ၿဂဳိဟ္ေတြထဲက အႀကီးဆုံးၿဂဳိဟ္ႀကီး (သုိ႔) ဂ်ဴပီတာ ရဲ႕ ထူးျခားခ်က္မ်ား

Posted on

ဒီတစ္ခါေတာ့ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ ၾကာသပေတးၿဂဳိဟ္လုိ႔ သိၾကတဲ့ ဂ်ဴပီတာၿဂဳိဟ္ႀကီးရဲ႕အေၾကာင္းကို သုတဇုန္မိတ္ေဆြမ်ားအတြက္ ဗဟုသုတ အျဖစ္မွ်ေ၀လုိက္ပါတယ္။

ေနမွလြဲလၽွင္ ၾကာသပေတးၿဂိဳဟ္သည္ ၿဂိဳဟ္မ်ားတြင္ အႀကီးဆုံး ျဖစ္သည္။ ထိုၿဂိဳဟ္ကို အေနာက္တိုင္း နကၡတ္ဆိုင္ရာတြင္ ဂ်ဴပီတာဟု ေခၚသည္။ ဂ်ဴပီတာမွာ ေရာမဒ႑ာရီထဲမွ နတ္ဘုရား ဇုစ္နတ္မင္းႀကီးကို အစြဲျပဳ၍ ေခၚဆိုျခင္းျဖစ္သည္။

ထိုၿဂိဳဟ္ႀကီးသည္ ကၽြႏ္ုပ္တို႔ကမၻာမွ မိုင္ေပါင္းကုေဋ ၆ဝ ကြာေဝး၍ ထုထည္အားျဖင့္ ကမၻာထက္ အဆေပါင္း ၁၃ဝဝ ပို၍ ႀကီး၏။ သို႔ရာတြင္ အေလးခ်ိန္အားျဖင့္ ၃၁၇ ဆ သာ ပိုသည္။

ထိုၿဂိဳဟ္မွာ အလြန္ႀကီးမားသည့္အတြက္ အျခားၿဂိဳဟ္ ၇ လုံးကို ေပါင္းစပ္ထားေသာ ျဒပ္ထုထက္ပင္ ပို၍ ႀကီးမားေသးသည္။

ၾကာသပေတးၿဂိဳဟ္သည္ ဓာတ္ေငြ႕မ်ားျဖင့္ ေပါင္းစပ္ထားေသာ ဓာတ္ေငြ႕ အစိုင္အခဲႀကီးတစ္ခုျဖစ္သည္။

ၾကာသပေတးၿဂိဳဟ္၏ ၿဂိဳဟ္ရံလေပါင္း (၆၇) စင္းရွိသည္။

လမ်ား၏ နာမည္မ်ားကို ဂ်ဴပီတာနတ္မင္းႀကီး၏ မိဖုရားနာမည္မ်ားကိုေပးထားသည္။

လ ၁၆ စင္းမွာ ႀကီးမားေသာ လမ်ားျဖစ္သည္။အႀကီးဆုံးၿဂိဳဟ္ရံလ ၄ လုံးမွာ လို (Io)၊ ယူ႐ိုပါ (Europa)၊ ေဂနီမိဒ္(Ganymede) ႏွင့္ ကယ္လီစတို(Callisto) တို႔ျဖစ္ၿပီး ဂယ္လီလီယန္လမ်ား (Galilean moons) ဟုေခၚသည္။

ထိုလမ်ားကို အီတလီလူမ်ိဳး အာကာသပညာရွင္ ဂယ္လီလီယို ဂယ္လီလီ(Galileo Galilei)က ၁၆၁၀ ခုႏွစ္တြင္ ရွာေဖြေတြ႕ရွိခဲ့သည္။

ၾကာသပေတးၿဂိဳဟ္၏ ေလထုႏွင့္ အ႐ြယ္အစားတို႔ေၾကာင့္ ေျမျပင္ဖိအားမွာ အလြန္ပင္ႀကီးမားသည္။

အကယ္၍ အာကာသယာဥ္တစ္စင္းကို ၾကာသပေတးၿဂိဳဟ္သို႔ ပို႔လႊတ္မည္ဆိုပါက စကၠန္႔ပိုင္းအတြင္းမွာပင္ ပ်က္စီးသြားႏိုင္သည္။

ေနအဖြဲ႕အစည္းမွာ အႀကီးဆုံး လ ကေတာ့ ဂ်ဴပီတာၿဂိဳဟ္ရဲ႕ၿဂိဳဟ္ရံလ ဂန္မီဒီ (Ganymede) ျဖစ္သည္ ။ အီေကြတာအခ်င္း ၅၂၆၈ ကီလိုမီတာရွိၿပီး မာက်ဴရီၿဂိဳဟ္ နဲ႔ ပလူတိုၿဂိဳဟ္မ်ားထက္ ႀကီးမားၿပီး ကမၻာၿဂိဳဟ္ရဲ႕‘လ’ ထက္ သုံးဆ ပိုႀကီးသည္။

နာဆာမွ ေျပာျပခ်က္အရဆိုလၽွင္ ဂန္မီဒီ ကို ဂ်ဴပီတာၿဂိဳဟ္ကသာ ဆြဲငင္မထားရင္ သူ႕ကို ၿဂိဳဟ္တစ္ခု အေနနဲ႔ေတာင္ သတ္မွတ္လို႔ ရေၾကာင္း သိရသည္။ ဂန္မီဒီ အတြင္းပိုင္းကို သံမဏိ ေက်ာက္သားမ်ားျဖင့္ ဖြဲ႕စည္းထားၿပီး သံလိုက္စက္ကြင္းမ်ားလည္း ပစ္လႊတ္လၽွက္ ရွိသည္။

၎ကိုယ္တြင္းပိုင္းကို ေက်ာက္သားမ်ားျဖင့္ ထပ္မံဖုံးအုပ္ထားၿပီး အေပၚမွာေတာ့ ေရခဲႏွင့္ ေက်ာက္ေဆာင္မ်ား တည္ရွိေနသည္။

ဟာဘယ္ တယ္လီစကုပ္ႏွင့္ ႐ိုက္ကူးထားေသာ ပုံမ်ားအရ ဂန္မီဒီ မွာ ပါးလႊာၿပီး ေအာက္ဆီဂ်င္ပါေသာ ေလထုတစ္ခု ရွိေၾကာင္းသိရေသာ္လည္း သက္ရွိေတြ ေနႏိုင္ေလာက္တဲ့အထိေတာ့ အေထာက္အကူ မျဖစ္ႏိုင္ပါေခ်။

ေနမွ အကြာအေဝး အလိုက္ ဂ်ဴပီတာသည္ ပၪၥမေျမာက္ ၿဂိဳဟ္ႀကီးျဖစ္၍ ေနကို ၁၂ ႏွစ္ခန္႔တြင္မွ တစ္ပတ္ပတ္မိေအာင္ လွည့္လည္ရသည္။

ၾကာသပေတးၿဂိဳဟ္သည္ တနဂၤေႏြၿဂိဳဟ္ျဖစ္ေသာ ေနမွ မိုင္ေပါင္း ၄၈၃၂ဝဝဝဝဝ ေက်ာ္မၽွ ကြာေဝးသည္။

ကမၻာႏွင့္ ေန၏အကြာအေဝး ၅ ဆေက်ာ္မၽွ ျဖစ္သည္။

ထိုၿဂိဳဟ္သည္ မိမိဝင္႐ိုးေပၚတြင္ အလိုအေလ်ာက္ လွည့္ပတ္ေနရာ ၉ နာရီ ႏွင့္ မိနစ္ ၅ဝ တြင္ တစ္ပတ္ျပည္ၿပီး လည္ပတ္မႈအျမန္ဆုံးၿဂဳိဟ္ျဖစ္သည္။

ေအာက္ကအခ်က္ေတြကေတာ့ လူအမ်ားစုမသိၾကတဲ့ ဂ်ဴပီတာၿဂဳိဟ္ရဲ႕ ထူးျခားခ်က္ေတြျဖစ္ပါတယ္။

– ဂ်ဴပီတာၿဂဳိရွိေၾကာင္း ပထမဆုံးမွတ္တမ္းတင္ခဲ့သူေတြကေတာ့ ဘီစီ၇ရာစု၀န္းက်င္က ေဘဘီလုံနကၡတ္ပညာရွင္ေတြျဖစ္ပါတယ္။ – ဂ်ဴပီတာၿဂဳိဟ္မွ တိမ္တုိက္မ်ားသည္ အထူ ၅၀ကီလုိမီတာ၀န္းက်င္ ရွိတတ္ပါတယ္။

– ဗီးနပ္စ္ၿဂဳိဟ္ ႏွင့္ လမွ လြဲလွ်င္ ၿဂဳိလ္မ်ားအနက္ အေတာက္ပဆုံးျဖစ္ပါတယ္။ အေ၀းၾကည့္မွန္ေျပာင္းအငယ္စားနဲ႔ၾကည့္ရင္ေတာင္ ဂ်ဴပီတာၿဂဳိဟ္ကိုျမင္ႏုိင္ပါတယ္။

– ကမာၻေျမေပၚမွာ ေပါင္ ၁၀၀ ေလးတဲ့ အရာ၀ထၳဳဟာ ဂ်ဴပီတာၿဂဳိဟ္ေပၚမွာဆုိရင္ ၂၆၄ေပါင္ ေလးပါလိမ့္မယ္။

– ဂ်ဴပီတာၿဂဳိဟ္ရဲ႕ မ်က္ႏွာျပင္အပူခ်ိန္ဟာ အႏုတ္ ၁၀၈ ဒီဂရီဆဲစီးယပ္ျဖစ္ပါတယ္။

– ဂ်ဴပီတာၿဂဳိဟ္ရဲ႕ သံလုိက္စက္ကြင္းဟာ ကမာၻၿဂဳိဟ္ရဲ႕သံလုိက္စက္ကြင္းထက္ အဆ၂၀ ခန္႔ပုိျပင္းပါတယ္။

– ဂ်ဴပီတာ မွာ စိန္မုိးရြာေလ့ရွိပါတယ္။ အေၾကာင္း ကေတာ့ ဂ်ဴပီတာၿဂဳိဟ္ေပၚမွာ ျဖစ္ပြားတဲ့ မိုးၾကိဳး မုန္တိုင္းမ်ားက methane ကို ကာ- ဘြန္ အျဖစ္ ေျပာင္းလဲေပးျပီး ေအာက္ကို စိန္တံုးအျဖစ္ က်ဆင္းေစလုိ႔ျဖစ္ပါတယ္။

– ဂ်ဴပီတာၿဂဳိဟ္မွာ ျမင္ရတဲ့ အနီေရာင္အစက္ႀကီးကေတာ့ အလြန္အင္အားျပင္းထန္တဲ့မုန္တုိင္းႀကီးျဖစ္ပါတယ္။
ဒီမုန္တုိင္းႀကီး အဆက္မျပတ္တုိက္ခတ္ေနခဲ့တာျဖစ္ၿပီး ျပင္းအား ၁နာရီကုိ ၂၇၀မုိင္ႏႈန္းနဲ႔ တုိက္ခတ္ေနတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။

——–

ဂြိုဟ်တွေထဲက အကြီးဆုံးဂြိုဟ်ကြီး (သို့) ဂျူပီတာ ရဲ့ ထူးခြားချက်များ (unicode)

ဒီတစ်ခါတော့ ကျွန်တော်တို့ ကြာသပတေးဂြိုဟ်လို့ သိကြတဲ့ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကြီးရဲ့အကြောင်းကို သုတဇုန်မိတ်ဆွေများအတွက် ဗဟုသုတ အဖြစ်မျှဝေလိုက်ပါတယ်။နေမှလွဲလျှင် ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် ဂြိုဟ်များတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကို အနောက်တိုင်း နက္ခတ်ဆိုင်ရာတွင် ဂျူပီတာဟု ခေါ်သည်။ ဂျူပီတာမှာ ရောမဒဏ္ဍာရီထဲမှ နတ်ဘုရား ဇုစ်နတ်မင်းကြီးကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကြီးသည် ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာမှ မိုင်ပေါင်းကုဋေ ၆ဝ ကွာဝေး၍ ထုထည်အားဖြင့် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၃ဝဝ ပို၍ ကြီး၏။ သို့ရာတွင် အလေးချိန်အားဖြင့် ၃၁၇ ဆ သာ ပိုသည်။ ထိုဂြိုဟ်မှာ အလွန်ကြီးမားသည့်အတွက် အခြားဂြိုဟ် ၇ လုံးကို ပေါင်းစပ်ထားသော ဒြပ်ထုထက်ပင် ပို၍ ကြီးမားသေးသည်။ ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော ဓာတ်ငွေ့ အစိုင်အခဲကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။

ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလပေါင်း (၆၇) စင်းရှိသည်။ လများ၏ နာမည်များကို ဂျူပီတာနတ်မင်းကြီး၏ မိဖုရားနာမည်များကိုပေးထားသည်။ လ ၁၆ စင်းမှာ ကြီးမားသော လများဖြစ်သည်။အကြီးဆုံးဂြိုဟ်ရံလ ၄ လုံးမှာ လို (Io)၊ ယူရိုပါ (Europa)၊ ဂေနီမိဒ်(Ganymede) နှင့် ကယ်လီစတို(Callisto) တို့ဖြစ်ပြီး ဂယ်လီလီယန်လများ (Galilean moons) ဟုခေါ်သည်။ ထိုလများကို အီတလီလူမျိုး အာကာသပညာရှင် ဂယ်လီလီယို ဂယ်လီလီ(Galileo Galilei)က ၁၆၁၀ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ လေထုနှင့် အရွယ်အစားတို့ကြောင့် မြေပြင်ဖိအားမှာ အလွန်ပင်ကြီးမားသည်။ အကယ်၍ အာကာသယာဉ်တစ်စင်းကို ကြာသပတေးဂြိုဟ်သို့ ပို့လွှတ်မည်ဆိုပါက စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် ပျက်စီးသွားနိုင်သည်။

နေအဖွဲ့အစည်းမှာ အကြီးဆုံး လ ကတော့ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ရဲ့ဂြိုဟ်ရံလ ဂန်မီဒီ (Ganymede) ဖြစ်သည် ။ အီကွေတာအချင်း ၅၂၆၈ ကီလိုမီတာရှိပြီး မာကျူရီဂြိုဟ် နဲ့ ပလူတိုဂြိုဟ်များထက် ကြီးမားပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ရဲ့‘လ’ ထက် သုံးဆ ပိုကြီးသည်။ နာဆာမှ ပြောပြချက်အရဆိုလျှင် ဂန်မီဒီ ကို ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကသာ ဆွဲငင်မထားရင် သူ့ကို ဂြိုဟ်တစ်ခု အနေနဲ့တောင် သတ်မှတ်လို့ ရကြောင်း သိရသည်။ ဂန်မီဒီ အတွင်းပိုင်းကို သံမဏိ ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး သံလိုက်စက်ကွင်းများလည်း ပစ်လွှတ်လျှက် ရှိသည်။ ၎င်းကိုယ်တွင်းပိုင်းကို ကျောက်သားများဖြင့် ထပ်မံဖုံးအုပ်ထားပြီး အပေါ်မှာတော့ ရေခဲနှင့် ကျောက်ဆောင်များ တည်ရှိနေသည်။ ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်နှင့် ရိုက်ကူးထားသော ပုံများအရ ဂန်မီဒီ မှာ ပါးလွှာပြီး အောက်ဆီဂျင်ပါသော လေထုတစ်ခု ရှိကြောင်းသိရသော်လည်း သက်ရှိတွေ နေနိုင်လောက်တဲ့အထိတော့ အထောက်အကူ မဖြစ်နိုင်ပါချေ။

နေမှ အကွာအဝေး အလိုက် ဂျူပီတာသည် ပဉ္စမမြောက် ဂြိုဟ်ကြီးဖြစ်၍ နေကို ၁၂ နှစ်ခန့်တွင်မှ တစ်ပတ်ပတ်မိအောင် လှည့်လည်ရသည်။ ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် တနင်္ဂနွေဂြိုဟ်ဖြစ်သော နေမှ မိုင်ပေါင်း ၄၈၃၂ဝဝဝဝဝ ကျော်မျှ ကွာဝေးသည်။ ကမ္ဘာနှင့် နေ၏အကွာအဝေး ၅ ဆကျော်မျှ ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်သည် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် အလိုအလျောက် လှည့်ပတ်နေရာ ၉ နာရီ နှင့် မိနစ် ၅ဝ တွင် တစ်ပတ်ပြည်ပြီး လည်ပတ်မှုအမြန်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။

အောက်ကအချက်တွေကတော့ လူအများစုမသိကြတဲ့ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ရဲ့ ထူးခြားချက်တွေဖြစ်ပါတယ်။
– ဂျူပီတာဂြိုရှိကြောင်း ပထမဆုံးမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သူတွေကတော့ ဘီစီ၇ရာစုဝန်းကျင်က ဘေဘီလုံနက္ခတ်ပညာရှင်တွေဖြစ်ပါတယ်။
– ဂျူပီတာဂြိုဟ်မှ တိမ်တိုက်များသည် အထူ ၅ဝကီလိုမီတာဝန်းကျင် ရှိတတ်ပါတယ်။
– ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ် နှင့် လမှ လွဲလျှင် ဂြိုလ်များအနက် အတောက်ပဆုံးဖြစ်ပါတယ်။ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းအငယ်စားနဲ့ကြည့်ရင်တောင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကိုမြင်နိုင်ပါတယ်။
– ကမ္ဘာမြေပေါ်မှာ ပေါင် ၁၀၀ လေးတဲ့ အရာဝထ္ထုဟာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ပေါ်မှာဆိုရင် ၂၆၄ပေါင် လေးပါလိမ့်မယ်။
– ဂျူပီတာဂြိုဟ်ရဲ့ မျက်နှာပြင်အပူချိန်ဟာ အနုတ် ၁၀၈ ဒီဂရီဆဲစီးယပ်ဖြစ်ပါတယ်။
– ဂျူပီတာဂြိုဟ်ရဲ့ သံလိုက်စက်ကွင်းဟာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ရဲ့သံလိုက်စက်ကွင်းထက် အဆ၂၀ ခန့်ပိုပြင်းပါတယ်။
– ဂျူပီတာ မှာ စိန်မိုးရွာလေ့ရှိပါတယ်။ အကြောင်း ကတော့ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ပေါ်မှာ ဖြစ်ပွားတဲ့ မိုးကြိုး မုန်တိုင်းများက methane ကို ကာ- ဘွန် အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးပြီး အောက်ကို စိန်တုံးအဖြစ် ကျဆင်းစေလို့ဖြစ်ပါတယ်။
– ဂျူပီတာဂြိုဟ်မှာ မြင်ရတဲ့ အနီရောင်အစက်ကြီးကတော့ အလွန်အင်အားပြင်းထန်တဲ့မုန်တိုင်းကြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမုန်တိုင်းကြီး အဆက်မပြတ်တိုက်ခတ်နေခဲ့တာဖြစ်ပြီး ပြင်းအား ၁နာရီကို ၂၇ဝမိုင်နှုန်းနဲ့ တိုက်ခတ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

Leave a Reply