အဂၤါၿဂဳိဟ္ (သုိ႔) ၿဂဳိဟ္နီႀကီးရဲ႕ အေၾကာင္း

Posted on

အဂၤါၿဂိဳဟ္ (အဂၤလိပ္: Mars)သည္ ေနအဖြဲ႕အစည္းအတြင္းတြင္ တည္ရွိၿပီး ေနမွစတင္ေရတြက္လ်င္ ၄ ခုေျမာက္ၿဂိဳဟ္ျဖစ္သည္။

အဂၤါၿဂိဳဟ္၏ အဂၤလိပ္အမည္ မားစ္ကို ေရာမတို႔၏ စစ္ပြဲႏွင့္ဆိုင္ေသာ နတ္ဘုရား၏အမည္ကို ယူ၍ ေပးခဲ့သည္။

အဘယ့္ေၾကာင့္ဆိုေသာ အဂၤါၿဂိဳဟ္၏အေရာင္မွာ အနီေရာင္ျဖစ္ၿပီး အနီေရာင္မွာ ေသြး၏အေရာင္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ၿဂိဳဟ္နီႀကီးဟုလည္း ေခၚဆိုၾကသည္။ အဂၤါၿဂိဳဟ္၏သေကၤတသည္  Mars symbol.svg ျဖစ္သည္။

အဂၤါၿဂိဳဟ္တြင္ ဖိုေဘာ့စ္(Phobos) ႏွင့္ ေဒေမာ့စ္(Deimos) ဟု ေခၚေသာ ၿဂိဳဟ္ရံလ ၂စင္းရွိသည္။

အဂၤါၿဂိဳဟ္ကို ေက်ာက္ဆိုင္ေက်ာက္သားတို႔ျဖင့္ တည္ေဆာက္ထားသည္။ အဂၤါၿဂိဳဟ္၏ ေျမႀကီးအေရာင္ အနီေရာင္ျဖစ္ရျခင္းမွာ ဖုံမႈန္႔မ်ားႏွင့္ ေက်ာက္သားအတြင္းရွိ သံေအာက္ဆိုက္ဒ္(သံေခ်း) တို႔ေၾကာင့္ျဖစ္သည္။

အဂၤါၿဂိဳဟ္၏ေလထုမွာ ေသးငယ္ၿပီး ကာဘြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္ဒ္ဓာတ္တို႔ျဖင့္ လႊမ္းၿခဳံထားသည္။ အဂၤါၿဂိဳဟ္၏ ေျမာက္ဝင္႐ိုးစြန္းႏွင့္ ေတာင္ဝင္႐ိုးစြန္းတို႔တြင္ ေရခဲအခ်ိဳ႕ရွိၿပီး ခဲေနေသာ ကာဘြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္မ်ားလည္းရွိသည္။

အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚတြင္ ယခုလက္ရွိအခ်ိန္၌ ဝင္႐ိုးစြန္းေဒသမ်ားမွအပ ေရမရွိေပ။ သို႔ေသာ္ သိပၸံပညာရွင္တို႔က တစ္ခ်ိန္က ေရရွိခဲ့ဖူးသည္ ဟု ယူဆၾကသည္။

အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚတြင္ ေရရွိေနေၾကာင္းကို NASA က ၂၀၁၅ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၂၈ ရက္ေန႔က အတည္ျပဳခဲ့သည္။

အဂၤါၿဂိဳဟ္၏ အေပၚယံလႊာေျမသားသည္ ပ်မ္းမၽွအားျဖင့္ ၅၀ကီလိုမီတာ(၃၁မိုင္)မၽွထူထပ္ၿပီး အထူထပ္ဆုံးေနရာတြင္ ၁၂၅ကီလိုမီတာ(၇၈မိုင္) မၽွထူထပ္သည္။

ကမၻာေျမ၏ အေပၚယံလႊာေျမသားမွာ ပ်မ္းမၽွအားျဖင့္ ၄၀ကီလိုမီတာ(၂၅မိုင္)မၽွထူထပ္သျဖင့္ အဂၤါၿဂိဳဟ္ႏွင့္ ကမၻာတို႔၏အ႐ြယ္အစားကို ထည့္တြက္ႏႈိင္းယွဥ္ပါက အဂၤါၿဂိဳဟ္ေျမသားထက္ ၃ ဆမၽွေသးငယ္သည္။

အဂၤါၿဂိဳဟ္သည္ ေနအဖြဲ႕အစည္းတြင္ ကမၻာႏွင့္ အနီးဆုံးၿဂိဳဟ္ျဖစ္သျဖင့္ လူသားတို႔က သက္ရွိမ်ားရွိႏိုင္မရွိႏိုင္ ေမးခြန္းထုတ္ၾကသည္။

ေနအဖြဲ႕အစည္းမွ အျခားၿဂိဳဟ္မ်ားႏွင့္ ႏႈိင္းယွဥ္လၽွင္ ရာသီဥတုမ်ားမွာ အတူဆုံးျဖစ္သည္။ အဂၤါၿဂိဳဟ္၏ ဝင္႐ိုးေပၚ၌ တိမ္းေစာင္းေသာ ဒီဂရီမွာလည္း ကမၻာႏွင့္ အတူဆုံးျဖစ္သည္။

သို႔ေသာ္ အဂၤါၿဂိဳဟ္သည္ ကမၻာႏွင့္စာလၽွင္ ေနမွပိုေဝးသျဖင့္ ရာသီဥတုမ်ားမွာ ကမၻာထက္ပို၍ ရွည္ၾကာသည္။ ရလာဒ္အားျဖင့္ အဂၤါၿဂိဳဟ္၏ ႏွစ္တစ္ႏွစ္မွာ ကမၻာ၏ႏွစ္တစ္ႏွစ္ထက္ပို၍ ရွည္လ်ားသည္။

အဂၤါၿဂိဳဟ္၏ေလထုမွာ ကမၻာ၏ေလထုထက္ပို၍ ပါးလႊာသည္။ အံဩစရာေကာင္းေလာက္ေအာင္ပင္ အဂၤါၿဂိဳဟ္၏ အပူခ်ိန္မွာ ေဆာင္းရာသီတြင္ ဝင္႐ိုးစြန္းေဒသတို႔တြင္ အႏႈတ္ ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ္စီးယပ္မၽွရွိၿပီး ေႏြရာသီတြင္ သုည ဒီဂရီဆဲလ္စီးယပ္ မၽွရွိသည္။

အဂၤါၿဂိဳဟ္ႏွင့္ပတ္သက္၍ ဇာတ္လမ္းအခ်ိဳ႕ကိုေရးခဲ့ၾကသည္။ စာေရးဆရာမ်ားက အဂၤါၿဂိဳဟ္တြင္ေနထိုင္ေသာ အသိဉာဏ္ရွိေသာ သတၱဝါမ်ား “Martians” ဟုဖန္တီးေရးသားခဲ့ၾကသည္။

၁၉၃၈ ခုႏွစ္တြင္ အိတ္ခ္်ဂ်ီဝဲလ္(H. G. Wells) က အဂၤါၿဂိဳဟ္သားတို႔ ကမၻာကို တိုက္ခိုက္သည့္အေၾကာင္းကို The War of the Worlds ဟူေသာ အမည္ျဖင့္ ဝတၳဳေရးခဲ့သည္။

၁၉၃၈ ခုႏွစ္တြင္ ေအာ္ဆန္ ဝဲလက္စ္ (Orson Welles) က ထိုဇာတ္လမ္းကို အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုတြင္ ေရဒီယိုမွထုတ္လႊင့္ခဲ့ၿပီး လူအမ်ားစုက တကယ္ျဖစ္ပ်က္ေနသည္ဟုထင္ကာ ေၾကာက္႐ြံ႕ၾကသည္။

၁၉၁၂ မွစ၍ အက္ဂ္ဂါ႐ိုက္စ္ဘားေရာ့ဂ္ (Edgar Rice Burroughs) က အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚရွိ စြန္႔စားခန္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သတ္၍ ဝတၳဳမ်ားေရးခဲ့သည္။

၂၀၀၈ ခုႏွစ္ မတ္လအခ်ိန္ထိ သိပၸံပညာရွင္တို႔ အေနျဖင့္ အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚ၌ ယခုလက္ရွိေနထိုင္ေသာ သို႔မဟုတ္ မ်ိဳးတုံးေပ်ာက္ကြယ္သြားေသာ သက္ရွိဟူ၍ မေတြ႕ရွိေသးေပ။

အခ်ိဳ႕ေသာ လူမပါေသာ အာကာသယာဥ္မ်ားသည္ အဂၤါၿဂိဳဟ္သို႔ ေရာက္ရွိေလ့လာခဲ့ၿပီးျဖစ္သည္။

အခ်ိဳ႕မွာ အဂၤါၿဂိဳဟ္ကို လွည့္ပတ္သြားလာခဲ့ၾကၿပီး အခ်ိဳ႕မွာ ၿဂိဳဟ္၏ မ်က္ႏွာျပင္ေပၚသို႔ဆင္းသက္ခဲ့ၾကသည္။ အဂၤါၿဂိဳဟ္၏ မ်က္ႏွာျပင္ကို ႐ိုက္ကူးထားေသာ ဓာတ္ပုံမ်ားကို အခ်ိဳ႕ေသာ အာကာသယာဥ္တို႔မွ ႐ိုက္ယူၿပီး ကမၻာေျမျပင္သို႔ ျပန္လည္ထုတ္လႊတ္ေပးပို႔ခဲ့ၾကသည္။

အခ်ိဳ႕ေသာလူမ်ားက အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚသို႔ လူမ်ားေစလႊတ္ရန္စိတ္ဝင္စားၾကသည္။

သို႔ေသာ္ အာကာသယာဥ္မႉးမ်ားအေနျဖင့္ အာကာသထဲတြင္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာၾကာေအာင္ ေနရမည္ျဖစ္၍ ထိုအႀကံအစည္မွာ အေကာင္အထည္ေပၚရန္ ခက္ခဲသည္။

(၂ဝ၂ဝ) ခုႏွစ္တြင္ နာဆာမွ လူလိုက္ပါေသာ အာကာသယာဥ္မ်ားျဖင့္ အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚသို႔ လူသားမ်ားအားေစလႊတ္ရန္ ရည္မွန္းထားပါသည္။

– The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter
– Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets
– Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006
– Myanmar Wikipedia

——–

အင်္ဂါဂြိုဟ် (သို့) ဂြိုဟ်နီကြီးအကြောင်း သိကောင်းစရာ (unicode)

အင်္ဂါဂြိုဟ် (အင်္ဂလိပ်: Mars)သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် တည်ရှိပြီး နေမှစတင်ရေတွက်လျင် ၄ ခုမြောက်ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အင်္ဂလိပ်အမည် မားစ်ကို ရောမတို့၏ စစ်ပွဲနှင့်ဆိုင်သော နတ်ဘုရား၏အမည်ကို ယူ၍ ပေးခဲ့သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အရောင်မှာ အနီရောင်ဖြစ်ပြီး အနီရောင်မှာ သွေး၏အရောင်ဖြစ်သောကြောင့် ဂြိုဟ်နီကြီးဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏သင်္ကေတသည် Mars symbol.svgဖြစ်သည်။

အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ဖိုဘော့စ်(Phobos) နှင့် ဒေမော့စ်(Deimos) ဟု ခေါ်သော ဂြိုဟ်ရံလ ၂စင်းရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ကျောက်ဆိုင်ကျောက်သားတို့ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေကြီးအရောင် အနီရောင်ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဖုံမှုန့်များနှင့် ကျောက်သားအတွင်းရှိ သံအောက်ဆိုက်ဒ်(သံချေး) တို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ သေးငယ်ပြီး ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ်ဓာတ်တို့ဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းတို့တွင် ရေခဲအချို့ရှိပြီး ခဲနေသော ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်များလည်းရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ယခုလက်ရှိအချိန်၌ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများမှအပ ရေမရှိပေ။ သို့သော် သိပ္ပံပညာရှင်တို့က တစ်ချိန်က ရေရှိခဲ့ဖူးသည် ဟု ယူဆကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို NASA က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။

အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပေါ်ယံလွှာမြေသားသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၅ဝကီလိုမီတာ(၃၁မိုင်)မျှထူထပ်ပြီး အထူထပ်ဆုံးနေရာတွင် ၁၂၅ကီလိုမီတာ(၇၈မိုင်) မျှထူထပ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ အပေါ်ယံလွှာမြေသားမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄ဝကီလိုမီတာ(၂၅မိုင်)မျှထူထပ်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာတို့၏အရွယ်အစားကို ထည့်တွက်နှိုင်းယှဉ်ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ်မြေသားထက် ၃ ဆမျှသေးငယ်သည်။

အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလာဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို နာဆာ (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။

အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိသော သတ္တဝါများ “Martians” ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ခ်ျဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို The War of the Worlds ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ရေဒီယိုမှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။

၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော အာကာသယာဉ်များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် အာကာသထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် နာဆာမှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားပါသည်။

– The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter
– Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets
– Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006
– Myanmar Wikipedia

Leave a Reply