ကမာၻ႔ဒုတိယအႀကီးဆုံး ႏုိင္ငံ (သုိ႔) ကေနဒါႏုိင္ငံအေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ကေနဒါႏိုင္ငံသည္ ေျမာက္အေမရိကတိုက္ ေျမာက္ဖက္ပိုင္းရွိ ျပည္နယ္ ၁၀ ခုႏွင့္ နယ္ေျမ ၃ ခု ပါဝင္ေသာ ႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္သည္။ အတၱလႏၲိတ္ သမုဒၵရာ ႏွင့္ ပစိဖိတ္ သမုဒၵရာတို႔မွတဆင့္ ေျမာက္ဖက္ အာတိတ္သမုဒၵရာ အထိ က်ယ္ဝန္းၿပီး စတုရန္းမိုင္ေပါင္း ၃.၈၅ သန္း (စတုရန္းကီလိုမီတာ ၉.၉၈ သန္း) မၽွ က်ယ္ဝန္းသည္။ စုစုေပါင္း ဧရိယာအားျဖင့္ ကမၻာေပၚတြင္ ရုရွားႏုိင္ငံ၏ေနာက္ ဒုတိယေျမာက္ အႀကီးဆုံး ႏိုင္ငံ ျဖစ္သည္။ ကေနဒါႏိုင္ငံႏွင့္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုတို႔၏ နယ္စပ္မွာ ကမၻာေပၚတြင္ အရွည္လ်ားဆုံးေသာ ကုန္းေျမ နယ္နိမိတ္မ်ဥ္း ျဖစ္သည္။

ယခု ကေနဒါဟု ေခၚတြင္ေသာ ေနရာမွာ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာကပင္ ေရွးဦးလူမ်ိဳးမ်ား အေျခခ် ေနထိုင္ခဲ့ၾကသည္။ ယေန႔ေခတ္ ကေနဒါႏိုင္ငံရွိ ေရွးဦးေနထိုင္သူမ်ားတြင္ ဖတ္စ္ေနးရွင္း၊ အီးႏြစ္ ႏွင့္ မဲတစ္ လူမ်ိဳးမ်ား ပါဝင္ၿပီး ေနာက္တစ္မ်ိဳးမွာ ၁၇ ရာစုခန္႔က ဖတ္စ္ေနးရွင္း ႏွင့္ အီးႏြစ္ လူမ်ိဳးတို႔ ဥေရာပမွ လာေရာက္ အေျခခ် ေနထိုင္သူတို႔ႏွင့္ ေပါင္းဖက္ရာမွ ဆင္းသက္လာေသာ လူမ်ိဳးမ်ား ျဖစ္သည္။ ေရွးေဟာင္းသုေတသန ႏွင့္ မ်ိဳး႐ိုးဗီဇ ေလ့လာဆန္းစစ္ခ်က္ တို႔အရ ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မွ ၁၂,၀၀၀ ၾကား ကာလမွစ၍ ေျမာက္ပိုင္း ယူကြန္း ေဒသတြင္လည္းေကာင္း၊ ဘီစီ ၇,၅၀၀ ခုႏွစ္မွစ၍ ေတာင္ပိုင္း အြန္ေတရီအို ေဒသတြင္ လည္းေကာင္း လူသားတို႔ ရွိေနခဲ့သည့္ လကၡဏာမ်ားကို ေတြ႕ရသည္။ ထို ပထမဆုံး အေျခခ် ေနထိုင္သူမ်ားမွာ ဘဲရင္း ေရလက္ၾကားတြင္ ကုန္းေျမအျဖစ္ အာရွ ႏွင့္ အေမရိကကို ဆက္စပ္ေနခဲ့ေသာ ေနရာကို ျဖတ္ေက်ာ္၍ ေရာက္ရွိလာခဲ့ၾကျခင္း ျဖစ္သည္။ ေပလီယို အင္ဒီးယန္း ေရွးေဟာင္းသုေတသန ေနရာမ်ား ျဖစ္ေသာ က်ီးအို လတာျပင္ ႏွင့္ ငါးျပာဂူတို႔မွာ ကေနဒါရွိ လူတို႔ အေျခခ် ေနထိုင္ရာ အေစာဆုံး ႏွစ္ေနရာ ျဖစ္သည္။

နယ္ပယ္သစ္ရွာေဖြသူ ျပင္သစ္လူမ်ိဳး ဂ်က္ကီကာတီးယားသည္ ၁၅၃၄ ခုႏွစ္တြင္ စိန္႔ေလာရင့္ပင္လယ္ေကြ႕ကို ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ သူ႕အား ကေနဒါႏိုင္ငံကို တည္ေထာင္သူအျဖစ္ ေယဘုယ်အားျဖင့္ မွတ္ယူၾကသည္။ သို႕ေသာ္ အဂၤလိပ္လူမ်ိဳး သေဘၤာသား ဂၽြန္ကာေဘာ့က နယူးေဖာင္လန္ကၽြန္းကို ၃၇ ႏွစ္ေစာ၍ ၁၄၉၇ ခုႏွစ္တြင္ ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ ဗိုက္ကင္းမ်ားကမူ ၎တို႔ထက္အလ်င္ ရာစုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေစာ၍ အတၱလႏၱိတ္ကမ္းရိုးတန္းသို႔ ေရာက္ရွိခဲ့ေၾကာင္း ယံုၾကည္ရသည္။ ၁၅ ရာစု ေႏွာင္းပိုင္းတြင္ ၿဗိတိသၽွႏွင့္ ျပင္သစ္တို႔က ထိုေဒသရွိ အတၱလႏၲိတ္ ကမ္း႐ိုးတန္းတြင္ ကိုလိုနီနယ္ေျမမ်ား တည္ေထာင္ခဲ့ၾကသည္။ ကေနဒါတြင္ အေျခခ်ေနထိုင္မႈကို ျပင္သစ္တို႔က စတင္ လမ္းဖြင့္ေပးခဲ့ၾကသည္။ ကြိဘက္စီးတီး (၁၆၀၈)ႏွင့္ မြန္ထရီယာယ္ (၁၆၄၂) ၿမိဳ႕မ်ားကို တည္ေထာင္ေအာင္ျမင္ၿပီးေနာက္ ၁၆၆၃ ခုႏွစ္၌ ျပင္သစ္ျပည္သစ္ ကိုလိုနီတစ္ခုအျဖစ္ ေၾကညာခဲ့သည္။

အေမရိကန္ေတာ္လွန္ေရး ကာလတြင္ ကေနဒါသုိ႔ ၿဗိတိသွ်မ်ား ပိုမိုေရာက္လာၾကသည္။ ၎တို႕မွာ သူတို႔ကိုယ္သူတို႔ စည္းလံုးညီညြတ္ေသာ အင္ပါယာ၏ သစၥာခံမ်ားဟု ဂုဏ္ယူေခၚေဝၚၾကသူမ်ား ျဖစ္သည္။ သူတို႔သည္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုမွ ေျမာက္ဘက္ ကေနဒါသို႔ ေျပာင္းေရႊ႕ဝင္လာၾကသည္။ သားေမႊးကုန္သည္မ်ားႏွင့္ နယ္ေျမသစ္ ရွာေဖြသူမ်ားသည္ ေျမာက္အေမရိကတိုက္ကို ျဖတ္၍ ကေနဒါအေနာက္ဘက္သို႔ ခရီးဆန္႕ခဲ့ၾကသည္။ ဆာအလက္ဇႏၵားမကၠင္ဇီသည္ ၁၇၉၃ ခုႏွစ္တြင္ ပစိဖိတ္ကမ္းေျခသို႔ ခရီးေပါက္ခဲ့သည္။ သမုဒၵရာကမ္းစပ္ရွိ ေက်ာက္ေဆာင္ေပၚတြင္ “ကေနဒါမွ ကုန္းေၾကာင္းျဖင့္” ဟု ေရးထြင္းထားခဲ့သည္။

ပဋိပကၡ အေျမာက္အျမား ျဖစ္ပြားၿပီးေနာက္ ယူႏိုက္တက္ကင္းဒမ္းမွ ေျမာက္အေမရိကနယ္ေျမမ်ားကို ရရွိျခင္း ဆုံး႐ႈံးျခင္းမ်ား ျဖစ္ေပၚခဲ့ၿပီး ၁၈ ရာစု ေႏွာင္းပိုင္းတြင္ ယေန႔ ကေနဒါ ႏိုင္ငံ ေနရာသာ ပိုင္ဆိုင္ခဲ့ေတာ့သည္။ ၁၈၆၇ ဇူလိုင္လ ၁ ရက္တြင္ ၿဗိတိသၽွ ေျမာက္အေမရိက ဥပေဒ အရ ကိုလိုနီနယ္ေျမ သုံးခု ေပါင္းစပ္ၿပီး ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရ ကေနဒါဖက္ဒရယ္ဒိုမီနီယံကို တည္ေထာင္ခဲ့ၾကသည္။ ထိုမွစ၍ ျပည္နယ္ မ်ား နယ္ေျမမ်ားျဖင့္ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္သည့္ ဒိုမီနီယံအျဖစ္ ဖြံ႕ၿဖိဳး တိုးတက္လာခဲ့သည္။ ၁၉၃၁ ခုႏွစ္တြင္ ဝက္မင္စတာစတက္က်ဳ ဥပေဒ ၁၉၃၁ ျဖင့္ ၿဗိတိသၽွတို႔က ကေနဒါႏိုင္ငံအား လုံးဝနီးပါး လြတ္လပ္ေရး ေပးခဲ့ၿပီး ၁၉၈၂ ခုႏွစ္ ကေနဒါဥပေဒအရ ၿဗိတိသၽွပါလီမန္ အေပၚတြင္ ဥပေဒေရးရာ မွီခိုမႈ အႂကြင္းအက်န္ အားလုံးကို ျဖတ္ေတာက္ၿပီး အျပည့္အဝ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာပိုင္ ႏိုင္ငံ ျဖစ္လာခဲ့သည္။

ကေနဒါသည္ ကမၻာ၏ ေျမာက္ဖ်ားစြန္းတြင္ ေနထိုင္သူမ်ား ရွိရာ ေနရာ ျဖစ္ၿပီး အယ္လ္စမီးယားကၽြန္း၏ ေျမာက္ဖ်ားပိုင္း ေျမာက္လတၱီက်ဳ ၈၂.၅ ဒီဂရီ ေျမာက္ဝင္႐ိုးစြန္းမွ ၅၀၈မိုင္ (၈၁၇ ကီလိုမီတာ) အကြာအေဝး တြင္ ကေနဒါ စစ္တပ္၏ တပ္စခန္း တည္ရွိသည္။ ကေနဒါ၏ အာတိတ္ေဒသ ေနရာ အမ်ားစုကို ေရခဲမ်ား ႏွင့္ အစဥ္ေအးခဲေနေသာ နက္႐ႈိင္းေျမလႊာ မ်ားျဖင့္ ဖုံးလႊမ္းလၽွက္ ရွိသည္။ ကေနဒါႏိုင္ငံသည္ ကမၻာေပၚတြင္ အရွည္လ်ားဆုံးေသာ ကမ္း႐ိုးတန္း ရွိရာ ႏိုင္ငံ ျဖစ္ၿပီး စုစုေပါင္း အရွည္ ၁၂၅,၅၇၀ မိုင္ (၂၀၂,၀၈၀ ကီလိုမီတာ) မၽွ ရွည္လ်ားသည္။ ထို႔ျပင္ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုႏွင့္ နယ္နိမိတ္မွာလည္း ကမၻာ့ အရွည္လ်ားဆုံးျဖစ္ၿပီး ၅,၅၂၅မိုင္(၈,၈၉၁ ကီလိုမီတာ) မၽွ ရွည္လ်ားသည္။

ေနာက္ဆုံး ေရခဲေခတ္ ၿပီးသည့္ အခ်ိန္မွစ၍ ကေနဒါႏိုင္ငံတြင္ ကေနဒါရွီးလ္ ေပၚရွိ တိုင္ဂါ သစ္ေတာ အပါအဝင္ ထင္ရွားေသာ သစ္ေတာ ေဒသ ၇ မ်ိဳး ရွိသည္။ ကေနဒါတြင္ ႀကီးမားေသာ ေရကန္ေပါင္း ၃၁,၇၀၀ ကန္ ရွိၿပီး အျခား တုိင္းျပည္မ်ားထက္ အဆေပါင္းမ်ားစြာပိုၿပီး ကမၻာေပၚရွိ ေရခ်ိဳမ်ား၏ အစိတ္အပိုင္း အေတာ္မ်ားမ်ား ပင္ ျဖစ္သည္။ ထို႔ျပင္ ကေနဒါ ေရာ့ကီးေတာင္တန္း ႏွင့္ ကမ္း႐ိုးတန္း ေတာင္ကုန္းမ်ားတြင္ ေရခ်ိဳ ေရခဲျမစ္ မ်ား ရွိသည္။

ကေနဒါသည္ ဘူမိေဗဒအားျဖင့္ အေျပာင္းအလဲ မ်ားေသာ ႏိုင္ငံ ျဖစ္ၿပီး ငလ်င္ မၾကာခဏ လႈပ္တတ္ကာ မီးေတာင္ရွင္ မ်ားလည္း ရွိသည္။ မီးေတာင္မ်ားတြင္ ထင္ရွားသည္မွာ မီဂါေတာင္၊ ဂါရီေဘာ္ဒီေတာင္၊ ေကေလးေတာင္ ႏွင့္ အက္ဒီဇာ မီးေတာင္မ်ား တို႔ ျဖစ္ၾကသည္။ ၁၇၇၅ ခုႏွစ္ ဆဲ့စ္ မီးေတာင္ကေတာ့ ေပါက္ကြဲျခင္းသည္ ကေနဒါႏိုင္ငံ၏ အဆိုး႐ြားဆုံးေသာ သဘာဝ ေဘးအႏၲရာယ္ ရင္ဆိုင္ရျခင္း ျဖစ္ၿပီး နစ္စဂါ လူမ်ိဳး ၂,၀၀၀ ေက်ာ္ ေသဆုံးခဲ့ၿပီး ၿဗိတိသၽွ ကိုလံဘီယာ ေျမာက္ပိုင္း နက္စ္ျမစ္ဝွမ္းရွိ ၎တို႔၏ ေက်း႐ြာကို ပ်က္စီးေစခဲ့သည္။ မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈမွ ၁၄မိုင္ (၂၂.၅ ကီလိုမီတာ) တိုင္ေအာင္ ေခ်ာ္ရည္မ်ား စီးထြက္ခဲ့ၿပီး နစ္စဂါလူမ်ိဳးတို႔၏ ပါးစပ္ရာဇဝင္ အရ နက္စ္ျမစ္၏ စီးဆင္းမႈကိုပင္ ပိတ္ဆို႔ေစခဲ့သည္ ဟု ဆိုသည္။

ကမၻာေပၚတြင္ လူမ်ိဳးေပါင္းအစုံဆုံး ႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈစနစ္ အစုံဆုံးရွိေသာ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ တစ္ခုအပါအဝင္ ျဖစ္သည္။ အေၾကာင္းမွာ ႏိုင္ငံေပါင္း မ်ားစြာမွ လူအမ်ားအျပား ေျပာင္းေ႐ႊ႕ေနထိုင္လာျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ၿပီး ၂၀၁၆ ခုႏွစ္တြင္ ခန္႔မွန္းေျခ လူဦးေရ ၃၅ သန္းခန္႔ ရွိသည္။ ႏုိင္ငံအက်ယ္အ၀န္းႏွင့္ ႏႈိင္းယွဥ္လွ်င္ အလြန္နည္းပါးေသာ လူဦးေရျဖစ္သည္။ ေတာင္တန္းေတာင္ကုန္း ထူထပ္မ်ားျပားျခင္း ၊ အလြန္ေပါမ်ားေသာ ေရကန္မ်ားရွိျခင္းေၾကာင့္ဟု ဆုိရေပမည္။ ႏိုင္ငံ၏ တိုးတက္ေသာ စီးပြားေရးစနစ္မွာ ကမၻာေပၚတြင္ ၁၁ ခုေျမာက္ အႀကီးဆုံး ျဖစ္ၿပီး အလၽွံပယ္ရွိေနေသာ သဘာဝအရင္းအျမစ္မ်ားႏွင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္ၿပီးေသာ ႏိုင္ငံတကာ ကုန္သြယ္ေရး ကြန္ယက္မ်ားေပၚတြင္ အဓိကရပ္တည္ေနျခင္း ျဖစ္သည္။ ကေနဒါႏိုင္ငံ၏ ကာလၾကာရွည္ၿပီး ႐ႈပ္ေထြးေသာ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုႏွင့္ ဆက္ဆံေရးသည္ စီးပြားေရးႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈအေပၚတြင္ သိသာစြာ သက္ေရာက္မႈ ရွိသည္။

ကေနဒါႏိုင္ငံသည္ ဖြံ႕ၿဖိဳးၿပီးႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္ၿပီး ကမၻာေပၚတြင္ အခ်မ္းသာဆုံး ႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ လည္း ျဖစ္သည္။ လူတစ္ဦးခ်င္း ဝင္ေငြအားျဖင့္ ၾကည့္လၽွင္ တကမၻာလုံးတြင္ အဆင့္ ၁၁ ရွိၿပီး လူသားဖြံ႕ၿဖိဳးမႈ ၫႊန္းကိန္းအရ ၾကည့္လၽွင္မူ ကမၻာေပၚတြင္ အဆင့္ ၈ ရွိသည္။ အစိုးရ၏ ပြင့္လင္းျမင္သာမႈ၊ အရပ္ဖက္ ဆိုင္ရာ လြတ္လပ္မႈ၊ လူေနမႈဘဝ စံႏႈန္း၊ စီးပြားေရး လြတ္လပ္မႈ ႏွင့္ ပညာေရးတို႔တြင္ တကမၻာလုံး အတိုင္းအတာ ျဖင့္ ထိပ္ဆုံး အဆင့္မ်ားတြင္ ပါဝင္လၽွက္ ရွိသည္။ အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူတုိင္း၏ ၉၉ရာခုိင္ႏႈန္းေက်ာ္ စာတတ္ေျမာက္ၿပီး ၅၀% ေက်ာ္မွာ ဘြဲ႔တစ္ခုခုရၿပီးသူမ်ားျဖစ္ၾကသည္။

ကေနဒါႏိုင္ငံတြင္ စည္းမ်ဥ္းခံ ဘုရင္စနစ္ ႏွင့္ ဆက္စပ္ေနေသာ ပါလီမန္စနစ္ က်င့္သုံးသည္။ ဖက္ဒရယ္အဆင့္တြင္ ႐ုံးသုံးဘာသာစကား ၂ မ်ိဳး အသုံးျပဳေသာ ႏိုင္ငံ ျဖစ္သည္။ ကေနဒါ၏ ဘုရင္စနစ္မွာ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ တရားစီရင္ေရး ႏွင့္ ဥပေဒျပဳေရး က႑မ်ား၏ အေျခခံ ျဖစ္သည္။ ႏိုင္ငံ၏ ဦးေသၽွာင္မွာ ဒုတိယေျမာက္ အဲလိဇဘက္ ဘုရင္မ ျဖစ္၍ သူမသည္ အျခားေသာ ဓနသဟာယႏိုင္ငံ ၁၅ ႏိုင္ငံႏွင့္ ကေနဒါ ျပည္နယ္ ၁၀ခု ၏ အႀကီးအကဲလည္း ျဖစ္သည္။ ထို႔အတြက္ေၾကာင့္ ဘုရင္မ၏ ကိုယ္စားလွယ္ျဖစ္ေသာ ကေနဒါ ဘုရင္ခံခ်ဳပ္ (လက္ရွိတြင္ Julie Payette) က ဖက္ဒရယ္ဆိုင္ရာ ေတာ္ဝင္ ဝတၱရားမ်ားကို ေဆာင္႐ြက္သည္။ ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္မွာ Justin Trudeau ျဖစ္သည္။

ကေနဒါရွိ ေၾကးစားႏွင့္ အေပ်ာ္တမ္း တပ္ဖြဲ႕မ်ား၏ အင္အားမွာ အၿမဲတမ္း စစ္သား ၆၈,၂၅၀ ဦး ႏွင့္ အရန္စစ္သား ၅၁,၀၀၀ ဦးမၽွ ရွိသည္။စုစည္းထားေသာ ကေနဒါ တပ္မေတာ္တြင္ ကေနဒါ ၾကည္းတပ္၊ ေတာ္ဝင္ ကေနဒါ ေရတပ္ ႏွင့္ ေတာ္ဝင္ ကေနဒါ ေလတပ္တို႔ ပါဝင္သည္။ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္တြင္ ကေနဒါႏိုင္ငံ၏ စစ္သုံးစရိတ္မွာ ကေနဒါ ေဒၚလာ ၁၉ ဘီလီယံ သို႔ မဟုတ္ ႏိုင္ငံ ဂ်ီဒီပီ၏ ၁ ရာခိုင္ႏႈန္းမၽွ ရွိသည္။ ကေနဒါႏိုင္ငံ ႏွင့္ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုတို႔ ၾကားတြင္ အရွည္လ်ားဆုံး အေစာင့္အၾကပ္ မရွိေသာ နယ္စပ္ ရွိၿပီး စစ္ေရး တိုက္ခိုက္မႈႏွင္ ေလ့က်င့္မႈမ်ားတြင္ ပူးေပါင္းေလ့ ရွိၿပီး တစ္ဦးႏွင့္ တစ္ဦး အႀကီးမားဆုံးေသာ ကုန္သြယ္ဖက္မ်ား ျဖစ္ၾကသည္။

ကေနဒါႏိုင္ငံသည္ ျပည္နယ္ ၁၀ခု ေဒသ ၃ ခုျဖင့္ ဖြဲ႕စည္းထားေသာ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္သည္။ ထိုျပည္နယ္မ်ားကို အဓိက ေဒသႀကီး ၄ ခု အျဖစ္ ျပန္လည္ စုဖြဲ႕႐ႈျမင္ႏိုင္သည္။ အေနာက္ ကေနဒါ၊ အလယ္ကေနဒါ၊ အတၱလႏၲိတ္ ကေနဒါ ႏွင့္ ေျမာက္ကေနဒါ တို႔ ျဖစ္သည္။ အေရွ႕ကေနဒါ ဆိုသည္မွာ အလယ္ကေနဒါ ႏွင့္ အတၱလႏၲိတ္ ကေနဒါတို႔ကို ေပါင္းစပ္ ေခၚေဝၚျခင္း ျဖစ္သည္။ ျပည္နယ္မ်ားသည္ ေဒသမ်ားထက္ပို၍ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ ပိုရွိၾကၿပီး လူမႈေရး အစီအစဥ္မ်ား ျဖစ္သည့္ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ၊ ပညာေရး ႏွင့္ လူမႈဖူလုံေရး တို႔တြင္ ပို၍ တာဝန္ယူရသည္။

၂၀ ရာစု အေစာပိုင္းမွ စ၍ ကေနဒါ၏ ကုန္ထုတ္လုပ္ငန္း၊ သတၱဳလုပ္ငန္း ႏွင့္ ဝန္ေဆာင္မႈ လုပ္ငန္း တို႔၏ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ မ်ားေၾကာင့္ ႏိုင္ငံအား ေက်းလက္အေျခခံ စီးပြားေရး စနစ္မွ ၿမိဳ႕ျပအေျခခံ ကုန္ထုတ္လုပ္ရာ စီးပြားေရး စနစ္ အျဖစ္ ေျပာင္းလဲေစခဲ့သည္။ အျခားေသာ ဖြံ႕ၿဖိဳးၿပီး ႏိုင္ငံမ်ားႏွင့္ ကေနဒါတို႔၏ ကြဲျပားျခားနားခ်က္မွာ ကေနဒါႏိုင္ငံ၏ အေျခခံစီးပြားေရး လုပ္ငန္းတြင္ သစ္ထုတ္လုပ္ငန္းႏွင့္ ေရနံလုပ္ငန္းတို႔သည္ ထင္ရွားေသာ အစိတ္အပိုင္း အျဖစ္ ပါဝင္ေနျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။

ကေနဒါသည္ ဖြံ႕ၿဖိဳးၿပီး ႏိုင္ငံမ်ားထဲမွ စြမ္းအင္ကို တင္ပို႔ေရာင္းခ်မႈ တင္သြင္းမႈထက္မ်ားေသာ ႏိုင္ငံ အနည္းငယ္တြင္ ပါဝင္သည္။ အတၱလႏၲိတ္ ကေနဒါ အပိုင္းတြင္ ကမ္းလြန္ သဘာဝဓာတ္ေငြ႕ ေျမာက္မ်ားစြာ ရွိၿပီး အယ္လ္ဘာတာတြင္လည္း ေရနံႏွင့္ သဘာဝဓာတ္ေငြ႕ အရင္းအျမစ္ အေျမာက္အမ်ား ရွိသည္။ အာသာဘာစကာ ေရနံေျမ၏ က်ယ္ျပန္႔မႈႏွင့္ အျခား ေရနံထြက္ရွိရာ ေဒသမ်ားေၾကာင့္ ကေနဒါႏိုင္ငံသည္ ကမၻာတဝွမ္းလုံး၏ ၁၃ ရာခိုင္ႏႈန္းမၽွေသာ ေရနံ ရွိရာ ေနရာ ျဖစ္ၿပီး ဗင္နီဇြဲလားႏိုင္ငံႏွင့္ ေဆာ္ဒီအာေရဗ် ႏိုင္ငံတို႔ ၿပီးလၽွင္ တတိယေျမာက္ အမ်ားဆုံး ေရနံထြက္ရွိရာ ေဒသျဖစ္သည္။

၂၀၁၂ ခုႏွစ္တြင္ ကေနဒါသည္ ျပည္တြင္း သုေတသနႏွင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးေရး လုပ္ငန္း တို႔အတြက္ ကေနဒါ ေဒၚလာ ၃၁.၃ ဘီလီယံမၽွ သုံးစြဲခဲ့ၿပီး ၇ ဘီလီယံမွာ ဖက္ဒရယ္ အစိုးရ ႏွင့္ ျပည္နယ္ အစိုးရတို႔မွ ပံ့ပိုးေပးျခင္း ျဖစ္သည္။ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္ အထိ ကေနဒါႏိုင္ငံမွ ႐ူပေဗဒ၊ ဓာတုေဗဒ ႏွင့္ ေဆးပညာတို႔အတြက္ ႏိုဘယ္ဆုရွင္ေပါင္း ၁၃ ေယာက္မၽွ ေမြးထုတ္ ေပးႏိုင္ခဲ့ၿပီး ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ႏိုင္ငံတကာ သိပၸံပညာရွင္မ်ား၏ အဓိက စစ္တမ္းတစ္ခု အရ သိပၸံဆိုင္ရာ သုေတသန အရည္အေသြးတြင္ တကမၻာလုံး စတုတၱ အဆင့္ အျဖစ္ ေဖာ္ျပျခင္း ခံခဲ့ရသည္။ ကမၻာလုံး ဆိုင္ရာ နည္းပညာ ကုမၸဏီ အမ်ားအျပား၏ ႐ုံးခ်ဳပ္ တည္ရွိရာ ေနရာလည္း ျဖစ္သည္။ တကမၻာလုံးတြင္ အင္တာနက္ အသုံးျပဳသူ ရာခိုင္ႏႈန္း အမ်ားဆုံး ရွိေသာႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္ၿပီး စုစုေပါင္း အင္တာနက္ အသုံးျပဳသူ ၃၃ သန္းမၽွ ရွိကာ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္ လူဦးေရ ၏ ၉၄ ရာခိုင္ႏႈန္းမၽွ ရွိသည္။

အာကာသအတြင္းပိုင္း သုေတသန၊ ၿဂိဳဟ္မ်ားဆိုင္ရာ သုေတသန ႏွင့္ ေလေၾကာင္းသြားလာေရး ဆိုင္ရာ သုေတသန မ်ားကို ျပဳလုပ္လၽွက္ ရွိကာ ေရာ့ကက္မ်ား ႏွင့္ ၿဂိဳဟ္တုမ်ားကို တီထြင္ ထုတ္လုပ္လၽွက္ ရွိသည္။ ကေနဒါသည္ ၁၉၆၂ ခုႏွစ္ အာလြက္ ၁ ၿဂိဳဟ္တု လႊတ္ထုတ္မႈေၾကာင့္ ဆိုဗီယက္ျပည္ေထာင္စု ႏွင့္ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စု တို႔ၿပီးလၽွင္ တတိယေျမာက္ ၿဂိဳဟ္တု ထုတ္လႊတ္ႏိုင္ေသာ ႏိုင္ငံလည္းျဖစ္သည္။ ၁၉၈၄ ခုႏွစ္တြင္ မာ့ခ္ ဂါႏိုးသည္ ကေနဒါႏိုင္ငံ၏ ပထမဆုံး အာကာသ အတြင္း သြားလာသူ ျဖစ္ခဲ့သည္။ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္ အထိ လူလိုက္ပါေသာ အာကာသ အစီအစဥ္ ၁၇ ခုနတြင္ ကေနဒါႏိုင္ငံသား ကိုးဦး အာကာသ အတြင္း ခရီးသြားလာခဲ့သည္။

ၿမဳိ႕ေတာ္မွာ ေအာ့တဝါၿမိဳ႕ ၿမဳိ႕ျဖစ္ေသာ္လည္း အႀကီးဆုံး ႏွင့္ လူဦးေရအမ်ားဆုံးၿမဳိ႕မွာ တုိရြန္တုိၿမဳိ႕ျဖစ္သည္။ တုိရြန္တုိၿမဳိ႕တြင္ လူဦးေရ ၅သန္းေက်ာ္ေနထုိင္သည္။ အျခားထင္ရွားေသာ ၿမဳိ႕ႀကီးမ်ားမွာ မြန္းထရီးေအာၿမိဳ႕ ဗန္ကူးဗားၿမိဳ႕ ၊ ဂက္တီေနာၿမိဳ႕ ကယ္လ္ဂရီၿမိဳ႕ အက္ဒမန္တန္ၿမိဳ႕ ကြီဗက္ၿမိဳ႕ တုိ႔ျဖစ္ၾကသည္။ ကက္သလစ္ ၊ အျခားခရစ္ယာန္ ၊ အစၥလာမ္ ၊ ဟိႏၵဴ ၊ ဆစ္ခ္ ၊ ဗုဒၶဘာသာ ၊ ဂ်ဴးဘာသာ ႏွင့္ အျခားဘာသာ မ်ားကို ကုိးကြယ္ၾကၿပီး ၂၀%ေက်ာ္မွာ ဘာသာမဲ့မ်ားျဖစ္ၾကသည္။


ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး နိုင်ငံ (သို့) ကနေဒါနိုင်ငံအကြောင်း သိကောင်းစရာ

ကနေဒါနိုင်ငံသည် မြောက်အမေရိကတိုက် မြောက်ဖက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ် ၁၀ ခုနှင့် နယ်မြေ ၃ ခု ပါဝင်သော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ နှင့် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာတို့မှတဆင့် မြောက်ဖက် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ အထိ ကျယ်ဝန်းပြီး စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃.၈၅ သန်း (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၉.၉၈ သန်း) မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ၏နောက် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့၏ နယ်စပ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော ကုန်းမြေ နယ်နိမိတ်မျဉ်း ဖြစ်သည်။

ယခု ကနေဒါဟု ခေါ်တွင်သော နေရာမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် ရှေးဦးလူမျိုးများ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ် ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ရှေးဦးနေထိုင်သူများတွင် ဖတ်စ်နေးရှင်း၊ အီးနွစ် နှင့် မဲတစ် လူမျိုးများ ပါဝင်ပြီး နောက်တစ်မျိုးမှာ ၁၇ ရာစုခန့်က ဖတ်စ်နေးရှင်း နှင့် အီးနွစ် လူမျိုးတို့ ဥရောပမှ လာရောက် အခြေချ နေထိုင်သူတို့နှင့် ပေါင်းဖက်ရာမှ ဆင်းသက်လာသော လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသန နှင့် မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာဆန်းစစ်ချက် တို့အရ ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မှ ၁၂,၀၀၀ ကြား ကာလမှစ၍ မြောက်ပိုင်း ယူကွန်း ဒေသတွင်လည်းကောင်း၊ ဘီစီ ၇,၅၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ တောင်ပိုင်း အွန်တေရီအို ဒေသတွင် လည်းကောင်း လူသားတို့ ရှိနေခဲ့သည့် လက္ခဏာများကို တွေ့ရသည်။ ထို ပထမဆုံး အခြေချ နေထိုင်သူများမှာ ဘဲရင်း ရေလက်ကြားတွင် ကုန်းမြေအဖြစ် အာရှ နှင့် အမေရိကကို ဆက်စပ်နေခဲ့သော နေရာကို ဖြတ်ကျော်၍ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပေလီယို အင်ဒီးယန်း ရှေးဟောင်းသုတေသန နေရာများ ဖြစ်သော ကျီးအို လတာပြင် နှင့် ငါးပြာဂူတို့မှာ ကနေဒါရှိ လူတို့ အခြေချ နေထိုင်ရာ အစောဆုံး နှစ်နေရာ ဖြစ်သည်။

နယ်ပယ်သစ်ရှာဖွေသူ ပြင်သစ်လူမျိုး ဂျက်ကီကာတီးယားသည် ၁၅၃၄ ခုနှစ်တွင် စိန့်လောရင့်ပင်လယ်ကွေ့ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သူ့အား ကနေဒါနိုင်ငံကို တည်ထောင်သူအဖြစ် ယေဘုယျအားဖြင့် မှတ်ယူကြသည်။ သို့သော် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး သင်္ဘောသား ဂျွန်ကာဘော့က နယူးဖောင်လန်ကျွန်းကို ၃၇ နှစ်စော၍ ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗိုက်ကင်းများကမူ ၎င်းတို့ထက်အလျင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ စော၍ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြောင်း ယုံကြည်ရသည်။ ၁၅ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့က ထိုဒေသရှိ အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းတွင် ကိုလိုနီနယ်မြေများ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ကနေဒါတွင် အခြေချနေထိုင်မှုကို ပြင်သစ်တို့က စတင် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကွိဘက်စီးတီး (၁၆၀၈)နှင့် မွန်ထရီယာယ် (၁၆၄၂) မြို့များကို တည်ထောင်အောင်မြင်ပြီးနောက် ၁၆၆၃ ခုနှစ်၌ ပြင်သစ်ပြည်သစ် ကိုလိုနီတစ်ခုအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။

အမေရိကန်တော်လှန်ရေး ကာလတွင် ကနေဒါသို့ ဗြိတိသျှများ ပိုမိုရောက်လာကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ သူတို့ကိုယ်သူတို့ စည်းလုံးညီညွတ်သော အင်ပါယာ၏ သစ္စာခံများဟု ဂုဏ်ယူခေါ်ဝေါ်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ မြောက်ဘက် ကနေဒါသို့ ပြောင်းရွှေ့ဝင်လာကြသည်။
သားမွှေးကုန်သည်များနှင့် နယ်မြေသစ် ရှာဖွေသူများသည် မြောက်အမေရိကတိုက်ကို ဖြတ်၍ ကနေဒါအနောက်ဘက်သို့ ခရီးဆန့်ခဲ့ကြသည်။ ဆာအလက်ဇန္ဒားမက္ကင်ဇီသည် ၁၇၉၃ ခုနှစ်တွင် ပစိဖိတ်ကမ်းခြေသို့ ခရီးပေါက်ခဲ့သည်။ သမုဒ္ဒရာကမ်းစပ်ရှိ ကျောက်ဆောင်ပေါ်တွင် “ကနေဒါမှ ကုန်းကြောင်းဖြင့်” ဟု ရေးထွင်းထားခဲ့သည်။

ပဋိပက္ခ အမြောက်အမြား ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ မြောက်အမေရိကနယ်မြေများကို ရရှိခြင်း ဆုံးရှုံးခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ၁၈ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် ယနေ့ ကနေဒါ နိုင်ငံ နေရာသာ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့တော့သည်။ ၁၈၆၇ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် ဗြိတိသျှ မြောက်အမေရိက ဥပဒေ အရ ကိုလိုနီနယ်မြေ သုံးခု ပေါင်းစပ်ပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ကနေဒါဖက်ဒရယ်ဒိုမီနီယံကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမှစ၍ ပြည်နယ် များ နယ်မြေများဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်သည့် ဒိုမီနီယံအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဝက်မင်စတာစတက်ကျု ဥပဒေ ၁၉၃၁ ဖြင့် ဗြိတိသျှတို့က ကနေဒါနိုင်ငံအား လုံးဝနီးပါး လွတ်လပ်ရေး ပေးခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ် ကနေဒါဥပဒေအရ ဗြိတိသျှပါလီမန် အပေါ်တွင် ဥပဒေရေးရာ မှီခိုမှု အကြွင်းအကျန် အားလုံးကို ဖြတ်တောက်ပြီး အပြည့်အဝ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကနေဒါသည် ကမ္ဘာ၏ မြောက်ဖျားစွန်းတွင် နေထိုင်သူများ ရှိရာ နေရာ ဖြစ်ပြီး အယ်လ်စမီးယားကျွန်း၏ မြောက်ဖျားပိုင်း မြောက်လတ္တီကျု ၈၂.၅ ဒီဂရီ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ ၅၀၈မိုင် (၈၁၇ ကီလိုမီတာ) အကွာအဝေး တွင် ကနေဒါ စစ်တပ်၏ တပ်စခန်း တည်ရှိသည်။ ကနေဒါ၏ အာတိတ်ဒေသ နေရာ အများစုကို ရေခဲများ နှင့် အစဉ်အေးခဲနေသော နက်ရှိုင်းမြေလွှာ များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျှက် ရှိသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော ကမ်းရိုးတန်း ရှိရာ နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း အရှည် ၁၂၅,၅၇၀ မိုင် (၂၀၂,၀၈၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားသည်။ ထို့ပြင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် နယ်နိမိတ်မှာလည်း ကမ္ဘာ့ အရှည်လျားဆုံးဖြစ်ပြီး ၅,၅၂၅မိုင်(၈,၈၉၁ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားသည်။

နောက်ဆုံး ရေခဲခေတ် ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ကနေဒါရှီးလ် ပေါ်ရှိ တိုင်ဂါ သစ်တော အပါအဝင် ထင်ရှားသော သစ်တော ဒေသ ၇ မျိုး ရှိသည်။ ကနေဒါတွင် ကြီးမားသော ရေကန်ပေါင်း ၃၁,၇၀၀ ကန် ရှိပြီး အခြား တိုင်းပြည်များထက် အဆပေါင်းများစွာပိုပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရေချိုများ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများ ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကနေဒါ ရော့ကီးတောင်တန်း နှင့် ကမ်းရိုးတန်း တောင်ကုန်းများတွင် ရေချို ရေခဲမြစ် များ ရှိသည်။

ကနေဒါသည် ဘူမိဗေဒအားဖြင့် အပြောင်းအလဲ များသော နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ငလျင် မကြာခဏ လှုပ်တတ်ကာ မီးတောင်ရှင် များလည်း ရှိသည်။ မီးတောင်များတွင် ထင်ရှားသည်မှာ မီဂါတောင်၊ ဂါရီဘော်ဒီတောင်၊ ကေလေးတောင် နှင့် အက်ဒီဇာ မီးတောင်များ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၇၇၅ ခုနှစ် ဆဲ့စ် မီးတောင်ကတော့ ပေါက်ကွဲခြင်းသည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အဆိုးရွားဆုံးသော သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ် ရင်ဆိုင်ရခြင်း ဖြစ်ပြီး နစ်စဂါ လူမျိုး ၂,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ မြောက်ပိုင်း နက်စ်မြစ်ဝှမ်းရှိ ၎င်းတို့၏ ကျေးရွာကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုမှ ၁၄မိုင် (၂၂.၅ ကီလိုမီတာ) တိုင်အောင် ချော်ရည်များ စီးထွက်ခဲ့ပြီး နစ်စဂါလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင် အရ နက်စ်မြစ်၏ စီးဆင်းမှုကိုပင် ပိတ်ဆို့စေခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူမျိုးပေါင်းအစုံဆုံး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုစနစ် အစုံဆုံးရှိသော နိုင်ငံများတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ နိုင်ငံပေါင်း များစွာမှ လူအများအပြား ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၃၅ သန်းခန့် ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ တိုးတက်သော စီးပွားရေးစနစ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၁ ခုမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်ပြီး အလျှံပယ်ရှိနေသော သဘာဝအရင်းအမြစ်များနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီးသော နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေး ကွန်ယက်များပေါ်တွင် အဓိကရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ကာလကြာရှည်ပြီး ရှုပ်ထွေးသော အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆက်ဆံရေးသည် စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင် သိသာစွာ သက်ရောက်မှု ရှိသည်။

ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ လည်း ဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေအားဖြင့် ကြည့်လျှင် တကမ္ဘာလုံးတွင် အဆင့် ၁၁ ရှိပြီး လူသားဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်းအရ ကြည့်လျှင်မူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင့် ၈ ရှိသည်။ အစိုးရ၏ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ အရပ်ဖက် ဆိုင်ရာ လွတ်လပ်မှု၊ လူနေမှုဘဝ စံနှုန်း၊ စီးပွားရေး လွတ်လပ်မှု နှင့် ပညာရေးတို့တွင် တကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာ ဖြင့် ထိပ်ဆုံး အဆင့်များတွင် ပါဝင်လျှက် ရှိသည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသူတိုင်း၏ ၉၉ရာခိုင်နှုန်းကျော် စာတတ်မြောက်ပြီး ၅၀% ကျော်မှာ ဘွဲ့တစ်ခုခုရပြီးသူများဖြစ်ကြသည်။

ကနေဒါနိုင်ငံတွင် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် နှင့် ဆက်စပ်နေသော ပါလီမန်စနစ် ကျင့်သုံးသည်။ ဖက်ဒရယ်အဆင့်တွင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ၂ မျိုး အသုံးပြုသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကနေဒါ၏ ဘုရင်စနစ်မှာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေး နှင့် ဥပဒေပြုရေး ကဏ္ဍများ၏ အခြေခံ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ဦးသျှောင်မှာ ဒုတိယမြောက် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မ ဖြစ်၍ သူမသည် အခြားသော ဓနသဟာယနိုင်ငံ ၁၅ နိုင်ငံနှင့် ကနေဒါ ပြည်နယ် ၁ဝခု ၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဘုရင်မ၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သော ကနေဒါ ဘုရင်ခံချုပ် (လက်ရှိတွင် Julie Payette) က ဖက်ဒရယ်ဆိုင်ရာ တော်ဝင် ဝတ္တရားများကို ဆောင်ရွက်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်မှာ Justin Trudeau ဖြစ်သည်။

ကနေဒါရှိ ကြေးစားနှင့် အပျော်တမ်း တပ်ဖွဲ့များ၏ အင်အားမှာ အမြဲတမ်း စစ်သား ၆၈,၂၅၀ ဦး နှင့် အရန်စစ်သား ၅၁,၀၀၀ ဦးမျှ ရှိသည်။စုစည်းထားသော ကနေဒါ တပ်မတော်တွင် ကနေဒါ ကြည်းတပ်၊ တော်ဝင် ကနေဒါ ရေတပ် နှင့် တော်ဝင် ကနေဒါ လေတပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ စစ်သုံးစရိတ်မှာ ကနေဒါ ဒေါ်လာ ၁၉ ဘီလီယံ သို့ မဟုတ် နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့ ကြားတွင် အရှည်လျားဆုံး အစောင့်အကြပ် မရှိသော နယ်စပ် ရှိပြီး စစ်ရေး တိုက်ခိုက်မှုနှင် လေ့ကျင့်မှုများတွင် ပူးပေါင်းလေ့ ရှိပြီး တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး အကြီးမားဆုံးသော ကုန်သွယ်ဖက်များ ဖြစ်ကြသည်။

ကနေဒါနိုင်ငံသည် ပြည်နယ် ၁ဝခု ဒေသ ၃ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထိုပြည်နယ်များကို အဓိက ဒေသကြီး ၄ ခု အဖြစ် ပြန်လည် စုဖွဲ့ရှုမြင်နိုင်သည်။ အနောက် ကနေဒါ၊ အလယ်ကနေဒါ၊ အတ္တလန္တိတ် ကနေဒါ နှင့် မြောက်ကနေဒါ တို့ ဖြစ်သည်။ အရှေ့ကနေဒါ ဆိုသည်မှာ အလယ်ကနေဒါ နှင့် အတ္တလန္တိတ် ကနေဒါတို့ကို ပေါင်းစပ် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်များသည် ဒေသများထက်ပို၍ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပိုရှိကြပြီး လူမှုရေး အစီအစဉ်များ ဖြစ်သည့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၊ ပညာရေး နှင့် လူမှုဖူလုံရေး တို့တွင် ပို၍ တာဝန်ယူရသည်။

၂၀ ရာစု အစောပိုင်းမှ စ၍ ကနေဒါ၏ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ သတ္တုလုပ်ငန်း နှင့် ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်း တို့၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု များကြောင့် နိုင်ငံအား ကျေးလက်အခြေခံ စီးပွားရေး စနစ်မှ မြို့ပြအခြေခံ ကုန်ထုတ်လုပ်ရာ စီးပွားရေး စနစ် အဖြစ် ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများနှင့် ကနေဒါတို့၏ ကွဲပြားခြားနားချက်မှာ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အခြေခံစီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွင် သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းနှင့် ရေနံလုပ်ငန်းတို့သည် ထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် ပါဝင်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

ကနေဒါသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲမှ စွမ်းအင်ကို တင်ပို့ရောင်းချမှု တင်သွင်းမှုထက်များသော နိုင်ငံ အနည်းငယ်တွင် ပါဝင်သည်။ အတ္တလန္တိတ် ကနေဒါ အပိုင်းတွင် ကမ်းလွန် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ မြောက်များစွာ ရှိပြီး အယ်လ်ဘာတာတွင်လည်း ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ အရင်းအမြစ် အမြောက်အများ ရှိသည်။ အာသာဘာစကာ ရေနံမြေ၏ ကျယ်ပြန့်မှုနှင့် အခြား ရေနံထွက်ရှိရာ ဒေသများကြောင့် ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံး၏ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းမျှသော ရေနံ ရှိရာ နေရာ ဖြစ်ပြီး ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံနှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံတို့ ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အများဆုံး ရေနံထွက်ရှိရာ ဒေသဖြစ်သည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါသည် ပြည်တွင်း သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်း တို့အတွက် ကနေဒါ ဒေါ်လာ ၃၁.၃ ဘီလီယံမျှ သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၇ ဘီလီယံမှာ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ နှင့် ပြည်နယ် အစိုးရတို့မှ ပံ့ပိုးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထိ ကနေဒါနိုင်ငံမှ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ နှင့် ဆေးပညာတို့အတွက် နိုဘယ်ဆုရှင်ပေါင်း ၁၃ ယောက်မျှ မွေးထုတ် ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ အဓိက စစ်တမ်းတစ်ခု အရ သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသန အရည်အသွေးတွင် တကမ္ဘာလုံး စတုတ္တ အဆင့် အဖြစ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကမ္ဘာလုံး ဆိုင်ရာ နည်းပညာ ကုမ္ပဏီ အများအပြား၏ ရုံးချုပ် တည်ရှိရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ တကမ္ဘာလုံးတွင် အင်တာနက် အသုံးပြုသူ ရာခိုင်နှုန်း အများဆုံး ရှိသောနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း အင်တာနက် အသုံးပြုသူ ၃၃ သန်းမျှ ရှိကာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေ ၏ ၉၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။

အာကာသအတွင်းပိုင်း သုတေသန၊ ဂြိုဟ်များဆိုင်ရာ သုတေသန နှင့် လေကြောင်းသွားလာရေး ဆိုင်ရာ သုတေသန များကို ပြုလုပ်လျှက် ရှိကာ ရော့ကက်များ နှင့် ဂြိုဟ်တုများကို တီထွင် ထုတ်လုပ်လျှက် ရှိသည်။ ကနေဒါသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာလွက် ၁ ဂြိုဟ်တု လွှတ်ထုတ်မှုကြောင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက် ဂြိုဟ်တု ထုတ်လွှတ်နိုင်သော နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် မာ့ခ် ဂါနိုးသည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အာကာသ အတွင်း သွားလာသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထိ လူလိုက်ပါသော အာကာသ အစီအစဉ် ၁၇ ခုနတွင် ကနေဒါနိုင်ငံသား ကိုးဦး အာကာသ အတွင်း ခရီးသွားလာခဲ့သည်။

မြို့တော်မှာ အော့တဝါမြို့ မြို့ဖြစ်သော်လည်း အကြီးဆုံး နှင့် လူဦးရေအများဆုံးမြို့မှာ တိုရွန်တိုမြို့ဖြစ်သည်။ တိုရွန်တိုမြို့တွင် လူဦးရေ ၅သန်းကျော်နေထိုင်သည်။ အခြားထင်ရှားသော မြို့ကြီးများမှာ မွန်းထရီးအောမြို့ ဗန်ကူးဗားမြို့ ၊ ဂက်တီနောမြို့ ကယ်လ်ဂရီမြို့ အက်ဒမန်တန်မြို့ ကွီဗက်မြို့ တို့ဖြစ်ကြသည်။ ကက်သလစ် ၊ အခြားခရစ်ယာန် ၊ အစ္စလာမ် ၊ ဟိန္ဒူ ၊ ဆစ်ခ် ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ဂျူးဘာသာ နှင့် အခြားဘာသာ များကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ၂၀%ကျော်မှာ ဘာသာမဲ့များဖြစ်ကြသည်။

Leave a Reply