ကမ္းပါးထိပ္တြင္ ေရသည္ တစ္ျပင္တည္းက်ဆင္းလာသည္မဟုတ္၊ ကၽြန္းကေလးမ်ားက ၾကားခံလ်က္ရွိ သျဖင့္ ေရေၾကာင္းေလးေၾကာင္းခြဲ၍ က်ဆင္းသည္။ အလယ္တြင္ရွိၾကသည့္ ေရတံခြန္မႀကီးႏွင့္ သက္တံေရတံခြန္တို႔သည္ အက်ယ္ဆုံးေရျပင္ ႏွစ္ပိုင္း ျဖစ္သည္။ ေရတံခြန္ေအာက္ဘက္မွ ေရ၏ အနက္မွာ ၂၃၀ေပ ျဖစ္သည္။

က်ဆင္းေသာေရအဟုန္ေၾကာင့္ ထြက္ေပၚလာသည့္ အခိုးအေငြ႕ကို ၁ဝ မိုင္ခန္႔ေဝးေသာ ေနရာကပင္ ျမင္ႏိုင္သည္။ ေရက်ဆင္းသံသည္လည္း အဆက္မျပတ္ မိုးၿခိမ္းသံကဲ့သို႔ပင္ ျပင္းထန္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ တိုင္းရင္း သားတို႔က ထိုေရတံခြန္ႀကီးကို မိုးႀကိဳးမီးခိုး ဟု အမည္ေပးထားၾက သည္။ ၁၉ဝ၅ ခုႏွစ္တြင္ ထိုေခ်ာက္ႀကီး၏ ကမ္းအစြန္းႏွစ္ဖက္ကို ေပါင္းကူးတံတားေဆာက္လုပ္၍ ဆက္သြယ္ထားရာ ကိပၸေတာင္းၿမိဳ႕မွ ကိုင္႐ို ၿမိဳ႕သို႔သြားေသာ မီးရထားသည္ ထိုတံတားျဖင့္ ျမစ္ကိုျဖတ္ေက်ာ္ရေလသည္။ ၁၉၃၈ ခုႏွစ္တြင္ ဝိတိုရိယေရတံခြန္၌ ေရအားသုံးလၽွပ္စစ္ထုတ္လုပ္ေရး စခန္းကို ဖြင့္လွစ္ခဲ့ၾကသည္။

၁။ Iguazu ေရတံခြန္ ( ကမာၻ႔အလွဆုံး နဲ႔ အႀကီးဆုံးေရတံခြန္)

ဒီေရတံခြန္ဟာ ဘရာဇီးနဲ႔ အာဂ်င္တီးနားနယ္စပ္က Iguazu ျမစ္မွာ ရွိတဲ့ ေရတံခြန္ျဖစ္ပါတယ္။ ဘရာဇီးနဲ႔ အာဂ်င္တီးနားကို ပုိင္းျခားထားတဲ့ ေရတံခြန္လည္းျဖစ္ပါတယ္။ Iguazú ရဲ႕ အဓိပၸါယ္ကေတာ့ ဂါရန္နီဘာသာစကားနဲ႔ ေရ+ႀကီးမားေသာ= ႀကီးမားတဲ့ေရတံခြန္လုိ႔ အဓိပၸါယ္ရပါတယ္။ Iguazu ျမစ္ကုိ ဘရာဇီး ၊ အာဂ်င္တီးနား နဲ႔ ပါရာေဂြး သုံးႏုိင္ငံစလုံးက လာေရာက္ခြင့္ရွိပါတယ္။ ဒီေရတံခြန္မွာ အထက္ေရတံခြန္ နဲ႔ ေအာက္ေရတံခြန္ဆုိၿပီး ခြဲထားပါတယ္။ ေရတံခြန္ခြဲေပါင္း ၂၇၅ခုပါ၀င္ပါတယ္။ Iguazu ေရတံခြန္ဟာ မီးေတာင္ေတြေပါက္ကြဲမႈေၾကာင့္ ျဖစ္လာတယ္လုိ႔ သိပၸံပညာရွင္ေတြက ဆုိပါတယ္။

ဒီေရတံခြန္ကုိ ပထမဆုံးရွာေဖြေတြ႔ရွိခဲ့တဲ့ ဥေရာပတုိက္သားကေတာ့ စပိန္လူမ်ဳိး Álvar Núñez Cabeza de Vaca ျဖစ္ၿပီး ၁၅၄၁ခုႏွစ္မွာ စတင္ေတြ႔ရွိခဲ့တာပါ။ ဒါေပမယ့္အဲဒီတုန္းက လူသိပ္မသိေသးပဲ ၁၉ရာစု ၀န္းက်င္မွ လူသိမ်ားလာၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေရတံခြန္ရဲ႕ အနိမ့္ဆုံးေနရာဟာ ၁၉၇ေပ ၊ အျမင့္ဆုံးေနရာဟာ ၂၆၉ေပျမင့္ၿပီး အက်ယ္ ၁.၇မုိင္ရွိတာေၾကာင့္ အက်ယ္ဆုံးေရတံခြန္လည္းျဖစ္ပါတယ္။ကမာၻ႔ေရစီးမႈလမ္းေၾကာင္းအမ်ားဆုံး ေရတံခြန္လည္း ျဖစ္ပါတယ္။ သဘာ၀အတုိင္းျဖစ္ေပၚတဲ့ ကမာၻ႔အံ့ဖြယ္ ၇ခုအပါအ၀င္ျဖစ္ၿပီး UNESCO ကလည္း ကမာၻ႔ေရွးေဟာင္းအေမြအႏွစ္အျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳထားပါတယ္။

ပတ္ပတ္လည္မွာေတာ့ ျဖာျပီးက်ေနတဲ့ သာယာလွတဲ့ ေရတံခြန္ ရဲ႕အလွအပေတြကို အနီးကပ္ခံစားႏုိင္ရန္အတြက္ ေလွ်ာက္လမ္း တံတားထိုးေပးထားတာေၾကာင့္ သြားေရာက္လည္ပတ္သူေတြအႀကဳိက္ေတြ႔ၾကပါတယ္။ မုိးသစ္ေတာက၀န္းရံထားတဲ့ ဒီေရတံခြန္ႀကီးကုိ ႏွစ္စဥ္ ခရီးသြားေပါင္း ၁သန္းခန္႔လာေရာက္လည္ပတ္ေလ့ရွိပါတယ္။ ဒီေရတံခြန္ကို အေမရိကန္သမၼတ ရုစဗဲ့ကေတာ္ အယ္လီနာရုစဗဲ့ လာတုန္းက သနားဖုိ႔ေကာင္းတဲ့ ႏိုင္အာဂရာ လုိ႔ေျပာခဲ့ဖူးပါတယ္။ သူတုိ႔အေမရိကန္က ႏိုင္အာဂရာ ေရတံခြန္ႀကီးဟာ Iguazu ေရတံခြန္ႀကီးနဲ႔ ယွဥ္ၾကည့္ေတာ့ ေမွးမွိန္သြားတယ္လုိ႔ ဆုိလုိတာပါ။

Leave a Reply