ပါရွန္အင္ပါယာ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေရးသားသူ : Academy

Persia ဆိုသည္မွာ ယေန ့အီရန္ နိင္ငံတည္ရွိသည့္ေနရာအား တစ္ခ်ိန္က ဥေရာပ တိုက္သားမ်ား မွ ေခၚဆိုသည့္ အမည္ၿဖစ္သည္ ။ ဥေရာပ တိုက္သားမ်ား မွ ထိုေဒသ အား ဘီစီ ၁၀၀၀ -ေက်ာ္အခ်ိန္မွ စတင္ကာ ၁၉၃၅ – အခ်ိန္အထိ Persia ေခၚဆိုခဲ့ၾကသည္ ။ ထို ့ေၾကာင့္ ပါရွန္အင္ပါယာသည္ ေရွးေခတ္ အီရန္နိင္ငံသမိုင္း၏ ၿဖစ္သည္ ။

ေအဒီ ၇ -ရာစု အခ်ိန္တြင္ အာရပ္မူဆလင္မ်ား က်ဴးေက်ာ္တိုက္ခိုက္သိမ္းယူခဲ့ရာမွ ပါရွန္အင္ပါယာေခတ္ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ရသည္ ။ ပါရွင္ အင္ပါယာ ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ေသာ္လည္း ပါရွန္ လူမ်ိဳးမ်ားသည္ ဤေဒသ တြင္ အုပ္စုမ်ားစြာ က်န္ရွိကာ ဆက္လက္ ရွင္သန္ခဲ့ၾကသည္ ။ ပါရွန္ အင္ပါယာသည္ တခ်ိန္က ေရွးေခတ္ အီဂ်စ္မ်ား ၊ဂရိ မ်ား ႏွင့္ သာမက ေရာ္မန္ မ်ား ႏွင့္ လည္း ေခတ္ၿပိဳင္ၿဖစ္ခဲ့သည့္္ ကမာၻ႔သမိုင္းတြင္ ထင္ရွားသည့္ အင္ပါယာ တစ္ခုၿဖစ္သည္ ။

သမိုင္း

ယေန ့အီရန္ေဒသတြင္ ဘီစီ ၁၅၀၀ ခုႏွစ္ မွစ၍ Aryan လူမ်ိဳးမ်ား စတင္ေနထိုင္ခဲ့ႀကသည္ ။ ေနာက္ပီုင္းတြင္ အီရန္နိင္ငံရွိ Urmia ေရကန္ၾကီး အေနာက္ဖက္တြင္ ေနထိုင္သည့္ Parsamash လူမ်ိဳးမ်ား ေၿပာင္းေရႊ ့လာရာမွ “ ပါရွန္” ဟုအမည္တြင္လာခဲ့သည္ဟုဆိုသည္ ။

ပါရွန္လူမ်ိဳးမ်ားကိုးကြယ္သည့္ Zoroastrianism ဘာသာမွာလည္း ဘီစီ ၁၅၀၀ – အခ်ိန္ခန္ ့မွစတင္ ေပၚေပါက္လာခဲ့သည္ဟု သမိုင္းပညာရွင္မ်ားမွ ယံုၾကည္ၾကသည္ ။ သမိုင္းပညာရွင္မ်ားမွ ဤေဒသတြင္ ပါရွန္အင္ပါယာသည္ ႏွစ္ၾကိမ္တိုင္ ေပၚထြန္းခဲ့သည္ဟုဆိုသည္ ။

ပထမပါရွန္အင္ပါယာ

ဘီစီ ၆၈၁ ခန္ ့တြင္ စစ္သူၾကီး Hakhamanish မွ ယေန ့အီရန္ေဒသ ေတာင္ကုန္းမ်ားတြင္ အင္အားစုေဆာင္းကာ ပါရွန္ အင္ပါယာၿဖစ္တည္လာရန္ အစပ်ိဳးခဲ့သည္ ။ ဘီစီ ၅၅၀ တြင္ဘုရင္ၿဖစ္လာသည့္ ပါရွန္ဘုရင္ Cyrus the Great သည္ အနီးပါတ္၀န္းက်င္ ေဒသမ်ားကို စစ္ပြဲမ်ားဆင္ႏြဲၿပီး နယ္ေၿမမ်ားကို ခ်ဲ ့ထြင္ သိမ္းယူခဲ့သည္ ။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍ ပထမ “ ပါရွန္အင္ပါယာ” စတင္ထူေထာင္ခဲ့သည္ဟုသမိုင္းမွတ္တမ္းမ်ားမွဆိုသည္ ။

ပါရွန္အင္ပါယာ၏ၿမိဳ ့ေတာ္မွာ Persepolis ၿဖစ္ၿပီးယခုအီရန္နိင္ငံ အေနာက္ေတာင္ပိုင္းရွိ ေတာင္တန္း ေဒသၿဖစ္သည္ ။ ဘီစီ ၅၄၆ – အခ်ိန္တြင္ လစ္ဗ်ား ဘုရင္ ၊ ဘီစီ ၅၃၉ – အခ်ိန္တြင္ ေဘဘီလံုေဒသ ကို ေအာင္နိင္ခဲ့ သည္ ။ထိုအခါ ပါရွန္မ်ားသည္ အီဂ်စ္တို ့ ႏွင့္ေခတ္ၿပိဳင္ၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။ ထိုအခ်ိန္က ပါရွန္မ်ားသည္ကမ ၻာေပၚမွာ အင္အားအႀကီးဆံုးအင္ပါယာကို ထူေထာင္ႏုိင္ခဲ့သည္ ။

ေနာက္ပိုင္းတြင္ ပါရွန္မ်ားသည္ ဂရိေဒသကိုနယ္ခ်ဲ ့ရန္ႀကိဳးစားခဲ့သည္ ။ ဘီစီ ၄၉၀ တြင္ပါရွန္ ႏွင့္ဂရိတို႔ ႏွင့္ ပထမစစ္ပြဲၿဖစ္ပြားၿပီး ပါရွန္ဘုရင္ Darius I သည္ Marathon တိုက္ပြဲ ၌ ဂရိတုိ႔အား ရႈံးနိမ့္သြားခဲ့သည္။

ဘီစီ ၄၈၀ ၌ ပါရွန္ဘုရင္ Xerxes I သည္ Battle of Salamís စစ္ရွဳံးၿပီး ေနာက္ ပါရွန္အင္ပါယာ တၿဖည္ၿဖည္း အင္အားနည္းက်ဆင္းလာခဲ့သည္။ ဘီစီ ၃၃၄ မွ ၃၃၁ အတြင္း မက္ဆီဒုိးနီးယား မွ စစ္သူႀကီး Alexander the Great သည္ ပါရွန္မ်ားကို စစ္ေအာင္နိဳင္ၿပီးဤ ေဒသကို သိမ္းယူအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည္ ။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍ ပါရွန္တို ့၏ ပထမ အင္ပါယာ က်ရံွဳးေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ရသည္ ။

Alexander ႏွင့္ Seleucid ေခတ္

Alexander the Great သည္ပါရွန္ေဒသကို ေအာင္နိင္ၿပီးေနာက္ ပါရွန္စစ္သားမ်ားအား မက္ဆီဒိုးနီးယားေဒသ သို ့ေခၚေဆာင္ကာ သူ ့စစ္သားမ်ားအၿဖစ္သိမ္းသြင္းခဲ့သည္ ။ ထို ့အတူ ပါရွန္အမ်ိဳးသမီးမ်ားအား သူ ့၏ စစ္သည္မ်ား ႏွင့္လက္ဆက္ေစခဲ့သည္ဟု သမိုင္းမွတ္တမ္းမ်ားကဆိုသည္ ။ ဘီစီ ၃၂၃ – ခုႏွစ္တြင္ Alexander the Great ကြယ္လြန္ၿပီးေနာက္ ပါရွန္ထီးနန္းကို သူ၏ စစ္သူၾကီးမ်ားမွ အၿပိဳင္လုကာၾကိဳးပမ္းခဲ့ၾကသည္ ။

ႏွစ္ေပါင္း ၅၀၀ – ခန္ ့ဤေဒသ တြင္ ၿပိဳင္ဖက္အခ်င္းခ်င္းစစ္မက္ၿဖစ္ပြားေနခဲ့သည္ ။ ဘီစီ ၂ – ရာစုတြင္ Seleucid dynasty ( မင္းဆက္ ) အား ေမာင္းထုတ္ကာ Parthian အင္ပါယာနယ္ေၿမေဒသၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။

ဒုတိယပါရွန္အင္ပါယာ

ေအဒီ ၂၂၄ တြင္ ပါရွန္ဘုရင္၏ မ်ိဳးႏြယ္ (Ardashir I ) မွ ေတာ္လွန္ပံုကန္ၿပီး Parthian မ်ားကို စစ္ေအာင္နိင္ခဲ့သည္ ။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍ ဤေဒသတြင္ ဒုတိယ ပါရွန္အင္ပါယာ (Sassanids ) အသစ္ကို ၿပန္လည္ ေပါ ္ေပါက္ လာခဲ့သည္ ။ သူ ့လက္ထက္ တြင္ အာရွတိုက္အေနာက္ဖက္ေဒသမ်ား ၊ အိႏိၵယ ေဒသ အမ်ားအၿပား ႏွင့္ ပန္ဂ်ပ္ၿပည္နယ္မ်ားသည္ ပါရွန္အင္ပါယာေဒသၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။

Ardashir I ကြယ္လြန္ၿပီးေနာက္ ေအဒီ ၂၄၁ – ခုႏွစ္တြင္ သူ ့သား Shapur I ဘုရင္ၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။သူ ့လက္ထက္တြင္ေရာမမ်ားႏွင့္စစ္ပြဲအႀကိမ္ႀကိမ္ၿဖစ္ပြားၿပီး ပါရွန္အင္ပါယာကို Tigris ၿမစ္အထိခ်ဲ ့ ထြင္နိဳင္ခဲ့သည္ ။ အီဂ်စ္နဲ ့အာရွအေနာက္ပိုင္းေဒသကိုလည္း သိမ္းယူႏုိင္ခဲ့သည္ ။

အေစာပိုင္းတြင္ ေရာ္မန္မ်ားကို ေအာင္နိင္ၿပီး ဆီးရီးယား ႏွင့္ မက္ဆီဒိုးနီးယားေဒသမ်ားကို သိမ္းယူကာ အာရွတိုက္အေနာက္ဖက္၏ က်ယ္ၿပန္ ့သည့္ဧရိယာမ်ားသည္ ပါရွန္အင္ပါယာ ၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။ ေနာက္ပိုင္း ပါရွန္ဘုရင္ Shapur II လက္ထက္တြင္ ေရာ္မန္မ်ားကိုစစ္ရံွဳးၿပီးနယ္ေၿမမ်ား ဆံုးရွံဳးခဲ့ၿပန္ သည္ ။

ေအဒီ ၄၀၀ – ခန္ ့တြင္ ပါရွင္ ဘုရင္ Yazdegerd I သည္ ေရာ္မန္မ်ား ႏွင့္ၿငိမ္းခ်မ္းေရးရယူကာ ခရစ္ယန္ ဘာသာကိုလဲ ပါရွန္ေဒသ တြင္ကိုးကြယ္ယံုၾကည္ခြင့္ေပးခဲ့သည္ ။ ေအဒီ ၅၂၀ – ခန္ ့တြင္ ပါရွန္ဘုရင္ Kavadh I သည္ ေရာ္မန္မ်ား ႏွင့္ စစ္ပြဲတဖန္ၿဖစ္ပြားကာ ပါရွန္အင္ပါယာ က်ယ္ၿပန္ ့လာခဲ့သည္ ။

Kavadh I ၏သား ပါရွန္ဘုရင္ Khosrau I လက္ထက္တြင္ေရာ္မန္မ်ားကို စစ္ပြဲေအာင္နိင္ကာ Black Sea ေဒသ အထိ အင္ပါယာ က်ယ္ၿပန္ ့လာခဲ့သည္ ။ ဒုတိယ ပါရွန္အင္ပါယာသည္ Khosrau I လက္ထက္တြင္ အင္အားအၾကီးဆံုး ၊ အက်ယ္ၿပန္ ့ ဆံုးၿဖစ္ခဲ့ၿပီး ပါရွန္တို ့၏ Zoroastrianism ဘာသာမွာလည္း ၿပန္လည္ထြန္းေတာက္လာခဲ့သည္ ။

အင္ပါယာ က်ရံွဳးၿခင္း

ေအဒီ ၆၀၂ – ခုႏွစ္ ပါရွန္ဘုရင္ Khosrau II လက္ထက္မွစ၍ ေရာ္မန္မ်ား ႏွင့္ ကာလရွည္ၾကာ စစ္ပြဲၿပန္လည္ၿဖစ္ပြားလာခဲ့သည္ ။ ေအဒီ ၆၂၇ တြင္ Byzantine အင္ပါယာ၏ ေရာ္မန္ဘုရင္ Heraclius ကိုစစ္ရွံဳးၿပီး ေနာက္ၿပန္လည္က်ရွံဳးခဲ့သည္။ သို ့ေသာ္လဲ ပါရွန္မ်ားသည္ ေရာ္မန္တို ့၏ ရန္ကိုၾကံ့ၾကံ့ခံနိင္ခဲ့ၾကသည္ ။

ေအဒီ ၆၃၀ – ခန္ ့တြင္ ယေန ့ေဆာ္ဒီအာေရဗ်နိင္ငံ မကာေဒသ မွ စတင္ခဲ့သည့္ အစၥလမ္ အယူ၀ါဒ ႏွင့္အတူ အာရပ္မူဆလင္မ်ား အားေကာင္းလာခဲ့သည္ ။ ေနာက္ဆံုး ပါရွန္ ဘုရင္ Yazdegerd III သည္ ေအဒီ ၆၅၁ တြင္အာရပ္မူဆလင္ မ်ားကိုစစ္ရွံဳးၿပီး ပါရွန္အင္ပါယာ သည္လည္း ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ရသည္ ။

ေရွးေခတ္အခ်ိန္က ပါရွန္မ်ားသည္ ယဥ္ေက်းမွဳၿမင့္မားသည့္ လူမ်ိဳးမ်ားၿဖစ္ၾကသည္ ။ ပါရွန္ ဘာသာစကား ၊ ပါရွန္အယူ၀ါဒ ၊ ႏွင့္ အႏုပညာမ်ား ၏  အေငြ ့အသက္မ်ား မွာလည္း ဥေရာပ ႏွင့္ အာရွတခြင္သို ့ပ်ံ ့ႏွံ ့ ကာ ေရာေႏွာ ေပါင္းစပ္သြားခဲ့သည္ ။ ယေန ့အခ်ိန္တြင္ ပါရွန္အင္ပါယာေခတ္ အေဆာက္အဦးအမ်ားစုမွာ ဖ်က္ဆီးခံခဲ့ရၿပီး အနည္းငယ္သာ က်န္ရွိေတာ့သည္ဟု ဆိုသည္ ။

Leave a Reply