အီဂ်စ္အင္ပါယာ အေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ

Posted on

အီဂ်စ္အင္ပါယာေခတ္(ဘီစီ၁၆၀၀-၁၂၀၀)

အီဂ်စ္အင္ပါယာေခတ္သည္ ဟစ္ေဆာလူ႐ိုင္းမ်ားကို တိုက္ခိုက္ေမာင္းထုတ္လိုက္သည့္ ေအးမို႔စ္(Ahmose I) မွ စတင္ထူေထာင္ေသာ ေခတ္ျဖစ္သည္။ ဗဟိုေဒသမွာ ကိုင္႐ိုၿမိဳ႕ေတာင္ဖက္ မိုင္၄၀၀ အကြာရွိ သီးဘီးစ္(Thebes)အရပ္ျဖစ္သည္။ နယ္ခ်ဲ႕ေခတ္တစ္ေလၽွာက္ တည္ေဆာက္ထားခဲ့ၾကသည္ အေဆာက္အဦးမ်ား၏ အႂကြင္းအက်န္မ်ားကို ဤအရပ္တြင္ ေတြ႕ရွိရေသးသည္။ ထိုသို႔ ပ်က္စီးေနေသာ အေနအထားအတိုင္းျဖင့္ပင္ အေတာ္ႀကီးမားသည့္ အေဆာက္အဦးမ်ားျဖစ္ေၾကာင္း ေတြ႕ရသျဖင့္ တည္ေဆာက္ၿပီးစ အေကာင္းပတိရွိေနခ်ိန္တြင္ မည္မၽွႀကီးမားေၾကာင္းကို ခန္႔မွန္းႏိုင္သည္။

ကာနက္ခ္ အရပ္မွ ဝတ္ေက်ာင္းေတာ္ႀကီးသည္ အခမ္းနားဆုံး၊ အႀကီးက်ယ္ဆုံးေသာ အေဆာက္အဦးျဖစ္ေပသည္။ ဝတ္ေက်ာင္းအမ်ားစုသည္ ကိုးကြယ္ပူေဇာ္သည့္ အမြန္ေရး (Amon Re) ေခၚ ေနနတ္ဘုရားအတြက္ ရည္႐ြယ္ေဆာက္လုပ္ၾကျခင္းျဖစ္သည္။ ဤနယ္ခ်ဲ႕ေခတ္တြင္ ေတြ႕ရေသာ အုတ္ဂူမ်ားမွာ ပိရမစ္ေခတ္ကဲ့သို႔ မဟုတ္ေတာ့ဘဲ ေက်ာက္ေတာင္နံရံကမ္းပါးမ်ားတြင္ ထြင္းထုျမဳပ္ႏွံျခင္းမ်ိဳးျဖစ္သည္။

အၿမဲတမ္း စစ္တပ္

ေအးမို႔စ္ သည္ ဟစ္ေဆာမ်ားကို အႏိုင္ရၿပီးသည့္ေနာက္တြင္လည္း အျခားထီးၿပိဳင္နန္းၿပိဳင္အခ်ိဳ႕ႏွင့္ ဆက္လက္တိုက္ခိုက္ရေသးသည္။ နယ္ခ်ဲ႕မ်ား၏ က်ဴးေက်ာ္ခံရျခင္းအား ေလ့လာဆန္းစစ္ၿပီးေနာက္တြင္ တိုင္းျပည္အား ကာကြယ္ရန္အတြက္ စစ္တပ္တစ္ခုကို တည္ေဆာက္ရန္ လုံ႔လျပဳသည္။ အာရွမွ ျမင္းႏွင့္ စစ္ရထားမ်ား မွာယူကာမိမိ၏ စစ္တပ္တြင္ အသုံးျပဳသည္။

အားကိုးအားထားျပဳရသည့္ စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္မ်ားကို ေျမာက္စားသည္။ သို႔ျဖင့္ ေအမို႔စ္ ကြယ္လြန္၍ သားျဖစ္သူ ပထမ အမင္ဟိုးတပ္(Amenhotep I) နန္းတက္လၽွင္ ဆက္လက္၍ နယ္ပယ္ခ်ဲ႕ထြင္ရာ အီဂ်စ္အင္ပါယာသည္ ႏိုင္းျမစ္ေတာင္ဖက္ရွိ ႏ်ဴးဘီးယား အရပ္မွသည္ အေရွ႕ဖက္ ယူဖေရးတီးျမစ္ဝွမ္းထိ က်ယ္ျပန္႔လာသည္။

ထင္ရွားသည့္ မင္းမ်ား
ထိုေနာက္ ဆက္ခံသည့္ ပထမ တူးေမာ့စ္(Thumose I) လက္ထက္တြင္ တိုင္းျပည္ေအးခ်မ္းသာယာကာ ယဥ္ေက်းမႈဆိုင္ရာ အေဆာက္အဦးမ်ားကို တည္ေဆာက္ႏိုင္သည္။ ဖာ႐ိုးမင္းတစ္ပါးအေနျဖင့္ မိဖုရားေခါင္ႀကီးမွ သားေတာ္မထြန္းကားဘဲ မိဖုရားငယ္မ်ားတြင္သာ သားေတာ္ထြန္းကာရာ မိဖုရားငယ္မ်ားမွာ မြားျမင္သည့္ မင္းသားငယ္မ်ားကို နန္းမတက္ေစလိုသျဖင့္ သမီးေတာ္ႀကီး ဟတ္ရွပ္စု(Hatshepsut) အား အ႐ိုက္အရာအက္ႏွင္းခဲ့သည္။

ဟတ္ရွပ္စု၏ ၾကင္ယာေတာ္မွာ အေဖတူအေမကြဲေမာင္ႏွမ ေတာ္စပ္သူ တတိယေျမာက္ တုမို႔စ္ ျဖစ္ၿပီး အရည္အခ်င္းျပည့္ဝကာ ဖာ႐ိုးတစ္ပါးျဖစ္လိုသူလည္း ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ မိဖုရားငယ္မွ ဖြားျမင္သည္ဟူေသာ အေၾကာင္းျပခ်က္ေၾကာင့္ ဖာ႐ိုးဘြဲ႕ႏွင့္ ေဝးကာ ဘုရင္မၾကင္ယာေတာ္သာျဖစ္ရသည္ကို လြန္စြာအမ်က္ထြက္ေလသည္။

ဘုရင္မ ဟတ္ရွပ္စု လက္ထက္တြင္ ႀကီးက်ယ္ခန္းနားသည့္ အေဆာက္အဦးမ်ားစြာကို ဆက္လက္တည္ေဆာက္သည္။ ဖခင္လက္ထက္က အၿပီးမသတ္ႏိုင္သည့္ ကာနက္အရပ္မွ ဝတ္ေက်ာင္းကို ဆက္လက္တည္ေဆာက္၍ အၿပီးသတ္ေစသည္။ ထို႔ျပင္ နန္းသက္ႏွစ္ ၁၅ႏွစ္ေျမာက္အထိမ္းအမွတ္အျဖစ္ ေက်ာက္တိုင္ႀကီးႏွစ္တိုင္ကို ကာနက္ေက်ာင္းေတာ္အတြင္း စိုက္ထူခဲ့သည္။ အဆိုပါ ေက်ာက္တိုင္ႀကီးမ်ားမွာ ေတာင္နံရံမွ ထြင္းယူေသာ တစ္ဆက္တည္းျဖစ္သည့္ ေက်ာက္တိုင္မ်ားျဖစ္ကာ သူ႕လက္ထက္အတြင္း ေအာင္ျမင္မႈမ်ားကို ေရးထြင္းခဲ့သည္။ အဆိုပါေက်ာက္တိုင္မ်ားကို ႏိုင္းျမစ္ေၾကာင္းအတိုင္း သယ္ယူကာ ေျခာက္လအတြင္းအၿပီးစိုက္ထူရျခင္း ျဖစ္သည္။

ဟတ္ရွပ္စုကြယ္လြန္လၽွင္ ဖာ႐ိုးျဖစ္လိုလွသည့္ ၎၏ၾကင္ယာေတာ္ တတိယေျမာက္ တုမို႔စ္ နန္းတက္သည္။ ကာလရွည္ၾကာစြာ ဘုရင္မ၏ ဩဇာရိပ္ေအာက္တြင္ ေနထိုင္ခဲ့ရသည္ကို စိတ္နာသည့္အေလ်ာက္ ဘုရင္မ ဟတ္ရွပ္စု၏လက္ထက္ ႀကီးက်ယ္ခမ္းနားသည့္ လက္ရာမွန္သမၽွကို ဖ်က္ဆီးေစသည္။ ေက်ာက္တိုင္ႀကီးႏွစ္တိုင္ပါ ေအာင္ျခင္းစာမ်ားကိုလည္း အဂၤေတျဖင့္ မံကာပိတ္ပင္ေစသည္။ ဝတ္ေက်ာင္းအတြင္းရွိ ဘုရင္မ၏ ႐ုပ္တုေပါင္းမ်ားစြာကိုလည္း ဖ်က္ဆီးေစသည္။ သို႔ေသာ္ ကာလရွည္ၾကာေသာအခါ အဆိုပါေက်ာက္တိုင္မ်ားထက္မွ အဂၤေတမ်ား တဖန္ကြာက်သျဖင့္ ဘုရင္မႀကီး၏ ေအာင္ျမင္မႈမ်ားကို လူတို႔ ျပန္လည္အမွတ္ရၾကသည္။

တတိယေျမာက္ တုမို႔စ္သည္ အရည္အခ်င္းျဖင့္ ျပည့္စုံသူလည္းျဖစ္သည္။ ေရွးအီဂ်စ္၏ နပိုလီယန္ ဟုပင္တင္စားရေလာက္ေအာင္ စစ္ေရးစစ္ရာကၽြမ္းက်င္သူျဖစ္သည္။ နန္းတက္စအခ်ိန္မွစကာ ပါလက္စတိုင္းေဒသမွ ပုန္ကန္သည္ကို ႏွိမ္ႏွင္းၿပီး ေနာက္ ႏွစ္ေပါင္းသ၂၀ေက်ာ္ၾကာ ကာလတစ္ေလၽွာက္ အေနာက္အာရွေဒသကို လႊမ္းမိုးႏိုင္ရန္အတြက္ စစ္ျပဳသိမ္းပိုက္ခဲ့သည္။ အဆိုပါ တိုက္ပြဲမ်ားအေၾကာင္း ပါဝင္သည့္ ၎၏ အတၳဳပၸတၱိကို ကာနက္ေက်ာင္းေတာ္ နံရံမ်ားႏွင့္ ကလီယို ပါထရာေက်ာက္တိုင္တို႔တြင္ ေရးထိုးခဲ့သည္။

သူ႕လက္ထက္တြင္ တည္ေထာင္ေပးခဲ့သည့္ ေရတပ္၏အစြမ္းေၾကာင့္ အီဂ်စ္၏ဩဇာမွာ ေအဂ်င္ပင္လယ္ အထိပါျပန္႔ႏွံ႔ခဲ့သည္။ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအေနျဖင့္လည္း တတိယေျမာက္ တုမို႔စ္သည္ လက္ေအာက္ခံ နယ္စား၊ ဘုရင္ခံမ်ား၏ သားမ်ားကို အီဂ်စ္သို႔ေခၚေဆာင္ကာ ပညာသင္ယူေစသည္။ မိမိ၏ သားသမီးမ်ားႏွင့္ အတူျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ေပးသည္။ အက်ိဳးဆက္အေနျဖင့္ အီဂ်စ္ႏိုင္ငံသည္ လက္ေအာက္ခံမ်ားအား လႊမ္းမိုးႏိုင္ၿပီး ရည္ရွည္တည္တံ့လာသည္။

ဘာသာေရး အေျပာင္းအလဲ

အီဂ်စ္နယ္ေျမအတြင္းသာ အုပ္ခ်ဳပ္ေနထိုင္စဥ္ကာလမ်ားက အီဂ်စ္တို႔သည္ ကိုယ္ပိုင္နတ္မ်ားကိုသာ ကိုးကြယ္ခဲ့ၾကေသာ္လည္း ေခတ္ကာလအလိုက္ က်ယ္ျပန္႔ေသာ အင္ပါယာကို အုပ္ခ်ဳပ္လာၾကေသာ အခါတြင္မူ အျမင္က်ယ္လာၿပီး အေတြးအေခၚေျပာင္းလဲလာကာ တစ္ကမၻာလုံးအား အစိုးရသည့္ နတ္မင္းႀကီး အယူအဆတစ္ရပ္ကို ေဖာ္ထုတ္လာၾကသည္။

အင္ပါယာေခတ္ ႏွစ္ ၂၀၀မၽွ ၾကာလာေသာ အခါတြင္ ထိုအေတြးအေခၚက်ယ္ျပန္႔လာၿပီး တတိယေျမာက္ အမင္ဟိုးတပ္စ္ေနာက္ နန္းတက္သည့္ သားေတာ္ စတုတၳေျမာက္ အမင္ဟိုးတပ္စ္ က တစ္ကမၻာလုံးအား အုပ္စိုးသည့္ တစ္ဆူတည္းေသာ နတ္မင္းႀကီး အျဖစ္ ေနနတ္မင္း အတြန္(Aton) ကို သတ္မွတ္ကိုးကြယ္ေစၿပီး က်န္နတ္ဘုရားမ်ားကို ပိတ္ပင္သည္။ အတြန္မွာ ေရွးေဟာင္းအီဂ်စ္စကားျဖစ္သည္။ သို႔ျဖင့္ မင္းအာဏာကို အသုံးျပဳကာ ဘာသာသစ္တစ္ရပ္ကို အတင္းအက်ပ္ထူေထာင္ျခင္းေၾကာင့္ ဆန္႔က်င္ကန္႔ကြက္မႈမ်ားကို ရင္ဆိုင္ရသည္။ အထူးသျဖင့္ ဘာသာေဟာင္းႏွင့္သက္ဆိုင္သည့္ ဝတ္ေက်ာင္းမ်ားႏွင့္ ဘုန္းႀကီးမ်ားအား ဖိႏွိပ္မႈမ်ားေၾကာင့္ျဖစ္ရသည္။

အမင္ဟိုးတပ္စ္ ဟူသည့္ ဘြဲ႕အမည္ကိုလည္း ဘာသာေဟာင္းမွ ေနနတ္ အမင္-ေရး(Amen Re/Ammon Re) ၏ အမည္ပါဝင္ေနသည့္အတြက္ အစ္ခနတြန္ (Ikhnaton) အဓိပၸါယ္အားျဖင့္ “အတြန္နတ္မင္းအား အက်ိဳးျပဳေသာ” ဟူသည့္ ဘြဲ႕အသစ္ကို ခံယူသည္။ ထိုသို႔ ဘာသာအယူဝါဒ ျပဳျပင္ရျခင္းမွာ အမင္ဟိုးတပ္စ္၏ မိခင္အရပ္သူ တီယီ(Tiyi)အား မိဖုရားေျမာက္ျခင္းကို ဘာသာေရးအသိုင္းအဝန္းမွ ကန္႔ကြက္ခဲ့ျခင္းအား အၿငိဳးထားျခင္းေၾကာင့္ဟုလည္း ဆိုသည္။


ထိုသို႔ ဘာသာသစ္ထူေထာင္ၿပီးေနာက္ ဘာသာေဟာင္းႏွင့္ သက္ဆိုင္သည့္ ဝတ္ေက်ာင္းေဟာင္းမ်ားျဖင့္ ျပည့္ႏွက္ေနသည့္ ၿမိဳ႕ေတာ္ကို စြန္႔ခြာကာ ေတာင္ဖက္အရပ္တြင္ အမားနား ၿမိဳ႕ေတာ္သစ္ကို ထူေထာင္သည္။ အစ္ခနတြန္တြင္ သားေတာ္မထြန္းကားသျဖင့္ သမီးေတာ္ ႏွစ္ပါးအား တူေတာ္မ်ားႏွင့္ စုံဖက္ေစၿပီးေနာက္ သားမက္မ်ားအား နန္းလ်ာထားရန္ႀကံသည္။ သားမက္အႀကီး ေသဆုံးေသာေၾကာင့္ သားမက္အငယ္ တူတပ္ခတြန္ (Tutenkhaton) တြဲဖက္ ဖာ႐ိုးျဖစ္လာသည္။

ထိုမွ တစ္ႏွစ္ခန္႔အၾကာတြင္ အစ္ခနတြန္ ကြယ္လြန္ကာ အသက္ ၁၂ႏွစ္အ႐ြယ္ရွိ တူတပ္ခတြန္ နန္းတက္လာသည္။ တူတပ္ခတြန္ ဘြဲ႕၏ အနက္မွာ “အတြန္ႏွင့္ တူေသာ” ဟူ၍ျဖစ္သျဖင့္ ဘာသာေဟာင္းမွ ဘုန္းႀကီးမ်ားက တစ္စခန္းထၾကသည္။ အ႐ြယ္မေရာက္ေသးသည့္ ဘုရင္ငယ္ေလးသည္ ဘုန္းႀကီးအမ်ားစု ပါဝင္သည့္ ဆန္႔က်င္မႈကို အံတုႏိုင္သည္ မရွိသျဖင့္ အမားနားၿမိဳ႕ေတာ္ကို စြန္႔ခြာကာ မူလၿမိဳ႕ေတာ္ေဟာင္း သီးဘီးစ္ သို႔တစ္ဖန္ေျပာင္းေ႐ြ႕ရသည္။ ဘြဲ႕အမည္ကိုလည္း မူလဘာသာေဟာင္းမွ ေနနတ္ဘုရားအမည္ပါဝင္သည့္ တူတပ္ခမြန္ (Tuthnkhamon) သို႔ေျပာင္းေပးရေသးသည္။ သို႔ျဖင့္ အစ္ခနတြန္ ထူေထာင္သည့္ ဘာသာသစ္မွာ အခ်ိန္တိုအတြင္း ပ်က္သုဥ္းရေတာ့သည္။

အင္ပါယာ ပ်က္စီးျခင္း

တူတပ္ခမြန္သည္ အသက္ ၁၉ႏွစ္အ႐ြယ္၊ ဘီစီ ၁၃၅၃တြင္ လုပ္ႀကံခံရၿပီး ကြယ္လြန္ရာ အီဂ်စ္အင္ပါယာေခတ္ကို တည္ေထာင္သည့္ မင္းဆက္ျပတ္သည္။ အဆိုပါ မင္းဆက္ေနာက္တြင္ အျခားမင္းဆက္မ်ား ဆက္လက္အုပ္စိုးေသာ္လည္း အင္ပါယာနယ္ပယ္မ်ားအတြင္း အုပ္ခ်ဳပ္မႈေလ်ာ့ရဲလာသျဖင့္ မၿငိမ္မသက္ျဖစ္ရသည္။ ထိုမၿငိမ္မသက္မႈမ်ားအား ေအာင္ႏိုင္သူမ်ားအျဖစ္ စည္းစိမ္ယစ္ေနၾကသည့္ အီဂ်စ္တို႔က ေကာင္းစြာမႏွိမ္ႏွင္းႏိုင္သလို ေၾကးစားအငွားမ်ားျဖင့္သာ ဖြဲ႕စည္းထားသည့္ အီဂ်စ္စစ္တပ္က ႏွိမ္ႏွင္းရန္လည္း စိတ္အားထက္သန္ျခင္းမရွိၾကသည့္အတြက္ ဘီစီ ၁၁ရာစုတြင္ အီဂ်စ္အင္ပါယာအား ေျမာက္ပိုင္းေျမထဲပင္လယ္ မွရန္သူမ်ား ဝင္ေရာက္တိုက္သည့္အတြက္ပ်က္စီးသြားသည္။

ထိုေခတ္တစ္ေလၽွာက္ ထင္ရွားေသာ မင္းမ်ားမွာ ပထမေျမာက္ ဆီတီ (Seti I) ႏွင့္ ဒုတိယေျမာက္ ရမ္ဆီ (Rameses II) တို႔ျဖစ္ၾကသည္။ ထိုမင္းမ်ားလက္ထက္တြင္ အေတာ္အသင့္ ျပန္လည္ အင္အားႀကီးလာေသာ္လည္း အင္ပါယာေျမာက္ပိုင္းရွိ ဆီးရီးယား အား ေျမာက္ပိုင္းမွ လူ႐ိုင္းႏြယ္ဝင္ ဟစ္တိုင္မ်ား (Hittites) ဝင္ေရာက္က်ဴးေက်ာ္သည္ကိုမူ ဟန္႔တားႏိုင္ခဲ့ၾကျခင္းမရွိေပ။

Myanmar Wikipedia


အီဂျစ်အင်ပါယာခေတ်(ဘီစီ၁၆၀၀-၁၂၀၀)
အီဂျစ်အင်ပါယာခေတ်သည် ဟစ်ဆောလူရိုင်းများကို တိုက်ခိုက်မောင်းထုတ်လိုက်သည့် အေးမို့စ်(Ahmose I) မှ စတင်ထူထောင်သော ခေတ်ဖြစ်သည်။ ဗဟိုဒေသမှာ ကိုင်ရိုမြို့တောင်ဖက် မိုင်၄၀၀ အကွာရှိ သီးဘီးစ်(Thebes)အရပ်ဖြစ်သည်။ နယ်ချဲ့ခေတ်တစ်လျှောက် တည်ဆောက်ထားခဲ့ကြသည် အဆောက်အဦးများ၏ အကြွင်းအကျန်များကို ဤအရပ်တွင် တွေ့ရှိရသေးသည်။ ထိုသို့ ပျက်စီးနေသော အနေအထားအတိုင်းဖြင့်ပင် အတော်ကြီးမားသည့် အဆောက်အဦးများဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသဖြင့် တည်ဆောက်ပြီးစ အကောင်းပတိရှိနေချိန်တွင် မည်မျှကြီးမားကြောင်းကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ကာနက်ခ် အရပ်မှ ဝတ်ကျောင်းတော်ကြီးသည် အခမ်းနားဆုံး၊ အကြီးကျယ်ဆုံးသော အဆောက်အဦးဖြစ်ပေသည်။ ဝတ်ကျောင်းအများစုသည် ကိုးကွယ်ပူဇော်သည့် အမွန်ရေး (Amon Re) ခေါ် နေနတ်ဘုရားအတွက် ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနယ်ချဲ့ခေတ်တွင် တွေ့ရသော အုတ်ဂူများမှာ ပိရမစ်ခေတ်ကဲ့သို့ မဟုတ်တော့ဘဲ ကျောက်တောင်နံရံကမ်းပါးများတွင် ထွင်းထုမြုပ်နှံခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။

အမြဲတမ်း စစ်တပ်
အေးမို့စ် သည် ဟစ်ဆောများကို အနိုင်ရပြီးသည့်နောက်တွင်လည်း အခြားထီးပြိုင်နန်းပြိုင်အချို့နှင့် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ရသေးသည်။ နယ်ချဲ့များ၏ ကျူးကျော်ခံရခြင်းအား လေ့လာဆန်းစစ်ပြီးနောက်တွင် တိုင်းပြည်အား ကာကွယ်ရန်အတွက် စစ်တပ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ရန် လုံ့လပြုသည်။ အာရှမှ မြင်းနှင့် စစ်ရထားများ မှာယူကာမိမိ၏ စစ်တပ်တွင် အသုံးပြုသည်။ အားကိုးအားထားပြုရသည့် စစ်ဗိုလ်ချုပ်များကို မြောက်စားသည်။ သို့ဖြင့် အေမို့စ် ကွယ်လွန်၍ သားဖြစ်သူ ပထမ အမင်ဟိုးတပ်(Amenhotep I) နန်းတက်လျှင် ဆက်လက်၍ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရာ အီဂျစ်အင်ပါယာသည် နိုင်းမြစ်တောင်ဖက်ရှိ နျူးဘီးယား အရပ်မှသည် အရှေ့ဖက် ယူဖရေးတီးမြစ်ဝှမ်းထိ ကျယ်ပြန့်လာသည်။

ထင်ရှားသည့် မင်းများ
ထိုနောက် ဆက်ခံသည့် ပထမ တူးမော့စ်(Thumose I) လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာကာ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးများကို တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ဖာရိုးမင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် မိဖုရားခေါင်ကြီးမှ သားတော်မထွန်းကားဘဲ မိဖုရားငယ်များတွင်သာ သားတော်ထွန်းကာရာ မိဖုရားငယ်များမှာ မွားမြင်သည့် မင်းသားငယ်များကို နန်းမတက်စေလိုသဖြင့် သမီးတော်ကြီး ဟတ်ရှပ်စု(Hatshepsut) အား အရိုက်အရာအက်နှင်းခဲ့သည်။ ဟတ်ရှပ်စု၏ ကြင်ယာတော်မှာ အဖေတူအမေကွဲမောင်နှမ တော်စပ်သူ တတိယမြောက် တုမို့စ် ဖြစ်ပြီး အရည်အချင်းပြည့်ဝကာ ဖာရိုးတစ်ပါးဖြစ်လိုသူလည်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် မိဖုရားငယ်မှ ဖွားမြင်သည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ကြောင့် ဖာရိုးဘွဲ့နှင့် ဝေးကာ ဘုရင်မကြင်ယာတော်သာဖြစ်ရသည်ကို လွန်စွာအမျက်ထွက်လေသည်။

ဘုရင်မ ဟတ်ရှပ်စု လက်ထက်တွင် ကြီးကျယ်ခန်းနားသည့် အဆောက်အဦးများစွာကို ဆက်လက်တည်ဆောက်သည်။ ဖခင်လက်ထက်က အပြီးမသတ်နိုင်သည့် ကာနက်အရပ်မှ ဝတ်ကျောင်းကို ဆက်လက်တည်ဆောက်၍ အပြီးသတ်စေသည်။ ထို့ပြင် နန်းသက်နှစ် ၁၅နှစ်မြောက်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျောက်တိုင်ကြီးနှစ်တိုင်ကို ကာနက်ကျောင်းတော်အတွင်း စိုက်ထူခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကျောက်တိုင်ကြီးများမှာ တောင်နံရံမှ ထွင်းယူသော တစ်ဆက်တည်းဖြစ်သည့် ကျောက်တိုင်များဖြစ်ကာ သူ့လက်ထက်အတွင်း အောင်မြင်မှုများကို ရေးထွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါကျောက်တိုင်များကို နိုင်းမြစ်ကြောင်းအတိုင်း သယ်ယူကာ ခြောက်လအတွင်းအပြီးစိုက်ထူရခြင်း ဖြစ်သည်။

ဟတ်ရှပ်စုကွယ်လွန်လျှင် ဖာရိုးဖြစ်လိုလှသည့် ၎င်း၏ကြင်ယာတော် တတိယမြောက် တုမို့စ် နန်းတက်သည်။ ကာလရှည်ကြာစွာ ဘုရင်မ၏ ဩဇာရိပ်အောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ရသည်ကို စိတ်နာသည့်အလျောက် ဘုရင်မ ဟတ်ရှပ်စု၏လက်ထက် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် လက်ရာမှန်သမျှကို ဖျက်ဆီးစေသည်။ ကျောက်တိုင်ကြီးနှစ်တိုင်ပါ အောင်ခြင်းစာများကိုလည်း အင်္ဂတေဖြင့် မံကာပိတ်ပင်စေသည်။ ဝတ်ကျောင်းအတွင်းရှိ ဘုရင်မ၏ ရုပ်တုပေါင်းများစွာကိုလည်း ဖျက်ဆီးစေသည်။ သို့သော် ကာလရှည်ကြာသောအခါ အဆိုပါကျောက်တိုင်များထက်မှ အင်္ဂတေများ တဖန်ကွာကျသဖြင့် ဘုရင်မကြီး၏ အောင်မြင်မှုများကို လူတို့ ပြန်လည်အမှတ်ရကြသည်။

တတိယမြောက် တုမို့စ်သည် အရည်အချင်းဖြင့် ပြည့်စုံသူလည်းဖြစ်သည်။ ရှေးအီဂျစ်၏ နပိုလီယန် ဟုပင်တင်စားရလောက်အောင် စစ်ရေးစစ်ရာကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။ နန်းတက်စအချိန်မှစကာ ပါလက်စတိုင်းဒေသမှ ပုန်ကန်သည်ကို နှိမ်နှင်းပြီး နောက် နှစ်ပေါင်းသ၂၀ကျော်ကြာ ကာလတစ်လျှောက် အနောက်အာရှဒေသကို လွှမ်းမိုးနိုင်ရန်အတွက် စစ်ပြုသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ တိုက်ပွဲများအကြောင်း ပါဝင်သည့် ၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ကာနက်ကျောင်းတော် နံရံများနှင့် ကလီယို ပါထရာကျောက်တိုင်တို့တွင် ရေးထိုးခဲ့သည်။ သူ့လက်ထက်တွင် တည်ထောင်ပေးခဲ့သည့် ရေတပ်၏အစွမ်းကြောင့် အီဂျစ်၏ဩဇာမှာ အေဂျင်ပင်လယ် အထိပါပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးအနေဖြင့်လည်း တတိယမြောက် တုမို့စ်သည် လက်အောက်ခံ နယ်စား၊ ဘုရင်ခံများ၏ သားများကို အီဂျစ်သို့ခေါ်ဆောင်ကာ ပညာသင်ယူစေသည်။ မိမိ၏ သားသမီးများနှင့် အတူပြုစုပျိုးထောင်ပေးသည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အီဂျစ်နိုင်ငံသည် လက်အောက်ခံများအား လွှမ်းမိုးနိုင်ပြီး ရည်ရှည်တည်တံ့လာသည်။

ဘာသာရေး အပြောင်းအလဲ
အီဂျစ်နယ်မြေအတွင်းသာ အုပ်ချုပ်နေထိုင်စဉ်ကာလများက အီဂျစ်တို့သည် ကိုယ်ပိုင်နတ်များကိုသာ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသော်လည်း ခေတ်ကာလအလိုက် ကျယ်ပြန့်သော အင်ပါယာကို အုပ်ချုပ်လာကြသော အခါတွင်မူ အမြင်ကျယ်လာပြီး အတွေးအခေါ်ပြောင်းလဲလာကာ တစ်ကမ္ဘာလုံးအား အစိုးရသည့် နတ်မင်းကြီး အယူအဆတစ်ရပ်ကို ဖော်ထုတ်လာကြသည်။ အင်ပါယာခေတ် နှစ် ၂၀ဝမျှ ကြာလာသော အခါတွင် ထိုအတွေးအခေါ်ကျယ်ပြန့်လာပြီး တတိယမြောက် အမင်ဟိုးတပ်စ်နောက် နန်းတက်သည့် သားတော် စတုတ္ထမြောက် အမင်ဟိုးတပ်စ် က တစ်ကမ္ဘာလုံးအား အုပ်စိုးသည့် တစ်ဆူတည်းသော နတ်မင်းကြီး အဖြစ် နေနတ်မင်း အတွန်(Aton) ကို သတ်မှတ်ကိုးကွယ်စေပြီး ကျန်နတ်ဘုရားများကို ပိတ်ပင်သည်။ အတွန်မှာ ရှေးဟောင်းအီဂျစ်စကားဖြစ်သည်။ သို့ဖြင့် မင်းအာဏာကို အသုံးပြုကာ ဘာသာသစ်တစ်ရပ်ကို အတင်းအကျပ်ထူထောင်ခြင်းကြောင့် ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်မှုများကို ရင်ဆိုင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် ဘာသာဟောင်းနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ဝတ်ကျောင်းများနှင့် ဘုန်းကြီးများအား ဖိနှိပ်မှုများကြောင့်ဖြစ်ရသည်။ အမင်ဟိုးတပ်စ် ဟူသည့် ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း ဘာသာဟောင်းမှ နေနတ် အမင်-ရေး(Amen Re/Ammon Re) ၏ အမည်ပါဝင်နေသည့်အတွက် အစ်ခနတွန် (Ikhnaton) အဓိပ္ပါယ်အားဖြင့် “အတွန်နတ်မင်းအား အကျိုးပြုသော” ဟူသည့် ဘွဲ့အသစ်ကို ခံယူသည်။ ထိုသို့ ဘာသာအယူဝါဒ ပြုပြင်ရခြင်းမှာ အမင်ဟိုးတပ်စ်၏ မိခင်အရပ်သူ တီယီ(Tiyi)အား မိဖုရားမြောက်ခြင်းကို ဘာသာရေးအသိုင်းအဝန်းမှ ကန့်ကွက်ခဲ့ခြင်းအား အငြိုးထားခြင်းကြောင့်ဟုလည်း ဆိုသည်။

ထိုသို့ ဘာသာသစ်ထူထောင်ပြီးနောက် ဘာသာဟောင်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဝတ်ကျောင်းဟောင်းများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည့် မြို့တော်ကို စွန့်ခွာကာ တောင်ဖက်အရပ်တွင် အမားနား မြို့တော်သစ်ကို ထူထောင်သည်။ အစ်ခနတွန်တွင် သားတော်မထွန်းကားသဖြင့် သမီးတော် နှစ်ပါးအား တူတော်များနှင့် စုံဖက်စေပြီးနောက် သားမက်များအား နန်းလျာထားရန်ကြံသည်။ သားမက်အကြီး သေဆုံးသောကြောင့် သားမက်အငယ် တူတပ်ခတွန် (Tutenkhaton) တွဲဖက် ဖာရိုးဖြစ်လာသည်။ ထိုမှ တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် အစ်ခနတွန် ကွယ်လွန်ကာ အသက် ၁၂နှစ်အရွယ်ရှိ တူတပ်ခတွန် နန်းတက်လာသည်။ တူတပ်ခတွန် ဘွဲ့၏ အနက်မှာ “အတွန်နှင့် တူသော” ဟူ၍ဖြစ်သဖြင့် ဘာသာဟောင်းမှ ဘုန်းကြီးများက တစ်စခန်းထကြသည်။ အရွယ်မရောက်သေးသည့် ဘုရင်ငယ်လေးသည် ဘုန်းကြီးအများစု ပါဝင်သည့် ဆန့်ကျင်မှုကို အံတုနိုင်သည် မရှိသဖြင့် အမားနားမြို့တော်ကို စွန့်ခွာကာ မူလမြို့တော်ဟောင်း သီးဘီးစ် သို့တစ်ဖန်ပြောင်းရွေ့ရသည်။ ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း မူလဘာသာဟောင်းမှ နေနတ်ဘုရားအမည်ပါဝင်သည့် တူတပ်ခမွန် (Tuthnkhamon) သို့ပြောင်းပေးရသေးသည်။ သို့ဖြင့် အစ်ခနတွန် ထူထောင်သည့် ဘာသာသစ်မှာ အချိန်တိုအတွင်း ပျက်သုဉ်းရတော့သည်။

အင်ပါယာ ပျက်စီးခြင်း
တူတပ်ခမွန်သည် အသက် ၁၉နှစ်အရွယ်၊ ဘီစီ ၁၃၅၃တွင် လုပ်ကြံခံရပြီး ကွယ်လွန်ရာ အီဂျစ်အင်ပါယာခေတ်ကို တည်ထောင်သည့် မင်းဆက်ပြတ်သည်။ အဆိုပါ မင်းဆက်နောက်တွင် အခြားမင်းဆက်များ ဆက်လက်အုပ်စိုးသော်လည်း အင်ပါယာနယ်ပယ်များအတွင်း အုပ်ချုပ်မှုလျော့ရဲလာသဖြင့် မငြိမ်မသက်ဖြစ်ရသည်။ ထိုမငြိမ်မသက်မှုများအား အောင်နိုင်သူများအဖြစ် စည်းစိမ်ယစ်နေကြသည့် အီဂျစ်တို့က ကောင်းစွာမနှိမ်နှင်းနိုင်သလို ကြေးစားအငှားများဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်းထားသည့် အီဂျစ်စစ်တပ်က နှိမ်နှင်းရန်လည်း စိတ်အားထက်သန်ခြင်းမရှိကြသည့်အတွက် ဘီစီ ၁၁ရာစုတွင် အီဂျစ်အင်ပါယာအား မြောက်ပိုင်းမြေထဲပင်လယ် မှရန်သူများ ဝင်ရောက်တိုက်သည့်အတွက်ပျက်စီးသွားသည်။

ထိုခေတ်တစ်လျှောက် ထင်ရှားသော မင်းများမှာ ပထမမြောက် ဆီတီ (Seti I) နှင့် ဒုတိယမြောက် ရမ်ဆီ (Rameses II) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမင်းများလက်ထက်တွင် အတော်အသင့် ပြန်လည် အင်အားကြီးလာသော်လည်း အင်ပါယာမြောက်ပိုင်းရှိ ဆီးရီးယား အား မြောက်ပိုင်းမှ လူရိုင်းနွယ်ဝင် ဟစ်တိုင်များ (Hittites) ဝင်ရောက်ကျူးကျော်သည်ကိုမူ ဟန့်တားနိုင်ခဲ့ကြခြင်းမရှိပေ။

Myanmar Wikipedia

Leave a Reply