မဂိုအင္ပါယာ ဆုိသည္မွာ

Posted on

ေရးသားသူ : Academy

မဂိုအင္ပါယာသည္ အာရွသမိုင္းတြင္ထင္ရွားၿပီး အိႏၵိယတြင္ ၁၅၂၆ မွ ၁၈၅၈ ခုႏွစ္အထိ ႏွစ္ေပါင္း ၃၀၀ ေက်ာ္ၾကာခဲ့သည့္ အင္ပါယာႀကီးျဖစ္သည္။ သို ့ေသာ္ ၁၅၄၀ မွ ၁၅၅၅ – အခ်ိန္မွာ ဆူလတန္ ဘုရင္မ်ားလက္ေအာက္သုိ႔ေရာက္ရွိသြားေသာ အခ်ိန္ၿဖစ္သည္ ။ ထုိ႔ေၾကာင့္ထိုအခ်ိန္ကုိ ႏႈတ္လုိက္မည္ ဆုိပါက – ၁၅၅၆ မွ ၁၇၀၇ အထိ ဘုရင္ Akbar ႏွင့္ သူ ့အရုိက္အရာကို ဆက္ခံၾကသည့္ သူ ့ သား Jahangir, Shah Jahan ႏွင့္ Aurangzeb တို ့မွ အိႏိၵယ ေဒသ ကို အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည့္အတြက္ မဂုိအင္ပါယာ၏ သက္တမ္းအမွန္မွာ ႏွစ္ေပါင္း ၁၅၀သာ ျဖစ္သည္ဟု ပညာရွင္မ်ားက ဆုိၾကသည္။

မဂိုအင္ပါယာ ၿဖစ္တည္တိုးတက္လာပံု

မဂိုအင္ပါယာ၏ ပထမဆံုးဘုရင္မွာ မြန္ဂိုအႏြယ္၀င္ အာရွအလယ္ပိုင္းမွ Turk လူမ်ိဳးမူစလင္တဦးၿဖစ္ သည့္ Babur ( သူတို ့၏ ဘာသာၿဖင့္ Tiger ) ၿဖစ္သည္ ။သူသည္ အာရွတိုက္အလယ္ပိုင္းရွိ Delhi, Ibrahim ေဒသမွ အုပ္ခ်ဳပ္ သည့္ဘုရင္မ်ားကို ေအာင္ ႏုိင္ၿပီး အင္ပါယာ ကိုစတင္ထူေထာင္ခဲ့ၿခင္းၿဖစ္သည္ ။ မဂိုအင္ပါယာ၏ ပထမဆံုးၿမိဳ ့ေတာ္မွာအိႏၵိယေၿမာက္ပိုင္းရွိ Āgra ၿမိဳ ့ၿဖစ္သည္ ။ Babur သည္ အႏိၵယေၿမာက္ဖက္ေဒသမ်ားကို သိမ္းယူႏုိင္ခဲ့ၿပီးေနာက္ ၁၅၃၀ – အခ်ိန္တြင္ ကြယ္လြန္သြားခဲ့သည္ ။

သူ၏ သား Humayun လက္ထက္တြင္ အာဖဂန္မ်ား ႏွင့္ ဆူလတန္ ဘုရင္ Gujarāt တို ့၏ရန္အား ခက္ခက္ခဲခဲ ရင္ဆိုင္လာရသည္ ။ Humayun သည္ အာဖဂန္ ေဒသကို ေအာင္ႏုိင္ၿပီးေနာက္ ကဘူးၿမိဳ ့ကိုသိမ္းယူကာ အခိုင္အမာ စခန္းမ်ား တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကသည္ ။ ၁၅၅၆ – ခုႏွစ္တြင္Humayun ေသဆံုးၿပီးေနာက္ Babur ၏သားငယ္ Akbar မွ ဘုရင္ေနရာကို ဆက္ခံခဲ့သည္ ။ သူ ့လက္ထက္တြင္Humayun အခ်ိန္က ဆံုးရွံဳးခဲ့သည့္ အိႏိၵယ ေၿမာက္ဖက္မွ ဟိႏၵဴနယ္ေၿမမ်ားကို ၿပန္လည္ သိမ္းယူ ႏုိင္ခဲ့ၿပီးေနာက္ အင္ပါယာသည္က်ယ္ၿပန္ ့လာခဲ့သည္ ။

သမိုင္းပညာရွင္အမ်ားစုမွ မဂိုအင္ပါယာကို စတင္ထူေထာင္သူအား Akbar အၿဖစ္ သာမွတ္ယူၾကသည္ ။ သူ ့လက္ထက္တြင္အိႏိၵယေတာင္ဖက္ ေဒသမ်ားကိုေအာင္ႏုိင္ၿပီး မဂိုအင္ပါယာ သည္ အာဖကန္နစၥတန္မွသည္ ဘဂၤလားပင္လယ္အထိက်ယ္ၿပန္ ့ခဲ့သည္ ။ အသက္ ၁၄ႏွစ္မွ စတင္ကာ စစ္ပြဲမ်ားကို ဆင္ႏြဲခဲ့ေသာ ဘုရင္ Akbar အား အိႏၵိယႏုိင္ငံဟ အႀကီးျမတ္ဆုံး ဘုရင္အျဖစ္သတ္မွတ္ထားၾကသည္။

၁၆၀၅ တြင္ Akbar ေသဆံုးၿပီးေနာက္ သူ၏သားအၾကီးဆံုး Jahangir မွ ၁၆၂၇ အထိ၄င္း ၊ Jahangir ၏ တတိယသား Shah Jahan မွ ( ၁၆၂၈ – မွ ၁၆၅၈ ) ခုႏွစ္အထိ၄င္း မဂို ဘုရင္ အၿဖစ္ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည္ ။ တပ္ခ်္မဟာကုိ တည္ေဆာက္ေစခဲ့သည့္ မင္းအျဖစ္လူသိမ်ားေသာ ဘုရင္ျဖစ္သည္။ ဘုရင္ Shah Jahan လက္ထက္တြင္ ပါရွန္မ်ားကိုရွံဳးနိမ့္ၿပီး အာရွ အလယ္ပိုင္းေဒသမ်ားကို လက္လႊတ္လာခဲ့ရကာ ၁၆၄၈ တြင္ မဂို၏ၿမိဳ ့ေတာ္အား Āgra မွ Delhi သို ့ေၿပာင္းေရႊ ့ခဲ့သည္ ။

မဂိုအင္ပါယာ သည္ ၁၆၅၈ မွ ၁၇၀၇ အထိအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည့္ Aurangzeb လက္ထက္အထိတည္တံေနခဲ့ေသးေသာ္လည္း သူ ေသဆံုးၿပီးေနာက္ အုပ္စုငယ္မ်ားကြဲကာ မဂိုအင္ပါယာသည္လည္း ၿပဳိကြဲခဲ့ရသည္။ ၿပဳိကြဲလွ်က္ရွိေသာ မဂုိမင္းဆက္ကုိ ေနာက္ဆုံးဆက္ခံခဲ့သည္မင္းမွာ Aurangzeb သားျဖစ္သူ ဇဖားရွားဘုရင္ျဖစ္သည္။ ဘုရင္ဟု ဆုိေသာ္လည္း နန္းေတာ္တစ္၀ုိက္တြင္သာ အာဏာရွိၿပီး တစ္ႏုိင္ငံလုံးမွာ မႈအဂၤလိပ္နယ္ခ်ဲ႕တုိ႔၏ ၀င္ေရာက္စြက္ဖက္ျခင္းကုိ ခံေနရၿပီျဖစ္သည္။ ပုန္ကန္မႈမ်ားမျဖစ္ပြားေစဖုိ႔အတြက္ အဂၤလိပ္တုိ႔က ဇဖားရွားဘုရင္အား ရန္ကုန္ၿမဳိ႕သုိ႔ ပို႔ေဆာင္လုိက္ၿပီးသည့္ေနာက္ မဂိုမင္းဆက္လည္း ပ်က္သုဥ္းသြားရေလသည္။

အုပ္ခ်ဳပ္ေရးပံုစံ

မဂိုဘုရင္သည္ အာရွ အေနာက္ပိုင္းႏွင့္ အာရွ အလယ္ပိုင္းရွိ Turko-Mongol ကူးသန္းေရာင္း၀ယ္ ေရးမွ သမိုင္းဆင့္ကဲၿဖစ္စဥ္မ်ားကို အႏၵိယသို ့ယူေဆာင္လာခဲ့ၿခင္းၿဖစ္သည္ ။ ပထမဆံုးမဂို Babur ဘုရင္သည္ အိႏၵိယအား ထိုအခ်ိန္က တိုးတက္မႈရွိသည့္ အာရွ အလယ္ပိုင္း ပံုစံအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ သည္ ။ မဂိုဘုရင္တုိ႔ အုပ္ခ်ဳပ္စဥ္ကအိႏိၵယႏုိင္ငံသည္ တိုးတက္မႈရွိခဲ့ၿပီး အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္သည္လည္း ေခတ္မီတိုးတက္သည့္ ဥပေဒမ်ားကို က်င့္သံုးခဲ့သည္ ။

မဂိုေခတ္ အိႏိၵယအုပ္ခ်ဳပ္ေရး အတန္းတစားမွာ ရွုပ္ေထြးၿပီး ၊ အေၿပာင္းအလဲအလြန္မ်ားၿပားကာ လူမ်ိဳးေရး ၊ ဘာသာေရး အုပ္စုမ်ား၏ စိန္ေခၚမႈမ်ားမွာလည္း နည္းပါးသည္္ ။ ေဒသခံေခါင္းေဆာင္မ်ားကိုလုပ္ပိုင္ခြင့္ အာဏာပိုေပးခဲ့သည္ ။ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအတန္းအစားမ်ားကို အဆင့္ခြဲၿခားထားၿပီး ၊ အင္အားၾကီးမားသည့္ ဟိႏၵဴကုန္သည္မ်ား ကို လုပ္ပိုင္ခြင့္မ်ား ပိုမိုေပးအပ္ခဲ့သည္ ။ ေၿမယာမ်ားကိုပိုင္ဆိုင္ခြင့္ေပးၿပီး အခြန္ေကာက္ခံသည့္ စနစ္ကို က်င့္သံုးခဲ့သၿဖင့္ အင္ပါယာအႏွံ ့တြင္ ဟိႏၵဴ ကုန္သည္မ်ားမွာ ဦးစားေပး လူတန္းၿဖစ္ခဲ့သည္ ။

ဘာသာေရး

မဂိုေခတ္ တြင္ အိႏိၵယ သည္ ဟိႏၵဴ လူ႔အဖြဲ ့အစည္း ၊ ဓေလ့ ထံုးစံႏွင့္ ႏုိင္ငံေရးကိုအေၿခခံ တည္ေဆာက္ ခဲ့ၾကသည္ ။ Akbar လက္ထက္တြင္ အိႏၵိယ၌ Islam, Brahmanism, Christianity, ႏွင့္ Zoroastrianism စသည့္ ဘာသာမ်ားကိုေပါင္းစည္းၿပီး Dini-Ilahi (Divine Faith) အမည္ရ ဘာသာကို ထူေထာင္ရန္ ၾကိဳးစားခဲ့ေသာ္လည္း မေအာင္ၿမင္ခဲ့ေပ ။

မဂိုအႏုပညာ ၊ ဗိသုကာ

မဂိုေခတ္ အိႏိၵယ ဗိသုကာ၊ အႏုပညာမ်ားမွာမ်ားစြာတိုးတက္မွဳရွိခဲ့ၿပီး အမ်ားစုမွာပါရွန္စတိုင္ၿဖစ္သည္။ မဂိုပန္းခ်ီ ၊ ဂီတမ်ားမွာလည္း ပါရွန္ အေငြ ့အသက္ပါသည့္ သဘာ၀ ပန္းခ်ီကား မ်ားႏွင့္ ေက်းလက္ဂီတ မ်ား လႊမ္းမိုးခဲ့သည္ ။ Taj Mahal သည္ အထူးၿခားဆံုး ဗိသုကာလက္ရာၿဖစ္ၿပီး ဘုရင္ Shah Jahan လက္ထက္ တြင္ တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကသည္ ။ အၿခားထင္ရွားသည့္ ဗိသုကာလက္ရာမ်ားမွာ အိႏိၵယေၿမာက္ပိုင္းမွ Jami Masjid (Great Mosque) ႏွင့္ tombs of Akbar တို ့မွာလဲ မဂိုေခတ္ထင္ရွားသည့္ ဗိသုကာ လက္ရာမ်ားၿဖစ္ၾကသည္ ။

အင္ပါယာက်ရွံဳးၿခင္း

Aurangzeb လက္ထက္တြင္မဂိုစစ္တပ္၏ အင္အားက်ဆင္းလာခဲ့သည္ ။ သူမေသဆံုးမီ ႏွစ္ ၄၀ – အခ်ိန္ခန္ ့မွစ၍ မဂို လူ႔အဖြဲ ့အစည္းအတြင္းၿပသနာ စတင္ခဲ့သည္ ။ အိႏိၵယ ေတာင္ဖက္ေဒသမွ Marathas လူမ်ိဳးမ်ား အင္အားၾကီးထြားလာကာ မဂိုမ်ားနယ္ေၿမမ်ား စတင္ဆံုးရွံဳးလာခဲ့သည္ ။ ထုိ႔အတူ အိႏိၵယ ေၿမာက္ဖက္ ႏွင္ ့ပန္ဂ်ပ္ၿပည္နယ္မ်ားတြင္လည္း ေတာ္လွန္ပံုကန္သည့္ သူပုန္အဖြဲ ့ မ်ားေပါ ္လာခဲ့သည္ ။

အစၥလမ္ အယူ၀ါဒ သည္ မဂိုအင္ပါယာ ကိုၿခိမ္းေၿခာက္လာခဲ့သည္ ။ ေၿမပိုင္ရွင္မ်ားကို အလုပ္သမားမ်ားမွ ၿခိမ္းေၿခာက္လာခဲ့သည္ ။ ထိုအခါ ေၿမပိုင္ရွင္မ်ားအခြန္မေပးေဆာင္ ႏုိင္ေတာ့ေပ ။ မဂိုစစ္တပ္မွ နယ္ေၿမမ်ားကို အကာအကြယ္မေပးႏုိင္ၿဖစ္ လာေသာအခါ ေဒသ ခံအစုအဖြဲ ့မ်ားေပၚလာခဲ့သည္ ။ Aurangzeb ေသဆံုးၿပီး ေနာက္တြင္ အုပ္စုအဖြဲ ့မ်ားစြာ အိႏိၵယ နယ္ေၿမကိုခြဲၿခားရယူ သြားခဲ့ၾကသည္ ။ သူ၏သား ဇဖားရွားဘုရင္လက္ထက္ ၁၈၅၈ ခုႏွစ္တြင္ အိႏိၵယ တိုက္နယ္တခုလံုး သည္လည္း ၿဗိတိသွ်လက္ေအာက္သို႔က်ေရာက္ခဲ့ရေလေတာ့သည္ ။

Leave a Reply