ေရခဲေခတ္အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

Posted on

ေရခဲေခတ္ သည္ ကမၻာ့ေျမမ်က္ႏွာ၏ အပူခ်ိန္ ၾကာျမင့္စြာ မရႏိုင္ၾကစဥ္ ကာလ ျဖစ္သည္။ ၎ကာလတြင္ ကမၻာ့တိုက္ႀကီး မ်ား သည္ ေရခဲျပင္မ်ားအျဖစ္၊ ဝင္႐ိုးစြန္း ေရခဲျပင္ ႏွင့္ အပလင္ (apline) မဟာေရခဲတုံးမ်ား (galciers) ႀကီးထြားခဲ့သည္။ ပထဝီ ကာလ အတိုင္းအတာ အရ ေတာင္ဝင္႐ိုးစြန္း ႏွင့္ ေျမာက္ဝင္႐ိုးစြန္း တို႔တြင္ ေရခဲျပင္မ်ားရွိလၽွင္ ေရခဲေခတ္ဟုေခၚသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ယခုေခတ္သည္ ပထဝီ ကာလ အရ ေရခဲေခတ္ ပင္ ျဖစ္သည္ (ဂရင္းလန္းႏွင့္ အႏၲာတိက တို႔တြင္ ေရခဲခ်ပ္ႀကီးမ်ား ဖုံးလႊမ္းလ်က္ပင္ ရွိေသးေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။)

အျခားအဆိုတစ္ခုကမူ “ေရခဲေခတ္” သည္ ေျမာက္အေမရိကႏွင့္ ဥေရာပတို႔တြင္ ေရခဲမ်ား ဖုံးလႊမ္းခဲ့ေသာ အခ်ိန္ကာလကို ရည္ၫႊန္းၾကသည္။ ၎အဆိုအရ “ေရခဲေခတ္”သည္ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေပါင္း (၂၀ဝ၀ဝ) ခန္႔က ျဖစ္သည္ဟု ယူဆၾကသည္။ လြန္ခဲ့သည့္ႏွစ္ေပါင္း တစ္သန္းခန္႔က ကမၻာ၏ ေျမာက္ ပိုင္းတစ္ပိုင္းလုံးသည္ ေရခဲျပင္အတိ ဖုံးလႊမ္းလ်က္ ရွိေလ သည္။ ကမၻာႀကီးသည္ အဘယ္ေၾကာင့္ ထိုမၽွေလာက္ ေအးခဲ့ သည္ကိုမူ မည္သူမၽွ တပ္အပ္ေသခ်ာ မေျပာႏိုင္ေခ်။ မိုင္ေပါင္း မ်ားစြာ က်ယ္ျပန္႔ေသာ ေရခဲျပင္ႀကီးသည္ ဥေရာပတိုက္ႏွင့္ ေျမာက္အေမရိကတိုက္ ေျမာက္ပိုင္းတို႔ကို ဖုံးလႊမ္းခဲ့ေလသည္။ ထိုေရခဲျပင္ႀကီးသည္ တျဖည္းျဖည္း ေတာင္ဘက္သို႔ ေလၽွာဆင္း လာခဲ့ရာ တစ္ခ်ိန္ကမူ ေရခဲဖုံးလႊမ္းေသာ ေျမအက်ယ္အဝန္းမွာ စတုရန္းမိုင္ ရွစ္သန္းခန္႔ပင္ ရွိခဲ့ေလသည္။ ထိုသို႔ ေရခဲျပင္ႀကီး ဖုံးလႊမ္းလ်က္ေနခဲ့သည့္ေခတ္ကို ေရခဲေခတ္ဟူ၍ ေခၚၾကသည္။

ေရခဲေခတ္တြင္ ေႏြရာသီမွာ တိုေတာင္း၍ ေအး၏။ ေရခဲ ျပင္ႀကီးလည္း ေတာင္ဘက္သို႔ တျဖည္းျဖည္း ေ႐ြ႕ဆင္း က်ယ္ ျပန္႔လာသည္။ ေျမာက္အေမရိကတိုက္တြင္မူ ကေနဒါႏိုင္ငံ တစ္ခုလုံးႏွင့္ မစ္စစ္စပီျမစ္ဝွမ္း အထက္ပိုင္းသည္ ေရခဲအတိ ဖုံးလႊမ္းလ်က္ရွိသည္။ အာရွတိုက္ေျမာက္ပိုင္း၊ ႐ုရွႏိုင္ငံအထက္ ပိုင္း တစ္ပိုင္းလုံးသည္လည္း ေရခဲျပင္ႀကီး ျဖစ္ေနသည္။ ထို အတြင္း၌ ရာသီဥတုသည္ ပူလိုက္ေအးလိုက္ႏွင့္ အမ်ိဳးမ်ိဳး ေျပာင္းလဲလ်က္ ရွိသည္။ ကမၻာေျမႀကီး တစ္စတစ္စ ပူလာ လၽွင္ ေရခဲျပင္ႀကီးသည္ ေျမာက္ဘက္သို႔ ျပန္ဆုတ္သြားေလ သည္။ ယခင္က ေရခဲျပင္ရွိသည့္ေနရာတြင္ ျမက္ပင္မ်ား ေပါက္လာ၍ တိရစၧာန္မ်ားလည္း ေျမာက္ဘက္သို႔ စြန္႔စားကာ သြားေရာက္က်က္စားၾကျပန္သည္။ တစ္ဖန္ ရာသီဥတုသည္ ျပန္လည္ေအးျမလာလၽွင္ ေရခဲျပင္ႀကီးလည္း ေတာင္ဘက္သို႔ ေလၽွာဆင္းလာျပန္သည္။ ယင္းသို႔ ဆုတ္လိုက္၊ ဆင္းလိုက္ႏွင့္ ေျပာင္းလဲခဲ့သည္မွာ ေလးႀကိမ္၊ ငါးႀကိမ္ခန္႔ပင္ ရွိလိမ့္မည္ဟု မွန္းဆၾကေလသည္။

ထိုကဲ့သို႔ ေရခဲျပင္ႀကီး ဆုတ္လိုက္၊ ဆင္းလိုက္ႏွင့္ အမ်ိဳး မ်ိဳး ေျပာင္းလဲခဲ့ျခင္း အေၾကာင္းရင္းကို မည္သူမၽွ ေကာင္းစြာ မသိရွိၾကေခ်။ သိပၸံပညာရွင္အခ်ိဳ႕ကမူ ယခု ကၽြႏ္ုပ္တို႔သည္ ေရခဲေခတ္၏ ၾကားကာလတြင္ ေနထိုင္လ်က္ ရွိၾကသည္။ ေနာင္ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာရွိသည့္အခါ ရာသီဥတုသည္ တစ္ဖန္ ေအးျမလာၿပီးလၽွင္ ကမၻာသည္ ေရခဲျပင္ႀကီး ျပန္လည္ ဖုံးလႊမ္းျခင္းကို ခံရလိမ့္ဦးမည္ဟု ယုံၾကည္ၾကေလသည္။ ေရခဲ ေခတ္တစ္ေခတ္ႏွင့္ တစ္ေခတ္စပ္ၾကားတြင္ ႏွစ္ေပါင္းငါးသိန္း မၽွ ၾကာသည္ဟူေသာ တြက္ကိန္းကိုေထာက္လၽွင္ အထက္ပါ ယုံၾကည္ခ်က္မွာ ယုတၱိတန္ေလသည္။ ေရခဲျပင္ႀကီးသည္ အရည္ေပ်ာ္က်သြားေသာအခါ ခ်ိဳင့္ဝွမ္း ေျမနိမ့္ေဒသတို႔တြင္ အင္းအိုင္မ်ား ျဖစ္ေပၚလ်က္ က်န္ရစ္ခဲ့ေလ သည္။ ထိုျပင္ အမႈိက္သ႐ိုက္ ေက်ာက္ခဲေက်ာက္တုံးမ်ားသည္ လည္း ဟိုေနရာ သည္ေနရာတြင္ စုပုံျပန္႔ႀကဲလ်က္ က်န္ရစ္ခဲ့ သည္။ သို႔ျဖစ္ရာ ေရခဲျပင္ႀကီးသည္ ေျမမ်က္ႏွာျပင္ အေန အထားကို မ်ားစြာ ေျပာင္းလဲသြားေစေလသည္။

ေရခဲျပင္ႀကီးသည္ ယခင္က ပူေႏြးေသာေဒသသို႔ ေ႐ြ႕လ်ား က်ဆင္းလာေသာအခါ ထိုေဒသတြင္ ေနထိုင္သြားလာ က်က္ စားလ်က္ ရွိၾကကုန္ေသာ သတၱဝါတို႔ကို မ်ားစြာ အခက္အခဲႏွင့္ ေတြ႕ေစသည္။ အခ်ိဳ႕ေသာ တိရစၧာန္မ်ားသည္ အေအး၏ဒဏ္ကို မခံႏိုင္ဘဲ လုံးဝပ်က္စီးေပ်ာက္ကြယ္သြားၾကေလသည္။ အခ်ိဳ႕ ကား ေနပူသည့္ ေတာင္ဘက္သို႔ ေျပးလႊားေျပာင္းေ႐ႊ႕ခဲ့ၾကရ ေလသည္။

ၿမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္း အတြဲ၁၁


ရေခဲခေတ်အကြောင်း သိကောင်းစရာ (unicode)

ရေခဲခေတ် သည် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာ၏ အပူချိန် ကြာမြင့်စွာ မရနိုင်ကြစဉ် ကာလ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကာလတွင် ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီး များ သည် ရေခဲပြင်များအဖြစ်၊ ဝင်ရိုးစွန်း ရေခဲပြင် နှင့် အပလင် (apline) မဟာရေခဲတုံးများ (galciers) ကြီးထွားခဲ့သည်။ ပထဝီ ကာလ အတိုင်းအတာ အရ တောင်ဝင်ရိုးစွန်း နှင့် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း တို့တွင် ရေခဲပြင်များရှိလျှင် ရေခဲခေတ်ဟုခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယခုခေတ်သည် ပထဝီ ကာလ အရ ရေခဲခေတ် ပင် ဖြစ်သည် (ဂရင်းလန်းနှင့် အန္တာတိက တို့တွင် ရေခဲချပ်ကြီးများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ပင် ရှိသေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။)

 

အခြားအဆိုတစ်ခုကမူ “ရေခဲခေတ်” သည် မြောက်အမေရိကနှင့် ဥရောပတို့တွင် ရေခဲများ ဖုံးလွှမ်းခဲ့သော အချိန်ကာလကို ရည်ညွှန်းကြသည်။ ၎င်းအဆိုအရ “ရေခဲခေတ်”သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၂ဝဝဝဝ) ခန့်က ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း တစ်သန်းခန့်က ကမ္ဘာ၏ မြောက် ပိုင်းတစ်ပိုင်းလုံးသည် ရေခဲပြင်အတိ ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိလေ သည်။ ကမ္ဘာကြီးသည် အဘယ်ကြောင့် ထိုမျှလောက် အေးခဲ့ သည်ကိုမူ မည်သူမျှ တပ်အပ်သေချာ မပြောနိုင်ချေ။ မိုင်ပေါင်း များစွာ ကျယ်ပြန့်သော ရေခဲပြင်ကြီးသည် ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းတို့ကို ဖုံးလွှမ်းခဲ့လေသည်။ ထိုရေခဲပြင်ကြီးသည် တဖြည်းဖြည်း တောင်ဘက်သို့ လျှောဆင်း လာခဲ့ရာ တစ်ချိန်ကမူ ရေခဲဖုံးလွှမ်းသော မြေအကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ရှစ်သန်းခန့်ပင် ရှိခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ ရေခဲပြင်ကြီး ဖုံးလွှမ်းလျက်နေခဲ့သည့်ခေတ်ကို ရေခဲခေတ်ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။

ရေခဲခေတ်တွင် နွေရာသီမှာ တိုတောင်း၍ အေး၏။ ရေခဲ ပြင်ကြီးလည်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့ဆင်း ကျယ် ပြန့်လာသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်တွင်မူ ကနေဒါနိုင်ငံ တစ်ခုလုံးနှင့် မစ်စစ်စပီမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းသည် ရေခဲအတိ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ အာရှတိုက်မြောက်ပိုင်း၊ ရုရှနိုင်ငံအထက် ပိုင်း တစ်ပိုင်းလုံးသည်လည်း ရေခဲပြင်ကြီး ဖြစ်နေသည်။ ထို အတွင်း၌ ရာသီဥတုသည် ပူလိုက်အေးလိုက်နှင့် အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲလျက် ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေကြီး တစ်စတစ်စ ပူလာ လျှင် ရေခဲပြင်ကြီးသည် မြောက်ဘက်သို့ ပြန်ဆုတ်သွားလေ သည်။ ယခင်က ရေခဲပြင်ရှိသည့်နေရာတွင် မြက်ပင်များ ပေါက်လာ၍ တိရစ္ဆာန်များလည်း မြောက်ဘက်သို့ စွန့်စားကာ သွားရောက်ကျက်စားကြပြန်သည်။ တစ်ဖန် ရာသီဥတုသည် ပြန်လည်အေးမြလာလျှင် ရေခဲပြင်ကြီးလည်း တောင်ဘက်သို့ လျှောဆင်းလာပြန်သည်။ ယင်းသို့ ဆုတ်လိုက်၊ ဆင်းလိုက်နှင့် ပြောင်းလဲခဲ့သည်မှာ လေးကြိမ်၊ ငါးကြိမ်ခန့်ပင် ရှိလိမ့်မည်ဟု မှန်းဆကြလေသည်။

ထိုကဲ့သို့ ရေခဲပြင်ကြီး ဆုတ်လိုက်၊ ဆင်းလိုက်နှင့် အမျိုး မျိုး ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း အကြောင်းရင်းကို မည်သူမျှ ကောင်းစွာ မသိရှိကြချေ။ သိပ္ပံပညာရှင်အချို့ကမူ ယခု ကျွန်ုပ်တို့သည် ရေခဲခေတ်၏ ကြားကာလတွင် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာရှိသည့်အခါ ရာသီဥတုသည် တစ်ဖန် အေးမြလာပြီးလျှင် ကမ္ဘာသည် ရေခဲပြင်ကြီး ပြန်လည် ဖုံးလွှမ်းခြင်းကို ခံရလိမ့်ဦးမည်ဟု ယုံကြည်ကြလေသည်။ ရေခဲ ခေတ်တစ်ခေတ်နှင့် တစ်ခေတ်စပ်ကြားတွင် နှစ်ပေါင်းငါးသိန်း မျှ ကြာသည်ဟူသော တွက်ကိန်းကိုထောက်လျှင် အထက်ပါ ယုံကြည်ချက်မှာ ယုတ္တိတန်လေသည်။ ရေခဲပြင်ကြီးသည် အရည်ပျော်ကျသွားသောအခါ ချိုင့်ဝှမ်း မြေနိမ့်ဒေသတို့တွင် အင်းအိုင်များ ဖြစ်ပေါ်လျက် ကျန်ရစ်ခဲ့လေ သည်။ ထိုပြင် အမှိုက်သရိုက် ကျောက်ခဲကျောက်တုံးများသည် လည်း ဟိုနေရာ သည်နေရာတွင် စုပုံပြန့်ကြဲလျက် ကျန်ရစ်ခဲ့ သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ရေခဲပြင်ကြီးသည် မြေမျက်နှာပြင် အနေ အထားကို များစွာ ပြောင်းလဲသွားစေလေသည်။

ရေခဲပြင်ကြီးသည် ယခင်က ပူနွေးသောဒေသသို့ ရွေ့လျား ကျဆင်းလာသောအခါ ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သွားလာ ကျက် စားလျက် ရှိကြကုန်သော သတ္တဝါတို့ကို များစွာ အခက်အခဲနှင့် တွေ့စေသည်။ အချို့သော တိရစ္ဆာန်များသည် အအေး၏ဒဏ်ကို မခံနိုင်ဘဲ လုံးဝပျက်စီးပျောက်ကွယ်သွားကြလေသည်။ အချို့ ကား နေပူသည့် တောင်ဘက်သို့ ပြေးလွှားပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြရ လေသည်။

မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ၁၁

Leave a Reply