တခ်ိန္က ကမာၻ႔အႀကီးဆုံးျဖစ္ခဲ့တဲ့ ပါရွန္အင္ပါယာ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

Via : Academy

Persia ဆိုသည္မွာ ယေန ့အီရန္ နိင္ငံတည္ရွိသည့္ေနရာအား တစ္ခ်ိန္က ဥေရာပ တိုက္သားမ်ား မွ ေခၚဆိုသည့္ အမည္ၿဖစ္သည္ ။ ဥေရာပ တိုက္သားမ်ား မွ ထိုေဒသ အား ဘီစီ ၁၀၀၀ -ေက်ာ္အခ်ိန္မွ စတင္ကာ ၁၉၃၅ – အခ်ိန္အထိ Persia ေခၚဆိုခဲ့ၾကသည္ ။ ထို ့ေၾကာင့္ ပါရွန္အင္ပါယာသည္ ေရွးေခတ္ အီရန္နိင္ငံသမိုင္း၏ ၿဖစ္သည္ ။

ေအဒီ ၇ -ရာစု အခ်ိန္တြင္ အာရပ္မူဆလင္မ်ား က်ဴးေက်ာ္တိုက္ခိုက္သိမ္းယူခဲ့ရာမွ ပါရွန္အင္ပါယာေခတ္ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ရသည္ ။ ပါရွင္ အင္ပါယာ ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ေသာ္လည္း ပါရွန္ လူမ်ိဳးမ်ားသည္ ဤေဒသ တြင္ အုပ္စုမ်ားစြာ က်န္ရွိကာ ဆက္လက္ ရွင္သန္ခဲ့ၾကသည္ ။ ပါရွန္ အင္ပါယာသည္ တခ်ိန္က ေရွးေခတ္ အီဂ်စ္မ်ား ၊ဂရိ မ်ား ႏွင့္ သာမက ေရာ္မန္ မ်ား ႏွင့္ လည္း ေခတ္ၿပိဳင္ၿဖစ္ခဲ့သည့္္ ကမာၻ႔သမိုင္းတြင္ ထင္ရွားသည့္ အင္ပါယာ တစ္ခုၿဖစ္သည္ ။

သမိုင္း

ယေန ့အီရန္ေဒသတြင္ ဘီစီ ၁၅၀၀ ခုႏွစ္ မွစ၍ Aryan လူမ်ိဳးမ်ား စတင္ေနထိုင္ခဲ့ႀကသည္ ။ ေနာက္ပီုင္းတြင္ အီရန္နိင္ငံရွိ Urmia ေရကန္ၾကီး အေနာက္ဖက္တြင္ ေနထိုင္သည့္ Parsamash လူမ်ိဳးမ်ား ေၿပာင္းေရႊ ့လာရာမွ “ ပါရွန္” ဟုအမည္တြင္လာခဲ့သည္ဟုဆိုသည္ ။

ပါရွန္လူမ်ိဳးမ်ားကိုးကြယ္သည့္ Zoroastrianism ဘာသာမွာလည္း ဘီစီ ၁၅၀၀ – အခ်ိန္ခန္ ့မွစတင္ ေပၚေပါက္လာခဲ့သည္ဟု သမိုင္းပညာရွင္မ်ားမွ ယံုၾကည္ၾကသည္ ။ သမိုင္းပညာရွင္မ်ားမွ ဤေဒသတြင္ ပါရွန္အင္ပါယာသည္ ႏွစ္ၾကိမ္တိုင္ ေပၚထြန္းခဲ့သည္ဟုဆိုသည္ ။

ပထမပါရွန္အင္ပါယာ

ဘီစီ ၆၈၁ ခန္ ့တြင္ စစ္သူၾကီး Hakhamanish မွ ယေန ့အီရန္ေဒသ ေတာင္ကုန္းမ်ားတြင္ အင္အားစုေဆာင္းကာ ပါရွန္ အင္ပါယာ
ၿဖစ္တည္လာရန္ အစပ်ိဳးခဲ့သည္ ။ ဘီစီ ၅၅၀ တြင္ဘုရင္ၿဖစ္လာသည့္ ပါရွန္ဘုရင္ Cyrus the Great သည္ အနီးပါတ္၀န္းက်င္ ေဒသမ်ားကို စစ္ပြဲမ်ားဆင္ႏြဲၿပီး နယ္ေၿမမ်ားကို ခ်ဲ ့ထြင္ သိမ္းယူခဲ့သည္ ။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍ ပထမ “ ပါရွန္အင္ပါယာ” စတင္ထူေထာင္ခဲ့သည္ဟုသမိုင္းမွတ္တမ္းမ်ားမွဆိုသည္ ။

ပါရွန္အင္ပါယာ၏ၿမိဳ ့ေတာ္မွာ Persepolis ၿဖစ္ၿပီးယခုအီရန္နိင္ငံ အေနာက္ေတာင္ပိုင္းရွိ ေတာင္တန္း ေဒသၿဖစ္သည္ ။ ဘီစီ ၅၄၆ – အခ်ိန္တြင္ လစ္ဗ်ား ဘုရင္ ၊ ဘီစီ ၅၃၉ – အခ်ိန္တြင္ ေဘဘီလံုေဒသ ကို ေအာင္နိင္ခဲ့ သည္ ။ထိုအခါ ပါရွန္မ်ားသည္ အီဂ်စ္တို ့ ႏွင့္
ေခတ္ၿပိဳင္ၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။ ထိုအခ်ိန္က ပါရွန္မ်ားသည္ကမ ၻာေပၚမွာ အင္အားအႀကီးဆံုးအင္ပါယာကို ထူေထာင္ႏုိင္ခဲ့သည္ ။

ေနာက္ပိုင္းတြင္ ပါရွန္မ်ားသည္ ဂရိေဒသကိုနယ္ခ်ဲ ့ရန္ႀကိဳးစားခဲ့သည္ ။ ဘီစီ ၄၉၀ တြင္ပါရွန္ ႏွင့္ဂရိတို႔ ႏွင့္ ပထမစစ္ပြဲၿဖစ္ပြားၿပီး ပါရွန္ဘုရင္ Darius I သည္ Marathon တိုက္ပြဲ ၌ အႏုိင္ရကာ ဂရိနယ္ေၿမမ်ားကိုထိန္းခ်ဳပ္နိင္ခဲ့သည္ ။

ဘီစီ ၄၈၀ ၌ ပါရွန္ဘုရင္ Xerxes I သည္ Battle of Salamís စစ္ရွဳံးၿပီး ေနာက္ ပါရွန္အင္ပါယာ တၿဖည္ၿဖည္း အင္အားနည္းက်ဆင္းလာခဲ့သည္။ ဘီစီ ၃၃၄ မွ ၃၃၁ အတြင္း မက္ဆီဒုိးနီးယား မွ စစ္သူႀကီး Alexander the Great သည္ ပါရွန္မ်ားကို စစ္ေအာင္နိဳင္ၿပီးဤ ေဒသကို သိမ္းယူအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည္ ။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍ ပါရွန္တို ့၏ ပထမ အင္ပါယာ က်ရံွဳးေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ရသည္ ။

Alexander ႏွင့္ Seleucid ေခတ္

Alexander the Great သည္ပါရွန္ေဒသကို ေအာင္နိင္ၿပီးေနာက္ ပါရွန္စစ္သားမ်ားအား မက္ဆီဒိုးနီးယားေဒသ သို ့ေခၚေဆာင္ကာ
သူ ့စစ္သားမ်ားအၿဖစ္သိမ္းသြင္းခဲ့သည္ ။ ထို ့အတူ ပါရွန္အမ်ိဳးသမီးမ်ားအား သူ ့၏ စစ္သည္မ်ား ႏွင့္လက္ဆက္ေစခဲ့သည္ဟု သမိုင္းမွတ္တမ္းမ်ားကဆိုသည္ ။ ဘီစီ ၃၂၃ – ခုႏွစ္တြင္ Alexander the Great ကြယ္လြန္ၿပီးေနာက္ ပါရွန္ထီးနန္းကို သူ၏ စစ္သူၾကီးမ်ားမွ အၿပိဳင္လုကာၾကိဳးပမ္းခဲ့ၾကသည္ ။

ႏွစ္ေပါင္း ၅၀၀ – ခန္ ့ဤေဒသ တြင္ ၿပိဳင္ဖက္အခ်င္းခ်င္းစစ္မက္ၿဖစ္ပြားေနခဲ့သည္ ။ ဘီစီ ၂ – ရာစုတြင္ Seleucid dynasty ( မင္းဆက္ ) အား ေမာင္းထုတ္ကာ Parthian အင္ပါယာနယ္ေၿမေဒသၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။

ဒုတိယပါရွန္အင္ပါယာ

ေအဒီ ၂၂၄ တြင္ ပါရွန္ဘုရင္၏ မ်ိဳးႏြယ္ (Ardashir I ) မွ ေတာ္လွန္ပံုကန္ၿပီး Parthian မ်ားကို စစ္ေအာင္နိင္ခဲ့သည္ ။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍ ဤေဒသတြင္ ဒုတိယ ပါရွန္အင္ပါယာ (Sassanids ) အသစ္ကို ၿပန္လည္ ေပါ ္ေပါက္ လာခဲ့သည္ ။ သူ ့လက္ထက္ တြင္ အာရွတိုက္အေနာက္ဖက္ေဒသမ်ား ၊ အိႏိၵယ ေဒသ အမ်ားအၿပား ႏွင့္ ပန္ဂ်ပ္ၿပည္နယ္မ်ားသည္ ပါရွန္အင္ပါယာေဒသၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။

Ardashir I ကြယ္လြန္ၿပီးေနာက္ ေအဒီ ၂၄၁ – ခုႏွစ္တြင္ သူ ့သား Shapur I ဘုရင္ၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။သူ ့လက္ထက္တြင္ေရာမမ်ားႏွင့္
စစ္ပြဲအႀကိမ္ႀကိမ္ၿဖစ္ပြားၿပီး ပါရွန္အင္ပါယာကို Tigris ၿမစ္အထိခ်ဲ ့ ထြင္နိဳင္ခဲ့သည္ ။ အီဂ်စ္နဲ ့အာရွအေနာက္ပိုင္းေဒသကိုလည္း သိမ္းယူႏုိင္ခဲ့သည္ ။

အေစာပိုင္းတြင္ ေရာ္မန္မ်ားကို ေအာင္နိင္ၿပီး ဆီးရီးယား ႏွင့္ မက္ဆီဒိုးနီးယားေဒသမ်ားကို သိမ္းယူကာ အာရွတိုက္အေနာက္ဖက္၏ က်ယ္ၿပန္ ့သည့္ဧရိယာမ်ားသည္ ပါရွန္အင္ပါယာ ၿဖစ္လာခဲ့သည္ ။ ေနာက္ပိုင္း ပါရွန္ဘုရင္ Shapur II လက္ထက္တြင္ ေရာ္မန္မ်ားကိုစစ္ရံွဳးၿပီးနယ္ေၿမမ်ား ဆံုးရွံဳးခဲ့ၿပန္ သည္ ။

ေအဒီ ၄၀၀ – ခန္ ့တြင္ ပါရွင္ ဘုရင္ Yazdegerd I သည္ ေရာ္မန္မ်ား ႏွင့္ၿငိမ္းခ်မ္းေရးရယူကာ ခရစ္ယန္ ဘာသာကိုလဲ ပါရွန္ေဒသ တြင္
ကိုးကြယ္ယံုၾကည္ခြင့္ေပးခဲ့သည္ ။ ေအဒီ ၅၂၀ – ခန္ ့တြင္ ပါရွန္ဘုရင္ Kavadh I သည္ ေရာ္မန္မ်ား ႏွင့္ စစ္ပြဲတဖန္ၿဖစ္ပြားကာ ပါရွန္အင္ပါယာ က်ယ္ၿပန္ ့လာခဲ့သည္ ။

Kavadh I ၏သား ပါရွန္ဘုရင္ Khosrau I လက္ထက္တြင္ေရာ္မန္မ်ားကို စစ္ပြဲေအာင္နိင္ကာ Black Sea ေဒသ အထိ အင္ပါယာ က်ယ္ၿပန္ ့လာခဲ့သည္ ။ ဒုတိယ ပါရွန္အင္ပါယာသည္ Khosrau I လက္ထက္တြင္ အင္အားအၾကီးဆံုး ၊ အက်ယ္ၿပန္ ့ ဆံုးၿဖစ္ခဲ့ၿပီး ပါရွန္တို ့၏ Zoroastrianism ဘာသာမွာလည္း ၿပန္လည္ထြန္းေတာက္လာခဲ့သည္ ။

အင္ပါယာ က်ရံွဳးၿခင္း

ေအဒီ ၆၀၂ – ခုႏွစ္ ပါရွန္ဘုရင္ Khosrau II လက္ထက္မွစ၍ ေရာ္မန္မ်ား ႏွင့္ ကာလရွည္ၾကာ စစ္ပြဲၿပန္လည္ၿဖစ္ပြားလာခဲ့သည္ ။ ေအဒီ ၆၂၇ တြင္ Byzantine အင္ပါယာ၏ ေရာ္မန္ဘုရင္ Heraclius ကိုစစ္ရွံဳးၿပီး ေနာက္ၿပန္လည္က်ရွံဳးခဲ့သည္။ သို ့ေသာ္လဲ ပါရွန္မ်ားသည္ ေရာ္မန္တို ့၏ ရန္ကိုၾကံ့ၾကံ့ခံနိင္ခဲ့ၾကသည္ ။

ေအဒီ ၆၃၀ – ခန္ ့တြင္ ယေန ့ေဆာ္ဒီအာေရဗ်နိင္ငံ မကာေဒသ မွ စတင္ခဲ့သည့္ အစၥလမ္ အယူ၀ါဒ ႏွင့္အတူ အာရပ္မူဆလင္မ်ား အားေကာင္းလာခဲ့သည္ ။ ေနာက္ဆံုး ပါရွန္ ဘုရင္ Yazdegerd III သည္ ေအဒီ ၆၅၁ တြင္အာရပ္မူဆလင္ မ်ားကိုစစ္ရွံဳးၿပီး ပါရွန္အင္ပါယာ သည္လည္း ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ရသည္ ။

ေရွးေခတ္အခ်ိန္က ပါရွန္မ်ားသည္ ယဥ္ေက်းမွဳၿမင့္မားသည့္ လူမ်ိဳးမ်ားၿဖစ္ၾကသည္ ။ ပါရွန္ ဘာသာစကား ၊ ပါရွန္အယူ၀ါဒ ၊ ႏွင့္ အႏုပညာမ်ား ၏  အေငြ ့အသက္မ်ား မွာလည္း ဥေရာပ ႏွင့္ အာရွတခြင္သို ့ပ်ံ ့ႏွံ ့ ကာ ေရာေႏွာ ေပါင္းစပ္သြားခဲ့သည္ ။ ယေန ့အခ်ိန္တြင္ ပါရွန္အင္ပါယာေခတ္ အေဆာက္အဦးအမ်ားစုမွာ ဖ်က္ဆီးခံခဲ့ရၿပီး အနည္းငယ္သာ က်န္ရွိေတာ့သည္ဟု ဆိုသည္ ။


ပါရှန်အင်ပါယာ အကြောင်း သိကောင်းစရာ (unicode)

Via : Academy

Persia ဆိုသည်မှာ ယနေ့အီရန် နိင်ငံတည်ရှိသည့်နေရာအား တစ်ချိန်က ဥရောပ တိုက်သားများ မှ ခေါ်ဆိုသည့် အမည်ဖြစ်သည် ။ ဥရောပ တိုက်သားများ မှ ထိုဒေသ အား ဘီစီ ၁၀၀၀ -ကျော်အချိန်မှ စတင်ကာ ၁၉၃၅ – အချိန်အထိ Persia ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည် ။ ထို့ကြောင့် ပါရှန်အင်ပါယာသည် ရှေးခေတ် အီရန်နိင်ငံသမိုင်း၏ ဖြစ်သည် ။ အေဒီ ၇ -ရာစု အချိန်တွင် အာရပ်မူဆလင်များ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ရာမှ ပါရှန်အင်ပါယာခေတ်ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရသည် ။ ပါရှင် အင်ပါယာ ပျောက်ကွယ်ခဲ့သော်လည်း ပါရှန် လူမျိုးများသည် ဤဒေသ တွင် အုပ်စုများစွာ ကျန်ရှိကာ ဆက်လက် ရှင်သန်ခဲ့ကြသည် ။ ပါရှန် အင်ပါယာသည် တချိန်က ရှေးခေတ် အီဂျစ်များ ၊ဂရိ များ နှင့် သာမက ရော်မန် များ နှင့် လည်း ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် အင်ပါယာ တစ်ခုဖြစ်သည် ။

သမိုင်း

ယနေ့အီရန်ဒေသတွင် ဘီစီ ၁၅၀၀ ခုနှစ် မှစ၍ Aryan လူမျိုးများ စတင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည် ။ နောက်ပီုင်းတွင် အီရန်နိင်ငံရှိ Urmia ရေကန်ကြီး အနောက်ဖက်တွင် နေထိုင်သည့် Parsamash လူမျိုးများ ပြောင်းရွှေ့လာရာမှ “ ပါရှန်” ဟုအမည်တွင်လာခဲ့သည်ဟုဆိုသည် ။ပါရှန်လူမျိုးများကိုးကွယ်သည့် Zoroastrianism ဘာသာမှာလည်း ဘီစီ ၁၅၀၀ – အချိန်ခန့်မှစတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များမှ ယုံကြည်ကြသည် ။ သမိုင်းပညာရှင်များမှ ဤဒေသတွင် ပါရှန်အင်ပါယာသည် နှစ်ကြိမ်တိုင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်ဟုဆိုသည် ။

ပထမပါရှန်အင်ပါယာ

ဘီစီ ၆၈၁ ခန့်တွင် စစ်သူကြီး Hakhamanish မှ ယနေ့အီရန်ဒေသ တောင်ကုန်းများတွင် အင်အားစုဆောင်းကာ ပါရှန် အင်ပါယာ
ဖြစ်တည်လာရန် အစပျိုးခဲ့သည် ။ ဘီစီ ၅၅၀ တွင်ဘုရင်ဖြစ်လာသည့် ပါရှန်ဘုရင် Cyrus the Great သည် အနီးပါတ်ဝန်းကျင် ဒေသများကို စစ်ပွဲများဆင်နွဲပြီး နယ်မြေများကို ချဲ့ထွင် သိမ်းယူခဲ့သည် ။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပထမ “ ပါရှန်အင်ပါယာ” စတင်ထူထောင်ခဲ့သည်ဟုသမိုင်းမှတ်တမ်းများမှဆိုသည် ။ ပါရှန်အင်ပါယာ၏မြို့တော်မှာ Persepolis ဖြစ်ပြီးယခုအီရန်နိင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တောင်တန်း ဒေသဖြစ်သည် ။ ဘီစီ ၅၄၆ – အချိန်တွင် လစ်ဗျား ဘုရင် ၊ ဘီစီ ၅၃၉ – အချိန်တွင် ဘေဘီလုံဒေသ ကို အောင်နိင်ခဲ့ သည် ။ထိုအခါ ပါရှန်များသည် အီဂျစ်တို့ နှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်လာခဲ့သည် ။ ထိုအချိန်က ပါရှန်များသည်ကမ ၻာပေါ်မှာ အင်အားအကြီးဆုံးအင်ပါယာကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည် ။

နောက်ပိုင်းတွင် ပါရှန်များသည် ဂရိဒေသကိုနယ်ချဲ့ရန်ကြိုးစားခဲ့သည် ။ ဘီစီ ၄၉၀ တွင်ပါရှန် နှင့်ဂရိတို့ နှင့် ပထမစစ်ပွဲဖြစ်ပွားပြီး ပါရှန်ဘုရင် Darius I သည် Marathon တိုက်ပွဲ ၌ အနိုင်ရကာ ဂရိနယ်မြေများကိုထိန်းချုပ်နိင်ခဲ့သည် ။ ဘီစီ ၄၈၀ ၌ ပါရှန်ဘုရင် Xerxes I သည် Battle of Salamís စစ်ရှုံးပြီး နောက် ပါရှန်အင်ပါယာ တဖြည်ဖြည်း အင်အားနည်းကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ဘီစီ ၃၃၄ မှ ၃၃၁ အတွင်း မက်ဆီဒိုးနီးယား ဒေသမှ စစ်သူကြီး Alexander the Great သည် ပါရှန်များကို စစ်အောင်နိုင်ပြီးဤ ဒေသကို သိမ်းယူအုပ်ချုပ်ခဲ့သည် ။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပါရှန်တို့၏ ပထမ အင်ပါယာ ကျရှုံးပျောက်ကွယ်ခဲ့ရသည် ။

Alexander နှင့် Seleucid ခေတ်

Alexander the Great သည်ပါရှန်ဒေသကို အောင်နိင်ပြီးနောက် ပါရှန်စစ်သားများအား မက်ဆီဒိုးနီးယားဒေသ သို့ခေါ်ဆောင်ကာ
သူ့စစ်သားများအဖြစ်သိမ်းသွင်းခဲ့သည် ။ ထို့အတူ ပါရှန်အမျိုးသမီးများအား သူ့၏ စစ်သည်များ နှင့်လက်ဆက်စေခဲ့သည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများကဆိုသည် ။ ဘီစီ ၃၂၃ – ခုနှစ်တွင် Alexander the Great ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ပါရှန်ထီးနန်းကို သူ၏ စစ်သူကြီးများမှ အပြိုင်လုကာကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည် ။ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ – ခန့်ဤဒေသ တွင် ပြိုင်ဖက်အချင်းချင်းစစ်မက်ဖြစ်ပွားနေခဲ့သည် ။ ဘီစီ ၂ – ရာစုတွင် Seleucid dynasty ( မင်းဆက် ) အား မောင်းထုတ်ကာ Parthian အင်ပါယာနယ်မြေဒေသဖြစ်လာခဲ့သည် ။

ဒုတိယပါရှန်အင်ပါယာ

အေဒီ ၂၂၄ တွင် ပါရှန်ဘုရင်၏ မျိုးနွယ် (Ardashir I ) မှ တော်လှန်ပုံကန်ပြီး Parthian များကို စစ်အောင်နိင်ခဲ့သည် ။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဤဒေသတွင် ဒုတိယ ပါရှန်အင်ပါယာ (Sassanids ) အသစ်ကို ပြန်လည် ပေါ ္ပေါက် လာခဲ့သည် ။ သူ့လက်ထက် တွင် အာရှတိုက်အနောက်ဖက်ဒေသများ ၊ အိန္ဒိယ ဒေသ အများအပြား နှင့် ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်များသည် ပါရှန်အင်ပါယာဒေသဖြစ်လာခဲ့သည် ။

Ardashir I ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အေဒီ ၂၄၁ – ခုနှစ်တွင် သူ့သား Shapur I ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့သည် ။သူ့လက်ထက်တွင်ရောမများနှင့်
စစ်ပွဲအကြိမ်ကြိမ်ဖြစ်ပွားပြီး ပါရှန်အင်ပါယာကို Tigris မြစ်အထိချဲ့ ထွင်နိုင်ခဲ့သည် ။ အီဂျစ်နဲ့အာရှအနောက်ပိုင်းဒေသကိုလည်း သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည် ။ အစောပိုင်းတွင် ရော်မန်များကို အောင်နိင်ပြီး ဆီးရီးယား နှင့် မက်ဆီဒိုးနီးယားဒေသများကို သိမ်းယူကာ အာရှတိုက်အနောက်ဖက်၏ ကျယ်ပြန့်သည့်ဧရိယာများသည် ပါရှန်အင်ပါယာ ဖြစ်လာခဲ့သည် ။ နောက်ပိုင်း ပါရှန်ဘုရင် Shapur II လက်ထက်တွင် ရော်မန်များကိုစစ်ရှုံးပြီးနယ်မြေများ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြန် သည် ။

အေဒီ ၄၀၀ – ခန့်တွင် ပါရှင် ဘုရင် Yazdegerd I သည် ရော်မန်များ နှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးရယူကာ ခရစ်ယန် ဘာသာကိုလဲ ပါရှန်ဒေသ တွင်
ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခွင့်ပေးခဲ့သည် ။ အေဒီ ၅၂၀ – ခန့်တွင် ပါရှန်ဘုရင် Kavadh I သည် ရော်မန်များ နှင့် စစ်ပွဲတဖန်ဖြစ်ပွားကာ ပါရှန်အင်ပါယာ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည် ။ Kavadh I ၏သား ပါရှန်ဘုရင် Khosrau I လက်ထက်တွင်ရော်မန်များကို စစ်ပွဲအောင်နိင်ကာ Black Sea ဒေသ အထိ အင်ပါယာ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည် ။ ဒုတိယ ပါရှန်အင်ပါယာသည် Khosrau I လက်ထက်တွင် အင်အားအကြီးဆုံး ၊ အကျယ်ပြန့် ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ပါရှန်တို့၏ Zoroastrianism ဘာသာမှာလည်း ပြန်လည်ထွန်းတောက်လာခဲ့သည် ။

အင်ပါယာ ကျရှုံးခြင်း

အေဒီ ၆၀၂ – ခုနှစ် ပါရှန်ဘုရင် Khosrau II လက်ထက်မှစ၍ ရော်မန်များ နှင့် ကာလရှည်ကြာ စစ်ပွဲပြန်လည်ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည် ။ အေဒီ ၆၂၇ တွင် Byzantine အင်ပါယာ၏ ရော်မန်ဘုရင် Heraclius ကိုစစ်ရှုံးပြီး နောက်ပြန်လည်ကျရှုံးခဲ့သည်။ သို့သော်လဲ ပါရှန်များသည် ရော်မန်တို့၏ ရန်ကိုကြံ့ကြံ့ခံနိင်ခဲ့ကြသည် ။

အေဒီ ၆၃၀ – ခန့်တွင် ယနေ့ဆော်ဒီအာရေဗျနိင်ငံ မကာဒေသ မှ စတင်ခဲ့သည့် အစ္စလမ် အယူဝါဒ နှင့်အတူ အာရပ်မူဆလင်များ အားကောင်းလာခဲ့သည် ။ နောက်ဆုံး ပါရှန် ဘုရင် Yazdegerd III သည် အေဒီ ၆၅၁ တွင်အာရပ်မူဆလင် များကိုစစ်ရှုံးပြီး
ပါရှန်အင်ပါယာ သည်လည်း ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရသည် ။ရှေးခေတ်အချိန်က ပါရှန်များသည် ယဉ်ကျေးမှုမြင့်မားသည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည် ။ ပါရှန် ဘာသာစကား ၊ ပါရှန်အယူဝါဒ ၊ နှင့် အနုပညာများ ၏  အငွေ့အသက်များ မှာလည်း ဥရောပ နှင့် အာရှတခွင်သို့ပျံ့နှံ့ ကာ ရောနှော ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည် ။ ယနေ့အချိန်တွင် ပါရှန်အင်ပါယာခေတ် အဆောက်အဦးအများစုမှာ ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရပြီး အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိတော့သည်ဟု ဆိုသည် ။

Leave a Reply